Âm:

Nhß th¸ ngã vån: Nh¤t th¶i Ph§t tÕi Ta-ki®t-la long cung, dæ bát thiên ðÕi TÏ-kheo chúng, tam vÕn nh¸ thiên B°-tát ma-ha-tát câu.

D¸ch:

Tôi nghe nhß v¥y: Mµt thu· n÷ ðÑc Ph§t · tÕi cung R°ng Ta-ki®t-la (Sàgara) cùng v¾i tám ngàn chúng ðÕi TÏ-kheo và ba mß½i hai ngàn v¸ ðÕi B°-tát.

ÐoÕn này nêu lên sáu ði«u chÑng tín cüa ngài a-nan khi kªt t§p tÕng kinh. Ð÷c qua các kinh, chúng ta th¤y khi xßa, chÆng nhæng Ph§t thuyªt pháp ðµ loài ng߶i · nhân gian, Ph§t lÕi còn thuyªt pháp ðµ chß Thiên · cõi tr¶i, nhß tr¶i Ðao-lþi, có lúc Ph§t thuyªt pháp ðµ loài r°ng · long cung. kinh Th§p Thi®n, Ph§t thuyªt · cung vua R°ng Ta-ki®t-la. — nhæng pháp hµi này chï có nhæng b§c TÏ-kheo chÑng A-la-hán có th¥n thông, nhæng b§c B°-tát m¾i dñ nghe ðßþc. Ngài a-nan b¤y gi¶ chßa chÑng A-la-hán, ch¡c ch¡n là Ngài không có m£t trong hµi này. Nhßng khi kªt t§p tÕng kinh sao Ngài nói: Nhß th¸ ngã vån nh¤t th¶i Ph§t tÕi Ta-ki®t-la long cung... Ði«u này có trung thñc không?

Cån cÑ vào l¸ch sØ thì trß¾c khi nh§n làm th¸ giä, ngài a-nan có xin Ph§t nhæng ði«u nªu Ph§t thu§n thì Ngài m¾i làm th¸ giä. trong nhæng ði«u ¤y, có ði«u xin Ph§t thu§t lÕi nhæng bài pháp Ph§t ðã nói mà Ngài không ðßþc nghe. kinh Th§p Thi®n tuy Ngài không ðßþc dñ · cung R°ng Ta-ki®t-la, nhßng ðßþc Ph§t thu§t lÕi cho Ngài nghe. Thª nên khi kªt t§p tÕng kinh Ngài vçn thu§t lÕi nhß nhæng kinh mà Ngài ðã trñc tiªp dñ trong pháp hµi Ph§t nói.

Nhß th¸ (nhß thª này): Chï pháp thoÕi mà ngài a-nan nghe Ph§t nói. Ðó là kinh Th§p Thi®n. - Tín thành tñu.

Ngã vån (tôi nghe): Ng߶i nghe và thu§t lÕi kinh Th§p Thi®n. Ðó là Tôn giä A-nan. - Vån thành tñu.

Nh¤t th¶i (mµt thu· n÷): Là th¶i ði¬m nói kinh Th§p Thi®n. Xßa, th¶i gian m²i n½i m²i khác không th¯ng nh¤t, nên Tôn giä a-nan chï nói t±ng quát là «mµt thu· n÷» ch¾ không xác ð¸nh rõ ràng là lúc m¤y gi¶ ngày m¤y tháng m¤y. - Th¶i thành tñu.

Ph§t: V¸ chü t÷a nói pháp cho hµi chúng nghe. - Chü thành tñu.

Long cung ta- ki®t-la (cung R°ng Ta-ki®t-la): Ch² Ph§t nói kinh Th§p Thi®n. - XÑ thành tñu.

Bát thiên ðÕi TÏ-kheo chúng, tam vÕn nh¸ thiên B°-tát ma-ha-tát câu (tám ngàn chúng ðÕi TÏ-kheo, ba mß½i hai ngàn v¸ ðÕi B°-tát): Là nhæng cØ t÷a ðªn nghe pháp. - Chúng thành tñu.

Âm:

Nhî th¶i Thª Tôn cáo long vß½ng ngôn: Nh¤t thiªt chúng sanh tâm tß·ng d¸ c¯, tÕo nghi®p di®c d¸, do th¸ c¯ hæu chß thú luân chuy¬n.

D¸ch:

B¤y gi¶, ðÑc Thª Tôn bäo long vß½ng r¢ng T¤t cä chúng sanh do tâm tß·ng khác nhau, nên tÕo nghi®p khác nhau, vì v§y mà có sñ luân chuy¬n trong các cõi.

