I) nhân duyên tôi ðßþc quen biªt ph§t s¯ng

Nói ðªn Ph§t s¯ng chùa Kim-s½n, li«n hi®n ra trß¾c m¡t tôi hình bóng cüa mµt kë ði th¤t tha th¤t th¬u, lång xång ðiên khùng, gi¯ng nhß hình Tª-ðiên hòa thßþng tä trong ti¬u thuyªt xßa.

Tôi l¥n ð¥u ðßþc g£p nhân v§t th¥n kÏ, bí m§t này vào mµt mùa hè nåm trung hoa dân qu¯c thÑ 17 (1928), th§t là mµt sñ ngçu nhiên. Lúc ðó chánh phü qu¯c dân trung hoa m¾i th¯ng nh¤t toàn qu¯c, phong trào cäi cách ðang lên r¤t cao. sau khi tôi r¶i khöi Vû-hán li«n ði ðªn th¥n miªu Huy«n-vû-h° · nam-kinh ð¬ tînh tu. V×a hay bµ trß·ng nµi vø là ông Tiªt-tr߶ng-B§t l§p ð« ngh¸ ð±i các chùa ph§t giáo ra làm tr߶ng h÷c, ð°ng th¶i giáo-sß ðÕi h÷c Di®p-säng-Thu cûng l§p nên phß½ng án sung công tài sän và chùa chi«n cüa Ph§t giáo ð¬ ch¤n hßng giáo døc. Vì thª các v¸ tång, ni hªt sÑc lo l¡ng sþ hãi chÆng yên, Ph§t giáo toàn qu¯c ch¤n ðµng. Яi v¾i nhæng vi®c trên riêng trong tâm tôi cûng bu°n r¥u ðau kh± khác th߶ng.

Mµt bæa tôi nh§n ðßþc th½ cüa mµt v¸ ðÕo hæu là cß sî H°-ði®p-Vân (v¸ này ðã t×ng theo ÐÕi-dûng pháp sß h÷c ðông-m§t-tông, ông là ng߶i · tïnh TÑ-xuyên, con r¬ cüa quan ngñ sØ cao Thø) nói hi®n gia quyªn cüa ông cß ngø tÕi ð߶ng Thành-hi«n, thành ph¯ nam kinh, nhà cØa r¤t rµng rãi, mát më, xung quanh có v߶n tr°ng hoa, tr÷n gia ðình t× ng߶i l¾n ðªn ng߶i nhö ð«u qui y Ph§t, làm ð® tØ Ph§t, và ð«u ån chay. Ông mu¯n m¶i tôi d¶i ðªn nhà ông cß trú ít lâu, khiªn cho ng߶i trong gia ðình ông có c½ hµi ðßþc nghe Ph§t pháp. Tôi cûng ðang mu¯n g£p bÕn ð°ng ðÕo ðàm lu§n ð¬ cho khuây khöa b¾t phi«n muµn trong lòng, nên ít ngày sau anh ruµt cüa cß sî H° ði®p Vân là H° công Lu§t ðªn ðón tôi tö ý r¤t ân c¥n, nên tôi cûng tùy duyên ði t¾i ·.

Sau khi ðã d¶i t¾i · nhà ông H° ðßþc ba ngày cß sî H° công Lu§t day v« tôi v×a c߶i v×a nói : ''Không ch×ng vài ba bæa næa s¨ có mµt v¸ Ph§t s¯ng t¾i nhà này''. Tôi höi : ''Có phäi v¸ Ph§t s¯ng Tây tÕng không ?'' Ông ta trä l¶i : ''Gia ðình chúng tôi t× xßa ðªn nay không tín ngßÞng các v¸ LÕt-ma Tây tÕng, v¸ Ph§t s¯ng này là v¸ ph§t s¯ng chùa kim s½n''.
 

Tôi cûng ðã t×ng nghe chuy®n cüa Ph§t s¯ng chùa kim s½n, nay nh¡c ðªn ông ta lÕi càng khiªn cho tôi lßu ý, nên tôi li«n höi : ''Sao ông biªt v¸ Ph§t s¯ng này s¨ lÕi ?'' Ông li«n trä l¶i : ''Ng߶i trong gia ðình tôi m¤y bæa nay ð«u n¢m mµng th¤y ngài, m¤y l¥n trß¾c cûng ð«u gi¯ng in nhß thª, h­ n¢m m½ th¤y ngài thì ngài li«n lÕi, ngài r¤t có duyên v¾i gia ðình tôi, tr÷n cä gia ðình tôi ng߶i nào cûng ð«u qui y Ph§t s¯ng''.

Tôi nghe câu chuy®n này li«n ðµng lòng háo kÏ, r¤t mu¯n ðßþc g£p nhân v§t lÕ lùng này. Quä nhiên cách hai bæa sau nh¢m mµt bu±i trßa b²ng nhiên tôi nghe · ngoài v߶n hoa có tiªng ng߶i xß¾ng ni®m lên câu ''ai ni®m nam mô a di ðà Ph§t''. Tr÷n gia ðình ng߶i l¾n con nít nhà ông h÷ H° ð«u chÕy ra ðón tiªp, ð«u day v« phía Ph§t s¯ng cúi ð¥u quì lÕy.

Tôi · trong cØa s± dòm ra xem, nguyên ông ta là mµt nhà tu thi«n qu¥n áo x¯c xa x¯c xªch, lôi thôi d½ dáy không có vë gì oai nghi trang nghiêm, mà lÕi có dáng ði®u nhß ðiên ðiên khùng khùng. Ông ta cûng cúi m÷p ð¥u xu¯ng ð¤t lÕy trä lÕi m÷i ng߶i nhß giã gÕo, v×a lÕy mi®ng v×a nói läm nhäm ''Ph§t a ! Quán thª âm b° tát a !''

