Lþi ích cüa Thi«n hành

Thi«n sß u Silananda
(Bình anson d¸ch)

Trong các khóa thi«n t§p cüa chúng ta, các thi«n sinh phäi t§p chú ni®m trong cä b¯n tß thª ði, ðÑng, ng°i, n¢m. H÷ phäi duy trì chánh ni®m trong m÷i th¶i kh¡c, · m÷i tß thª cüa h÷. tuy nhiên, tß thª chính trong khi thñc t§p quán ni®m là tß thª ng°i v¾i chân xªp chéo. B·i vì thân th¬ con ng߶i không th¬ nào ch¸u ðñng ðßþc cách ng°i n¥y trong nhi«u gi¶, nên chúng ta xen k¨ các su¤t ng°i thi«n v¾i các su¤t ði kinh hành. Vì pháp Thi«n Hành, hay ði kinh hành, là mµt pháp thi«n quan tr÷ng, tôi mu¯n thäo lu§n · ðây v« bän th¬, t¥m quan tr÷ng, và các lþi ích cüa pháp thi«n n¥y.

Vi®c thñc hành thi«n quán ni®m có th¬ ví nhß vi®c ðun nß¾c. khi ðun nß¾c, ta ð± nß¾c vào n°i, ð£t n°i lên bªp, r°i v£n lØa lên. Nªu ta t¡t lØa dù chï mµt th¶i gian ng¡n, nß¾c s¨ không bao gi¶ sôi, cho dù sau ðó ta lÕi v£n lØa lên næa. Nªu ta cÑ t¡t và v£n lØa nhi«u l¥n nhß thª, nß¾c s¨ không bao gi¶ sôi. Cûng nhß thª, nªu có nhæng khoäng h· giæa các th¶i kh¡c chánh ni®m thì ta s¨ không th¬ tÕo ðßþc mµt xung lñc và s¨ không ðÕt ðßþc Chánh иnh. Vì v§y trong các khóa thi«n, hành giä ðßþc hß¾ng dçn thñc t§p chánh ni®m liên tøc khi h÷ tïnh thÑc, t× lúc m· m¡t thÑc gi¤c vào bu±i sáng cho ðªn khi b¡t ð¥u ngü vào ban ðêm. T× ðó, pháp thi«n hành ðßþc dung hþp vào công phu phát tri¬n chánh ni®m liên tøc cüa m²i hành giä.

Mµt ði«u ðáng bu°n mà tôi th߶ng nghe ng߶i ta chï trích pháp thi«n ði kinh hành, cho r¢ng qua pháp thi«n n¥y, hành giä không th¬ thu lþi ích ho£c thành quä t¯t ð©p nào. tuy nhiên, chính ÐÑc Ph§t là ng߶i ð¥u tiên dÕy dÕy pháp thi«n hành. trong kinh ÐÕi TÑ Ni®m XÑ, ÐÑc Ph§t ðã dÕy v« pháp ði kinh hành hai l¥n. trong ðoÕn "Các oai nghi", Ngài giäng r¢ng v¸ tÏ kheo phäi biªt "Tôi ðang ði" khi ng߶i ¤y ði, phäi biªt "Tôi ðang ðÑng" khi ng߶i ¤y ðÑng, phäi biªt "Tôi ðang ng°i" khi ng߶i ¤y ng°i, và phäi biªt "Tôi ðang n¢m" khi ng߶i ¤y n¢m. trong ðoÕn "Tïnh giác", ÐÑc Ph§t dÕy, "V¸ tÏ kheo phäi biªt áp døng tïnh giác khi ði t¾i và khi ði lui". Tïnh giác · ðây có nghîa là thông hi¬u chính xác nhæng gì ta ðang quán sát. 

Ь hi¬u ðúng nhæng gì ðang quán sát, hành giä phäi ðÕt chánh ð¸nh, và mu¯n có chánh ð¸nh, hành giä phäi biªt quán ni®m. Vì v§y, khi ÐÑc Ph§t nói, "N¥y các tÏ kheo, hãy áp døng tïnh giác," thì ta phäi hi¬u r¢ng không phäi chï áp døng tïnh giác, mà còn phäi áp døng quán ni®m và chánh ð¸nh. Nhß thª, ÐÑc Ph§t ðã dÕy các thi«n sinh áp døng chánh ni®m, chánh ð¸nh, và tïnh giác khi bß¾c ði, khi "ði t¾i và ði lui." do ðó, ði kinh hành là mµt ph¥n quan tr÷ng trong tiªn trình thñc t§p thi«n ð¸nh.

Ði kinh hành nhß thª nào? 

