Chánh Vån:
                    Ю tÑ giác tri:
                    Giäi ðãi trøy lÕc,
                    Th߶ng hành tinh t¤n,
                    Phá phi«n não ác,
                    T°i phøc tÑ ma,
                    Xu¤t ¤m gi¾i ngøc

D¸ch:

Giäng:

        Ði«u giác ngµ thÑ tß là: LßÞi biªng giäi ðãi thì b¸ sa ð÷a tr¥m luân. Thª nên phäi luôn luôn tinh t¤n tu hành m¾i phá tr× ðßþc phi«n não nghi®p ác, hàng phøc b¯n ma ra khöi ngøc tù nåm ¤m và ba cõi.
        Thª nào là giäi ðãi, thª nào là tinh t¤n ? Giäi ðãi là bê tha l߶i biªng. tinh t¤n là siêng nång chuyên c¥n. Ví dø ng߶i ham mê ngû døc mu¯n cho có nhi«u ti«n cüa, chuyên c¥n làm vi®c cä ngày lçn ðêm, không biªt l߶i möi, không biªt chán ngán. Ng߶i nhß thª có ðßþc xem là ng߶i tinh t¤n không. Không. TÕi sao siêng nång chuyên c¥n làm vi®c cä ngày mà không phäi là ng߶i tinh t¤n ? Vì ng߶i chï biªt siêng nång làm cho có nhi«u ti«n cüa, ð¬ cho mình ðßþc thöa mãn ngû døc lÕc thª gian, mà không biªt phát huy ðÑc hÕnh trí tu®, ng߶i ðó chï là ng߶i giäi ðãi trøy lÕc, chÑ không phäi là ng߶i tinh t¤n. tinh t¤n ðúng v¾i tinh th¥n cüa Ph§t dÕy là phäi biªt d×ng và ngån ch§n ði«u x¤u, làm và phát tri­n ði«u t¯t.
        TÑ chánh c¥n trong ba mß½i bäy ph¦m trþ ðÕo, Ph§t dÕy v« tinh t¤n nhß sau:
        1. Ði«u thi®n chßa sanh phäi siêng nång làm cho nó sanh kh·i
        2. Ði«u thi®n ðã sanh, thì phäi c¯ g¡ng phát huy cho nó tång trß·ng.
        3. Ði«u ác chßa sanh, phäi th߶ng ki¬m soát canh ch×ng ngån ch§n không cho nó sanh kh·i.
        4. Ði«u ác ðã sanh, phäi c¯ g¡ng ch§n ðÑng, di®t tr× không cho sanh næa.
        tinh t¤n theo nghîa v×a nêu, thì ng߶i thª gian ð¡m mê ngû døc, dù có siêng nång làm vi®c cä ngày cä ðêm cûng không th¬ g÷i là tinh t¤n. Ngßþc lÕi, ng߶i tuy su¯t ngày không làm gì hªt, mà tâm v×a kh·i ni®m b¤t thi®n li«n d×ng không cho tiªp tøc sanh kh·i. khi tâm kh·i ni®m lành thì phát huy cho nó thêm l¾n mÕnh, ð¬ làm lþi ích cho m÷i ng߶i, ðó là ng߶i tinh t¤n. Nói mµt cách ð½n giän, tinh t¤n là ngån ng×a không cho thân, kh¦u, ý tác nghi®p ác, mà luôn khiªn cho thân, kh¦u, ý hi¬n phát nghi®p thi®n. Giä sØ nªu vì t§p quán, chúng ta lÞ tác ác, vi phÕm ði«u Ph§t rån c¤m, chÆng hÕn nhß ghi«n thu¯c ghi«n rßþu, thì phäi n± lñc bö l¥n l¥n. C¯ g¡ng bö t§t hß nªt x¤u, dù cho khó khån m¤y cûng c¯ g¡ng tr× bö cho kÏ ðßþc, ð¬ khép mình trong phÕm vi gi¾i lu§t cüa Ph§t chª ð¸nh, gìn giæ ba nghi®p thân, kh¦u, ý cho trong sÕch, th߶ng n² lñc phát tri¬n nhæng hÕnh lành, lþi mình lþi ng߶i.