M· ð¥u, Ph§t bäo v¾i vua R°ng r¢ng: T¤t cä chúng sanh do tâm tß·ng khác nhau, nên l¶i nói khác hành ðµng cûng khác. TÑc là tÕo nghi®p không gi¯ng nhau. do tÕo nghi®p không gi¯ng nhau nên luân h°i trong các cõi khác nhau. Tôi höi quí v¸, tâm nghî suy cüa quí v¸ có gi¯ng nhau không? - Không. B·i m²i ng߶i có tính tình riêng, nghî tß·ng riêng nên tÕo nghi®p riêng ð¬ r°i kë sanh ch² này ng߶i sanh ch² khác; có ng߶i chªt sanh lên cõi tr¶i, có ng߶i chªt sanh ra làm ng߶i lÕi, có ng߶i chªt sanh ra · ch² x¤u xa h½n næa. Thª nên · ðây kinh nói: T¤t cä m÷i hành ðµng ðßa ðªn kh± vui cüa con ng߶i g¯c t× tâm mà ra. Lúc bình tînh vui vë thì tâm kh·i nghî lành, khiªn cho mi®ng nói l¶i lành, thân hành ðµng t¯t. Lúc b¤t giác tâm mê m¶ nóng näy thì mi®ng nói thân làm ð«u b¤t thi®n. V§y g¯c cüa l¶i nói dæ hành ðµng ác và l¶i nói hi«n hành ðµng t¯t ð«u t× tâm mà ra. Tâm làm chü nghi®p t¯t và x¤u cüa thân, mi®ng và cûng là g¯c n²i kh± ni«m vui cüa con ng߶i. Thª nên ng߶i tu theo ðÕo Ph§t l¤y tâm làm g¯c ð¬ tu. Nªu m÷i ng߶i tâm nghî tß·ng gi¯ng nhau, tu cùng nh¡m mµt hß¾ng thì khi chªt cùng sanh ra mµt cõi lúc nào cûng g£p nhau, nên nói ð¶i ð¶i làm bÕn læ là v§y. Nhßþc b¢ng tâm ng߶i này hß¾ng thßþng, tâm ng߶i kia hß¾ng hÕ thì khó mà g£p nhau ðßþc. Ðó là ðÑng v« m£t nghi®p quä mà nói. kinh này, m· ð¥u Ph§t dÕy sáu nëo luân h°i là tr¶i, ng߶i, a-tu-la, súc sanh, ngÕ quï, ð¸a ngøc do tâm tß·ng chúng sanh thi®n ác khác nhau mà ðªn v§y.

Âm:

Long vß½ng! Nhæ kiªn thØ hµi c§p ðÕi häi trung, hình s¡c chüng loÕi các bi®t phü da? Nhß th¸ nh¤t thiªt, m¸ b¤t do tâm, tÕo thi®n b¤t thi®n, thân nghi®p, ngæ nghi®p, ý nghi®p s· trí.

D¸ch:

N¥y long vß½ng! Ngß½i có th¤y trong hµi này và trong bi¬n cä, hình s¡c chüng loÕi m²i loài khác nhau không? T¤t cä nhß thª ð«u do tâm, tÕo nghi®p thi®n hay b¤t thi®n n½i thân, n½i kh¦u, n½i ý mà ra.

Giäng

B¤y gi¶ Ph§t höi long vß½ng có th¤y trong hµi chúng cüa Ngài g°m m¤y ngàn v¸ TÏ-kheo, m¤y chøc ngàn v¸ B°-tát và trong bi¬n cä, nào là binh tôm tß¾ng cá, hình s¡c và chüng loÕi cüa m²i loài có khác nhau không? Trß¾c Ph§t ð£t câu höi cho long vß½ng chú ý, sau ðó Ngài m¾i giäi thích. T¤t cä các chüng loÕi chúng sanh có hình dáng màu s¡c khác nhau, ð«u do tÕo nghi®p thi®n và b¤t thi®n. Tâm (ý) kh·i nghî ác thì mi®ng nói ác thân làm ác, nên m¾i có nhæng hình dáng màu s¡c thô x¤u. Tâm (ý) nghî thi®n, mi®ng nói thi®n, thân làm thi®n, nên m¾i có hình dáng màu s¡c t¯t ð©p. V§y nhæng cái sai bi®t ðó ð«u do tâm mà ra, chÆng nhæng ngày xßa, mà ngày nay cûng v§y. Quí v¸ nhìn xem m²i ng߶i trong hµi này có khác nhau không? - M²i ng߶i m²i vë không ai gi¯ng ai. Nªu hai ng߶i tâm tß·ng, ngôn ngæ hành ðµng gi¯ng nhau, thì sanh ra hình dáng cûng gi¯ng nhau. Ngßþc lÕi tâm tß·ng ngôn ngæ hành ðµng khác nhau, thì sanh ra hình dáng cûng khác nhau. trong ðây có m¤y mß½i ng߶i, m²i ng߶i có m²i vë m£t, m²i hình dáng, m²i hoàn cänh khác nhau. Ðó là do tâm m²i ng߶i m²i khác. Ph§t g÷i thân ng߶i là «t±ng báo» (nghi®p báo chung), t±ng báo g°m có quä báo cüa nghi®p thi®n và nghi®p ác lçn trong ðó. Vì v§y có ng߶i sanh trong gia ðình giàu sang sung sß¾ng mà b¸ b®nh t§t. LÕi cûng có ng߶i sanh trong cänh giàu có mà d¯t nát. R°i lÕi có ng߶i sanh ra trong cänh nghèo khó không ðü ti«n ån h÷c lÕi thông minh hiªu h÷c... Tóm lÕi, s· dî con ng߶i có sñ sai bi®t nhß thª là do tâm tß·ng cüa m²i ng߶i sai khác mà ra v§y.

ÂM :

Nhi tâm vô s¡c, b¤t khä kiªn thü, ðän th¸ hß v÷ng, chß pháp t§p kh·i, t¤t cánh vô chü, vô ngã ngã s·.

D˜CH :

Tâm không hình s¡c, không th¬ th¤y, không th¬ n¡m b¡t, chï do các pháp hß v÷ng hþp lÕi mà kh·i hi®n, r¯t ráo không có chü t¬, không có ngã và ngã s·.