M£c dù kinh ÐÕi Ni®m XÑ không có ghi lÕi các chï dçn chi tiªt cüa ÐÑc Ph§t v« pháp thi«n hành, chúng tôi tin r¢ng Ngài ðã dÕy cho các v¸ ð® tØ thñc hành pháp n¥y khi Ngài còn tÕi thª. Các hß¾ng dçn ðó hÆn ðã ðßþc các môn ð® cüa Ngài h÷c, hành và truy«n lÕi t× ð¶i n¥y sang ð¶i khác. H½n næa, các thi«n sß th¶i xßa hÆn phäi thiªt l§p các công thÑc giäng dÕy dña vào sñ thñc t§p cüa các ngài ¤y. Ngày nay, chúng ta ðã ðßþc th×a hß·ng mµt bµ các l¶i chï dçn chi tiªt v« phß½ng cách thñc t§p pháp thi«n kinh hành.

Bây gi¶, ta hãy nói chi tiªt v« cách thñc t§p ði kinh hành. Nªu bÕn hoàn toàn là ng߶i m¾i b¡t ð¥u, v¸ thi«n sß s¨ dÕy cho bÕn sñ chánh ni®m v« mµt ði«u duy nh¤t khi ði kinh hành: phäi chánh ni®m v« ðµng tác bß¾c chân b¢ng cách ghi nh§n th¥m l£ng trong tâm là "bß¾c, bß¾c, bß¾c," ho£c là "trái, phäi, trái, phäi." trong lúc thñc t§p n¥y, có th¬ là bÕn s¨ bß¾c ch§m h½n th߶ng ngày.

Sau vài gi¶ thñc t§p, ho£c sau mµt hay hai ngày thi«n t§p, bÕn s¨ ðßþc chï dçn ð£t chú ni®m vào hai ðµng tác: (i) bß¾c, và (ii) ð£t chân xu¯ng, cùng lúc ¤y ghi nh§n trong tâm là "bß¾c ði, ð£t xu¯ng", ho£c "bß¾c, ðÕp". BÕn phäi g¡ng chú tâm vào hai giai ðoÕn cüa mµt bß¾c: "bß¾c ði, ð£t xu¯ng; bß¾c ði, ð£t xu¯ng". sau ðó, bÕn s¨ ðßþc dÕy ð£t chú ni®m vào ba giai ðoÕn: (i) d· chân lên; (ii) ðßa chân ðªn trß¾c; và (iii) ð£t chân xu¯ng. sau ðó næa, bÕn s¨ ðßþc dÕy chú ni®m vào b¯n giai ðoÕn: (i) d· chân lên; (ii) ðßa chân ðªn trß¾c; (iii) ð£t chân xu¯ng; và (iv) chÕm ho£c ¤n bàn chân xu¯ng ð¤t (hay ðÕp xu¯ng). Lúc ðó, bÕn s¨ ðßþc chï dçn là phäi ghi nh§n trong tâm v« b¯n giai ðoÕn cüa ðµng tác chân: "d· lên, bß¾c t¾i, ð£t xu¯ng, ¤n xu¯ng ð¤t."

Ban ð¥u, thi«n sinh s¨ cäm th¤y khó bß¾c ch§m lÕi. tuy nhiên, sau khi h÷ ðßþc hß¾ng dçn ð¬ tâm theo dõi vào m÷i cØ ðµng cüa chân, và khi h÷ thñc sñ chú tâm theo dõi ch£t ch¨, thì tñ nhiên h÷ s¨ bß¾c ch§m lÕi. H÷ không c¥n phäi c¯ g¡ng bß¾c ch§m, nhßng khi h÷ chú tâm th§t kÛ, các cØ ðµng ch§m rãi s¨ tñ ðµng ðªn v¾i h÷. khi ta lái xe trên ð߶ng cao t¯c, ta có th¬ phóng v¾i t¯c ðµ 100 km/gi¶. V¾i t¯c ðµ nhß thª, ta không th¬ nào quán sát ðßþc t¤t cä các d¤u hi®u bên ð߶ng. Nªu ta mu¯n ð÷c ðßþc các d¤u hi®u ðó thì ta phäi lái xe ch§m lÕi. Không c¥n phäi có ai ra l®nh, "ChÕy xe ch§m lÕi!", ng߶i tài xª s¨ tñ ðµng lái ch§m lÕi nªu ng߶i ¤y mu¯n ð÷c các d¤u hi®u bên ð߶ng. Cûng nhß thª, khi thi«n sinh theo dõi bám sát các cØ ðµng d· chân lên, ðßa chân ra trß¾c, ð£t xu¯ng, và ¤n chân xu¯ng ð¤t, h÷ s¨ tñ ðµng bß¾c ch§m lÕi. khi bß¾c ch§m lÕi, h÷ m¾i có th¬ có chánh ni®m và hoàn toàn nh§n thÑc ðßþc các ðµng tác n¥y.

