CÑ nhÑ l¶i các ðÕo hæu xu¤t gia ng߶i trung hoa · lâu ngày tÕi NgßÞng quang nói, thì Ph§t s¯ng t¾i NgßÞng quang vào mùa ðông nåm Dân Qu¯c thÑ 18 (1929). trong mình ông t× xßa ðªn nay không khi nào có l¤y mµt xu, thª thì ng߶i nào ðã mua gi¤y tàu cho ông, và ng߶i nào xin gi¤y thông hành cho ông ? Nhæng vi®c này cûng chÆng ai biªt n±i. Tôi ðã t×ng viªt th½ cho các bÕn · Hß½ng Cäng höi thåm v« vi®c trên, thì cûng không ðßþc tin tÑc gì ðích xác. theo ch² suy ðoán cüa tôi thì bà vþ ông tß¾c sî Hà Ðông là næ cß sî Liên Giác ðã giúp Ph§t s¯ng lo li®u hªt thäy, vì bà này có nhân duyên v« Ph§t pháp v¾i Ph§t s¯ng r¤t sâu ð§m, ho£c là pháp sß Ái Ðình quen r¤t thân v¾i Ph§t s¯ng lÕi r¤t tôn kính ông.

аn r¢ng Ph§t s¯ng b¡t ð¥u ði t× Hß½ng Cäng qua Tân gia ba · n½i chùa cüa Chuy¬n ÐÕo hòa thßþng trø trì ðßþc ít lâu, r°i m¾i t¾i NgßÞng Quang. Viên lãnh sñ trung hoa · NgßÞng quang là cß sî Tr¥n khánh Vân (ng߶i Phß¾c Kiªn) ðßþc hòa thßþng Chuy¬n ÐÕo gi¾i thi®u v¾i Ph§t s¯ng, sau này qui y làm ð® tØ Ph§t s¯ng.

Còn Ph§t s¯ng vì sao phäi ra ngoÕi qu¯c, lÕi ðªn Miªn-Ði®n là ð¸a phß½ng cüa Ph§t qu¯c, thì r¤t ít ng߶i biªt ðµng c½ này cüa ông. CÑ ch² th¤y cüa tôi thì ¡t phäi có nhân duyên gì, ch¾ không phäi là sñ ngçu nhiên. CÑ theo l¶i cüa hòa thßþng Vînh-Tiªn trø trì chùa ÐÕt Bän · quan Âm S½n tÕi NgßÞng quang nói, thì Ph§t s¯ng t¾i NgßÞng quang hình nhß có mµt nhân duyên l¾n, vì hòa thßþng Vînh-Tiªn cùng · chung r¤t lâu v¾i Ph§t s¯ng, v¸ này biªt rõ ràng hành ðµng sanh hoÕt cüa Ph§t s¯ng. Vä lÕi sß Vînh Tiªn và Ph§t s¯ng r¤t ý hþp tâm ð¥u, m²i mµt cØ ðµng nào cüa Ph§t s¯ng tÕi NgßÞng Quang, v¸ này ð«u biªt t߶ng t§n.

Ph§t s¯ng lúc m¾i t¾i NgßÞng quang thì · nh¶ n½i chùa long Hoa. Lúc ðó ð¸a phß½ng NgßÞng quang chï có mµt ki¬ng chùa này là cüa ng߶i trung Qu¯c, mµt ph¥n cûng vì chùa long hoa · kª bên ÐÕi kim Tháp, nên nhæng v¸ tång ni trung Qu¯c ðªn NgßÞng quang thåm l­ ÐÕi kim Tháp ð«u trø n½i chùa long Hoa.

Mùa xuân nåm Dân qu¯c thÑ 20 (1931), tôi ði „n е ghé qua Miªn-Ði®n li«n g£p ngay Ph§t s¯ng · n½i chùa long Hoa. Lúc ðó Ph§t s¯ng trên danh nghîa là · nh¶ tÕi chùa long Hoa, nhæng kÏ thñc ph¥n nhi«u th¶i gi¶ ông ta · trên ÐÕi kim Tháp, chÆng th߶ng · n½i chùa long Hoa, chï có m²i ngày ðªn chùa long hoa ån c½m mà thôi. Lúc ðó nhæng v¸ hòa thßþng · nh¶ tÕi chùa long hoa có ðªn h½n m߶i ng߶i, pháp sß T× Hàng và v¸ sß h°i trß¾c · Thßþng Häi chuyên bán tranh v¨ trên ð߶ng ph¯ là hòa thßþng ThÕch H¥u cûng ð«u trø tÕi chùa này. sau này khi phát sinh sñ xung ðµt giæa các v¸ tång trung hoa và các v¸ tång Miªn-Ði®n, pháp sß T× Hàng li«n lìa bö long hoa Tñ qua Mã Lai, còn Ph§t s¯ng thì vçn · nguyên chùa long Hoa.

Lúc tôi qua „n е không lâu, thì chùa long-hoa sanh ra vi®c lµn xµn. Nguyên vì v¸ sß trø trì chùa long hoa là hòa thßþng BØu hoa ng߶i Phß¾c Kiªn không giæ gi¾i lu§t, làm chuy®n t°i bÕi r°i bö tr¯n ði, các v¸ sß khác · chùa long hoa li«n n±i d§y phän ð¯i ¥m î. Có ng¶ ðâu vì phong trào phän ð¯i này khiªn cho mµt n½i ðµc nh¤t ð¬ các v¸ sß trung Qu¯c trú ngø nß½ng nh¶ b¸ ðóng cØa và thü tiêu ði.

Nguyên ð¤t chùa long hoa là mß¾n cüa các v¸ tång ng߶i Miªn-Ði®n ð¬ c¤t, xung quanh ð«u là chùa cüa ng߶i Miªn, h­ ðªn chùa long hoa thì nhÑt ð¸nh phäi ði qua chùa Miªn-Ði®n. Vi®c c¤t chùa long hoa này cûng có mµt ðoÕn nhân duyên nhö. V¸ hòa thßþng khai s½n chùa long hoa là Tánh Viên v¯n là ð® tØ cüa sß Miªn-Ði®n, vì có sñ quan h® ðó nên ông ta mß¾n ðßþc mµt cái c¯c nhö. sau này nh¶ ðßþc sñ giúp ðÞ cüa nhæng ng߶i Huê Ki«u tin Ph§t m¾i c¤t thành chùa long Hoa. Lúc hòa thßþng Tánh Viên trø trì, các v¸ tång ng߶i Miªn qua lÕi chùa long hoa r¤t thân m§t, hai ð¢ng s¯ng chung mµt cách yên ±n không xäy ra chuy®n gì. sau này hòa thßþng Tánh-Viên hoàn tøc, ð±i v¸ trø trì khác, v¸ m¾i này l¥n l¥n không còn thân m§t v¾i các v¸ tång ng߶i Miªn næa. V¸ này tñ cho là mình tu theo phái ÐÕi th×a khinh rë hòa thßþng Ti¬u Th×a, r¯t cuµc c¡t ðÑt m¯i qua lÕi liên lÕc v¾i các v¸ tång Miªn-Ði®n.

