ÐÕo Ph§t Nguyên Thüy tÕi Vi®t Nam

Bình Anson

ÐÕo Ph§t truy«n ðªn Vi®t nam vào khoäng ð¥u thª kÖ Công Nguyên [1]. Ъn cu¯i thª kÖ thÑ hai, Vi®t nam ðã thành l§p ðßþc mµt trung tâm Ph§t Giáo quan tr÷ng trong vùng, th߶ng ðßþc g÷i là trung tâm Ph§t Giáo luy Lâu, nay thuµc tïnh B¡c Ninh, phía b¡c thành ph¯ Hà Nµi. luy Lâu là thü ðô cüa xÑ giao Chï, tên cû cüa Vi®t Nam, và là mµt trÕm nghï chân quen thuµc cüa các nhà truy«n giáo ðÕo Ph§t ng߶i „n е, trên hành trình sang trung hoa theo ð߶ng bi¬n cüa các thß½ng gia „n ði t× bán ðäo „n е. Mµt s¯ kinh ði¬n ÐÕi Th×a và A-hàm ðã ðßþc d¸ch sang hoa vån tÕi ðó, chÆng hÕn nhß kinh TÑ Th§p Nh¸ Chß½ng, an ban Thü Ý, kinh B±n Sanh, kinh Mi-lan-ða V¤n ÐÕo, v.v.

Trong 18 thª kÖ kª tiªp, vì ði«u ki®n ð¸a lý g¥n trung hoa và hai l¥n l® thuµc xÑ n¥y, Vi®t nam và trung hoa có chung nhi«u s¡c thái di sän vån hóa, triªt h÷c và tôn giáo. Ph§t Giáo vn phän ánh nhi«u änh hß·ng cüa các phát tri¬n h® ÐÕi Th×a tÕi trung Hoa, v¾i các tông phái Thi«n, T¸nh và M§t.

Ph¥n ð¤t phía nam cüa Vi®t nam ngày nay ð¥u tiên có ng߶i Chàm và cam B¯t (Kh½-me) trú ngø, và h÷ theo cä hai truy«n th¯ng ÐÕi Th×a „n е và Ph§t Giáo Nguyên Thüy, m£c dù có l¨ là ng߶i Chàm ðã theo truy«n th¯ng Nguyên Thüy t× thª kÖ 3 cn và ng߶i cam B¯t chï b¡t ð¥u theo Nguyên Thüy vào thª kÖ 12 [2]. Ng߶i Vi®t b¡t ð¥u xâm chiªm và thu nh§p ph¥n ð¤t n¥y vào thª kÖ 15, và ðªn thª kÖ 18, hình dÕng cüa qu¯c gia Vi®t nam nhß hi®n nay ðßþc hoàn t¤t. T× ðó, s¡c tµc Vi®t theo Ph§t Giáo ÐÕi Th×a, trong khi s¡c tµc Kh½-me theo truy«n th¯ng Nguyên Thüy, cä hai truy«n th¯ng n¥y cùng chung nhau hi®n hæu an hòa.

Trong th§p niên 1920 và 1930, · Vi®t nam có nhi«u phong trào h°i sinh và canh tân các hoÕt ðµng Ph§t Giáo. song song v¾i sñ chïnh ð¯n các t± chÑc ÐÕi Th×a còn có nhi«u chú tâm ðªn các hoÕt ðµng cüa truy«n th¯ng Nguyên Thüy, v« hành thi«n và các kinh sách dña theo kinh tÕng Pali, nhßng viªt b¢ng tiªng Pháp. trong s¯ nhæng ng߶i ti«n phong truy«n bá ðÕo Ph§t Nguyên Thüy vào Vi®t nam có mµt v¸ bác sî thú y trë tên là Lê Vån Giäng. Ông sinh ra · mi«n Nam, nhßng ði h÷c · Hà Nµi, và sau khi t¯t nghi®p, ông ðßþc cØ sang làm vi®c tÕi phnom penh (Nam Vang) cho chính quy«n Pháp.

Trong th¶i gian ðó, ông b¡t ð¥u ð¬ tâm ðªn ðÕo Ph§t. Ông theo h÷c các pháp môn T¸nh ðµ và M§t tông, nhßng không thöa mãn. Tình c¶ ông g£p v¸ Phó Tång Th¯ng cam B¯t, và ðßþc v¸ sß n¥y gi¾i thi®u mµt quy¬n sách tiªng Pháp, viªt v« Bát-Chánh ÐÕo. Ông r¤t xúc ðµng khi ð÷c nhæng l¶i giäng rõ ràng trong quy¬n sách ðó và quyªt tâm hành trì theo truy«n th¯ng n¥y. Ông h÷c pháp hành thi«n quán h½i th· (anapanasati) t× mµt v¸ tång cam B¯t tÕi chùa unalom và ðÕt ðßþc mÑc thi«n ð¸nh r¤t cao. Ông tiªp tøc hành trì theo pháp môn n¥y và vài nåm sau quyªt ð¸nh xu¤t gia, v¾i pháp danh là Hµ-Tông (Vansarakkhita) [3].