M£c dù thi«n sinh theo dõi bám sát và bß¾c ch§m lÕi, có th¬ h÷ cûng vçn chßa th¤y rõ t¤t cä các ðµng tác và các giai ðoÕn cüa bß¾c ði. Các giai ðoÕn n¥y có th¬ chßa ðßþc minh ð¸nh trong tâm, và h÷ tß·ng nhß là chúng kªt tÕo thành mµt ðµng tác liên tøc. khi sñ ð¸nh tâm gia tång mÕnh h½n, thi«n sinh s¨ d¥n d¥n th¤y rõ h½n v« các giai ðoÕn khác nhau cüa mµt bß¾c ði; và s¨ phân bi®t ðßþc b¯n giai ðoÕn cüa ðµng tác ðó. Thi«n sinh s¨ nh§n biªt rõ ràng r¢ng cØ ðµng d· chân không trµn lçn v¾i cØ ðµng ðßa chân ra phía trß¾c, và h÷ s¨ biªt rõ là cØ ðµng ðßa chân ra trß¾c không có lçn lµn v¾i cØ ðµng ð£t chân xu¯ng ho£c cØ ðµng ¤n bàn chân xu¯ng ð¤t. H÷ s¨ nh§n biªt rõ ràng và phân bi®t ðßþc các cØ ðµng n¥y. Nhæng gì h÷ quán ni®m và tïnh thÑc theo dõi s¨ tr· nên rõ ràng trong tâm thÑc cüa h÷.

Nh§n thÑc ðßþc tÑ ðÕi 

Khi thi«n sinh tiªp tøc hành trì pháp kinh hành, h÷ s¨ quán sát ðßþc nhi«u sñ ki®n h½n. khi h÷ d· chân lên, h÷ thñc nghi®m tánh th¬ nh© nhàng cüa bß¾c chân. khi ðßa chân ra trß¾c, h÷ thñc nghi®m ðßþc sñ chuy¬n ðµng t× n½i n¥y sang n½i khác. khi ð£t chân xu¯ng, h÷ thñc nghi®m ðßþc tánh th¬ n£ng n« cüa bàn chân, b·i vì bàn chân s¨ tr· nên n£ng n« h½n khi nó t× t× ðßa hÕ xu¯ng ð¤t. khi bàn chân chÕm ð¤t, h÷ cäm nh§n ðßþc sñ chÕm xúc cüa gót chân v¾i m£t ð¤t. do ðó, cùng lúc v¾i quán sát sñ d· chân, ðßa ra trß¾c, ð£t xu¯ng, và ¤n xu¯ng ð¤t, thi«n sinh cûng s¨ cäm nh§n ðßþc tánh th¬ nh© nhàng cüa bàn chân ðßa lên, chuy¬n ðµng cüa chân, tánh th¬ n£ng n« khi hÕ chân xu¯ng, và sñ chÕm xúc cüa bàn chân, sñ cÑng m«m cüa bàn chân trên n«n ð¤t. khi thi«n sinh cäm nh§n ðßþc các tiªn trình n¥y, là h÷ ðang cäm nh§n ðßþc b¯n yªu t¯ c½ bän (tÑ ðÕi, dhatu). B¯n yªu t¯ c½ bän ðó là: ð¤t, nß¾c, lØa, gió. B¢ng cách th§t sñ theo dõi b¯n giai ðoÕn cüa bß¾c ði kinh hành, bän ch¤t cüa b¯n yªu t¯ n¥y ðßþc cäm nh§n, không phäi chï là các khái ni®m, mà là các tiªn trình th§t sñ, nhß là các thñc tÕi t¯i h§u (chân ðª). 

Bây gi¶, chúng ta hãy ði vào chi tiªt h½n v« v« ð£c tính cüa các yªu t¯ n¥y khi ði kinh hành. trong ðµng tác thÑ nh¤t, khi d· bß¾c chân lên, thi«n sinh cäm nh§n ðßþc sñ nh© nhàng; và khi h÷ cäm nh§n ðßþc sñ nh© nhàng, h÷ h¥u nhß cäm nh§n ðßþc yªu t¯ lØa. Mµt ð£c tính cüa yªu t¯ lØa là làm cho sñ v§t nh© nhàng h½n, vì khi nh© nhàng h½n thì chúng s¨ bay lên. trong khi cäm nh§n ðßþc sñ nh© nhàng cüa ðµng tác ðßa lên, thi«n sinh cäm nh§n ðßþc bän ch¤t cüa yªu t¯ lØa. tuy nhiên, ngoài sñ nh© nhàng cûng còn có sñ chuy¬n ðµng khi d· chân lên. Chuy¬n ðµng là mµt ð£c tính cüa yªu t¯ gió. tuy nhiên, sñ nh© nhàng cüa yªu t¯ lØa thì bao trùm h½n. cho nên ta có th¬ nói r¢ng trong giai ðoÕn d· chân lên, yªu t¯ lØa là chánh và yªu t¯ gió là phø. hai yªu t¯ n¥y ðßþc thi«n sinh cäm nh§n khi h÷ chú tâm theo dõi ðµng tác d· chân lên.