Lúc mß¾n miªng ð¤t này, trong gi¤y t¶ giao kèo h©n cho mß¾n 40 nåm. sau này vì có sñ rë rúng ðó, hai bên m¤t hªt cäm tình, nên các v¸ tång ng߶i Miªn li«n ðòi lÕi miªng ð¤t này. Lúc sß BØu hoa chßa tr¯n ði, các v¸ tång ng߶i Miªn ðã ðem vø này ra ki®n t¾i tòa án, vì th¶i hÕn mß¾n trong giao kèo chßa mãn nên án ðòi lÕi ð¤t này b¸ thü tiêu. L¥n này trong nµi bµ chùa long hoa phát sanh ra chuy®n t°i bÕi, các sß Miªn-Ði®n mßþn c¾ ðó lÕi ð® ð½n ki®n l¥n næa, h÷ nh¤t ð¸nh ðòi miªng ð¤t này lÕi và b¡t phäi dÞ chùa long hoa ði. Nªu theo ðúng pháp lu§t thì cûng chßa có gì ðáng ngÕi, nhßng v¸ sß trø trì chùa long hoa làm vi®c t°i bÕi ðã tr¯n m¤t, không ai ðÑng chü trß½ng trong chùa, lÕi thêm các v¸ tång còn lÕi trong chùa khinh th߶ng các v¸ tång Miªn-Ði®n, h÷ cho là vi®c này chÆng c¥n yªu gì, nên h÷ cÑ thây k® chÆng ch¸u ði«u ðình. Tòa án Miªn-Ði®n ðã b¯n l¥n ðòi ra h¥u tòa mà h÷ cûng không ðªn tòa ch¯ng án, vì thª nên tòa xØ vø ki®n này cho h÷ th¤t. Kªt quä tòa án b¡t niêm phong chùa long hoa lÕi, ðu±i hªt các v¸ sß trung Qu¯c ra khöi chùa, chùa long hoa ðã b¸ m¤t hªt sñ üng hµ tín ngßÞng cüa Ph§t tØ, lÕi g£p vø ki®n này thành ra phá sän.

Sau khi chùa long hoa b¸ ðóng cØa, khiªn cho Ph§t s¯ng m¤t hÆn ch² ån c½m. T× ðó tr· ði Ph§t s¯ng chï còn mµt cách là · luôn trên ÐÕi kim Tháp. C½m ån cüa ông m²i bæa ð«u do các ð® tØ · thành ph¯ NgßÞng quang ðã qui y ông thay phiên nhau ðßa ðªn kim Tháp cúng d߶ng.

CÑ nhß l¶i hòa thßþng Vînh Tiªn nói, thì sau khi chùa long hoa b¸ ðóng cØa, ðÕi khái Ph§t s¯ng b¸ kích thích vì vi®c này, chÆng bao lâu cách sanh hoÕt cüa ông b²ng nhiên thay ð±i mµt cách ðµt ngµt, ông không ån c½m næa. M²i ngày c½m và thÑc ån cüa nhæng ð® tØ ðem ðªn dâng cho ông, ông ð«u ðem chia ra cho lû quÕ và b¥y chó · trên ÐÕi kim Tháp ån. Còn v« ph¥n ông, thì ông lßþm nhæng gi¤y lµn, vö trái cây, vö dßa vö ð§u ph÷ng, sét s¡t · trên tháp ð¬ ån. Nhæng món bánh, k©o, bánh in, bánh ng÷t, trái cây tß½i cüa ð® tØ dâng cho ông thì ông ðem chia cho nhæng ng߶i Miªn · trên tháp ån. Ki¬u ông lÕy Ph§t cûng thay ð±i khác, cách lÕy này cûng nhß là ng߶i múa võ, trß¾c ch¡p tay ðÑng ngay, dang hai ðùi ra ðÑng b¢ng trên ð¤t thong thä cúi mình xu¯ng cho t¾i khi ngñc dính sát ð¤t, sau m¾i du²i thÆng hai tay ra, ðem tr÷n thân mình n¢m s¤p xu¯ng cho t¾i khi ngñc dính sát ð¤t, sau m¾i du²i thÆng hai tay ra, ðem tr÷n thân mình n¢m s¤p dài trên nhæng t¤m ðá lót, cách lÕy Ph§t này t× xßa t¾i nay chßa t×ng có, ngay ðªn · Trung-Qu¯c cûng không có ki¬u lÕy nhß thª. Cách lÕy này ðã chÆng gi¯ng cách tín ð° ðÕo H°i H°i lÕy tr¶i mà cûng chÆng gi¯ng ki¬u lÕy cüa ðÕo LÕt Ma. Cách lÕy Ph§t cüa ông thi®t là hªt sÑc cñc nh÷c. Mà ông chÆng lÕy Ph§t · trên chánh ði®n trong chùa, ông lÕy Ph§t · ngay ngoài tr¶i. Dß¾i n«n ÐÕi kim Tháp ð«u là nhæng t¤m ðá vuông bñ träi ra lót, khí h§u Miªn-Ði®n nóng nñc, khi m£t tr¶i m÷c lên ánh sáng d÷i xu¯ng thì ðá nóng nhß lØa ð¯t. Nhæng ng߶i lên tháp lÕy ð«u phäi ði lên trên t¤m thäm b¢ng cö lót · giæa nhæng phiªn ðá này mà chÆng dám dçm chân lên phiªn ðá. Ph§t s¯ng trái lÕi lÕy Ph§t ngay · trên nhæng phiªn ðá nóng nhß lØa này, mà m²i l¥n lÕy lâu ðªn hai tiªng ð°ng h°, tóm lÕi thì gi¯ng nhß ðem thân hình xß½ng th¸t cüa ông li®ng vào trong lØa ð¬ rèn luy®n, ng߶i khác nhìn th¤y ông lÕy cách ðó khiªn lòng h÷ kinh hãi. ThÑ kh± hÕnh này cûng chï có Ph§t s¯ng m¾i có th¬ làm n±i, vä lÕi chÆng phäi lÕy mµt l¥n, hai l¥n mà thôi, t× tháng này qua tháng khác ông cûng ð«u lÕy theo ki¬u ðó. Cách lÕy Ph§t cüa ông nhß thª, ông thñc hành ðßþc h½n hai nåm cho ðªn khi ông viên t¸ch. Lúc chùa long hoa chßa b¸ ðóng cØa, mµt ðôi khi Ph§t s¯ng cûng có t¾i chùa t¡m gµi nß¾c lÕnh cho mát, ðªn sau này thì ông cûng không t¡m luôn. Có ng߶i khuyên ông r¢ng · n½i ð¤t Miªn-Ði®n này khí h§u nóng nñc chÆng gi¯ng Trung-Qu¯c, nªu không t¡m cho mát thì s¨ m¡c chÑng b¸nh nhi®t, mà m¡c chÑng b¸nh nhi®t thì r¤t nguy hi¬m. Ông ta höi tr· lÕi : ''Nhæng ng߶i không m¡c chÑng b¸nh nhi®t, có phäi h÷ có th¬ không chªt, và có th¬ s¯ng hoài ðßþc chång ? Nªu t¡m mà có th¬ s¯ng lâu chÆng chªt, thì tôi li«n t¡m t× sáng ðªn t¯i. Còn nªu ng߶i ta r¯t cuµc chÆng ai tránh khöi chªt, thì c¥n gì còn bäo tôi t¡m làm chi ?'' L¶i nói trên tuy có vë b¤t c§n nhân tình nhßng cûng là l¶i nói cüa Ph§t, l¶i nói cüa pháp.

Ph§t s¯ng · trên ÐÕi kim Tháp, ông ta th߶ng ng°i t÷a thi«n · mµt góc Ph§t di®n cüa tháp (trên ÐÕi kim Tháp có r¤t nhi«u Ph§t di®n và vô s¯ tháp nhö), bình th߶ng mu¯n lên kim Tháp tìm ông thì khó mà g£p ðßþc. Ъn th¶i ån ng÷, ông ta bèn cùng v¾i b¥y quÕ và b¥y chó · trên tháp quây qu¥n lµn xµn v¾i nhau. Ông kêu lên mµt tiªng thì b¥y quÕ cä tråm cä ngàn con bay t¾i bu xung quanh ông, lû chó nghe tiªng kêu cüa ông cûng ð«u chÕy t¾i. Ông bßng c½m và thÑc ån chia cho lû chim lû chó này ån, gi¯ng nhß trong quân ðµi phát lß½ng cho lính, nhìn cänh tßþng này r¤t là s¯ng ðµng.