        Giäi ðãi hay tinh t¤n ð«u tùy n½i mình; nªu giäi ðãy thì b¸ tr¥m luân. Còn tinh t¤n tu hành thì phá tr× ðßþc phi«n não, ðoÕn dÑt nghi®p ác. Phi«n não mà Ph§t dÕy ðây, không phäi chï là n²i bu°n bñc ray rÑc trong lòng khi g£p cänh ngang ngh¸ch trái ý, nhß m÷i ng߶i th߶ng nói. Phi«n não mà Ph§t mu¯n chï là tham, sân, si, mÕn, nghi, tà kiªn... trong nhæng món v×a k¬, si là phi«n não g¯c. do si mê không th¤y các pháp ðúng nhß th§t, nên m¾i tham c¥u ch¤p trß¾c, tham c¥u mà không ðßþc thöa mãn li«n n±i sân h§n, mi®ng m¡ng chØi, tay chân ðánh ð§p, ð¤m ðá... tÕo nhi«u nghi®p ác gây kh± cho mình và kh± cho ng߶i. Ng߶i tu hành phäi luôn luôn th¡p sáng ng÷n ðu¯c trí tu®, trí tu® sáng thì vô minh lui, vô minh lui thì si mê không còn, th¤y các pháp ðúng nhß th§t. Яi v¾i pháp hæu vi biªt rõ nó là pháp vô th߶ng biªn hoÕi, không b«n không th§t, không ch¤p trß¾c ð¡m nhi­m, không tÕo tác ác nghi®p, ngang ðây m÷i phi«n não kh± ðau không còn.
        Thª th߶ng nói ðªn ma, thì ng߶i ð¶i nghî ðªn h°n ma bóng quª cüa ng߶i chªt hi®n lên, b¢ng nhæng hình bóng cô gái xöa tóc, le lßÞi, ði höng chân khöi m£t ð¤t... ð¬ nhát phá ng߶i s¯ng. Song, ma mà Ph§t nói · ðây là nhæng gì ngån ngÕi phá hoÕi sñ tiªn ðÕo cüa ng߶i tu hành chân chính ðó là ma, ðÕi lßþc có b¯n thÑ:
        1. ma phi«n não: Là tham, sân, si, mÕn, nghi.. sÇn có n½i m²i ng߶i. Ví dø ng߶i xu¤t gia phäi s¯ng phÕm hÕnh theo gi¾i lu§t Ph§t dÕy, nhßng vì lòng tr¥n chßa dÑt, tham ái hi®n kh·i, chÕy theo næ s¡c, c·i áo hoàn tøc cß¾i vþ sanh con. жi tu hành ngang ðây dÞ dang lui søt. tham mê s¡c døc tñ lòng ng߶i tu hi®n kh·i, vì sÑc huân tu quá yªu, không kh¡c phøc ðßþc lòng tham mê s¡c døc, nên b¸ nó làm chß¾ng ngÕi sñ tu hành, g÷i ðó là ma tham. Ho£c mµt Ph§t tØ qui y th÷ nåm gi¾i, lý ðáng là phäi giæ tròn, nhßng Ph§t tØ ¤y v¯n dî ðã thích u¯ng rßþu. Mµt hôm ði dñ ti®c bÕn bè m¶i ép u¯ng rßþu. Lòng tham ån u¯ng không d×ng ðßþc, nên u¯ng say túy lúy. V« nhà khi tïnh lÕi thì h¯i h§n mình ðã phÕm gi¾i, trách bÕn bè nó phá mình. Ch¾ không nghî do lòng tham ån u¯ng cüa mình, mình tu mà không kh¡c phøc ðßþc xuôi theo nó, nên phá gi¾i m¤t thanh t¸nh. tu mà b¸ chß¾ng ngÕi là tÕi con ma tham ån u¯ng ch¾ ðâu phäi tÕi bÕn bè ? BÕn bè m¶i ép mà mình chª ngñ ðßþc lòng tham ån u¯ng. Không u¯ng rßþu thì có ai làm gì mình ? LÕi næa, ng߶i tu lý ðáng là không ðßþc sân h§n. Nhßng mµt hôm b²ng dßng có mµt ng߶i t¾i chùa nói nång gàn dÞ, chØi b¾i chúng Tång, phá phách trong chùa. Vài th¥y Tång khó ch¸u cûng l¾n tiªng n£ng l¶i lÕi. Nhß v§y là con ma sân cüa vài th¥y Tång nó hi®n, vì các th¥y tu, ðÕo lñc non yªu không ði«u phøc ðßþc sân gi§n nên b¸ nó hoành hành l¾n tiªng n£ng l¶i v¾i ng߶i ta. LÕi næa, ða s¯ chúng ta t÷a thi«n, c¯t là ð¬ lóng l£ng tâm cho an ð¸nh tïnh sáng. Nhßng khi lên b° ðoàn ng°i xªp chân ðµ 10 phút, 15 phút thì tâm th¥n m½ màng m¶ m¸t ngü gà ngü g§t, ngu nhß thª cho ðªn gi¶ xä thi«n, không gßþng ðßþc. khi xä thi«n c¯ ý n¢m yên ð¬ ngü thì không ngü, v÷ng tß·ng chÕy nhäy lung tung... H­ cÑ lên b° ðoàn t÷a thi«n là ngü gøc không k«m, không gßþng ðßþc. Nhß thª, có phäi do thiªu ngü mà ngü gøc không ?