Tôi nhìn th¤y quang cänh này trong lòng có ch² chÆng ðßþc v×a ý, hòa thßþng xu¤t gia ðßþc tín ð° tÕi gia l­ bái nguyên là ðúng cách, có l¨ nào hòa thßþng lÕi cûng m÷p xu¯ng lÕy trä l­ lÕi. Thi®t lÕ lùng kÏ cøc !!

Sau khi lÕy xong, ông ta h« h« hà hà, l¡c la l¡c l½ ði vào trong nhà. Ông v×a m¾i ngó th¤y tôi li«n ha hä nói mµt mình : ''Tôi day v« ng߶i tÕi gia cúi ð¥u lÕy, có kë cho tôi là qu¤y, bæa nay tôi g£p pháp sß, thì tôi lÕi càng phäi nên cúi ð¥u lÕy'' Nói xong li«n day v« phía tôi cúi m÷p ð¥u xu¯ng ð¤t làm l­, tôi th¤y thª cûng ðành phäi cúi ð¥u ðáp l­. Tôi ngçm nghî kÛ câu nói v×a r°i cüa ông ta thì rõ ràng là ông biªt tôi ðµng ni®m, chính là mu¯n nói cho tôi nghe, càng khiªn cho tôi l¤y làm sþ hãi lÕ lùng. trong lòng tôi tß·ng, v¸ tu hành xu¤t gia này chÆng phäi là bñc t¥m th߶ng, ta chÆng nên coi rë ông ta.

Nguyên gia ðình ông h÷ H° ðã s¡p ð£t mµt cån phòng riêng cho Ph§t s¯ng làm ch² nghï ng½i, nhßng bæa ðó Ph§t s¯ng lÕi nh¤t ð¸nh mu¯n · chung v¾i tôi. Tôi cûng có ý mu¯n tìm hi¬u dò dçm xem ông ta là nhân v§t thª nào, và xem ông ta r¯t cuµc tu hành ra sao, là kë ngoÕi ðÕo tà môn, hay là kë có kiªn thÑc chân chính trong Ph§t pháp. Tôi li«n g÷i ng߶i nhà ðem gi߶ng n®m cüa ông ¤y d÷n ðªn phòng tôi, nhßng Ph§t s¯ng trö vào mµt cái ghª ð¦u vuông l¾n 𬠷 trong phòng mà nói : ''Cái này là gi߶ng cüa tôi, không c¥n phäi ðem thêm gi߶ng nào khác lÕi næa''.

Nguyên Ph§t s¯ng ban ðêm chï ng°i ch¾ không n¢m, ðªn lúc tr¶i s¦m t¯i khi ðã th¡p ðèn, ông ta bèn ng°i lên trên ghª, hai chân xªp lÕi theo ki¬u ''kiªt già'', hai m¡t nh¡m lÕi, tînh t÷a. CÑ theo ki¬u này thì d¥u tôi có mu¯n thåm dò nhæng gì · trong con ng߶i ông ta cûng chÆng có cách nào, chính gi¯ng câu tøc ngæ : ''nhà thi«n chÆng m· mi®ng, th¥n tiên khó hÕ thü''. ban ðêm tôi th¤y ông ta gi¯ng nhß mµt quä chuông ð°ng, ng°i ngay ng¡n im l£ng không nhúc nhích, tôi cûng làm bÕn v¾i ông tînh t÷a mµt h°i, tôi ng°i lâu th¤y möi bèn du²i cÆng ra tham câu : nhÑt-tñ-thi«n (cách tham thi«n này g÷i là tham thoÕi ð¥u, câu thoÕi ð¥u tham này là : vÕn pháp qui nhÑt, nhÑt qui hà xÑ, nên g÷i là nhÑt tñ thi«n), r°i n¢m xu¯ng ngü.

Ъn nØa ðêm tôi tïnh gi¤c, phäng ph¤t hình nhß nghe tiªng ông ¤y nói mµt mình : ''làm gì có chuy®n này ? . . . . . . tôi chÆng phäi là Ph§t s¯ng . . . . . . tôi tên là Di®u thi®n . . . . . . có Ph§t s¯ng bèn có Ph§t chªt . . . , ai là Ph§t chªt ? . . .'' Ng×ng mµt h°i lÕi nghe ông ta nói läi nhäi : ''tôi có cái gì là lÕ lùng ðâu ? M£c áo, ån c½m ¤y là bän lînh cüa tôi . . . .'' Tôi nghi«n ngçm kÛ ý v¸ cüa m¤y câu nói trên, thì hình nhß ông ta có ý nói v¾i tôi, tôi li«n höi ông ta : ''Ph§t s¯ng ! ông nói chuy®n v¾i ai ðó ?'' ông ta li«n ngáp dài mµt cái và trä l¶i : ''ông höi r¤t hay, 'ai' ß ? tôi ði rách bao nhiêu dép cö, ðªn nay vçn chßa tìm th¤y 'ai' ðó !''

Li«n sau ðó ông ta höi lÕi tôi : '' hay là ông ðã nh§n ðßþc ra 'ai' r°i ß ?'' Tôi trä l¶i mµt cách nØa bÞn nØa th§t r¢ng : '' nªu tôi ðã nh§n ðßþc ra 'ai', thì tôi chÆng c¥n höi ông làm chi !'' Ông ta c߶i, tôi cûng c߶i, tôi xét ra m¤y câu Ph§t s¯ng v×a höi ðó, · trong có ¦n ý cüa thi«n tông, ðích xác là ông ta chÆng phäi ng߶i ð½n giän trong phép tu hành, vì thª tôi t× ðó chÆng còn dám khinh rë ông ta næa ! (trong thi«n tông, các v¸ t± sß dÕy ð® tØ tham thi«n, th߶ng dÕy tham câu thoÕi ð¥u ''ni®m Ph§t là ai?'' kë nào tham th¤u ðßþc chæ ''ai'' này li«n có th¬ tö ngµ).