Vào nåm 1940, khi ðßþc mµt ng߶i bÕn thân, ông Nguy­n Vån Hi¬u, và mµt s¯ Ph§t TØ Vi®t thïnh m¶i, TÏ kheo Hµ Tông tr· v« Vi®t nam và giúp thiªt l§p chùa BØu quang · Gò Dßa, Thü ÐÑc. Ðây là ngôi chùa ð¥u tiên cüa Ph§t Giáo Nguyên Thüy Vi®t Nam. sau ðó, Hòa Thßþng chuon Nath, v¸ Tång Th¯ng Ph§t Giáo cam B¯t cùng v¾i 30 v¸ tÏ kheo cam B¯t ðã ðªn ngôi chùa n¥y ð¬ làm l­ kªt gi¾i Sima. Nåm 1947 chùa b¸ quân Pháp tàn phá, và ðßþc trùng tu vào nåm 1951 [4].

TÕi chùa BØu Quang, ngài Hµ Tông cùng v¾i các v¸ tÏ kheo Vi®t khác, trß¾c ðó ðã th÷ gi¾i và tu h÷c tÕi cam B¯t, nhß quý ngài Thi®n Lu§t, BØu Ch½n, kim Quang, Gi¾i Nghiêm, T¸nh Sñ, T¯i Th¡ng, Giác Quang, †n Lâm, b¡t ð¥u truy«n giäng Ph§t Pháp b¢ng tiªng Vi®t. Ngài cûng phiên d¸ch nhi«u kinh ði¬n t× kinh tÕng Pali, và t× ðó, Ph§t Giáo Nguyên Thüy tr· thành mµt trong nhæng hoÕt ðµng cüa Ph§t Giáo Vi®t Nam.

Vào nåm 1949-1950, ngài Hµ Tông cùng v¾i ông Nguy­n Vån Hi¬u và mµt s¯ cß sî thi®n tâm ðÑng ra xây dñng chùa KÏ Viên tÕi Bàn C¶, Qu§n Ba, Sài Gòn. T× ðó, KÏ Viên Tñ tr· thành mµt trung tâm chính cüa các hoÕt ðµng Ph§t Giáo Nguyên Thüy, và càng ngày càng thu hút nhi«u Ph§t tØ. Nåm 1957, Giáo Hµi Tång Già Nguyên Thüy Vi®t nam chính thÑc ðßþc thành l§p, và Tång ðoàn Nguyên Thüy ð« cØ ngài Hµ Tông làm v¸ Tång Th¯ng ð¥u tiên cüa Giáo Hµi.

Trong th¶i kÏ ðó, các hoÕt ðµng Ph§t sñ ðßþc tång c߶ng v¾i sñ hi®n di®n cüa Hòa Thßþng narada ðªn t× Tích Lan. Ngài narada ðã t×ng ðªn Vi®t nam vào th§p niên 1930 và có mang nhi«u nhánh cây b° ð« ð¬ tr°ng tÕi nhi«u n½i trong toàn xÑ. trong nhæng l¥n viªng thåm vào th§p niên 1950 và 1960, ngài ðã thu hút ðßþc nhi«u Ph§t tØ ðªn v¾i truy«n th¯ng Nguyên Thüy, trong s¯ ðó có mµt nhà d¸ch giä n±i tiªng là ông PhÕm kim Khánh. Ông Khánh ðã xin quy y tam Bäo v¾i ngài, v¾i pháp danh là Sunanda. Ông ðã t×ng d¸ch nhi«u sách cüa ngài Narada, trong ðó có quy¬n ÐÑc Ph§t và Ph§t Pháp, Ph§t Giáo Tóm Lßþc, kinh TÑ Ni®m XÑ, kinh Pháp Cú, C¦m nang vi Di®u Pháp, TÑ Vô Lßþng Tâm, Nhæng Bß¾c Thång Tr¥m, v.v. [5]. Ông Khánh hi®n ðang ngø tÕi hoa KÏ, dù ðã trong tu±i 80, vçn tích cñc d¸ch thu§t các sách Ph§t Pháp cüa các v¸ thi«n sß n±i tiªng Thái Lan, Miªn Ði®n và Tích Lan.