        - Không, ngü nhß thª là do con ma thùy miên (si) nó phá nó ngån che, khiªn cho sñ tu hành cüa mình b¸ ngån lÕi lui søt. Ðó là ma si làm chß¾ng ðÕo ng߶i tu. Và nhæng ma phi«n não khác ngån ngÕi ng߶i tu cûng thª.
        2. ma ngû ¤m: Ðó là s¡c, th÷, tß·ng hành, thÑc, là nåm món ngån che làm cho con ng߶i không nh§n ra chân lý, không s¯ng ðßþc v¾i trí tu®, cÑ mê m¶ tÕo nghi®p ði trong luân h°i sanh tØ kh± ðau.
        - S¡c ¤m: Là hình hài thân th¬ con ng߶i do ð¤t nß¾c gió lØa hòa hþp tÕm có. con ng߶i vì mê ch¤p thân tÑ ðÕi là ngã nên tÕo nghi®p ði trong luân h°i sanh tØ, không nh§n ra chân tánh n½i mình.
        - Th÷ ¤m: Là cäm giác sß¾ng kh± vui bu°n khi sáu cån tiªp xúc v¾i sáu tr¥n. Ng߶i vì mê ch¤p cäm giác vui bu°n là th§t, nên khi th÷ nh§n ðßþc cäm giác vui, thì c¯ duy trì gìn giæ không mu¯n cäm giác vui ¤y m¤t. Nhßng cäm th÷ vui ¤y không b«n, là vô th߶ng m£c dù c¯ gìn giæ mà nó vçn m¤t, và khi m¤t r°i thì bu°n kh±. khi th÷ nh§n cäm giác kh± thì không mu¯n cho nó t°n tÕi. Song, không ðßþc, vì nhân x¤u ðã gây r°i nên quä kh± phäi th÷ nh§n. con ng߶i vì mê l¥m c¯ ch¤p cäm giác vui bu°n là th§t là ngã, nên tÕo nhi«u nghi®p ác tr¥m luân trong sanh tØ. Nên không nh§nra chân tánh cüa chính mình.
        - Tß·ng ¤m: Là cái nh¾ nghî vi®c ðã qua hay m½ ß¾c vi®c chßa t¾i. Cái m½ ß¾c nh¾ nghî ðó là vô th߶ng không th§t. con ng߶i vì mê l¥m, ch¤p nó là th§t là ngã, r°i tÕo nghi®p th÷ sanh, nên không nh§n ra chân tánh sÇn có n½i mình.
        - Hành ¤m: Là ý ni®m nghî suy chuy¬n ðµng v§n hành tÕo các pháp hæu vi. Ý ni®m suy tính v¯n là vô th߶ng không th§t, con ng߶i do mê l¥m, ch¤p nó là th§t là ngã, tÕo nghi®p r°i ði trong luân h°i sanh tØ, nên không nh§n ra chân tánh · chính mình.
        - ThÑc ¤m: Là cái biªt phân bi®t cái này ð©p, cái kia x¤u, cái này hay, cái kia d·. Cái phân bi®t ð©p x¤u hay d· chþt kh·i r°i m¤t không th§t. con ng߶i vì mê m¶ l¥m ch¤p nó là th§t là ngã, nên tÕo nghi®p, th÷ sanh tØ, không nh§n ra chân tánh sÇn có n½i mình.
        TÕi sao g÷i s¡c ¤m, th÷ ¤m, tß·ng ¤m, hành ¤m, thÑc ¤m là ma ? Яi v¾i s¡c thân tÑ ðÕi này, con ng߶i mê m¶ ch¤p nó là th§t là ta, nên su¯t cä ngày cä ð¶i mãi mê lo vun b°i tô ð¡p cho nó ðßþc no ðü tß½i t¡n. Có khi vì lo vun b°i cho cái thân mà tÕo nhi«u nghi®p ác, quên ð߶ng ðÕo ðÑc, không biªt tu hành ð¬ tiªn hóa trên ð߶ng thi®n, không nh§n ra chân tánh sáng su¯t sÇn có n½i mình, nên g÷i là ma s¡c ¤m. tuy nhiên, nªu biªt dùng thân này làm phß½ng ti®n tu hành tiªn hóa trên ð߶ng thi®n, nh§n ra chân tánh sáng su¯t n½i mình, làm lþi ích cho m÷i ng߶i, thì không g÷i là ma.