Giäng

Ph§t nói thính chúng trong pháp hµi, chüng loÕi hình s¡c sai bi®t g¯c t× tâm. Nhßng tâm không hình s¡c, không th¬ th¤y không th¬ n¡m b¡t ðßþc, chï do các pháp hß v÷ng mà kh·i hi®n. Thª nên t¤t cä nghi®p tµi t× tâm mà ra. Nói nhæng danh t× chuyên môn nhß thª e khó hi¬u, v§y tôi giäng kÛ ch² này cho quí v¸ hi¬u. Ví dø quí v¸ nói : «Tâm tôi nghî thª này, tâm tôi nghî thª kia». Tôi xin höi: Tâm quí v¸ ðang suy nghî là cái gì? ngay bây gi¶ m²i ng߶i tñ lóng l£ng lÕi, tìm cái tâm cüa mình coi nó ra sao và · ðâu? ai tìm ðßþc? -Thßa tìm không ðßþc. Ðã tìm không ðßþc, mà sao ai cûng nói tâm tôi nghî thª này, tâm tôi nghî thª kia? Ðây là v¤n ð« quan tr÷ng, chúng ta phäi lßu ý. — trß¾c nói tâm chü ðµng t¤t cä, bây gi¶ chúng ta tìm thì không biªt nó · ðâu và ra sao? Tâm không có ch² n½i không hình s¡c, tÕi sao chü ðµng t¤t cä? khi mu¯n tìm nó thì tìm không ra, lúc không tìm thì nó kh·i nghî hªt chuy®n này t¾i chuy®n n÷ không ng×ng, nhß v§y là sao? Ph§t nói tâm nh¾ tß·ng nghî suy không th§t vì nªu th§t thì lúc nào cûng hi®n hæu mµt n½i, chÆng hÕn · trên trán hay · trên mûi... Nhßng nó không có ch² n½i, v×a kh·i nghî, tính toán thì có, mà khi tìm thì không. Nó là cái giä có không th§t, do duyên v¾i ngoÕi cänh mà tÕm có, có mà không th§t. Ví dø quí v¸ ðang ng°i ðây, sñc nh¾ các con · nhà ðang ði h÷c, khi nh¾ là do tâm và do có các con nên quí v¸ m¾i nh¾. Nªu không có các con thì không có cái nh¾ con. Nguyên do có ngoÕi cänh änh hß·ng ðªn nµi tâm, tâm cänh duyên nhau nên v÷ng tß·ng m¾i kh·i. Vì v§y tâm chï là v÷ng tß·ng, do các duyên nhóm h÷p tÕm có, không th§t. tuy không th§t mà chi ph¯i t¤t cä. Ði«u này ng߶i tu Ph§t chúng ta c¥n phäi tß duy cho th§t kÛ. Th¤u ðßþc lý này tu m¾i tiªn, ngßþc lÕi thì tu khó tiªn. TÕi sao? Vì h¢ng ngày m÷i ng߶i ai cûng cho r¢ng mình có tâm, nên th߶ng nói: Tôi nghî nhß thª này, tôi tính nhß thª kia ch¤p cái nh¾ nghî suy tính cüa mình là hay là ðúng, nªu có ai nói ngßþc lÕi thì gi§n. Nhìn kÛ th¤y cái nh¾ nghî, suy tính chþt kh·i li«n m¤t, rõ ràng không th§t, cái không th§t làm sao ðúng!

— trß¾c ðã nói Nghi®p dçn chúng sanh ði trong cänh lành hay dæ; sanh trong cänh lành là do ð¶i trß¾c tÕo nghi®p thi®n, sanh trong cänh dæ là do ð¶i trß¾c tÕo nghi®p ác. V§y thân tâm con ng߶i sanh trong cänh lành hay cänh dæ, giáo lý nhà Ph§t g÷i là Chánh báo. Nªu tÕo nghi®p thi®n thì sanh ra thân khöe mÕnh, thông minh tài trí, · trong cänh gia ðình giàu sang v§t ch¤t sung mãn; thân khöe mÕnh thông minh tài trí là chánh báo, cänh giàu sang v§t ch¤t sung mãn là y báo. y báo l® thuµc chánh báo, chánh báo t¯t thì y báo cûng t¯t, chánh báo t¯t là do ð¶i trß¾c tÕo nghi®p thi®n và nghi®p ð¶i trß¾c thì l® thuµc vào tâm. Nhß thª là tâm tÕo ra nghi®p t¯t x¤u, nghi®p t¯t x¤u dçn th÷ thân t¯t x¤u, thân t¯t x¤u m¾i tÕo ra cänh t¯t x¤u. V§y tâm nghî suy là v÷ng tß·ng không th§t, g¯c ðã không th§t thì nhæng ng÷n ngành kia có th§t không? Ph§t dÕy t¤t cä pháp ð«u giä d¯i, do chúng sanh · trong cänh giä, không th¤y các pháp là giä, tß·ng là th§t. Tâm giä mà tß·ng l¥m là th§t, nên th¤y nghi®p th§t, thân th§t, cänh th§t. Nªu th¤y tâm giä thì th¤y nghi®p giä, thân cûng giä, cänh cûng giä. Chúng do các pháp nhóm h÷p tÕm có, r¯t ráo không có chü, không có ngã và ngã s·.

Không có chü là ta không làm chü ðßþc tâm, nó mu¯n nghî gì thì nghî, mu¯n nh¾ ai thì nh¾. ChÆng hÕn nhß quí v¸ ð¸nh ng°i thi«n ba mß½i phút ð¬ cho tâm an ð¸nh. Nhßng v×a lên b° ðoàn ng°i ðµ vài phút, thì nh¾ vi®c này tính chuy®n kia liên tøc. Mu¯n d×ng không nh¾ không tính ðµ nåm m߶i phút mà không d×ng ðßþc. Rõ ràng ta không làm chü ðßþc v÷ng tâm, nó mu¯n nghî gì thì nghî, nªu ta làm chü ðßþc, ta ßa nghî thì nghî, không ßa nghî thì d×ng. Vì không làm chü ðßþc nên nó chþt kh·i chþt m¤t, không th߶ng còn, nên nói là vô ngã. Ngã ðã không thì nhæng cái thuµc v« ngã làm sao có th§t? ÐÕo Ph§t cho tâm nh¾ nghî suy tính là v÷ng tâm, luôn duyên theo cänh v§t bên ngoài. Vì v§y mà không có chü, không có th§t ngã và cänh tùy thuµc bên ngoài cûng không có th§t. Vì ngã (ta) và cänh v§t do tâm (v÷ng tß·ng) tÕo, mà tâm không th§t thì ngã và cänh v§t thuµc cüa ta cûng không th§t.