Giai ðoÕn kª tiªp là ðßa chân ra trß¾c. khi di chuy¬n bàn chân ra trß¾c, yªu t¯ bao trùm là yªu t¯ gió, b·i vì chuy¬n ðµng là mµt trong các ð£c tính chü yªu cüa yªu t¯ gió. Vì v§y, khi thi«n sinh chú tâm vào sñ chuy¬n ðµng ðßa chân ra trß¾c trong khi ði kinh hành, h÷ h¥u nhß s¨ cäm nh§n ðßþc bän ch¤t cüa yªu t¯ gió.

Giai ðoÕn tiªp theo là sñ chuy¬n ðµng ð£t chân xu¯ng. khi thi«n sinh ð£t chân xu¯ng, có mµt sñ n£ng n« n½i bàn chân. Tính n£ng n« là mµt ð£c tính cüa yªu t¯ nß¾c, nhß th¬ ðang nhö gi÷t và s«n s®t. khi mµt ch¤t löng có tính n£ng n«, nó tr· nên s«n s®t, dính nh¶n. Nhß thª, khi thi«n sinh cäm nh§n tính n£ng n« cüa bàn chân, h÷ h¥u nhß cäm nh§n ðßþc th¬ tính cüa yªu t¯ nß¾c.

Khi ¤n bàn chân xu¯ng ð¤t, thi«n sinh cäm nh§n ðßþc tính ch¤t cÑng ho£c m«m cüa bàn chân trên m£t ð¤t. Ði«u n¥y ðßa ðªn th¬ tính cüa yªu t¯ ð¤t. B¢ng cách chú tâm vào sñ ðè ¤n cüa bàn chân xu¯ng ð¤t, thi«n sinh h¥u nhß cäm nh§n ðßþc th¬ tính cüa yªu t¯ ð¤t.

Nhß v§y, chï trong mµt bß¾c ði, thi«n sinh nh§n thÑc ðßþc nhi«u tiªn trình. H÷ cäm nh§n ðßþc b¯n yªu t¯ ð¤t, nß¾c, lØa, gió và th¬ tính cüa chúng. Chï có nhæng thi«n sinh nào ch¸u khó thñc t§p nhß thª m¾i có hy v÷ng nh§n th¤y ðßþc các ði«u n¥y.

Tu® Danh-S¡c

Khi thi«n sinh tiªp tøc hành trì pháp thi«n kinh hành, h÷ s¨ nh§n thÑc ðßþc r¢ng cùng v¾i m²i cØ ðµng, s¨ có mµt tâm ghi nh§n, mµt sñ tïnh giác v« cØ ðµng ðó. Có mµt chuy¬n ðµng d· bß¾c chân lên và cûng có mµt cái tâm ð¬ nh§n thÑc sñ d· bß¾c ðó. trong th¶i kh¡c kª tiªp, có mµt chuy¬n ðµng ðßa chân ra trß¾c và cûng có mµt cái tâm nh§n thÑc sñ chuy¬n ðµng. H½n næa, thi«n sinh s¨ th¤y r¢ng cä sñ chuy¬n ðµng và sñ nh§n thÑc cùng sinh kh·i và hüy di®t trong th¶i kh¡c ðó. qua giai ðoÕn kª tiªp, có mµt chuy¬n ðµng ðßa chân xu¯ng và cûng có mµt tâm nh§n thÑc sñ chuy¬n ðµng; và cä hai cùng sinh kh·i và hoÕi di®t ngay khi ð£t chân xu¯ng ð¤t. Mµt tiªn trình tß½ng tñ x¦y ra khi ¤n chân xu¯ng ð¤t: có sñ ðè ¤n và sñ nh§n thÑc v« ðè ¤n. B¢ng cách n¥y, thi«n sinh hi¬u r¢ng song song v¾i sñ chuy¬n ðµng cüa chân là có các th¶i kh¡c cüa sñ nh§n thÑc.

Sñ nh§n thÑc trong các lúc nhß thª g÷i là danh (nama) hay Tâm, và sñ chuy¬n ðµng cüa chân g÷i là S¡c (rupa) hay V§t ch¤t. Nhß thª, thi«n sinh s¨ cäm nh§n ðßþc tâm và v§t ch¤t kh·i sinh và hoÕi di®t trong m²i th¶i kh¡c. Th¶i kh¡c n¥y có sñ d· bß¾c chân và sñ nh§n thÑc v« d· chân lên, và th¶i kh¡c kª là có sñ chuy¬n ðµng ðßa chân ra trß¾c và sñ nh§n thÑc v« chuy¬n ðµng ðó, và cÑ tiªp tøc nhß thª. Ði«u n¥y ðßþc cäm nh§n nhß là mµt c£p, danh và s¡c, kh·i sinh và hoÕi di®t trong t×ng th¶i kh¡c. Nhß thª, nªu thi«n sinh theo dõi ch£t ch¨, h÷ s¨ tiªn ðªn sñ cäm nh§n v« sñ hi®n di®n cüa c£p danh-s¡c, tâm và v§t ch¤t, trong m²i lúc quán sát.