— chung v¾i ông ít lâu tôi quan sát kÛ lßÞng l¶i nói, cØ chï cüa Ph§t s¯ng, thì tôi nh§n th¤y ông ta vçn còn nguyên bän s¡c cüa kë xu¤t gia tu hành. Ông chÆng ðàm thi«n, chÆng nói chuy®n hß huy«n quái ðän, chï dÕy ng߶i ta kiêng cæ các vi®c ác, làm hªt các vi®c lành, phát tâm ån chay, ni®m Ph§t, lÕy Ph§t, mà chÆng nói câu nào khác. Nh§n th¤y thái ðµ thanh cao siêu thoát cüa ông chÆng có chút gì câu n® trói buµc, lÕi chÆng c¥n ti«n bÕc, nhân cách ph¦m hÕnh thu¥n khiªt cüa ông chÆng tham hß·ng thø cúng d߶ng, khiªn tôi ð¯i v¾i ông sanh lòng kính ngßÞng. LÕi xem cách ông cß xØ v¾i m÷i ng߶i ròng là mµt t¤m lòng t× bi, lÕi càng khiªn tôi kính tr÷ng ông.

Tôi cùng · chung v¾i ông trong hai tháng, Ph§t s¯ng ðã lßu lÕi cho tôi mµt ¤n tßþng r¤t sâu xa. Tháng mùa ðông nåm ðó tôi nh§n l¶i m¶i cüa Ph§t s¯ng ði t¾i chùa kim S½n tham gia ''thi«n th¤t'' (phép tu thi«n t× mµt tu¥n 7 ngày g÷i là mµt th¤t ðªn 7 tu¥n 49 ngày, phép tu này thÕnh hành trong các chùa thuµc phái Thi«n tông · trung hoa g¥n ðây, nhß nhæng chùa kim s½n, cao mân, Tào khê, Vân môn, v . v . . .), tôi lÕi ðßþc cùng ông · chung ít lâu.

Sau ðó tôi ði hành cß¾c b¯n phß½ng nay ðây mai ðó mãi mãi, nên ít có c½ hµi g£p lÕi Ph§t s¯ng. Mãi ðªn mùa xuân nåm Dân qu¯c thÑ 20 (1931), tôi · B¡c kinh t± chÑc ''Ph§t qu¯c læ hành ðoàn'', ðem các ðoàn viên ra ngoÕi qu¯c du l¸ch, khi tôi qua Miªn ði®n · thành ph¯ NgßÞng quang (Rangoon kinh ðô Miªn) b¤t ng¶ g£p lÕi Ph§t s¯ng tÕi chùa long hoa. Vì ðoàn th¬ phäi tiªp tøc sang „n ðµ, nên tôi chï tÕm lßu trú · NgßÞng quang có m¤y ngày, trong m¤y ngày này tôi lÕi có nhi«u d¸p biªt thêm v« Ph§t s¯ng.

Mãi ðªn nåm Dân qu¯c thÑ 25 (1936) tôi tr· qua NgßÞng quang mµt l¥n næa, thì Ph§t s¯ng ðã viên t¸ch ðßþc h½n mµt nåm r°i. Ðó là nhân duyên cüa tôi ðßþc g£p Ph§t s¯ng ba l¥n.

II) N½i sanh trß·ng cüa ph§t s¯ng

Nói ðªn ch± quê quán sanh trß·ng cüa Ph§t s¯ng, ðó là cä mµt v¤n ð«. trong bao nhiêu nåm nay tôi ðã g£p r¤t nhi«u ð® tØ tÕi gia cüa Ph§t s¯ng, tôi höi thåm lý l¸ch n½i sanh trß·ng cüa Ph§t s¯ng, thì h÷ ð«u m¶ m¸t chÆng ai biªt rõ g¯c gác cüa ông · ðâu. Tôi lÕi cûng höi các bÕn ð°ng ðÕo xu¤t gia thì cûng ð«u trä l¶i không n±i. Thª thì Ph§t s¯ng là ng߶i tïnh nào ? tên gì, h÷ gì ? h°i m¤y tu±i xu¤t gia ? xu¤t gia · ðâu ? ai là th¥y ông ? th÷ gi¾i · chùa nào, và th÷ gi¾i nåm nào ? Nhæng sñ ki®n trên t× xßa ðªn nay chßa ai có th¬ nói ra rành r¨ ðßþc.

Ðem nhæng chÑng c¾ có th¬ tin ðßþc ra mà xét, và nhæng l¶i nói cüa nhæng kë ðã t×ng quen biªt Ph§t s¯ng, thì ng߶i n¥y nói v¥y ng߶i kia nói khác, có kë nói Ph§t s¯ng ng߶i tïnh S½n-ðông, lÕi có kë nói ng߶i tïnh Trñc-l®, có kë nói ng߶i tïnh S½n-tây, có kë nói ng߶i tïnh Thi¬m-tây, lÕi cûng có kë bäo ng߶i tïnh Cam-túc. Trß¾c ðây m߶i m¤y nåm, có mµt nhà tu hành l¾n tu±i ðã ði tri«u bái kim tháp · NgßÞng quang nói Ph§t s¯ng là ng߶i S½n tây, th¥y cüa Ph§t s¯ng cûng là mµt nhân v§t th¥n bí. Truy«n thuyªt r¢ng th¥y cüa Ph§t s¯ng tru¾c kia làm quan võ r¤t to, t× khi xu¤t gia su¯t ngày chÆng nói mµt câu, g°m có ba th¥y trò ð«u tinh thông võ ngh®. Th¥y và sß huynh cüa Ph§t s¯ng thân th¬ cao l¾n ; ðªn nhß Ph§t s¯ng tên tøc là gì, pháp danh th¥y ông ta là gì, thì ông này cûng không nói ra ðßþc.