Nói nhß v§y quí v¸ bu°n và th¡c m¡c: tu mà th¤y tâm không th§t, thân không th§t, cänh v§t không th§t, v§y thì còn cái gì mà tu? Và Ph§t dÕy tu m߶i ði«u lành ð¬ làm gì? sau ðây Ph§t chï l¨ th§t cüa con ng߶i và cänh v§t.

Âm:

Tuy các tùy nghi®p s· hi®n b¤t ð°ng, nhi th§t ß trung vô hæu tác giä. C¯ nh¤t thiªt pháp giai b¤t tß nghì, tñ tánh nhß huy­n.

D¸ch:

Tuy m²i loài theo nghi®p hi®n ra không ð°ng, mà th§t trong ¤y không có tác giä. Nên t¤t cä pháp tñ tánh nhß huy­n, không th¬ nghî bàn.

Giäng

Ða s¯ ng߶i ð«u cho r¢ng: TÕo hóa tÕo ra con ng߶i, m÷i sñ sß¾ng kh± vui bu°n cüa con ng߶i ð«u do TÕo hóa ð¸nh ðoÕt. Lý này Ph§t giáo không ch¤p nh§n, Ph§t nói do nghi®p cüa mình ð¸nh, không có ai làm chü, vì v§y nói không có tác giä. Thª nên t¤t cä pháp tñ tánh không th§t nhß huy­n hóa không th¬ nghî bàn. M· ð¥u Ph§t chï cho chúng ta th¤y rõ ràng v÷ng tâm, nghi®p, thân, cänh v§t ð«u huy­n hóa không th§t. Nhßng chúng ta ai cûng th¤y nhæng cái giä ðó là th§t, nên hªt tÕo nghi®p này t¾i nghi®p khác, hªt ð¶i này ðªn kiªp n÷, tÕo mãi... Vì v§y luân h°i sanh tØ không d×ng. Nªu chúng ta th¤y rõ v÷ng tâm giä, nghi®p giä, thân giä, cänh v§t giä, thì chúng ta s¨ nh§n ra cái chân th§t ngay trong cái giä ðó. Ch² này chúng ta phäi h÷c tu vài ba nåm m¾i th¤y, bây gi¶ nói thÆng quí v¸ hoang mang. Không phäi nói v÷ng tâm giä, nghi®p giä, thân giä, cänh v§t giä, tu t¾i ðó r°i hªt tr½n không ng½. Chúng ta nh¾ cái nào giä, Ph§t chï cho biªt là giä. Ví dø có ng߶i nhà quê ra thành ph¯, ðªn ch² bán ð° næ trang giä ð¬ mua. khi ¤y có ng߶i · thành rành v« næ trang ðÑng ðó, th¤y ng߶i nhà quê c¥m chiªc cà rá giä mu¯n mua, ng߶i · thành tµi nghi®p, bèn nói:Ch¸ ½i, cái này giä. Ng߶i nhà quê nghe nói giä bèn ð¬ xu¯ng lña cái khác. Ng߶i · thành cûng nói: Cái này cûng giä næa, t¤t cä ð° næ trang ðây ð«u giä hªt. nghe nói thª, ng߶i nhà quê th¤t v÷ng. Tôi xin höi quí v¸ ng߶i biªt t¤t cä cái giä thì h÷ có biªt ðßþc cái th§t không? Ch¡c ch¡n 1à h÷ biªt cái th§t, nhßng vì ðang · ch² bán ð° giä nên phäi nói nó giä. Th¤y ng߶i nhà quê th¤t v÷ng, ng߶i · thành th¸ nói: Ch¸ mu¯n mua ð° th§t, hãy theo tôi ðªn ph¯ a thì s¨ có. V§y khi nghe nói t¤t cä ð«u là ð° giä, quí v¸ ch¾ th¤t v÷ng, hãy rán ðªn ch² bán ð° th§t s¨ có. Cûng v§y, · ðây Ph§t nói v÷ng tâm kh·i, r°i tÕo nghi®p, th÷ thân và tÕo nên cänh v§t ð«u là giä d¯i không th§t. Chúng ta tin l¶i Ph§t, không th¤t v÷ng, n² lñc tu biªt hªt t¤t cä cái giä s¨ nh§n ra cái th§t. khi nh§n ra cái th§t r°i thì ðßþc an vui hÕnh phúc. Cái th§t · kinh này Ph§t chßa nói t¾i, các kinh nhß Pháp Hoa, Niªt Bàn, Ph§t chï r¤t rõ.

Âm:

Trí giä tri dî, ßng tu thi®n nghi®p, dî th¸ s· sanh, u¦n, xÑ, gi¾i ðÆng, giai t¤t ðoan chánh, kiªn giä vô y¬m.

D¸ch:

Ng߶i trí biªt nhß thª, nên tu nghi®p thi®n, nh¶ v§y sanh ra u¦n, xÑ, gi¾i... ð«u ðßþc ðoan chánh, ng߶i nhìn không chán.