        Phàm th÷ kh± th÷ vui ð«u là ma. Vì khi b¸ chê trách hay b¸ m¡ng chØi li«n n±i gi§n, khi ðã n±i gi§n thì tâm trí mê m¶ không còn sáng su¯t. Ho£c khi ðßþc khen ðßþc tr÷ng, sanh kiêu cång ngã mÕn, thì tâm trí mê m¶ không sáng su¯t. Nên nói th÷ lÕc hay th÷ kh± ð«u là ma. tuy nhiên, ma hay phß½ng ti®n ð«u do n½i mình. Nªu mình mê l¥m ð¬ cho nó làm chß¾ng ngÕi vi®c tu hành, che khu¤t Ph§t tánh, m¤t gi¯ng trí tu®, thì nó là ma. Ngßþc lÕi, nªu mình biªt lþi døng nó ð¬ tu hành ðßþc giác ngµ thì nó không phäi là ma, mà là phß½ng ti®n.
        Tß·ng ¤m, hành ¤m, thÑc ¤m cûng ð«u nhß v§y.
        Ng߶i chân chánh tu hành ð¯i v¾i thân nåm ¤m này, phäi khéo sØ døng ð¬ tu hành cho ðßþc giác ngµ, ð×ng ð¬ nó biªn thành ma che khu¤t Ph§t tánh, m¤t gi¯ng trí hu®, không giác ngµ.
        3. ma chªt: Là con ng߶i sau khi chªt thành yêu, thành quï, hi®n hình tß¾ng kÏ quái nhát ng߶i s¯ng, ho£c làm cho ng߶i s¯ng ðau b¸nh, hay chªt. Ho£c ng߶i tu hành ch½n chánh ðang tinh t¤n døng công tu hành tiªn bµ, b¸ vô th߶ng ðªn, chªt ði, làm d· dang ðÑt ðoÕn sñ tu hành, cûng g÷i là ma chªt.
        4. ma Tr¶i: Là ma vß½ng và ma chúng · cõi tr¶i Døc gi¾i, có khä nång biªn hóa làm tr· ngÕi vi®c tiªn ðÕo cüa ng߶i tu hành lúc s¡p thành ðÕo. Thái tØ Sî ÐÕt ta lúc s¡p thành ðÕo, Thiên ma hi®n hình mÛ næ, ð¬ cám d² Ngài tr· lÕi hß·ng ngû døc lÕc thª gian, không mu¯n ngài thành Ph§t. Vì Thiên ma mu¯n ai cûng ð¡m chìm trong ngû døc, ð¬ ch¸u sñ th¯ng tr¸ ði«u khi¬n cüa nó. Nên khi th¤y Thái TØ s¡p thành Ph§t, nó hi®n ra ð¬ phá, làm chß¾ng ngÕi vi®c thành ðÕo cüa Ngài. LÕi næa Thiên ma nó còn lçn lµn trong m÷i t×ng l¾p ng߶i, ngoài xã hµi và ngay · trong ðÕo. Nhi«u khi nó · ngay bên cÕnh mình mà mình không hay không biªt. ChÆng hÕn ng߶i phát tâm tu hành, không ham mu¯n danh lþi v§t ch¤t næa, chï mu¯n giæ gi¾i thanh t¸nh ð¬ ðßþc an ð¸nh giäi thoát thôi. Nhßng lÕi có ng߶i bên cÕnh xúi giøc hùn hÕp làm ån cho có ti«n cüa, ð¬ ån tu cho thoäi mái khöi nþ thí chü. Ho£c xúi døc theo ð߶ng tranh danh ðoÕt lþi, ð¬ hß·ng ngû døc thª gian, ðó cûng g÷i là Thiên ma. Tóm lÕi b¤t cÑ ai mà quyªn rü xúi bäo ng߶i tu tranh danh ðoÕt lþi, hß·ng th÷ ngû døc lÕc thª gian, ð«u là Thiên ma. Nhß v§y, lúc nào và n½i nào bên cÕnh chúng ta cûng ð«u có Thiên ma. Vì thª mà chúng ta phäi th߶ng xuyên cänh giác, ð¬ cho ð߶ng tu chúng ta không b¸ thoái bµ.