Tu±i cüa Ph§t s¯ng, lúc tôi ðßþc quen biªt ông ta cûng nghe có nhi«u thÑ truy«n thuyªt. Có kë nói ông ta 50 tu±i, có kë nói ông ta 60, 70 tu±i chÆng ai gi¯ng ai, r¯t cuµc thì biªt ai nói có th¬ tin c§y ðßþc ? Nhæng câu nói trên hình nhß chï là phöng ðoán v§y thôi, chÆng ai dám cho là ðúng, tóm lÕi còn là mµt sñ bí m§t.

Trong th¶i kÏ tôi · chung v¾i Ph§t s¯ng, tôi biªt ông ta có mµt thói quen, ông ta không thích ai thóc mách höi thåm g¯c gác cüa ông, ông ta chÆng khi nào ðem lý l¸ch cüa mình ra nói chuy®n v¾i ng߶i khác. Có kë nêu v¤n ð« này lên, thì ông ta li«n nói läng sang chuy®n khác, chÆng khi nào trä l¶i thÆng câu höi này, khiªn cho kë höi trong ð¥u óc chÆng thª nào hi¬u n±i, vì thª m¾i có duyên c¾ ð¬ cho m÷i ng߶i phöng ðoán ông.

Tôi còn nh¾ mµt b§n có mµt v¸ cß sî tên là Hoàng-sám-Hoa là ð® tØ cüa Ph§t s¯ng. Ông này ði t¾i m×ng rÞ mà höi Ph§t s¯ng : ''cø nåm nay tu±i th÷ ðßþc bao nhiêu ? quê hß½ng bän quán · ðâu ?'' M¾i nói ra ðßþc hai câu thì Ph§t s¯ng ðã day v« phía ông này xua tay, hi®n ra th¥n s¡c chÆng ðßþc vui vë mà nói : ''Anh chÆng phäi là ông th¥y coi s¯, xem tß¾ng, ta cûng chÆng c¥n anh xem s¯ coi tß¾ng cho ta, anh höi nhæng chuy®n vô ích chÆng ðâu vào ðâu ðó làm gì ?'' nghe xong ông Hoàng sám hoa x¤u h± quá, m£t mày ðö gay. Ph§t s¯ng th¤y ông này có vë bÑt rÑt khó ch¸u li«n dùng l¶i an üi r¢ng : ''Ta nói cho anh biªt, kë h÷c Ph§t tÕi gia ði«u thÑ nh¤t là phäi dÑt bö nhæng thói quen cüa thª tøc. sau này nªu anh g£p ng߶i xu¤t gia, anh chÆng nên ðem nhæng câu höi vô ích ðó mà höi thåm, chï nên höi phäi tu trì pháp môn nào, ho£c ð÷c kinh, ho£c ni®m chú, ho£c ni®m Ph§t, hay là tu t§p thi«n ð¸nh ? Ðó m¾i là chánh ðáng. anh höi n½i sanh ðë cüa tôi, nªu tôi nói là tôi sanh ra · trong gia ðình danh gia v÷ng tµc, gi¥u có sang tr÷ng, tôi nh§p ðÕo t× h°i nhö, ðªn nay tu±i tôi ðã h½n 100, trß¾c khi sanh tôi m© tôi ðßþc nhæng ði«m t¯t lành lÕ lùng, ðªn lúc sanh tôi ra lÕi hß½ng th½m ð¥y phòng, thì li®u anh có tin n±i không ? Còn nªu nhß tôi nói tôi là ng߶i con nhà b¥n ti®n, cha m© tôi là ng߶i ði ån xin, vì tôi không có ðü c½m ån nên tôi m¾i phäi vào chùa ði tu, anh nghe xong thì lÕi có cäm tß·ng ra sao ? Tôi nói tôi sanh ra · ch¯n cao quí, thì ðã ðành anh sanh lòng hoan hï, nªu tôi nói tôi sanh ra · ch¯n b¥n ti®n, thì t¤t nhiên anh sanh lòng khinh bï. Có phäi nhß v§y chång ? anh nên hi¬u r¢ng nhæng cái ðó ð«u là kiªn thÑc nông cÕn cüa thª tøc, trong Ph§t pháp không nói t¾i nhæng cái ðó. ChÆng k¬ gì nhi«u tu±i hay ít tu±i, chï k¬ có ðÕo tâm hay không có ðÕo tâm. anh lÕi còn phäi hi¬u thêm r¢ng kë nào c¯ ý nói mình sanh ra mµt cách khác th߶ng, ðó ð«u là l¶i nói láo ð¬ l×a d¯i ng߶i khác, chÆng th¬ tin ðßþc. Chï tr× phi là bñc Ph§t hay B° tát Ñng thª giáng sinh thì m¾i có ði«m lÕ, còn anh và tôi ð«u là bñc phàm phu thì có gì khác nhau ðâu ? Có gì lÕ lùng ð£c bi®t ðâu ?''

Ông Hoàng-sám-Hoa nghe xong nhæng l¶i ''khai th¸'' này li«n cúi ð¥u xu¯ng ð¤t ðänh l­, day v« phía Ph§t s¯ng c¥u sám h¯i. sau n¥y ông Hoàng-sám-Hoa nói v¾i m÷i ng߶i : ''Ph§t s¯ng tuy chÆng giäng kinh, nhßng nhæng l¶i cüa ngài nói ð«u là l¶i nói cüa pháp, l¶i nói cüa Ph§t, khiªn cho ng߶i ta nghe nhß u¯ng nß¾c cam l°, khai Ph§t tri kiªn.

Vì chúng ta biªt Ph§t s¯ng ðã có thói quen này nên chÆng dám mÕo muµi höi thåm tu±i tác g¯c gác cüa ông, thành ra không th¬ nào biªt ðích xác ðßþc. Nhßng có mµt bæa tôi g£p mµt v¸ cách mÕng nguyên lão h÷ long tu±i ngoài 70, nói chuy®n v« Ph§t s¯ng. Cø long nói : h°i cø còn nhö ðã t×ng ðßþc g£p Ph§t s¯ng mµt vài l¥n tÕi B¡c Kinh, hình dung tß¾ng mÕo cüa Ph§t s¯ng h°i ðó so v¾i bây gi¶ chÆng khác bao nhiêu. Nªu quä ðúng nhß l¶i cø long nói thì Ph§t s¯ng s¯ng ðã lâu l¡m, chÆng phäi chï m¾i có nåm sáu chøc tu±i.