Mµt ði«u khác næa mà thi«n sinh s¨ khám phá ra là vai trò cüa ý ð¸nh, chi ph¯i t×ng ðµng tác. H÷ s¨ trñc nh§n ðßþc r¢ng h÷ d· chân lên là vì h÷ mu¯n nhß thª, h÷ ðßa chân ra trß¾c là vì h÷ mu¯n nhß thª, h÷ ð£t chân xu¯ng là vì h÷ mu¯n nhß thª, h÷ ¤n bàn chân xu¯ng ð¤t là vì h÷ mu¯n nhß thª. Có nghîa là h÷ s¨ trñc nh§n r¢ng có mµt ý ð¸nh x¦y ra trß¾c m²i ðµng tác. sau khi có ý ð¸nh d· chân, là d· chân x¦y ra. T× ðó h÷ thông hi¬u ðßþc tíng "duyên sinh" cüa m÷i sñ ki®n -- các ðµng tác n¥y không th¬ tñ x¦y ra nªu không có nhæng ði«u ki®n. Các ðµng tác n¥y không tÕo ra b·i th¥n linh hay mµt quy«n lñc nào, và các ðµng tác n¥y không bao gi¶ x¦y ra nªu không có nguyên nhân. Có mµt nguyên nhân hay mµt ði«u ki®n cho m²i ðµng tác, và ði«u ki®n ðó chính là ý ð¸nh tiên kh·i x¦y ra trß¾c m²i ðµng tác. Ðây là ði«u mà thi«n sinh s¨ khám phá ðßþc khi h÷ chuyên chú quán sát.

Khi thi«n sinh thông hi¬u ðßþc tính duyên sinh cüa m÷i ðµng tác, và các ðµng tác n¥y không do th¥n linh hay quy«n lñc nào tÕo ra, h÷ s¨ thông hi¬u ðßþc r¢ng các ðµng tác ðó là do ý ð¸nh. H÷ thông hi¬u ðßþc r¢ng ý ð¸nh là ði«u ki®n ð¬ ðµng tác ðßþc x¦y ra. T× ðó, sñ liên h® giæa cái tÕo ði«u ki®n và cái b¸ ði«u ki®n, giæa nguyên nhân và h§u quä, ðßþc hi¬u rõ. Trên c½ s· cüa sñ hi¬u biªt n¥y, thi«n sinh s¨ gÞ bö các nghi ng¶ v« danh và S¡c qua sñ nh§n thÑc r¢ng danh và s¡c không th¬ kh·i sinh nªu không có ði«u ki®n. V¾i sñ thông hi¬u rõ ràng v« tính duyên sinh cüa vÕn v§t, và v¾i sñ vßþt thoát các nghi ng¶ v« danh và s¡c, ng߶i thi«n sinh ðßþc xem nhß là ðã ðÕt ðªn giai ðoÕn cüa mµt v¸ "c§n tu Ðà Hoàn" (ti¬u tu Ðà Hoàn, cula-sotapanna) .

Tu Ðà Hoàn là ng߶i "nh§p dòng" (dñ lßu), ng߶i ðã ðÕt ðßþc quä v¸ ð¥u tiên cüa sñ giác ngµ. V¸ "c§n tu Ðà Hoàn" không phäi là mµt ng߶i "dñ lßu" thñc thø, nhßng ðßþc xem nhß là s¨ ðßþc tái sinh trong các cõi tß½ng ð¯i an nhàn sung sß¾ng, nhß là cõi ng߶i và cõi tiên. Ng߶i "c§n tu Ðà Hoàn" không th¬ tái sinh trong b¯n cõi ðau ð¾n nhß là ð¸a ngøc, thú, cõi a-tu-la, ngÕ quï. MÑc ðµ "c§n tu Ðà Hoàn" n¥y có th¬ ðÕt ðßþc b¢ng cách hành trì pháp thi«n kinh hành, luôn luôn chú tâm vào các ðµng tác cüa bß¾c ði. Ðây là lþi ích l¾n nh¤t cüa pháp thi«n kinh hành. T¥ng giác ngµ n¥y cûng không phäi d­ ðÕt ðßþc, nhßng mµt khi thi«n sinh ðã ðÕt ðªn ðó, h÷ biªt ch¡c r¢ng h÷ s¨ ðßþc tái sinh trong mµt cõi sung sß¾ng, tr× phi h÷ lÕi tÕo nghi®p ác mà sa ð÷a.