Ъn khi ðêm t¯i lÕi là lúc Ph§t s¯ng hoÕt ðµng. Ông ði vòng xung quanh kim Tháp, có lúc leo lên t¥ng thÑ nhì cüa tháp c¤t cao gi÷ng lên xß¾ng ni®m danh hi®u Ph§t. trong lúc canh khuya ðêm v¡ng êm ð«m t¸ch m¸ch, tiªng ni®m ''ai ni®m nam Mô a di Ðà Ph§t, Nhß Lai, Thª Tôn là Ph§t s¯ng'' cüa ông nghe lanh länh vang kh¡p b¯n phß½ng, xa g¥n ð«u nghe rõ, tiªng gió th±i nhæng chuông nhö treo trên tháp rung ðµng, cùng v¾i tiªng ni®m Ph§t cüa ông xen lçn, thi®t khiªn cho ng߶i ta tïnh ngµ ! Thi®t là chuy®n t× xßa t¾i nay chßa t×ng có !

Ph§t s¯ng hành ðÕo · trên ÐÕi kim Tháp lúc ð¥u r¤t là kh± não, vì phong tøc, thói quen cüa Ph§t qu¯c Miªn-Ði®n, phàm là tÏ kheo xu¤t gia ð«u phäi mình ð¡p y cà sa trang nghiêm oai nghi, còn nhæng món ån ð«u cûng phäi giäng cÑu kÛ, món nào sÕch, món nào không sÕch, nªu món ån nào không sÕch thì c¤m chÆng ðßþc ån. Ph§t s¯ng t× xßa ðªn nay chÆng ð¡p y cà sa bao gi¶, nói ðªn v¤n ð« ån thì nhæng món ông ån lÕi chÆng ai có th¬ ån ðßþc. Ông ngày ngày · trên kim Tháp ði lòng vòng kh¡p ch¯n, lßþm nhæng mänh sét s¡t ð¬ ån thay c½m, có lúc lßþm · dß¾i ð¤t nhæng gi¤y súc, vö ð§u ph÷ng, vö dßa, vö trái cây cho vào mi®ng ån. LÕi thêm næa, ðêm yên l£ng ông c¤t cao gi÷ng ni®m Ph§t làm m¤t gi¤c ngü kë khác.

Ng߶i Miªn th¤y nhæng hành ðµng quái d¸ cüa ông nên r¤t chán ghét. Có mµt vài l¥n Ph§t s¯ng t× trên ÐÕi kim Tháp ði xu¯ng, nhæng ng߶i Miªn · dß¾i chân kim Tháp còn l¤y nß¾c cÑt h¡t vào ng߶i ông, Ph§t s¯ng cûng bình tînh chÆng chút ðµng tâm, chÆng tính chuy®n h½n thua v¾i h÷. Lâu ngày chày tháng ng߶i Miªn th¤y ông ðem ph¥n c½m cüa mình chia cho lû quÕ lû chó ån, lÕi ðem bánh trái các món ån cüa nhæng ð® tØ ðem t¾i cúng d߶ng ông chia cho nhæng ng߶i Miªn · trên tháp ån, thì h÷ m¾i biªt ông là mµt v¸ hòa thßþng trung Qu¯c có lòng t× bi. ThÑ hai là ông chÆng c¥n ti«n, nhæng ng߶i cúng d߶ng ti«n cho ông, ông li«n bäo h÷ bö vào ''thùng công ðÑc'' ð£t trên ÐÕi kim Tháp, vì thª ng߶i Miªn lÕi càng tôn kính ông. B·i nhæng hành ðµng cüa ông nhß thª mà l¥n l¥n ông ðßþc sñ tín ngßÞng cüa ða s¯ ng߶i Miªn, vì thª ông · trên tháp có th¬ hoÕt ðµng mµt cách tùy ti®n, hªt thäy hoàn toàn tñ do không ai ngån cän.

T× khi Ph§t s¯ng hành ðÕo trên kim Tháp ðªn nay, sÑc cäm hóa cüa ông r¤t l¾n, th߶ng th߶ng có nhi«u ng߶i Huê Ki«u nào trai, nào gái, nào già, nào trë lên kim Tháp l­ bái ông, qui y ông, xin làm ð® tØ cüa ông. ChÆng k¬ kë nghèo ng߶i gi¥u, kë sang ng߶i hèn, Ph§t s¯ng ð«u hoan hï kªt duyên, h­ kë nào ði t¾i ông thì ông ð«u tiªp và làm cho ng߶i nào cûng ðßþc mãn nguy®n.

Tác phong cüa Ph§t s¯ng thu nh§n ð® tØ qui y cûng khác v¾i m÷i ng߶i. theo phong tøc t§p quán cüa Ph§t giáo trung Qu¯c, phàm là v¸ pháp sß hòa thßþng trø trì mà thu ð® tØ qui y thì phäi cØ hành mµt thÑ nghi thÑc. Có nhi«u v¸ còn ßa làm cho l¾n chuy®n, thïnh m¤y nhà sß dçn l­ trong lúc làm l­ qui y này, r°i lÕi còn dµng chuông ðánh mõ, xß¾ng ni®m rùm beng, thân ð¡p y cà sa l¾n màu h°ng, tay c¥m g§y nhß-ý, leo lên ng°i tên pháp tòa cao c¥m cây thß¾c gõ xu¯ng, y theo ðúng qui cü trong gi¾i lu§t thuyªt ra mµt lßþt. sau khi thuyªt xong tam qui, có v¸ còn c¤p cho ð® tØ qui y mµt t¤m gi¤y in ðàng hoàng ð©p ð¨ g÷i là ''qui y chÑng thß'', trên mänh gi¤y này có khi còn in thêm chân dung cüa hòa thßþng. Còn ng߶i qui y thª nào cûng phäi dâng ti«n cúng d߶ng cho sß phø, d¥u cho nghèo thì ít nhÑt cûng phäi cúng mµt s¯ ti«n nhö ð¬ vào trong phong bao, d¥u nhi«u d¥u ít ð® tØ chÆng khi nào qui y mà không cúng ti«n. Ph§t s¯ng thu qui y tÕi gia ð® tØ (Ph§t s¯ng tr÷n ð¶i không thu ð® tØ xu¤t gia) mµt cách hªt sÑc ð½n giän, chÆng bày ð£t ra nghi thÑc rùm beng gì cä, ông chï dùng tay r¶ lên ðïnh ð¥u ng߶i qui y ðó và nói : ''Qui y Ph§t chÆng r¾t xu¯ng ð¸a ngøc, qui y pháp chÆng r¾t vào ngã quï, qui y tång chÆng r¾t vào súc sanh !'' thuyªt xong m¤y câu này là vi®c qui y ðã hoàn t¤t. Nhi«u l¡m là ð£t cho mµt cái pháp danh, ông cûng chÆng c¥n ng߶i ta cúng d߶ng và cûng chÆng nh§n ti«n phong bao cüa ng߶i ta.

Nªu ð® tØ nh¤t ð¸nh mu¯n cúng ti«n cho ông ta, thì ông ta li«n coi t¤m gi¤y bÕc ðó nhß gi¤y viªt chæ, ông vò nát thành mµt cøc r°i nhét vào mi®ng nu¯t tu¯t vào trong bøng, nên Ph§t s¯ng thu ð® tØ qui y thi®t là không có mµt chút døng tâm gì, hªt sÑc trong sÕch ! Còn nhß nói ðªn t¶ qui y chÑng th½ thì ông ta cån bän chÆng biªt nó là cái quái gì, còn nói gì ðªn bÑc änh in trên t¶ chÑng qui y næa !