ChÆng bao lâu, Ph§t s¯ng trong lúc vô tình cûng ðã tiªt lµ ra mµt chút bí m§t v« tu±i tác cüa ông. Vì lúc tôi · chung v¾i ông tÕi nhà h÷ H°, tiªt tr¶i r¤t nóng nñc. Ph§t s¯ng mu¯n m÷i ng߶i m²i bu±i chi«u cùng ra v߶n hoa ð¬ ni®m Ph§t và cûng ð¬ hóng mát luôn th¬. Có mµt bæa, sau khi ni®m Ph§t xong m÷i ng߶i thong thä ränh rang nói chuy®n vi®c ð¶i biªn ð±i vô th߶ng. Cß sî H° công Lu§t cäm xúc li«n ngâm lên hai câu thi : ''M¤y tråm chùa cänh ð¶i vua trß¾c, mà ðªn nay còn th¤y næa ðâu !'' Tôi nghe ð÷c câu thi này, li«n trö chùa Kê minh ð¯i di®n v¾i v߶n hoa mà nói : ''May mà còn th¤y ðßþc c± tích này !'' H° cß sî nói : ''C± tích tuy vçn nhß xßa, nhßng quang cänh ð«u khác hªt, t× lúc gi£c H°ng Tú Toàn thiêu hüy ði r°i, thì cänh tßþng h°i xßa ðã không còn næa !'' ChÆng dè Ph§t s¯ng li«n góp chuy®n nói : ''Tôi ðã ðßþc th¤y lão H°ng tú Toàn m£t ð¥y vªt nhån, m¡t xªch lên, môi möng dính, lúc bß¾c ði chân không t¾i ð¤t, nên tôi biªt trß¾c là lão này không có kªt quä t¯t''. Ph§t s¯ng nói ra câu này làm tôi xúc ðµng, tôi li«n höi lÕi : ''Ph§t s¯ng, ông lúc ðó g£p H°ng tú Toàn · ch² nào ?'' nghe tôi höi câu này Ph§t s¯ng hình nhß sñc tïnh, biªt r¢ng câu nói trên ðã làm tiªt lµ tung tích mình ra, vì thª ông li«n không nói chuy®n næa, chï c¤t cao gi÷ng ni®m lên câu : ''Ai ni®m nam mô a di Ðà Ph§t''.

Sau này tôi ðem câu nói cüa Ph§t s¯ng cùng cß sî H° công Lu§t nghiên cÑu. H°ng tú Toàn n±i loÕn nåm cu¯i cùng trào vua ÐÕo quang nhà thanh (2026) ðªn nåm vua Hàm phong thÑ ba chiªm cÑ ðßþc thành kim Lång (1853), ðªn nåm vua аng Tr¸ thÑ ba thì tñ sát (1864). ÐÕi khái Ph§t s¯ng g£p H°ng tú Toàn là · nam Kinh. theo ðó mà suy tính có th¬ tìm ra ð¥u m¯i nåm Ph§t s¯ng sanh ra nh¤t ð¸nh phäi · tri«u vua ÐÕo quang (t× 1821 ðªn 1850) chÆng phäi · tri«u vua Hàm phong (t× 1851 ðªn 1861) Tính ra ðªn nåm tôi g£p Ph§t s¯ng là nåm Dân qu¯c thÑ 17 (1928), thì Ph§t s¯ng ðã ðßþc h½n 80 tu±i r°i. Nhæng ng߶i bäo Ph§t s¯ng m¾i có 50, 60, 70 tu±i ð«u ðoán sai.

Lúc ðó tôi xem xét kÛ tß¾ng mÕo cüa Ph§t s¯ng thì th¤y ð¥u ông ta røng sÕch tóc trông láng bóng, chï còn g¥n sau gáy l½ th½ m¤y sþi, nhæng vªt th©o ð¯t trên ð¥u khi th÷ gi¾i ðã lì ði không còn th¤y rõ næa, rång hàm røng hªt chï còn sót m¤y cái rång cØa. CÑ xem tß¾ng mÕo nhß thª thì Ph§t s¯ng chÆng phäi chï m¾i ðßþc nåm sáu mß½i tu±i. Ðem câu cüa Ph§t s¯ng nói ðã t×ng th¤y H°ng tú Toàn và l¶i cüa Cø long ra ð¯i chiªu thì th¤y hþp nhau. trong bài cüa pháp sß ChØ Vân viªt v« thân thª Ph§t s¯ng, hòa thßþng Thái Thß½ng nói v¾i ChØ-Vân : ''Ph§t s¯ng sanh nåm quang Tñ thÑ tám (2026)'' nªu ðem nåm này ra mà tính ðªn nåm Dân qu¯c thÑ 17 (1928) thì m¾i có 46 tu±i, thª thì Ph§t s¯ng ð±i già ra trë ß ?

ChÆng c¥n phäi vi®n lý l¨ gì thêm, ðem ngay nhæng hi®n tßþng tôi ðã nhìn th¤y trên thân th¬ Ph§t s¯ng, thì không l¨ ng߶i ông m¾i có h½n 40 tu±i mà ðã suy già ðªn mÑc ðó ? ChÆng th¬ nào nhß thª ðßþc. V§y nên tôi ð¯i v¾i l¶i nói cüa hòa thßþng Thái Thß½ng r¤t l¤y làm hoài nghi, chÆng biªt hòa thßþng Thái Thß½ng cån cÑ vào ðâu mà nói ra câu ðó ?