        Ph§t dÕy ng߶i tu tinh t¤n chÆng nhæng phá ðßþc phi«n não ác nghi®p, mà còn tôi phøc ðßþc b¯n ma, thì s¨ ra khöi cái nhà ngøc nåm ¤m và cái ngøc tam gi¾i. TÕi sao Ph§t nói thân nåm ¤m này là nhà ngøc ? Vì con ng߶i lúc nào cûng mê ch¤p thân này là th§t là ngã, nên Ph§t tánh b¸ che khu¤t, trí tu® lu m¶, phi«n não bao vây, nghi®p chß¾ng trói buµc. Vì v§y mà nói thân nåm ¤m là nhà tù.
        tam gi¾i là Døc gi¾i, S¡c gi¾i, và Vô s¡c gi¾i. Cõi chúng ta ðang · là Døc gi¾i, nên chúng sanh · cõi này, ða s¯ ð«u b¸ lòng tham mu¯n ngû døc nó lôi cu¯n thúc ð¦y. Nên Ph§t nói: "Tam gi¾i vô an du nhß höa trÕch". Chúng sanh còn · trong cõi Døc, cõi S¡c, cõi Vô S¡c, ð«u không ðßþc an ±n, gi¯ng nhß ðang · trong nhà lØa v§y. TÕi sao ? Vì chúng sanh · ba cõi này luôn luôn b¸ lØa vô th߶ng thiêu ð¯t, sanh lên · ch± này r°i tØ, sanh lên · ch± kia r°i tØ; cÑ sanh tØ, tØ sanh, lµn ði lµn lÕi không biªt bao nhiêu ð¶i bao nhiêu kiªp, không bao gi¶ ra khöi. Nên nói tam gi¾i là nhà tù, nhà ngøc.
        kinh Pháp Hoa, ph¦m Thí Dø nói: Mµt ông Trß·ng Giä có mµt ngôi nhà ðang b¸ lØa cháy l¾n, các con ông ðang · trong nhà mãi mê vui ch½i, không h« hay biªt nhà cháy và s¡p cháy t¾i thân mình. Ông Trß·ng Giä th¤y ðám con dÕi kh¶, ngu si, lØa cháy mà không biªt tìm ð߶ng chÕy thoát, cÑ mãi mê vui ch½i. Ông thß½ng xót, vì con, kêu nó ra khöi nhà, cho xe dê, xe nai, xe trâu. nghe cha cho xe, các ng߶i con ham, m¾i chÕy ra khöi nhà và thoát nÕn lØa cháy. Ông Trß·ng Giä dø cho ÐÑc Ph§t, nhà ðang cháy dø cho ba cõi (cõi Døc, cõi S¡c, và cõi Vô S¡c) ðang b¸ lØa vô th߶ng thiêu ð¯t. con ông Trß·ng Giä mê ch½i trong nhà, dø cho chúng sanh ðang th÷ hß·ng ngû døc lÕc trong ba cõi, mà không biªt ngû døc do vô th߶ng gây ra, cÑ mäi mê th÷ hß·ng không biªt tìm ð߶ng thoát ra, gi¯ng nhß ðang · trong nhà tù v§y. Ng߶i tu c¯t yªu là thoát ra ngoài vòng luân h°i sanh tØ cüa tam gi¾i, ð¬ ðßþc tñ do tñ tÕi, ch¾ ðâu phäi chï quanh qu¦n trong tam gi¾i ð¬ hß·ng døc lÕc thª gian ! Vì thª mà Ph§t dÕy phäi tinh t¤n tu hành, ð¬ giäi thoát cái nhà nåm ¤m và cái nhà tam gi¾i ðang trói buµc chúng ta.
        Nhß v§y, m²i ng߶i chúng ta ai cûng có Ph§t tánh (chân tâm) và ai cûng có ma chß¾ng. Nên trên ð߶ng tu hành, chúng ta phäi n± lñc tinh t¤n tu, ð¬ phá phi«n não nghi®p ác, hàng phøc ma chß¾ng, bäo nh§m Ph§t tánh càng ngày càng tö sáng. Chúng ta biªt nhß v§y r°i, thì cÑ ngay n½i tâm mình mà tu hành, ch¾ không mong c¥u · ai khác bên ngoài. Mu¯n thành Ph§t thì nuôi l¾n tánh Ph§t càng ngày càng tö sáng càng viên mãn, kªt quä s¨ thành Ph§t. Nªu mu¯n thành ma thì trß·ng dßÞng tham sân si... n½i mình càng ngày càng l¾n mÕnh thì s¨ thành ma. Thành Ph§t hay làm ma là do mình, · ðây chúng tôi chï có trách nhi®m chï cho quí v¸ biªt ði«u nào nên làm, ði«u nào không nên làm, ð¬ quí v¸ tñ tu sØa và nh§n ðßþc sñ lþi ích trong vi®c tu hành.