T× Sài Gòn, ðÕo Ph§t Nguyên Thüy ðßþc truy«n bá ðªn các tïnh thành kh¡p mi«n nam và mi«n trung nß¾c Vi®t và nhi«u chùa ðßþc thiªt l§p. theo th¯ng kê nåm 1997, có t¤t cä 64 chùa Nguyên Thüy, trong ðó có 19 chùa tÕi Sài Gòn [6]. Ngoài chùa BØu quang và KÏ Viên, còn có nhi«u chùa n±i tiªng khác nhß chùa BØu Long, Giác Quang, Ph± Minh, tam Bäo (Ðà NÇng), Thi«n Lâm và Huy«n Không (Huª), và Thích ca Ph§t Ðài · Vûng Tàu.

Trong th§p niên 1960 và 1970, nhi«u v¸ tÏ kheo ðßþc gØi ði tu h÷c nß¾c ngoài, ðông nh¤t là tÕi Thái Lan, và mµt vài v¸ khác tÕi Tích lan và „n е. Chß½ng trình tu h÷c n¥y ðßþc thiªt l§p tr· lÕi trong nhæng nåm g¥n ðây, và hi®n có khoäng 20 v¸ ðang tu h÷c tÕi Miªn Ði®n.

Trong l¸ch sØ, có mµt sñ liên h® kh¡ng khít giæa tång ðoàn Vi®t nam và cam B¯t. Cûng c¥n ghi nh§n · ðây là vào nåm 1979, sau khi nhóm Kh½-me Ðö b¸ ðánh ðu±i ra khöi phnom Penh, Hòa Thßþng BØu Ch½n và Gi¾i Nghiêm cùng v¾i mµt ðoàn tÏ kheo Vi®t nam ðã ðªn thành ph¯ này ð¬ tái truy«n gi¾i cho 7 v¸ tÏ kheo cam B¯t và phøc h°i Tång ðoàn cam B¯t, v¯n ðã b¸ nhóm Kh½-me Ðö tiêu di®t khi h÷ n¡m quy«n [7].

Kinh ði¬n Ph§t Pháp b¢ng Vi®t ngæ ðßþc d¸ch ra t× 2 ngu°n: tam tÕng pali và Hán tÕng A-hàm, cùng v¾i nhi«u kinh ði¬n ÐÕi Th×a khác. T× th§p niên 1980, mµt chß½ng trình phiên d¸ch và ¤n hành ÐÕi TÕng kinh Vi®t nam ðã ðßþc thành l§p và xúc tiªn, v¾i sñ ðóng góp cüa nhi«u v¸ cao tång h÷c giä cüa B¡c tông lçn nam tông. Ъn nay, 27 quy¬n kinh d¸ch t× 4 bµ Nikaya, do Hòa Thßþng minh Châu d¸ch, và 4 bµ A-hàm, do Hòa Thßþng Trí T¸nh, Thi®n Siêu, và thanh T× d¸ch, ðã ðßþc phát hành. Công tác d¸ch thu§t bµ nikaya thÑ 5 hi®n ðang ðßþc tiªn hành. Thêm vào ðó, toàn bµ 7 t§p vi Di®u Pháp (A tÏ ðàm, Abhidhamma) do Hòa Thßþng T¸nh Sñ d¸ch cûng ðã ðßþc phát hành, cùng v¾i các bµ kinh Pháp Cú, Mi-lan-ða v¤n ðÕo, thanh T¸nh ÐÕo, Th¡ng Pháp T§p Yªu Lu§n, và nhi«u tác ph¦m khác.

Tóm lÕi, m£c dù Ph§t Giáo Vi®t nam chü yªu là theo truy«n th¯ng ÐÕi Th×a, truy«n th¯ng Nguyên Thüy cûng ðßþc công nh§n và hi®n nay có nhi«u quan tâm ðªn các pháp hành thi«n Nguyên Thüy, kinh ði¬n nikaya và A-hàm, và bµ vi Di®u Pháp.

Bình Anson,
tháng 6, 1999

Tham Khäo

[1] Nguy­n Lang, 1973. Vi®t nam Ph§t Giáo SØ Lu§n, quy¬n 1.

[2] andrew Skilton, 1994. a concise history of Buddhism.

[3] Lê minh Qui, 1981. Hòa Thßþng Hµ Tông.

[4] Nguy­n Vån Hi¬u, 1971. Công tác xây dñng Ph§t Giáo Nguyên Thüy tÕi Vi®t Nam.

[5] PhÕm kim Khánh, 1991. narada maha Thera.

[6] Tu¥n báo Giác Ngµ, s¯ 63, 14-06-1997, Sài Gòn.

[7] Thích аng B±n, 1996. Ti¬u sØ danh tång Vi®t Nam.

-oOo-