Яi v¾i quê quán n½i Ph§t s¯ng sanh ra, cÑ theo hòa thßþng Thái Thß½ng nghe hòa thßþng Hß Vân k¬ lÕi : nhà cüa Ph§t s¯ng · cách c¯c cüa tôi tu tÕi núi chung nam không xa, ông h÷ бng, m© m¤t s¾m, con nhà giàu có, nhà cØa sän nghi®p r¤t nhi«u. Nåm ông ta 20 tu±i th߶ng ði t¾i núi chung nam höi ðÕo. B±ng nhiên mµt bæa ông c¥u xin tôi cho xu¤t gia, tôi biªt ông là con mµt · trong gia ðình, sþ cho xu¤t gia ng߶i nhà ðªn làm r¥y rà nên không ch¸u nh§n l¶i yêu c¥u cüa ông. Nhßng sau ðó ít lâu, r¯t cuµc ông ta vçn ðßþc xu¤t gia, theo h÷c ðÕo v¾i mµt v¸ thi«n sß cùng tham thi«n chung v¾i tôi · n½i c¯c trên Ngû Ðài S½n, r°i ðªn nåm sau ông ði BØu hoa S½n th÷ gi¾i.

Tôi xem nhæng câu nói · ðoÕn trên thì cûng không th¬ nào tin ðßþc. Vì sao ? Hòa thßþng Hß-Vân nói Ph§t s¯ng theo h÷c ðÕo v¾i mµt v¸ thi«n sß cùng · chung tham thi«n v¾i ông tÕi núi Chung-Nam, sau khi xu¤t gia lÕi cùng ðªn · n½i c¯c trên Ngû-Ðài-S½n. Câu nói này r¤t s½ sót, vì ðã g÷i là cùng · chung mµt ch² v¾i nhau tham thi«n, thì t¤t nhiên phäi là ng߶i quen biªt r¤t thân thiªt. Thª thì tÕi sao ð¯i v¾i mµt ng߶i lÕ tÕi gia còn nh¾ n±i rõ ràng tên h÷, quê quán gia cänh, tình hình sau khi xu¤t gia, mà trái lÕi tên hi®u cüa mµt v¸ thi«n sß cùng tu hành chung v¾i mình trong bao nhiêu lâu mà lÕi không th¬ nào nh¾ mà nói ra ðßþc, ðó chÆng phäi là chuy®n bu°n c߶i ß ? Rõ ràng ðó là mµt ði«u s½ sót l¾n. Xét ra thì cûng chính là th¶i kÏ pháp sß Gi¾i Tr¥n tu · ðó, sñ thñc này ai cûng ð«u biªt. Lúc ðó tu±i cüa ông Hß Vân bao nhiêu ? Cùng tu chung v¾i pháp sß Gi¾i Tr¥n hi®n nay còn sót lÕi m¤y cø già hãy còn mÕnh khoë, m¤y cø này ð«u biªt rõ ràng. theo truy«n thuyªt cüa m÷i ng߶i g¥n ðây thì hòa thßþng Hß-Vân hi®n nay ðßþc 119 tu±i. Nªu nay Ph§t s¯ng còn tÕi thª gian, thì tu±i cüa Ph§t s¯ng so v¾i tu±i hòa thßþng Hß Vân cûng xê xích nhau không bao nhiêu. Thª thì hòa thßþng Hß Vân lên núi chung nam tu h°i m¤y tu±i ? Nªu nói là ba mß½i tu±i lên · n½i c¯c núi chung Nam, thì Ph§t s¯ng lúc xu¤t gia cûng phäi ðªn 30 tu±i, còn nói ðªn nåm 40 tu±i hòa thßþng Hß Vân m¾i xu¤t gia. Tôi tß·ng ch¡c ch¡n là hòa thßþng Hß-Vân chÆng phäi lên núi chung nam nåm hai mß½i tu±i, ðã chÆng lên núi chung nam nåm hai mß½i tu±i, thì tÕi sao lÕi nói Ph§t s¯ng nåm hai mß½i tu±i theo hòa thßþng xu¤t gia ? Lý lu§n trên không phù hþp. theo ý kiªn tôi nh§n xét thì hòa thßþng Hß Vân cùng Ph§t s¯ng không có liên quan gì v¾i nhau.

Còn có mµt ði¬m khiªn không ai hi¬u n±i là hòa thßþng Thái Thß½ng nói ông ta v¾i Ph§t s¯ng cùng · chung tÕi chùa kim S½n lâu ðªn m߶i nåm. Th¶i gian này chÆng phäi là ng¡n, ð¯i v¾i lý l¸ch, n½i sanh ðë cüa Ph§t s¯ng ðáng l¨ hòa thßþng phäi hi¬u rõ ràng. Vì chiªu theo qui cü các tùng-lâm trung Qu¯c, phàm nhà sß nào · n½i khác ðªn xin · ð§u lâu tÕi mµt cänh chùa nào, thì nh¤t ð¸nh phäi ðªn n½i khách ð߶ng chùa ðó ghi tên, ðem gi¾i-ði®p (t¶ chÑng minh thß ðã th÷ gi¾i) giao cho tri-khách-sß (sß có ph§n sñ tiªp khách) tra xét cho ðúng. Tri-khách-Sß ðem pháp danh tu±i tác quê quán, tên cüa th¥y thª-ðµ, ð¸a ði¬m th÷ gi¾i ðã ghi rõ trong gi¾i ði®p ðång ký biên chép vào cu¯n VÕn Niên BÕ cüa nhà chùa. Th¶i gian Ph§t s¯ng · chùa kim S½n còn trß¾c h½n hòa thßþng Thái Thß½ng, trên cu¯n s± VÕn Niên BÕ chùa kim S½n tñ nhiên phäi có ghi chép lý l¸ch cüa Ph§t s¯ng. CÑ gi· VÕn Niên BÕ ra mà tra xét li«n có th¬ biªt n½i xu¤t thân cüa Ph§t s¯ng, tÕi sao hòa thßþng Thái Thß½ng không hi¬u ði¬m này, trái lÕi còn ði höi hòa thßþng Hß Vân là ng߶i không dính líu gì ðªn chùa kim S½n ? L¨ nào chùa kim S½n không có cu¯n VÕn Niên BÕ ðó hay sao ? Ði¬m này khiªn cho tôi hi¬u không n±i. hay là chùa kim S½n không ðem lý l¸ch cüa Ph§t s¯ng ghi chép gìn giæ lÕi ? Nªu quä nhiên ðúng nhß thª, thì có th¬ suy ra mà biªt các v¸ thßþng t÷a ðã t×ng giæ chÑc vø trø trì chùa kim S½n b¤y gi¶ coi rë con ng߶i Ph§t s¯ng. Tôi nói câu trên chÆng phäi là c¯ ý chê bai chùa kim S½n, ta hãy xem l¶i cüa hòa thßþng Thái Thß½ng ''Tôi nh¾ sau khi Ph§t s¯ng viên t¸ch tÕi Miªn Ði®n, ð® tØ cüa ông là cß sî Lß nhu§n Châu ðã có lên chùa kim S½n ð« ngh¸ xin làm kÖ-ni®m-ð߶ng cho Ph§t s¯ng, nhßng hòa thßþng Sß½ng Ðình (v¸ trø trì kim S½n lúc ðó) không cho phép''.