Ph§t s¯ng bình sanh r¤t ghét ng߶i ta chøp hình ông, h°i trß¾c · trong nß¾c vì chuy®n ng߶i ta chøp hình ông nên chÆng biªt xäy ra bao nhiêu chuy®n d¢ng co lôi thôi. CÑ nhß l¶i v¸ trø trì quan Âm S½n · NgßÞng quang là Vînh Tiªn nói, thì Ph§t s¯ng t¾i NgßÞng quang vì vi®c chøp hình ðã xäy ra bao nhiêu chuy®n tÑc c߶i, nói ra r¤t thú v¸. Nguyên vì sau khi chùa long hoa b¸ t¸ch thu, các v¸ sß · nh¶ trong chùa này không có ch² nào nß½ng dña, nên m¤y ông li«n hþp nhau lÕi mß¾n mµt cån ph¯ l¥u · ngay ðÕi lµ thành ph¯ NgßÞng quang làm ch² ån ·. M¤y tháng sau vì Ph§t s¯ng hành ðÕo · trên ÐÕi kim Tháp, trong xã hµi có r¤t nhi«u ng߶i ðßþc th¤m nhu¥n sñ cäm hóa, nên danh dñ cüa các v¸ sß hoa Ki«u l¥n l¥n khôi phøc lÕi. trong ðám này có các v¸ sß pháp danh Quäng Nghîa, an Toàn, ÐÕt Tu®, thanh ThoÕi, và hòa thßþng ThÕch H¥u cùng nhau ð« xß¾ng m· mang ra xây dñng mµt n½i ðÕo tr߶ng m¾i khác. Các ð® tØ li«n góp ti«n lÕi mua mµt miªng ð¤t tr¯ng · dß¾i ÐÕi kim Tháp, c¤t mµt cån chùa b¢ng lá ð½n s½ ð£t tên là Th§p Phß½ng quan Âm Tñ. Lúc ðó trong m¤y v¸ sß này chï có ThÕch H¥u là l¾n tu±i h½n, nên m÷i ng߶i ð«u cØ ThÕch H¥u trø trì chùa này. ThÕch H¥u vì c¾ mu¯n khªch trß½ng chùa này cho l¾n lao nên ð¸nh ði qua Mã Lai, Tân gia ba ð¬ quyên ti«n các Ph§t tØ. Hòa thßþng ThÕch H¥u nh§n th¤y danh tiªng cüa Ph§t s¯ng ðang n±i lên, nên mu¯n lþi døng danh cüa Ph§t s¯ng ð¬ d­ quyên ti«n. Mµt bæa ông m¶i thþ chøp hình lÕi, có ý mu¯n Ph§t s¯ng cùng các v¸ sß chøp chung mµt t¤m hình ð¬ làm kÖ ni®m. Có biªt ðâu Ph§t s¯ng nghe nói mu¯n chøp hình mình li«n dçy n¦y lên, và la l¯i ¥m î, mi®ng la l¯i thì cûng chÆng sao, ð¢ng này ông v×a nói v×a lµt ngay qu¥n xu¯ng, d½ ngay mông ðít ra cho m÷i ng߶i coi và nói : ''Mu¯n chøp hình thì chøp cái này ði !'' M÷i ng߶i th¤y ông ta làm ki¬u ðó ð«u lån ra c߶i ðªn ðau bøng. Thª mà ông ta vçn chßa ch¸u thôi, còn nói um xùm lên r¢ng : ''Hình cüa cha, m© r¤t thân yêu cüa ông, sao ông không chøp ð¬ làm kÖ ni®m, ông mu¯n chøp hình tôi là kë tu hành nghèo kh± này ð¬ làm gì ?'' Nói xong li«n ph¤t tay áo nguây ngu¦y bö ði mµt nß¾c. Vi®c trên xäy ra, mãi ðªn nay nh¡c lÕi còn cho là chuy®n tÑc c߶i.

Th¶i kÏ Ph§t S¯ng · trên ÐÕi kim Tháp, ông ðã cùng v¾i m¤y v¸ ðÕo hæu xu¤t gia ng߶i trung Qu¯c ði qua „n е tri«u bái di tích cüa Ph§t mµt l¥n, bän thân ông không có mµt ð°ng xu dính túi, nên phí t±n ði qua „n е cüa ông toàn là các ðÕo hæu cùng ði chung v¾i ông giúp ðÞ ðài th÷. Lúc ông · „n е, vì khí h§u ð¤t „n nóng quá nên ông không lßu trú lâu, chï tri«u bái tám n½i thánh ð¸a, ðÕi khái lßu liên trong khoäng h½n hai tháng li«n tr· v«, khi v« ông lÕi vçn · trên ÐÕi kim Tháp, cho t¾i tháng nåm nåm Dân Qu¯c thÑ 23 (2026) khi ông b¸ ðau n£ng m¾i xu¯ng tháp.

XIII) Ph§t s¯ng cäm hóa ðÕo nhân

Vi®c n¥y có th¬ cho là mµt vi®c xen lçn vào trong khi Ph§t s¯ng hành ðÕo · Ph§t qu¯c, mà lÕi cûng có th¬ cho là mµt vi®c ð£c bi®t kÏ lÕ. Lúc Ph§t s¯ng m¾i t¾i NgßÞng Quang, nhæng nhà tu hành cùng · ð§u tÕi chùa long hoa có hai v¸ ðÕo nhân (tu theo ðÕo giáo) mµt già, mµt trë. hai v¸ ðÕo nhân này nguyên là hai chú cháu. Ông ðÕo già v¯n chÆng phäi là ng߶i tu hành chân chính, mà là kë chuyên-môn ði giang h° ð¬ kiªm ån. Vì tu±i ông ðã l¾n, thân th¬ suy yªu, phäi c¥n có ng߶i theo ông ð¬ h¥u hÕ, nên ông tr· v« nhà d¡t ðÑa cháu cüa ông m¾i có m߶i m¤y tu±i ði theo. Ông kiªm l¶i ngon ng÷t dø d² nó, nói cho nó nghe nhæng sñ ph°n hoa t¯t d©p cüa các n½i ðô th¸ Thßþng Häi, nam Kinh, và · n½i ðó lÕi có nhi«u món ån ngon. ÐÑa con nít tu±i nhö làm sao mà chÆng xiêu lòng vì nhæng l¶i dø d² ð߶ng m§t ðó, nó li«n b¢ng lòng theo ông ta ði. sau khi ðem th¢ng cháu này ði, ông bèn cäi trang nó thành ra mµt ông ðÕo nhö, nhßng trên thñc tª thì nó chï là ðÑa ð¥y t¾. ChÆng k¬ vi®c gì n£ng nh÷c ông ð«u sai ðÕo nhö này làm, và ð¯i ðãi v¾i nó hªt sÑc hà kh¡c, chÆng cho nó r¶i xa ông mµt bß¾c, nó có ch² nào l¥m l²i nªu không b¸ ông ðánh ð§p thì cûng b¸ r¥y la.