Giäng

— trß¾c Ph§t nói v¾i vua R°ng r¢ng: Ng߶i có hình dáng t¯t ð©p, kë có hình thù x¤u xa, ð«u do nghi®p thi®n hay nghi®p ác và nghi®p thi®n ác phát xu¤t t× tâm. V§y ai mu¯n có thân tß¾ng t¯t ð©p thì phäi ch×a nghi®p ác, tu nghi®p lành. Nh¶ tu nghi®p lành mà thân nåm u¦n sanh ra ðßþc thù th¡ng. do sáu cån thù th¡ng nên chiêu cäm sáu tr¥n thanh nhã và kh·i ra sáu thÑc cûng thi®n t¸nh. Nên nói u¦n, xÑ, gi¾i ðoan chánh m÷i ng߶i nhìn th¤y không chán.

Ví dø trong ngôi nhà có mµt s¯ ng߶i ðang ngü mê. khi ngü mê ng߶i nào cûng mµng hªt, ng߶i th¤y mµng lành thì chúm chím c߶i, ng߶i th¤y mµng dæ thì khóc ràn røa. Mình là mµt trong nhæng ng߶i ngü mê mµng m¸, chþt tïnh gi¤c th¤y nhæng ng߶i còn ðang ngü, ng߶i mµng lành thì c߶i, ng߶i mµng dæ thì khóc. Lúc ðó chúng ta thª nào? Có thß½ng ng߶i mµng dæ ðang khóc không? Và th¤y ng߶i mµng lành c߶i có vui theo không? Tñ bän thân chúng ta, nªu biªt ch¯c lát mình s¨ ngü lÕi và cûng mµng næa thì thích mµng lành hay mµng dæ? tuy là mµng, song chúng ta vçn thích mµng lành ch¾ không ai mu¯n mµng dæ. Cûng v§y, tuy biªt thân này và cänh v§t · ð¶i sau không th§t, nªu chßa nh§n ra cái th§t và chßa giäi thoát, chúng ta vçn thích có thân tÕm ð¶i sau t¯t, d­ tu h½n. Nªu có thân không th§t mà x¤u nhß thân ngÕ quï, súc sanh, quá si mê kh± s· thì khó tu. Thª nên ng߶i trí phäi biªt ch÷n mµng lành tránh mµng dæ, tÑc là tÕo nghi®p lành không tÕo nghi®p ác.

Âm:

Long vß½ng! Nhæ quán Ph§t thân, tùng bá thiên Ñc phß¾c ðÑc s· sanh, chß tß¾ng trang nghiêm, quang minh hi¬n di®u, tª chß ðÕi chúng, thiªt vô lßþng Ñc tñ tÕi PhÕm vß½ng, t¤t b¤t phøc hi®n, kÏ hæu chiêm ngßÞng Nhß lai thân giä, kh·i b¤t møc huy­n.

D¸ch:

N¥y long vß½ng! Ngß½i xem thân Ph§t do tråm ngàn Ñc phß¾c ðÑc sanh ra các tß¾ùng trang nghiêm, hào quang nhi®m m¥u sáng chói, che cä ðÕi chúng, dù cho (hào quang) vô lßþng Ñc tr¶i PhÕm vß½ng cûng không th¬ hi®n ðßþc. Không ai chiêm ngßÞng thân cüa Nhß lai mà không chóa m¡t.

Giäng

ÐÑc Ph§t nói v¾i long vß½ng: S· dî thân Ph§t có tß¾ng t¯t trang nghiêm là do vô lßþng phß¾c ðÑc Ngài ðã tÕo trong vô lßþng kiªp. Hào quang cüa Ph§t sáng chói che kh¡p cä ðÕi chúng, dù cho hào quang cüa muôn Ñc v¸ tr¶i PhÕm vß½ng chiªu sáng cûng b¸ hào quang cüa Ph§t che l¤p, không sánh b¢ng. Nhß v§y, ai th¤y thân tß¾ng trang nghiêm, hào quang sáng chói cüa Ph§t, cûng chiêm ngßÞng nhìn hoài không chán, không ch¾p m¡t.

ÂM :

Nhæ hñu quán thØ chß ðÕi B°- tát, di®u s¡c nghiêm t¸nh, nh¤t thiªt giai do tu t§p thi®n nghi®p phß¾c ðÑc nhi sanh.

D˜CH :

Ngß½i hãy xem các v¸ ðÕi B°-tát ðây s¡c di®n nhi®m m¥u, trang nghiêm thanh t¸nh. T¤t cä (tß¾ng t¯t ¤y) ð«u do tu nghi®p thi®n mà ðßþc phß¾c ðÑc nhß thª.

Giäng

Trß¾c hªt Ph§t nói tß¾ng t¯t cüa thân Ph§t trang nghiêm, toàn chúng không ai sánh k¸p, tß¾ng t¯t ¤y là do phß¾c ðÑc tÕo nên. Kª ðó Ph§t chï các v¸ ðÕi B°-tát, m²i v¸ ð«u có tß¾ng t¯t trang nghiêm cûng do tu các nghi®p lành mà ðßþc. Nhß v§y, Ph§t dçn chÑng t× trên l¥n l¥n xu¯ng.

ÂM :

Hñu chß thiên long bát bµ chúng ðÆng, ðÕi oai thª giä, di®c nhân thi®n nghi®p phß¾c ðÑc s· sanh.

D˜CH :

LÕi næa, các hàng tr¶i, r°ng, bát bµ v.v... có oai thª mÕnh m¨ to l¾n cûng do nhân tu nghi®p lành mà ðßþc phß¾c báo nhß thª.

Giäng Tóm lÕi, trên là chß Ph§t, kª ðó là các v¸ B°-tát, r°i ðªn chß Thiên, long vß½ng... ð«u do tu nghi®p lành, mà ðßþc phß¾c có thân tß¾ng t¯t trang nghiêm ð¥y ðü oai thª l¾n.

ÂM :

Kim ðÕi häi trung, s· hæu chúng sanh, hình s¡c thô bï, ho£c ðÕi ho£c ti¬u, giai do tñ tâm chüng chüng tß·ng ni®m tác thân ngæ ý chß b¤t thi®n nghi®p, th¸ c¯ tùy nghi®p, các tñ th÷ báo.