Câu nói trên tuy t¥m th߶ng nhßng trong câu nói này có ¦n nhi«u ý nghîa. Tôi còn nh¾ Ph§t „n, mµt v¸ sß chùa kim S½n làm bÕn v¾i Tô ðông Pha, mµt v¸ quan l¾n tri«u nhà T¯ng. Ph§t „n ðùa cþt Ðông pha giæ lÕi sþi dây th¡t lßng cüa Ðông Pha. Chùa kim S½n ðem sþi dây lßng này c¤t ði ð¬ dành kÛ lßÞng làm cüa trân bäo lßu truy«n h§u thª; chßa ch¡c chùa này ð¯i v¾i Ph§t s¯ng là mµt thánh-tång có tu chÑng, kh± hÕnh ðµ nhân, danh tiªng lçy l×ng, muôn ng߶i sùng bái, sau khi viên t¸ch ði r°i mà lÕi cho là không ðáng có tß cách ð¬ xây dñng mµt kÖ ni®m ð߶ng ð¬ kÖ-ni®m hay sao ? à ! tôi hi¬u r°i ! Tô ðông pha là mµt v¸ h÷c sî làm quan l¾n, còn Ph§t s¯ng chï là mµt nhà sß nghèo xác x½, so sánh sao ðßþc mà so ? Hòa thßþng Thái Thß½ng lÕi nói : ''Hi®n nay tÕi Ðài Loan, ng߶i mà còn có chút dính líu v¾i Ph§t s¯ng thì chï có mµt mình tôi''. Tôi nghe câu này r¤t l¤y làm cäm khái, nh§n th¤y hòa thßþng Thái Thß½ng còn là mµt v¸ trß·ng giä có lòng trung h§u, tôi nh§n th¤y trong các v¸ thßþng t÷a trø trì chùa kim S½n kë có cäm tình v¾i Ph§t s¯ng sþ r¢ng cûng chï còn mµt mình hòa thßþng Thái Thß½ng mà thôi ! Tôi cûng ðã t×ng nghe nói : ng߶i trong chùa kim S½n ð¯i v¾i Ph§t s¯ng không có chút cäm tình t¯t ð©p nào, th߶ng th߶ng ð¯i v¾i nhæng ð® tØ t¾i chùa thåm höi Ph§t s¯ng, thì các v¸ tång chÑc s¡c chùa kim S½n trä l¶i : ''các ông lÕi thåm nhà sß ðiên ðiên khùng khùng ðó ß ?'' Ðem câu nói này ra làm b¢ng chÑng có th¬ hi¬u rõ cäm tình chùa kim S½n ð¯i v¾i Ph§t s¯ng ra sao, và cûng th¤y rõ tâm lý chán ghét Ph§t s¯ng cüa các v¸ tång chùa này ra sao ? suy ra cûng phäi có duyên c¾, vì m÷i ng߶i ð«u g÷i Ph§t s¯ng là ''Ph§t s¯ng chùa kim S½n'', nhßng xét ra Ph§t s¯ng chÆng phäi xu¤t gia tÕi chùa kim S½n, ông ta chï có th¬ g÷i là v¸ sß · n½i khác lÕi · nh¶ làm công quä tÕi chùa này v§y thôi.

Theo ch² tôi biªt thì Ph§t s¯ng · n½i Tàng kinh Lâu chùa kim S½n ðã giæ chÑc hß½ng ðång (ng߶i ð¯t ðèn nhang) · n½i này. sau khi giæ chÑc ðó, ông hoàn toàn s¯ng mµt cuµc ð¶i mây ngàn hÕc nµi, tr÷n nåm này qua nåm khác ông ði lang thang hành ðÕo · ngoài, tông tích phiêu lßu rày ðây mai ðó chÆng nhÑt ð¸nh · mµt n½i nào, và r¤t ít khi · trong chùa kim S½n. Chï m²i nåm ðªn mùa ðông, lúc chùa kim S½n làm thi«n-th¤t, thì ông ta m¾i l¥n mò v« chùa · ít ngày, sau khi thi«n-th¤t xong ông lÕi dông tu¯t ði.