ÐÕo nhö ch¸u bao nhiêu sñ cñc kh± trút lên ð¥u mình, tuy thª nó th¤y ông ðÕo già là chú ruµt nó nên cûng ðành b¤m bøng ch¸u chÆng dám than oán. Ông ðÕo già d¡t ðÕo nhö ði không biªt bao nhiêu ch² · trong nß¾c ðã m¤y nåm r°i, sau m¾i l¥n mò sang Miªn-Ði®n. Lúc này ðÕo nhö ðã l¾n, trí thÑc ðã m· mang, m¤y nåm nay nó th¤y ông ðÕo già chï chuyên môn làm nhæng chuy®n l×a b¸p kë khác, mà chÆng làm mµt vi®c gì có ðÕo ðÑc, trong lòng nó r¤t l¤y làm th¡c m¡c, và r¤t khinh th߶ng ông ðÕo già. Nó lÕi suy nghî r¢ng nªu cÑ tiªp tøc làm nhæng vi®c d¯i trá l×a gÕt này thì không vi®c nào là chÆng gây nên oan nghi®t, lÕi còn ðem thì gi¶ quý báu cüa mình u±ng phí ði m¤t, nên nó mu¯n thoát ly ông ðÕo già ð¬ mßu tính con ð߶ng s¯ng khác. Nhßng nghî ði r°i nghî lÕi, lúc này mà bö ði thì tñ mình nó chßa ðü bän lînh ð¬ tñ l§p, mà ð߶ng ð¤t · ngoài nó ðã chÆng quen thuµc, lÕi không có ai thân thích giúp ðÞ, thì biªt nß½ng nh¶ vào ðâu ? Vä lÕi trong tay nó không có mµt ð°ng, nªu bö ði ra thì r¤t khó ði thoát, nên nó chï ðem ý ð¸nh này tÕm th¶i d¤u kín trong lòng.

Khi còn · trong nß¾c cùng ði giang h° v¾i ông ðÕo già này còn có m߶i m¤y ng߶i ð°ng ðÕo næa trong ðó có ng߶i ngó th¤y ðÕo nhö tu±i còn non n¾t, lÕi thông minh lanh lþi, tß¾ng mÕo lÕi cûng ngay thÆng, th¤y r¢ng c§u nhö này mà ði theo b÷n giang h° thì r¤t u±ng phí cuµc ð¶i ði. H÷ th¤y ông ðÕo già lÕi th߶ng th߶ng ðánh m¡ng ðÕo nhö nên sanh lòng thß½ng hÕi. Mµt bæa ông ðÕo già u¯ng rßþu nhi«u ðã say mèm, cùng v¾i các bÕn ð°ng ðÕo nói dÞn ch½i. M¤y ng߶i có lòng t¯t li«n th×a c½ hµi này khuyên ông ðÕo già r¢ng : ''ÐÕo nhö tu±i còn xanh lÕi thông minh, có th¬ tìm ð߶ng xu¤t ð¥u lµ di®n cho nó, ho£c cho nó h÷c buôn bán, ho£c cho nó h÷c ngh«, thì tß½ng lai có ch² hæu døng. Nªu cÑ cho nó theo b÷n ta ði giang h° kiªm ån nhß thª này mãi thì th§t là ðáng tiªc. Mà nó lÕi th߶ng th߶ng b¸ ðánh, b¸ r¥y, tôi tß·ng ðÕo nhö khó mà ch¸u n±i''. Có biªt ðâu ông ðÕo già nghe nhæng l¶i nói cüa các bÕn không nhæng chÆng ð°ng ý, trái lÕi còn th¯t ra nhæng câu khiªn cho ng߶i khác nghe ðßþc phäi kinh tâm táng ð·m.

ÐÕo già nói : ''Các ng߶i cho nó theo tôi là cñc kh± hay sao ? Nói thi®t tình, tôi dçn nó ði là vì n¬ m£t cüa cha nó, nªu cÑ chiªu theo tình hình kh¡c bÕc cüa m© nó ð¯i v¾i tôi, thì dçu tôi ðem giªt nó ði cûng còn chßa hä gi§n''. Câu nói này b¸ ðÕo nhö nghe lén ðßþc, trong lòng r¤t l¤y làm run r¦y sþ häi. Nó suy tính : ''Ng߶i b« trên mình có làm vi®c gì qu¤y, mình là kë dß¾i hoàn toàn chÆng hi¬u ðßþc, nªu quä thi®t m© tôi ð¯i v¾i ông có chuy®n gì không phäi, thì ông cûng chÆng nên ðem thân tôi ra mà hành hÕ trä thù, thÑ tâm ð¸a này cüa ông th§t là ðµc ác''.

Nó càng nghî càng sþ, do ðó lòng nó mu¯n thoát ly ông ðÕo già lÕi càng g¤p rút, nhßng nó e có chuy®n b¤t tr¡c, nên chÆng dám ð¬ lµ tông tích. Nó cÑ v¶ làm nhß không có chuy®n gì xäy ra, vçn h¥u hÕ ông ðÕo già nhß th߶ng, nhßng trong thâm tâm nó lén ch¶ c½ hµi.

Sau này ông ðÕo già lÕi d¡t nó qua NgßÞng Quang. Lúc này ðÕo nhö ðã tính toán, th¤y r¢ng ông ðÕo già ðã có sñ hi«m thù thì tánh mÕng cüa nó r¯t cuµc khó giæ, có th¬ b¤t cÑ lúc nào cûng b¸ ông ta làm hÕi cho chªt ðßþc. Nó càng suy nghî lÕi càng cäm th¤y khó ch¸u, tinh th¥n ðau kh± hªt sÑc.

Vì ông ðÕo già d¡t ðÕo nhö cùng · ð§u tÕi chùa long Hoa, ðÕo nhö có lúc chÕy lên ÐÕi kim Tháp rong ch½i, lÕi cûng th߶ng th߶ng g£p m£t Ph§t s¯ng. Ph§t s¯ng hình nhß biªt ðßþc ¦n tình ch¤t chÑa trong lòng ðÕo nhö, mµt bæa Ph§t s¯ng nói v¾i ðÕo nhö : ''Ta th¤y con có th¬ xu¤t gia làm hòa thßþng thì t¯t h½n''. Câu nói này làm xúc ðµng tâm tình ðÕo nhö, nó lÕi ðã nhìn th¤y sñ kh± hÕnh và sñ t× bi cüa Ph§t s¯ng khiªn cho nó cäm ðµng r¤t sâu. Nó suy nghî r¢ng thân thª mình r¤t bu°n r¥u ðau kh±, chÆng thà xu¤t gia làm hòa thßþng may ra còn có th¬ ðßþc kªt quä t¯t, nên nó li«n quyªt tâm mu¯n xu¤t gia.

Ph§t s¯ng lÕi còn bäo ðÕo nhö r¢ng : ''Con ðã nghe l¶i ta quyªt tâm xu¤t gia làm hòa thßþng, ðó là phß¾c l¾n cüa con, ta xem con cûng là ng߶i có cån tu trong cØa Ph§t, nên ta mu¯n con làm hòa thßþng. Nhßng lúc nh§p môn con phäi nên kÛ lßÞng, phäi tìm mµt v¸ hòa thßþng nào chân tu thñc h÷c mà xin xu¤t gia, con phäi nh¾ kÛ ði«u này''.

ÐÕo nhö t× ðó li«n ð¬ ý xem xét trong các v¸ hòa thßþng trung Qu¯c · ðây, v¸ nào là b§c chân tu. ChÆng bao lâu · trên ÐÕi kim Tháp nó xem v×a ý mµt v¸ hòa thßþng, ðó là mµt v¸ sß tu theo ÐÕi th×a · Ph± Ðà S½n, ông này m¾i t¾i Miªn-Ði®n l­ ÐÕi kim Tháp, và ông cûng · luôn trên tháp. hai bên ðàm lu§n c½ duyên khª hþp, nên v¸ này b¢ng lòng thu nó làm ð° ð®. sau khi nói chuy®n xong, ðÕo nhö li«n tr· v« nói cho ông ðÕo già biªt ý nó mu¯n xu¤t gia làm hòa thßþng, chÆng còn mu¯n làm ðÕo nhân næa. Ông ðÕo già nghe nói, nh§n th¤y r¢ng lúc này ðÕo nhö ðã khôn l¾n, nªu dùng oai quy«n ép chª nó thì không xong, trong lòng ông r¤t bu°n bñc, suy ði tính lÕi mãi, nhßng ngoài m£t thì không tö ra thái ðµ gì. Ông li«n bäo cho v¸ sß trø trì chùa long hoa biªt là khi ông d¡t ðÕo nhö này ði, ðã giao ß¾c v¾i cha cüa nó r¢ng nªu sau này ðÕo nhö · ngoài không tìm ðßþc ngh« gì h÷c cho thành, thì ông phäi ðem nó tr· v« nhà trä lÕi cho cha nó. nay ðÕo nhö mu¯n xu¤t gia làm hòa thßþng, thì ông không còn m£t mûi nào ngó th¤y cha cüa ðÕo nhö næa, nên ông yêu c¥u sß trø trì chùa long hoa ðÑng ra ngån cän vi®c xu¤t gia này. Sß trø trì không hi¬u rõ ngu°n cµi cüa h÷, cho là v¸ sß ÐÕi Th×a dø d² ðÕo nhö ði làm hòa thßþng, li«n nhøc mÕ v¸ sß ÐÕi Th×a mµt h°i, v¸ này th¤y chuy®n xäy ra nhß thª chÆng còn lòng dÕ nào dám thu ðÕo nhö làm ð° ð® næa.