Tam pháp ¤n 

Khi thi«n sinh thông hi¬u danh và s¡c ðßþc sinh kh·i và hüy di®t trong m²i th¶i kh¡c, h÷ s¨ thông hi¬u ðßþc sñ vô th߶ng cüa các tiªn trình bß¾c ði, và h÷ cûng thông hi¬u ðßþc sñ vô th߶ng cüa nh§n thÑc v« bß¾c ði ðó. Sñ hi®n hæu cüa hoÕi di®t tiªp theo sinh kh·i là d¤u hi®u ho£c ð£c tính cüa mµt sñ v§t gì ðó mà ta biªt r¢ng nó không th߶ng t°n. Nªu ta mu¯n xác ð¸nh mµt v§t gì ðó là th߶ng t°n hay vô th߶ng, ta phäi c¯ g¡ng xem xét -- qua nång lñc cüa thi«n ð¸nh -- r¢ng v§t ðó có phäi là ð¯i tßþng cüa mµt tiªn trình sinh kh·i r°i hoÕi di®t hay không. Nªu khä nång thi«n ð¸nh cüa ta có ðü nång lñc giúp ta th¤y ðßþc sñ sinh di®t cüa hi®n tßþng, thì lúc ðó ta m¾i có th¬ quyªt ð¸nh hi®n tßþng ðßþc quán sát ðó là vô th߶ng. 

B¢ng cách ðó, thi«n sinh quán sát ðßþc sñ hi®n hæu cüa chuy¬n ðµng d· chân và sñ nh§n thÑc cüa chuy¬n ðµng ðó, r°i chúng lÕi biªn m¤t ði, nh߶ng ch² cho chuy¬n ðµng ðßa chân ra trß¾c và nh§n thÑc v« chuy¬n ðµng ðßa chân ra trß¾c. Các ðµng tác n¥y sinh r°i di®t, sinh r°i di®t, và thi«n sinh tñ mình thông hi¬u ðßþc tiªn trình n¥y -- h÷ không c¥n phäi ch¤p nh§n hay tin tß·ng ði«u n¥y qua mµt quy«n lñc ngoÕi vi nào, mà cûng không c¥n phäi dña vào báo cáo cüa mµt ng߶i nào khác.

Khi thi«n sinh thông hi¬u danh và s¡c kh·i sinh r°i hoÕi di®t, h÷ thông hi¬u danh và s¡c là vô th߶ng. khi h÷ th¤y chúng là vô th߶ng thì tiªp theo là h÷ s¨ th¤y chúng là nhæng gì b¤t toÕi ý b·i vì chúng luôn luôn b¸ trÕng thái sinh di®t áp bÑc và ðè nén. sau khi thông hi¬u tính vô th߶ng và b¤t toÕi ý cüa vÕn v§t, thi«n sinh th¤y r¢ng h÷ không th¬ làm chü ðßþc chúng; có nghîa là h÷ trñc nh§n r¢ng không có mµt bän ngã hay linh h°n nào bên trong ð¬ ra l®nh cho chúng ðßþc th߶ng t°n. Sñ v§t chï sinh kh·i r°i hoÕi di®t theo lu§t thiên nhiên. 

Nh¶ th¤u hi¬u nhß thª, thi«n sinh th¤u hi¬u ðßþc ð£c tính thÑ ba cüa các hi®n tßþng hæu vi -- tùy thuµc ði«u ki®n, ð£c tính cüa vô ngã, mµt ð£c tính cüa m÷i v§t v¯n không có bän ngã. Mµt ý nghîa khác cüa vô ngã là không có chü nhân -- nghîa là không có mµt thñc th¬ nào, mµt linh h°n nào, mµt quy«n lñc nào có th¬ làm chü ðßþc bän th¬ cüa vÕn v§t. Nhß thª, ðªn lúc ðó, thi«n sinh ðã thông hi¬u ðßþc ba ð£c tính cüa m÷i hi®n tßþng hæu vi -- tam Pháp „n: vô th߶ng (anicca), kh± (dukkha), và vô ngã (anatta).

Thi«n sinh có th¬ thông hi¬u ðßþc ba ð£c tính n¥y qua cách theo dõi bám sát các ðµng tác bß¾c ði và các nh§n thÑc cüa ðµng tác. khi chuyên tâm chú ni®m vào các chuy¬n ðµng n¥y, h÷ s¨ th¤y vÕn v§t kh·i sinh và hoÕi di®t, và t× ðó, h÷ s¨ tñ mình nh§n thÑc ðßþc tính vô th߶ng, kh±, và vô ngã cüa t¤t cä m÷i hi®n tßþng hæu vi.