D˜CH :

Nay các chúng sanh · trong bi¬n cä, hình s¡c thô x¤u, l¾n, nhö, ð«u do các thÑ tß·ng ni®m cüa tñ tâm gây ra nhæng nghi®p b¤t thi®n n½i thân, ngæ, ý và tùy theo ch² tÕo nghi®p mà th÷ quä báo.

Giäng

T¾i ðây Ph§t nói xu¯ng th¤p: Nhæng chúng sanh · trong bi¬n cä nhß tôm cá có hình tß¾ng x¤u xa, con thì quá l¾n, con thì quá nhö ð«u do tâm ni®m cüa m²i loài tÕo nghi®p b¤t thi®n n½i thân, mi®ng, ý và do tÕo nghi®p b¤t thi®n sai bi®t, nên m²i loài ch¸u quä báo x¤u cûng khác nhau nhß thª.

Chúng ta th¤y Ph§t dÕy rõ ràng thân t¯t ð©p trang nghiêm, thân x¤u xa thô bï ð«u do nghi®p mà ra, thân t¯t do nghi®p, thân x¤u cûng do nghi®p. Nghi®p lành thì thân hình t¯t ð©p, nghi®p ác thì thân hình x¤u xa. Nhß v§y, thành Ph§t do t× nghi®p lành mà ðßþc, thành B°-tát cûng do nghi®p lành mà ðßþc... cho nên · trß¾c tôi nói kinh Th§p Thi®n là g¯c, chß Ph§t, chß B°-tát, chß TÏ-kheo ð«u do làm lành mà ðßþc. Và kinh Th§p Thi®n cûng là g¯c cüa bát bµ chúng: Thiên, long, dÕ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, kh¦n-na-la, ma-h¥u-la-giàø ð«u do tÕo nghi®p thi®n ðßþc quä báo sanh lên cõi tr¶i. Còn các loài chúng sanh khác nhß tôm, cá... có thân hình thô x¤u cûng do nghi®p ác mà ra. Nhæng nghi®p lành s¨ ðßþc giäi thích t×ng nghi®p · sau.

Ðây Ph§t nêu lên ði¬m cån bän là ng߶i tu hành th¤y rõ mµt bên nghi®p thi®n ðßa t¾i quä báo t¯t là ðßþc an vui sung sß¾ng, mµt bên nghi®p ác ðßa ðªn quä báo x¤u b¸ kh± ðau. Ngài khuyên chúng ta th߶ng xuyên quán xét biªt rõ nghi®p cüa mình ð¬ tñ sØa, tránh xa nghi®p ác, th߶ng tÕo nghi®p lành ð¬ tµi l²i d¥n d¥n hªt, phß¾c ðÑc trí tu® càng ngày càng tång trß·ng.

ÂM :

Nhæ kim th߶ng ßng nhß th¸ tu h÷c, di®c linh chúng sanh li­u ðÕt nhân quä, tu t§p thi®n nghi®p. Nhæ ðß½ng nhân thØ chánh kiªn b¤t ðµng, v§t phøc ð÷a tÕi ðoÕn th߶ng kiªn trung! ¿ chß phß¾c ði«n hoan hÖ kính dßÞng, th¸ c¯ nhæ ðÆng di®c ð¡c nhân thiên tôn kính cúng d߶ng.

D˜CH :

Nay ngß½i nhß thª mà tu h÷c và khiªn cho chúng sanh th¤u rõ nhân quä, tu t§p nghi®p lành. Ngß½i nên nß½ng n½i chánh kiªn b¤t ðµng, ch¾ ð÷a vào trong tà kiªn ðoÕn th߶ng. Яi v¾i các b§c phß¾c ði«n nên vui vë cung kính cúng d߶ng, thì các ngß½i cûng ðßþc ng߶i tr¶i tôn tr÷ng cung kính cúng d߶ng.

Giäng

Ъn ðây Ph§t dÕy long vß½ng tu t§p. Nhß trß¾c ðã nói: Biªt rõ nghi®p báo thi®n ác do mình tÕo, nªu tÕo nghi®p lành thì thân tß¾ng t¯t ð©p trang nghiêm, tÕo nghi®p ác thì thân hình x¤u xa. khi biªt nhß thª r°i nên tÕo nhân lành ð¬ ðßþc quä t¯t, ch¾ tÕo nhân ác m¾i thì s¨ ðßþc an vui. Chúng ta mu¯n biªt nhân ð¶i trß¾c cüa mình ra sao, thì m²i ng߶i phäi tñ xét hoàn cänh, tß¾ng mÕo cüa mình hi®n tÕi, thì s¨ biªt ð¶i trß¾c mình ðã tÕo nhân lành hay dæ. ÐÑc Ph§t lÕi bäo long vß½ng phäi dÕy chúng sanh hi¬u th¤u lý nhân quä, ð¬ tu tÕo nghi®p lành. аng th¶i Ph§t nh¤n mÕnh v¾i long vß½ng là, khi ðã hi¬u t߶ng t§n lý nhân quä thì ðßþc chánh kiªn không lay ðµng. Chánh kiªn không lay ðµng là sao? Giáo lý Ph§t nói r¢ng: Ng߶i hi¬u rõ lý nhân quä thì tin sâu nhân quä, tin sâu lý nhân quä là có chánh kiªn, ngßþc lÕi thì r½i vào tà kiªn ðoÕn và th߶ng.

Thª nào là chánh kiªn, thª nào là tà kiªn?