Sau ðÕo nhö phäi ðem hoàn cänh cüa mình ra phân tr¥n ð¥u ðuôi câu chuy®n, nó nói rõ là tñ ý nó mu¯n xin ðßþc xu¤t gia, r°i lÕi lén bày tö c£n k¨ hªt th¦y tình hình hành vi cüa ông ðÕo già ð¯i ðãi v¾i nó, khi ðó m÷i ng߶i m¾i hi¬u rõ tr¡ng ðen.

Nhßng ông ðÕo già li«n l§p tâm bÑc bách ðÕo nhö cùng ông ta ði Côn Minh, lÕi còn ðem l¶i ð߶ng m§t ra ð¬ phïnh gÕt nó, nói r¢ng sau khi ðªn Côn Minh, thì nhÑt ð¸nh ông tìm cho nó mµt ngh« ð¬ h÷c t§p không còn d¡t nó ði lang thang nay ðây mai ðó næa. Nhßng ðÕo nhö ðã nhìn th¤y th¥n s¡c cüa ông ðÕo già chÆng phäi là có ý t¯t, nên chÆng k¬ ông ðÕo già nói khéo nhß thª nào nó cûng nh¤t ð¸nh chÆng ch¸u ði Côn Minh. sau ông ðÕo già lÕi d¸u gi÷ng d² ðÕo nhö bäo nó cùng ông ði S½n ba (mµt làng nhö xÑ Miªn-Ði®n) thì ðÕo nhö cûng mµt mñc nh¤t ð¸nh ch¯i t×, chï mu¯n cÑ · lÕi tÕi chùa long Hoa, chÆng ch¸u ði ðâu hªt. Ông ðÕo già này không còn cách nào dø d² næa, li«n nói v¾i ðÕo nhö r¢ng : ''Mày ðã chÆng ch¸u di cùng ði S½n ba v¾i tao, thì cÑ · lÕi ðây, nhßng tao c¤m mày không ðßþc xu¤t gia làm hòa thßþng''. Nói xong ông ðÕo già bèn thu xªp r¶i bö chùa long hoa ra ði mµt mình.

Ðþi ông ðÕo già ði r°i, ðÕo nhö m¾i ðem cái mão ðÕo lµt xu¯ng và cÕo ð¥u tóc ði, trong ý nó nh¤t ð¸nh tính xu¤t gia làm hòa thßþng. Mµt bæa trong khi m÷i ng߶i ðang sØa soÕn ån bæa ng÷, thì · ngoài chùa có mµt v¸ hòa thßþng già ði t¾i xin cho ån bæa c½m chay, Ph§t s¯ng day v« ðÕo nhö v² tay c߶i h« h« và nói : ''Sß phø cüa con t¾i ðó ! con mu¯n xu¤t gia thì có th¬ l­ v¸ hòa thßþng già này xin làm ð° ð®, ông ta là sß phø cüa con ð¤y''.

Nhân duyên xäo hþp, v¸ hòa thßþng già này li«n hoan hï d¡t ðÕo nhö ðªn chùa cüa ông · S½n ba làm l­ thª ðµ cho xu¤t gia. sau khi ðÕo nhö ðã làm hòa thßþng, nåm trß¾c ðây v« Côn minh t¾i chùa hoa Ðình ð¬ th÷ gi¾i, r°i lÕi tr· qua tu · Miªn-Ði®n. M¤y chøc nåm nay v¸ này · Miªn-Ði®n c¤t chùa xây tháp, làm r¤t nhi«u công ðÑc, khiªn cho Ph§t pháp · иa nhß½ng Miªn càng thêm rñc rÞ. Ðây là mµt công án hiªm có mà dân chúng ð¸a phß½ng Miªn-Ði®n ai ai cûng ð«u biªt. theo ý tôi tß·ng nªu ðÕo nhö không ðßþc g£p Ph§t s¯ng, thì kªt quä cüa nó sþ nh¤t ð¸nh là r¤t bi thäm. CÑ nghe ng߶i ta nói lÕi thì ông ðÕo già này sau khi ði ðßþc nØa ð߶ng thì mang b¸nh n£ng mà chªt · d÷c ð߶ng.

XIV) Ph§t s¯ng viên t¸ch

Ph§t s¯ng t× sau khi chùa long hoa b¸ ðóng cØa, lên · luôn trên ÐÕi kim Tháp, thì cách sinh hoÕt cüa ông biªn ð±i hªt. Ông hoàn toàn kh± hÕnh và không ån c½m næa, m²i bæa · trên tháp chï lßþm nhæng gi¤y súc, vö dßa, vö trái cây, lá cây, vö tàu ph÷ng, vö hµt dßa, và cÕo nhæng miªng sét rï cüa s¡t ð¬ ån. Tình cänh này kéo dài h½n hai nåm, thêm vào ông lÕi không t¡m rØa, mà m²i ngày lÕi chùi mình lên trên nhæng phiªn ðá nóng nhß lØa ð¯t ð¬ l­ Ph§t, nên ông b¸ nhi®t ðµc nhi­m vào. Vì ðó nåm Dân Qu¯c thÑ 23 (2026) khoäng tháng nåm, ông b¸ b¸nh, tr÷n ng߶i m÷c lên ð¥y møt nh÷t nhß ð¥u ðinh. Ю tØ cüa ông là cß sî Tr¥n-khánh-Vân lúc ðó làm lãnh sñ trung hoa · Miªn-Ði®n, th¤y ông · trên tháp m¡c b¸nh mà không ai sån sóc, li«n ðem xe h½i ch· ông v« nhà h¥u hÕ phøng dßÞng. LÕi ð¬ Ph§t s¯ng n¢m lên trên gi߶ng cüa mình hªt sÑc ân c¥n sån sóc, dçu ðªn ng߶i con có hiªu tÕi nhà thª tøc ð¯i v¾i cha m© cûng chÆng ðßþc nhß thª. Ông Khánh Vân ngó th¤y Ph§t s¯ng kh¡p mình l· lói loe loét, nên c¯ tình m¶i th¥y thu¯c t¾i coi b¸nh ð¬ tr¸ cho Ph§t s¯ng, nhßng b¸ Ph§t s¯ng cñ tuy®t, nh¤t ð¸nh không ch¸u dùng thu¯c, khuyên thïnh bao nhiêu l¥n cûng ð«u chÆng ch¸u. Ông Khánh Vân nói v¾i Ph§t s¯ng : ''B¸nh này cüa sß phø nªu không nh¶ th¥y thu¯c tr¸ thì không th¬ lành. Tôi chï c¥n b¸nh cüa sß phø ðßþc lành, dù m²i ngày phäi xài phí ðªn vài ba tråm bÕc thì tôi cûng xin tình nguy®n''. Ph§t s¯ng th· dài và nói : ''Ông tuy có lòng xä, có tài lñc, nhßng làm sao có th¬ giäi tr× ðßþc nghi®p lñc cüa tôi ! Ông há chÆng nghe bñc c± ðÑc nói : 'Tµi chÆng n£ng thì chÆng sanh n½i cõi ta bà, ni®m chÆng chuyên thì chÆng sanh n½i cõi cñc lÕc'. con ng߶i sanh ra · trên ð¶i không ai là chÆng ch¸u nghi®p báo, d¥u ch¸u sñ vui hay ch¸u sñ kh± thì hªt thäy cûng ð«u là ch¸u nghi®p báo. Có ch¸u xong quä báo thì m¾i có th¬ ðßþc ðÕi giäi thoát. Ng߶i tu hành m¡c b¸nh phäi bình tâm tînh khí ð¬ ch¸u ðñng, nªu nhß quä báo chßa dÑt thì lÕi còn phäi ch¸u thêm nhi«u chuy®n dây dßa lôi thôi næa. V§y ông cÑ ð¬ m£c cho b¸nh tôi nó ra sao thì ra. Ъn nhß vi®c s¯ng hay chªt thì lÕi không c¥n phäi lo nghî, vì t× vô thüy ðªn nay chúng ta chÆng biªt ðã sanh ra bao nhiêu l¥n, r°i lÕi chªt ði bao nhiêu l¥n ? Chï c¥n tñ mình phäi có sñ n¡m væng ch² an thân l§p mÕng cüa mình, thì chªt có gì là ðáng lo !''