Tâm Xä Ly 

Bây gi¶ chúng ta hãy khäo sát chi tiªt v« các ðµng tác cüa ði kinh hành. Giä sØ ta quay phim, thu hình các bß¾c chân d· lên. Giä sØ thêm r¢ng khi d· chân lên thì m¤t mµt giây ð°ng h°, và giä sØ r¢ng máy quay phim có th¬ chøp ðßþc 36 änh trong m²i giây. sau khi quay phim, ta nhìn lÕi t×ng t¤m änh trong cuµn phim. ta s¨ th¤y r¢ng m£c dù d· bß¾c chân lên có vë chï là mµt ðµng tác, nhßng thñc ra là 36 sñ chuy¬n ðµng. M²i t¤m änh cho ta th¤y các cØ ðµng khác nhau, m£c dù sñ khác bi®t n¥y r¤t nhö mà ta th߶ng không ð¬ ý ðªn. Nªu máy quay phim ðó có th¬ chøp ðßþc mµt ngàn t¤m änh trong mµt giây thì sao? Lúc ðó, ta lÕi s¨ th¤y có mµt ngàn ðµng tác trong mµt chuy¬n ðµng d· bß¾c chân, cho dù các ðµng tác n¥y h¥u nhß khó mà phân bi®t ðßþc. Nªu máy quay phim có th¬ chøp mµt tri®u t¤m änh trong mµt giây -- ði«u n¥y chßa x¦y ra, nhßng mµt ngày nào ðó s¨ có nhß thª -- thì lúc ðó, ta s¨ th¤y có mµt tri®u ðµng tác trong mµt hi®n tßþng mà ta cho r¢ng chï có mµt chuy¬n ðµng duy nh¤t.

N² lñc trong pháp thi«n kinh hành là ð¬ th¤y các chuy¬n ðµng cüa ta nhß là máy quay phim, t×ng t¤m änh mµt. ta cûng mu¯n quán sát sñ nh§n thÑc và ý ð¸nh trß¾c m²i chuy¬n ðµng. Nhß thª, ta m¾i khâm phøc quy«n lñc trí tu® minh sát cüa ÐÑc Ph§t, qua ðó Ngài ðã th¤y ðßþc t¤t cä m÷i chuy¬n ðµng. khi chúng ta dùng chæ "th¤y" hay "quán sát" trong tình hu¯ng cüa chúng ta thì chï có nghîa là ta có th¬ th¤y mµt ph¥n qua l¯i trñc tiªp và mµt ph¥n qua l¯i suy di­n; ta không th¬ nào th¤y trñc tiªp cä tri®u chuy¬n ðµng nhß ÐÑc Ph§t ðã th¤y.

Trß¾c khi thi«n sinh thñc t§p pháp ði kinh hành, h÷ tß·ng r¢ng mµt bß¾c ði chï là mµt ðµng tác. sau khi thi«n quán v« ðµng tác ðó, h÷ th¤y có ít nh¤t là b¯n ðµng tác. Nªu h÷ quán sát sâu xa h½n, h÷ s¨ hi¬u r¢ng m²i mµt ðµng tác n¥y lÕi bao g°m cä tri®u ðµng tác nhö khác. Nhß thª h÷ th¤y danh và S¡c, tâm và v§t ch¤t, kh·i sinh r°i hoÕi di®t, nhß là vô th߶ng. B¢ng cäm nh§n thông th߶ng, chúng ta không th¬ th¤y tính vô th߶ng cüa vÕn v§t vì tính vô th߶ng ðó b¸ che phü b·i mµt äo tß·ng cüa sñ liên tøc. ta tß·ng r¢ng ta chï th¤y có mµt ðµng tác liên tøc, nhßng nªu ta nhìn kÖ h½n, ta s¨ th¤y r¢ng cái äo tß·ng v« liên tøc ðó có th¬ b¸ phá vÞ. äo tß·ng ðó b¸ phá vÞ b¢ng cách quán sát trñc tiªp các hi®n tßþng v§t lý, t×ng ph¥n, t×ng chút, khi chúng kh·i sinh và hoÕi di®t. Giá tr¸ cüa thi«n quán là · khä nång cüa ta ð¬ gÞ bö màn liên tøc và khám phá thñc ch¤t cüa vô th߶ng. Thi«n sinh có th¬ khám phá trñc tiªp bän ch¤t cüa vô th߶ng n¥y qua n² lñc cüa chính h÷.

Sau khi trñc nh§n r¢ng m÷i v§t ðßþc c¤u tÕo b·i các ph¥n nhö, r¢ng chúng x¦y ra r¶i rÕc, và sau khi quán sát t×ng mänh vøn mµt, thi«n sinh s¨ trñc nh§n ðßþc r¢ng không có gì trên ð¶i ð¬ h÷ tham thü, ð¬ h÷ thèm mu¯n. Nªu ta th¤y v§t gì mà ta ðã tß·ng là ð©p nhßng lÕi có nhi«u l² tr¯ng, ðang b¸ bång hoÕi và hüy di®t thì ta không còn chú ý ðªn nó næa. 