Ph§t s¯ng ðã quen s¯ng mµt cuµc ð¶i không ai trói buµc, phóng ðãng hình hài, vì thói quen này nên các v¸ tång chùa kim S½n coi ngh¸ch m¡t. Kë tu hành · ch¯n chùa chi«n phäi hi¬u rành qui cü oai nghi, lúc ði phäi nh© nhàng nhß gió th±i, lúc ðÑng phäi ngay thÆng nhß cây tùng, lúc ng°i phäi im l£ng nhß chuông úp, lúc n¢m phäi u¯n ng߶i nhß cái cung, khi g£p các v¸ tu hành khác phäi có thái ðµ trang nghiêm cung kính, không dám có mµt chút s½ h· phóng ðãng nào. Ph§t s¯ng thì quen tánh tñ nhiên cüa ông ta, không biªt làm ði®u bµ ki¬u cách nhß trên, tr÷n ngày c߶i nói h« h« hà hà, khi ðªn các n½i chùa chi«n thì tùy ý ði luông tu°ng b×a bãi. Ông ta ban ðêm lÕi ßa thích xß¾ng ni®m danh hi®u Ph§t. ban ðêm khi m÷i ng߶i ðang gi¤c ngü ngon, ông ta b²ng c¤t cao gi÷ng lên ni®m Ph§t, tiªng ni®m ðã l¾n mà lÕi kéo ngân dài ra, làm phá gi¤c ngü kë khác, ðó cûng là duyên c¾ khiªn cho ng߶i ta chán ghét ông.

CÑ nhß phong ðµ cüa Ph§t s¯ng thì có nhi«u ch² xúc phÕm vào qui cü cüa nhà chùa, ông có th¬ b¸ ðu±i ra khöi nhà chùa. Hu¯ng chi chùa kim S½n lÕi là mµt cänh chùa l¾n có danh tiªng trong phái thi«n tông, thì các v¸ tång lÕi càng phäi giæ gìn qui lu§t nghiêm chïnh kÛ lßÞng. Nhßng Ph§t s¯ng là ng߶i lang bang g£p ðâu hay ðó, thª thì chùa kim S½n làm sao lÕi có th¬ dung nÕp cho ông ta lång xång lµn xµn · trong ðó ? Cûng phäi có duyên c¾ : vì m²i nåm Ph§t s¯ng ði ra ngoài thay thª chùa kim S½n khuyªn hóa ðßþc ít gánh gÕo, ít gánh d¥u. Ъn mùa ðông làm thi«n th¤t ông li«n gánh theo v« chùa làm công ðÑc. trong khoäng m߶i m¤y nåm tr߶ng, nåm nào cûng nhß nåm n¤y, Ph§t s¯ng chÆng nhæng riêng ð¯i v¾i chùa kim S½n nhß thª, mà ð¯i v¾i chùa Thê Hà · nam kinh cûng nhß thª, vì v§y chùa kim S½n còn mu¯n lßu chút nhân tình chÆng nÞ thÆng tay ðu±i ông ra khöi chùa. Có kë cho Ph§t s¯ng là hi®n thân Vi-Ðà hµ pháp cho hai chùa kim S½n và Thê Hà, ðích xác là thñc tình.

Nhßng ng߶i trong chùa kim S½n vçn coi Ph§t s¯ng là v¸ sß ðiên khùng, nªu h÷ coi tr÷ng con ng߶i cüa Ph§t s¯ng thì Ph§t s¯ng · chùa kim S½n ðã m߶i m¤y nåm, chäng l¨ nào ng߶i trong chùa không biªt rõ lý l¸ch cüa Ph§t s¯ng ? Ph§t s¯ng ra ngoÕi qu¯c lßu lÕc · NgßÞng quang m¤y nåm cho ðªn khi viên t¸ch, tuy®t nhiên không th¤y th½ t× tin tÑc gì cüa chùa kim S½n g·i lÕi thåm höi. CÑ nhß l¶i các ð® tØ cüa Ph§t s¯ng và các v¸ sß ng߶i trung hoa · NgßÞng quang nói lÕi : nªu nhß h°i b¤y gi¶ chùa kim S½n có g·i th½ sang thì b÷n h÷ nh¤t ð¸nh ðßa Ph§t s¯ng tr· v« nß¾c, vì r¢ng h÷ th¤y Ph§t s¯ng · trên kim tháp tu hành mµt cách gian nan cñc kh± quá. Mãi ðªn sau khi Ph§t s¯ng viên t¸ch r°i, các n½i m¾i g·i th½ t¾i dành nhau nghinh thïnh xá-lþi cüa Ph§t s¯ng, thì lÑc ðó m¾i th¤y th½ cüa chùa kim S½n g·i sang cûng mu¯n xin mµt ph¥n xá-lþi. Cûng hay ; nhß thª là h÷ vçn còn chßa quên con ng߶i cüa Ph§t s¯ng !

Mu¯n khäo sát lý l¸ch cüa Ph§t s¯ng cûng chÆng phäi là vi®c khó, Ph§t s¯ng · m߶i m¤y nåm tÕi chùa kim S½n, ðem cu¯n vÕn niên bÕ n½i chùa này ra thì có th¬ tra xét ðßþc. Vä chång ðã có kë nói Ph§t s¯ng sanh nåm quang Tñ thÑ 8, nåm 20 tu±i xu¤t gia, 21 tu±i ðªn BØu hoa S½n th÷ gi¾i (nåm quang Tñ thÑ 29) thì cûng có th¬ cån cÑ vào nåm này ðªn BØu hoa S½n tra xét mà biªt ðßþc.

Tôi ðã có l¥n höi Ph§t s¯ng cái gi¾i ði®p (chÑng minh thß cüa ng߶i xu¤t gia th÷ gi¾i) cüa ông ta thì ông nói : ''cái thÑ vö ngoài hôi hám ðó, dù có m¤t công giæ thì cûng chï là ð° bö, tôi có khi nào ð¬ ý mang theo nó bao gi¶ ðâu, tôi ðã li®ng quách nó ði lâu r°i !'' Nªu · chùa kim S½n và BØu hoa S½n hai ch² này tra cÑu không ra, gi¾i ði®p lÕi không tìm th¤y, thì lý l¸ch cüa Ph§t s¯ng ðành ch¸u không còn phß½ng pháp nào tìm ra n±i ! Th§t là bí m§t !
.