Dù khuyên giäi cách nào Ph§t s¯ng cûng chÆng ch¸u dùng thu¯c tr¸ b¸nh, nhæng ch² møt càng ngày càng thêm l· lói sanh ra con dòi, lÕi không có thu¯c tr¸ nên ông chï l¤y tay b¡t nhæng con dòi này nh¶ ng߶i khác ðem ra bãi cö phóng sanh. Vì trong khoäng h½n hai nåm ông không ch¸u ån c½m nhß ng߶i th߶ng, ðã không có ch¤t gì b± dßÞng, lÕi ån nhæng ð° d½ dáy nhß gi¤y súc, vö dßa, vö trái cây, lá cây, sét s¡t, nhæng món này ån vào thì tránh sao khöi trong mình nhi­m ðµc, lÕi thêm lâu ngày ông chÆng ch¸u t¡m rØa, b¸ nhi®t ðµc cäm vào. Các nguyên nhân trên d°n d§p lÕi nên b¸nh này phát lên r¤t dæ, chÆng m¤y bæa mà thân th¬ Ph§t s¯ng l¥n l¥n ch¯ng chöi không n±i. Nhßng tuy trong mình ông r¤t nhÑc nh¯i ðau ð¾n, mà trong tâm ông lÕi r¤t bình tînh sáng su¯t.

Ъn ngày cu¯i cùng là ngày 15 tháng 5 âm l¸ch, ông nói v¾i cß sî Khánh Vân : ''Tôi mu¯n ði v«, t× ch² nào t¾i, thì tôi lÕi ði v« ch² ðó !'' Nói xong ông li«n lªt xu¯ng gi߶ng mu¯n l¥n bß¾c ði ra. Cß sî Khánh Vân giæ ông cách nào cûng không ðßþc, cho là ý ông mu¯n tr· v« ÐÕi kim Tháp. Không còn biªt cách nào næa, nên chï ðành phäi chi«u theo ý ông, ðem xe h½i nhà ch· ông lên ÐÕi kim Tháp. khi xe chÕy ðªn phía cØa nam ÐÕi kim Tháp thì Ph§t s¯ng ðã t¡t th·, viên t¸ch ngay · trên xe h½i h°i ba gi¶ chi«u ngày 15 tháng 5. Cß sî Khánh Vân li«n ðem nhøc thân cüa ông quàn tÕi th§p phß½ng quan Âm Tñ n½i phía cüa ðông ÐÕi kim Tháp. tin tÑc Ph§t s¯ng viên t¸ch li«n lan rµng ra kh¡p ch², các ð® tØ ông nghe tin ð«u ði t¾i truy ni®m, khóc than thäm thiªt nhß cha m© chªt, lÕi cûng có ng߶i ôm quan tài than khóc, xem ðó có th¬ th¤y lúc Ph§t s¯ng còn sanh ti«n có cäm tình v¾i m÷i ng߶i r¤t sâu ð§m.

Ph§t s¯ng viên t¸ch, nhæng v¸ lo vi®c tang ma là cß sî Tr¥n Khánh Vân, Lâm BØu Hoa, Ngô Vån CØ, Tr¥n Tôn Trân, m¤y v¸ này ð«u tùng sñ tÕi tòa lãnh sñ trung hoa tÕi NgßÞng Quang.

Linh cæu cüa Ph§t s¯ng ð¬ tÕi quan Âm Tñ nåm ngày cho tín ð° các n½i lÕi làm l­ phúng ðiªu, sau m¾i ðßa ðªn lò höa táng CØu Vån Ðài ð¬ thiêu. Ngày ðem ði thiêu nhæng ng߶i ði ðßa ðám r¤t ðông, có ðªn hai ba chøc ngàn ng߶i, xe h½i cä ngàn chiªc kªt thành mµt ðám ng߶i ðông ðäo. trong s¯ nhæng ng߶i ði ðßa tr× ng߶i trung hoa ra còn có cä ng߶i Miªn-Ði®n, ng߶i „n е. Cái ðám ma khác th߶ng này chÆng phäi là mµt sñ ngçu nhiên, mà cûng chÆng phäi dùng ti«n bÕc có th¬ làm ðßþc.

Sau khi höa thiêu xong, b¾i ra ðßþc r¤t nhi«u Xá Lþi. sau này ð«u b¸ các ðÕo tràng và các nhân sî tin Ph§t · Hß½ng Cäng, Tân gia Ba, nam Kinh, Thßþng Häi, HÕ Môn các ch² chia nhau thïnh Xá Lþi ðó v« cúng d߶ng. Còn dß mµt bµ ph§n nhö thì hi®n nay còn ð¬ trong tháp chùa quan Âm tÕi NgßÞng Quang. nghe nói sau khi thiêu Ph§t s¯ng xong, bµ xß½ng ð¥u cüa ông còn y nguyên không cháy, mµt v¸ ð® tØ tÕi gia cüa ông lén ån c¡p bµ xß½ng ð¥u này ðúc thành mµt tßþng Ph§t, ðªn nay hãy còn ð¬ th¶ tÕi mµt ðÕo tràng · NgßÞng Quang.

Ðó là kÖ ni®m cu¯i cùng cüa Ph§t s¯ng hành ðÕo tÕi Ph§t qu¯c.

XV) ðoÕn kªt

Nhæng l¶i tôi viªt trong cu¯n này hoàn toàn là cån cÑ trên sñ thñc, không có mµt l¶i nào là nói láo. trong ðó ph¥n l¾n là nhæng vi®c chính bän thân tôi ðßþc tai nghe m¡t th¤y. sau khi viªt xong cu¯n này tôi có vài cäm tß·ng :

Ph§t giáo t× „n е truy«n sang trung Qu¯c t¾i nay ðã g¥n 2026 nåm. — trên quá trình l¸ch sØ cüa Ph§t giáo ðã phát sanh ra không biªt bao nhiêu là d¤u tích và sñ ki®n ly kÏ th¥n d¸. Th¶i quá khÑ t× các v¸ tång „n е ðªn trung Qu¯c ho¢ng pháp, cho ðªn các tång chúng ng߶i b±n th±, ðã phát sanh ra biªt bao nhiêu là cao tång th¥n d¸. trong ÐÕi TÕng ðªn nay còn lßu truy«n nhæng sñ tích tài li®u r¤t phong phú cüa các v¸ này. trong sách Th¥n Tång Truy®n chép có ðªn chín cu¯n, trong ðó trß¾c sau có ðªn 88 v¸ nhß ma Тng, Pháp Lan, an thª Cao, Tång Hµi, chu Thª HÕnh, ha la Ki®t, KÏ Vñc, Pháp Lãng, Ph§t а Tr×ng, Ph§t Ði®u, Pháp Tu®, ÐÕo An, Ðàm Trí, Tu® Vi­n, Cßu ma la Th§p, Ph§t Ðà da xá, Bôi е, ÐÕo Sinh, BØu Công, BØu Chí, Pháp Hi¬n, Hàn S½n TØ, Nghi­n TØ hòa thßþng, khuy C½. . . ð«u là nhæng nhân v§t linh d¸ huy«n di®u, khiªn cho ng߶i th߶ng không biªt ð߶ng nào mà r¶. Nhæng v¸ này ð«u dùng phß½ng pháp linh d¸ cäm hóa các bñc ðª vß½ng ðÕi th¥n trß·ng giä, cß sî ð¬ làm Ph§t sñ.