Thí dø nhß khi ta xem mµt bÑc tranh s½n d¥u th§t ð©p. ta nghî r¢ng nß¾c s½n và t¤m väi d߶ng nhß là mµt thñc th¬ r¡n ch¡c, ð°ng nh¤t. Nhßng nªu ta ðßa bÑc tranh qua mµt kính hi¬n vi cñc mÕnh, ta s¨ th¤y bÑc tranh có nhi«u l² h²ng và khoäng tr¯ng. sau khi th¤y bÑc tranh ðßþc c¤u tÕo b·i các khoäng tr¯ng, ta không còn chú ý ðªn nó và không còn tham luyªn nó næa. Các nhà v§t lý h÷c hi®n ðÕi biªt r¤t rõ ý tß·ng n¥y. H÷ ðã quan sát, v¾i các døng cø cñc mÕnh, ð¬ th¤y r¢ng v§t ch¤t chï là sñ giao ðµng cüa các hÕt tØ và nång lßþng thay ð±i luôn -- không có mµt bän th¬ nào trong ðó cä. B¢ng cách trñc nh§n sñ vô th߶ng b¤t t§n ðó, thi«n sinh thông hi¬u r¢ng không có gì ðáng ð¬ thèm mu¯n, không có gì ðáng ð¬ ch¤p thü trong thª gi¾i hi®n tßþng n¥y.

Kªt lu§n 

Gi¶ ðây chúng ta ðã hi¬u ðßþc các lý do cüa pháp thi«n kinh hành. ta hành trì thi«n quán vì ta mu¯n gÞ bö m÷i ch¤p thü và luyªn ái vào sñ v§t. qua sñ thông hi¬u ba ð£c tính cüa hi®n hæu -- vô th߶ng, kh±, và vô ngã cüa vÕn v§t -- ta gÞ bö ðßþc sñ luyªn ái. ta bö luyªn ái vì ta không mu¯n phi«n não. khi nào còn ch¤p thü và luyªn ái, thì luôn luôn còn sñ hoÕn kh±. Nªu ta không mu¯n hoÕn kh± thì ta phäi loÕi tr× ch¤p thü và luyªn ái. ta phäi thông hi¬u r¢ng m÷i v§t ð«u chï là danh và s¡c kh·i sinh r°i hoÕi di®t, và chúng ð«u không có tñ th¬. khi ta thñc chÑng ðßþc ði«u n¥y, ta s¨ có th¬ t× bö ðßþc lòng ch¤p thü vào m÷i v§t. Nªu ta không thñc chÑng ðßþc nhß thª -- cho dù chúng ta ð÷c nhi«u sách, ði nghe nhi«u bu±i thuyªt giäng ho£c bàn lu§n v« sñ t× bö tham thü -- ta s¨ không th¬ nào thoát khöi ðßþc lòng ch¤p thü. Ði«u c¥n thiªt là chính ta phäi có mµt kinh nghi®m trñc tiªp ð¬ th§t sñ th¤y r¢ng vÕn v§t hæu vi ð«u mang d¤u hi®u cüa vô th߶ng, kh± và vô ngã.

Vì thª, ta phäi chú tâm quán ni®m khi ta ði, cûng nhß khi ta ng°i ho£c khi n¢m xu¯ng. Tôi không có chü tâm cho r¢ng chï có thi«n kinh hành là ðßa ðªn thñc chÑng t¯i h§u và khä nång hoàn toàn t× bö lòng tham thü. tuy nhiên, pháp ði kinh hành là mµt pháp thi«n có giá tr¸ nhß là pháp t÷a thi«n và các pháp thi«n minh sát (vipassana) khác. Ði kinh hành khuyªn khích phát tri¬n tâm ý. Pháp n¥y có nhi«u sÑc mÕnh nhß là pháp quán ni®m h½i th· ho£c pháp quán ni®m sñ ph°ng x©p cüa bøng. Ðây là mµt døng cø hæu hi®u ð¬ giúp ta loÕi bö các tâm b¤t thi®n. Ði kinh hành giúp ta ðßþc minh triªt ð¬ th¤y thñc ch¤t cüa vÕn v§t, và ta phäi n² lñc hành trì pháp n¥y cûng nhß ta hành trì pháp t÷a thi«n và các pháp thi«n khác.

Qua sñ hành trì pháp thi«n minh sát trong m÷i tß thª, k¬ cä trong lúc bß¾c ði, tôi c¥u mong bÕn và t¤t cä các thi«n sinh ðÕt ðßþc sñ thanh t¸nh viên mãn ngay trong kiªp s¯ng n¥y! 

Bình anson lßþc d¸ch,
tháng 3-2026