Ph§t nói hi¬u lý nhân quä là chánh kiªn. TÑc là biªt t¤t cä m÷i hành ðµng lành hay dæ cüa mình, s¨ kªt tø quä báo t¯t hay x¤u cho mình. Thª nên g÷i thân này là t±ng báo, tÑc là quä báo chung cüa ð¶i trß¾c. жi trß¾c có khi làm lành có khi làm dæ, nên thân này có khi ðßþc an ±n vui vë, có lúc b¸ tai h÷a kh± ðau. khi ðã biªt thân t±ng báo này ch¸u änh hß·ng nghi®p ð¶i quá khÑ, thì hi®n tÕi n² lñc tu hÕnh lành, ð¬ chuy¬n nhæng nghi®p x¤u trß¾c nh© b¾t. Th¤y biªt nhß thª là chánh kiªn.

Hi®n tÕi có mµt s¯ ng߶i m®nh danh tu theo ðÕo Ph§t, mà không có chánh kiªn, lÕi ôm ¤p tà kiªn ho£c th߶ng ho£c ðoÕn. Có ng߶i tu mà nghî r¢ng mình có mµt linh h°n không ð±i thay, tr߶ng cØu không m¤t, thân này chªt ði, ð¶i sau có thân khác. Gi¯ng nhß áo này cû thay áo khác, mình vçn là mình. Ví dø ông a chªt r°i sanh ra cûng là A. tin linh h°n mình không bao gi¶ thay ð±i, ð¶i ð¶i vçn không m¤t. tin nhß v§y ðÕo Ph§t g÷i là th߶ng kiªn. LÕi có ng߶i cho r¢ng thân này do tÑ ðÕi hþp lÕi mà thành, sau khi chªt tÑ ðÕi rã tan, không còn gì hªt. Ch¤p nhß v§y g÷i là ðoÕn kiªn. Cä hai kiªn ch¤p ðó Ph§t không th×a nh§n. Ng߶i ch¤p mµt trong hai ði«u ðó là b®nh. Vì nªu tin linh h°n vçn còn mãi thì vi®c làm lành làm ác ð¯i v¾i h÷ vô nghîa, làm lành cûng phí công vô ích không kªt quä gì, làm ác cûng không có thi®t hÕi gì, m£c tình mu¯n làm gì thì làm không sþ tµi l²i. Còn cho r¢ng chªt s¨ hªt thì vi®c làm lành hay làm dæ ð¯i v¾i h÷ cûng nhß trò ch½i, nên không tr÷ng vi®c lành không sþ vi®c ác, r°i m£c tình làm vi®c tµi l²i. Ng߶i tu theo ðÕo Ph§t th¤y lý nhân quä t߶ng t§n, biªt làm lành thì ðßþc sanh lên ba ð߶ng thi®n là tr¶i, ng߶i, a-tu-la, làm dæ thì ð÷a xu¯ng ba ð߶ng ác là ð¸a ngøc, ngÕ quï, súc sanh. Nhß v§y, m÷i chúng sanh ði lên hay ði xu¯ng, tùy theo nghi®p thi®n hay ác mà ði ðªn ch² sß¾ùng hay kh± khác nhau. trong hµi này: Ph§t, B°-tát, A-la-hán, long vß½ng cho ðªn binh tôm tß¾ng cá... ð«u có tß¾ng sai bi®t là do nghi®p nhân thi®n hay ác mà thành tñu. Hi®n tÕi chúng ta còn phàm phu nghe Ph§t nói nhß thª th¤y khó hi¬u khó tin, nên th¡c m¡c Ph§t cûng là ng߶i tÕi sao thân Ph§t có tß¾ng t¯t trang nghiêm, hào quang sáng chói nhß v§y? Các v¸ khác cûng mang thân ng߶i mà tÕi sao thân hình thô bï x¤u xa?

Ph§t dÕy: Th߶ng kiªn và ðoÕn kiªn là sai l¥m, ng߶i tu Ph§t không nên ch¤p nhß thª, mà phäi có chánh kiªn. Chánh kiªn là sao? Có phäi chªt r°i không m¤t hÆn, mà cûng không còn mµt linh h°n b¤t biªn b¤t di®t không? ÐÕo Ph§t chü trß½ng nhß v§y khó hi¬u quá, không th×a nh§n hai bên. Chúng ta phäi hi¬u nhß thª nào? theo duy ThÑc h÷c thì «ThÑc a-lÕi-da · n½i m²i ng߶i h¢ng chuy¬n nhß bµc lßu». H¢ng là th߶ng, mãi mãi; chuy¬n là ð±i thay, xê d¸ch; bµc lßu là dòng nß¾c chäy. ThÑc a-lÕi-da tuy th߶ng còn nhßng biªn ð±i không d×ng, gi¯ng nhß dòng nß¾c chäy. trong kinh A-hàm có ðoÕn ghi vua Ba-tß-n£c ðªn höi Ph§t:

-Nhß lai dÕy tÕo nhân là phäi th÷ quä, và cûng dÕy thân nåm u¦n này không có th§t ngã. V§y con ng߶i không có th§t ngã thì khi tÕo nghi®p ai ch¸u quä báo?

Ph§t ví dø: Có mµt gia ðình sanh mµt ðÑa con trai và mµt gia ðình sanh mµt ðÑa con gái. hai gia ðình ¤y bèn ðính ß¾c sui gia. Lúc hai ðÑa bé lên tám tu±i, hai gia ðình ¤y có nhæng ð±i thay trong cuµc s¯ng, nên · cách xa nhau không có d¸p qua lÕi. khi hai ðÑa bé l¾n khôn ðúng m߶i tám tu±i, ðàng trai tìm ðªn ðàng gái ð¬ cß¾i. Nhßng ng߶i con gái ðã có ch°ng. Bên nhà trai ki®n, xin vua xØ.