жi g¥n ðây nhæng v¸ thánh tång nhß thª ít ðßþc th¤y. Nªu ngçu nhiên có nhân v§t nào nhß thª xu¤t hi®n ra, vì c¾ ng߶i ta ít th¤y nên ph¥n nhi«u ð«u cho là quái lÕ. Thñc ra thì · trong Ph§t giáo, phàm kë nào chân tu thñc chÑng, có ðÕi hành trì thì ð«u ðßþc ðÕi th÷ døng. Nhæng v¸ này lÕi có mµt cänh gi¾i b¤t khä tß ngh¸ khác v¾i ng߶i th߶ng. Ch² linh d¸ huy«n di®u cüa các v¸ này cûng là hi®n tßþng t¤t nhiên hi¬n hi®n ra chÆng có th¬ bäo là kÏ lÕ.

LÕi næa, xem sñ tích th¥n d¸ cüa mµt ð¶i Ph§t s¯ng chùa kim S½n, ta có th¬ nh§n biªt ông là ng߶i có tu chÑng. bao nhiêu nhæng hành ðµng ngßþc ð¶i cüa ông trong ðó ð«u bao hàm tác døng cüa Ph§t pháp. Nhß ông g£p ai cûng cúi ð¥u lÕy là làm hÕnh cüa Th߶ng B¤t khinh B° Tát (chép trong kinh Di®u Pháp Liên Hoa) : ''Ta chÆng khinh các ng߶i, các ng߶i ð«u s¨ thành Ph§t'', lÕi cûng là hi¬n th¸ ðÕo lý không có tß¾ng ta, không có tß¾ng ng߶i, không có tß¾ng chúng sanh, không có tß¾ng kë s¯ng lâu (vô nhân tß¾ng, vô ngã tß¾ng, vô chúng sanh tß¾ng, vô th÷ giä tß¾ng - kinh kim Cß½ng). Ông chÆng thích gi¤y viªt chæ là phá tr× tß¾ng cüa vån tñ, s· tri chß¾ng. Ông ån nhæng món b§y bÕ d½ dáy lßþm · dß¾i ð¤t là bi¬u th¸ chÆng d½ chÆng sÕch (B¤t c¤u b¤t t¸nh - Tâm Kinh). Ông ðem gi¤y bÕc cho là mµt thÑ gi¤y viªt chæ vò tròn lÕi nhét vào mi®ng nu¯t ði, là phá tr× lòng tham lam cüa con ng߶i. Ông mùa ðông m£c áo möng, mùa hè m£c áo bông d¥y là dÕy ng߶i ta chÆng nên quá yêu quí cái xác thân này. Ông g£p ai cûng xßng mình là ð® tØ, là ð¬ hàng phøc tâm kiêu ngÕo ngã mÕn cüa con ng߶i. trong mình ông không có mµt món gì ðáng giá, ông lÕi chÆng xài ti«n là bi¬u th¸ sñ giäi thoát.

Phàm nhæng hành ðµng trên ð«u là hi¬n th¸ di®u nghîa cüa Ph§t pháp. Ng߶i th߶ng không biªt cho ðó là quái lÕ, là h÷ l¥m ! xem nhæng hành ðµng cüa ông, phân nØa có th¬ là ng߶i ðã ð¡c quä trong TÑ sa Môn, nhßng thuµc quä v¸ nào, là quä thÑ nh¤t, quä thÑ nhì, hay quä thÑ ba, hay quä thÑ b¯n thì tôi chÆng dám ðoán b§y (TÑ sa Môn Quä là : tu ðà hoàn quä, tß ðà hàm quä, a na hàm quä, và a la hán quä). theo ch² tôi nh§n xét thì ông là bñc thánh nhân t× bñc ti¬u th×a hß¾ng lên ðÕi th×a trong tÑ quä không còn nghi ng¶ gì næa.

Nhßng có lúc sñ bi¬u hi®n cüa ông lÕi chÆng gi¯ng bñc xu¤t thª thanh vån thánh nhân, mà g¥n gi¯ng v¾i v¸ B° Tát hòa quang ð°ng tr¥n. Nhæng hành vi cüa ông ð«u là pháp cüa B° Tát. tuy thª chúng ta chÆng th¬ hi¬u th¤u rõ ràng lai l¸ch nhân duyên, nªu ðem kiªn giäi kinh Ph§t ra mà bàn, thì chÆng k¬ ðÕi th×a hay ti¬u th×a, phàm kë nào ðã ðoÕn ho£c chÑng chân ð«u có th¬ g÷i là bñc thánh tång. Tôi cho cái tên ''Ph§t s¯ng'' này, chï là tên g÷i cüa các v¸ LÕt ma · Mông C±, Tây TÕng, có nghîa là t× ð¶i này qua ð¶i khác chuy¬n sanh ð¬ n¡m giæ chÑc LÕt ma mµt cách vînh vi­n. Ðem danh t× Ph§t s¯ng dùng cho ðÕi sß Di®u Thi®n thì tôi cho là không ðúng, lÕi cûng chÆng ðßþc nhã. T× nay tr· v« sau phäi g÷i ông mµt cách chánh ðáng là ''thánh tång'' thì m¾i ðúng.

Ph§t s¯ng t× lúc hành ðÕo ðªn nay, kë tín ngßÞng ông · trong nß¾c và · ngoÕi qu¯c ðã ðành r¤t nhi«u, mà kë chê dèm phï báng ông cûng không ít. Tôi cho là chÆng k¬ kë khen, ng߶i chê, thì cûng cùng v¾i bän thân ông chÆng có chút quan h® gì. Bñc thánh nhân làm sñ giáo hóa thì chÆng k¬ lþi hay hÕi, cûng chÆng màng khen hay chê. Ъn nhß nhæng hành tung h¢ng ngày cüa ông, trong ðó ðích xác là có r¤t nhi«u vi®c ðáng ðßþc cho lû tÏ kheo xu¤t gia chúng ta b¡t chß¾c, nhßng cûng có nhæng vi®c chúng ta chÆng th¬ b¡t chß¾c n±i, và cûng không làm cách nào ð¬ b¡t chß¾c ðßþc. Nhæng hành ðµng kÏ d¸ cüa ông thì cûng chï có riêng mµt mình ông là làm mµt cách vô ngÕi, ng߶i khác mu¯n b¡t chß¾c li«n khó tránh ''v¨ c÷p không thành trái lÕi gi¯ng nhß v¨ chó v§y''. Ði¬m này m÷i ng߶i phäi nh§n cho rõ ràng.

Viªt xong nåm trung hoa Dân Qu¯c thÑ 47
(1938) tháng 7 ngày 7, tÕi NgßÞng Quang.
LÕc quan Pháp Sß
а nam d¸ch
.