Ng߶i con trai thßa r¢ng:

- Cô gái này ðã hÑa hôn v¾i chúng tôi r°i, nay ông kia cß¾i cô, coi nhß ðã cß¾p vþ ng߶i.

Ng߶i b¸ ki®n trä l¶i:

- khi tôi cß¾i cô gái, lúc cô ¤y m߶i tám tu±i, ch¾ tôi không cß¾i cô gái tám tu±i mà nhà ông ðã hÑa hôn.

Ph§t höi vua:

- B¸ ki®n nhß thª, thì ÐÕi vß½ng xØ thª nào? vua không ðáp ðßþc.

Ph§t giäi thích:

- Nªu r¶i cô gái tám tu±i khi xßa, không có cô gái m߶i tám tu±i bây gi¶. song nói cô gái tám tu±i khi xßa và cô gái m߶i tám tu±i bây gi¶ là mµt thì không ðúng. Vì ðÑng v« m£t thñc tª, trß¾c và sau vçn là con ng߶i ðó, nhßng có biªn chuy¬n. Nªu không có biªn chuy¬n thì không ðúng. Vì cô bé tám tu±i ðÑng cao ch×ng tám, chín t¤c và n£ng ch×ng vài chøc ký. Còn cô gái m߶i tám tu±i cao t¾i mµt mét rßÞi hay mµt mét sáu, n£ng khoäng b¯n nåm mß½i ký. Ðó là hình vóc quá sai bi®t, v« tâm tß cüa ðÑa bé tám tu±i và cô gái m߶i tám tu±i cûng ð±i thay. V§y thì làm sao nói ðÑa bé tám tu±i và cô gái m߶i tám tu±i là mµt ðßþc? Nhßng cûng không nói là hai ðßþc. tuy có biªn chuy¬n mà vçn không có ng߶i thÑ hai thay thª, song nói c¯ ð¸nh trß¾c sau là mµt cûng không ðßþc.

Ðó là ch² th§t tª nh¸. ÐÕo Ph§t thuyªt minh lý vô ngã, cho r¢ng thân nåm u¦n không có ta th§t, tùy theo nghi®p lành hay dæ mà chuy¬n thành t¯t hay x¤u. Ví dø hi®n tÕi, ng߶i t§t nguy«n nghèo kh± biªt tu hi«n tÕo nghi®p lành thì sau sanh ra s¨ ðßþc thân tß¾ng lành l£n t¯t ð©p khác h½n xßa. Nªu nói mình ngày nay là A, ngày sau là A, ði«u ðó không ðúng. Ngày nay là a v¾i cha m© này, v¾i hoàn cänh này, ngày sau sanh ra v¾i tên khác, v¾i cha m© khác, v¾i hoàn cänh khác, không c¯ ð¸nh trß¾c sau là mµt, cûng không phäi m¤t hÆn. Nªu m¤t hÆn thì thuµc ðoÕn kiªn, còn mãi trß¾c sau nhß mµt là th߶ng kiªn. Ðó là ch² quí ph§t tØ phäi hi¬u cho sâu, këo lÕc vào th߶ng kiªn ho£c ðoÕn kiªn. Ph§t nói nhß thª là chï l¨ th§t, ch¾ không phäi ðem luân lý dÕy ð¶i. Chúng ta tñ xét bän thân mình s¨ th¤y, lúc m߶i tu±i và bây gi¶ ba b¯n mß½i tu±i tâm sanh lý có gi¯ng nhau không? Lúc m߶i tu±i thì ngây th½ kh¶ khÕo, bây gi¶ ba b¯n mß½i tu±i thì khôn ngoan l¸ch lãm, ðó là tâm tß thay ð±i. Còn th¬ xác cûng v§y, khi trë thì khöe mÕnh ån ngon ngü d­, lúc già thì yªu ðau ít ån khó ngü, khi trë khác khi già khác, ð±i thay không c¯ ð¸nh. Chính bän thân mình ngay cuµc s¯ng hi®n tÕi mà còn ð±i thay t× c½ th¬ ðªn tâm tß nhß v§y, thì ð¶i v¸ lai làm sao mình không thay ð±i? tuy thay ð±i mà không m¤t. Vì v§y Ph§t nói hi®n tÕi con ng߶i ð±i thay và v¸ lai cûng thay ð±i. Nªu hi®n tÕi thay ð±i, mà nói v¸ lai không thay ð±i là chuy®n vô lý.

Hi¬u ðßþc lý h¢ng chuy¬n thì hi¬u ðßþc sñ thay ð±i hai chi«u, chi«u tiªn cüa nghi®p lành và chi«u thoái cüa nghi®p dæ. Ph§t vÕch cho chúng ta th¤y rõ hai chi«u, r°i mình tñ ch÷n lña, mu¯n tiªn thì tÕo nghi®p lành, mu¯n thoái thì tÕo nghi®p ác. Cûng nhß nhà nông làm ruµng, gieo gi¯ng lúa thì lên cây lúa, gieo gi¯ng cö thì lên cây cö. gieo gi¯ng gì thì lên cây ¤y, tuy nhiên sau khi gieo gi¯ng còn phäi chåm sóc phân nß¾c ðúng mÑc thì cây m¾i t¯t tß½i, ngßþc lÕi bö bê thì cây b¸ hß hoÕi. Lý nhân quä cüa ðÕo Ph§t chï thÆng ðµng tác (nghi®p) lành hay dæ cüa thân mi®ng và ý, ð¬ m÷i ng߶i tñ do quyªt ð¸nh lña ch÷n cho cuµc s¯ng cüa mình · hi®n tÕi và tß½ng lai. Nên nh¾ sau khi chªt, nªu còn luân h°i là còn v¾i dÕng thÑc khác, chÑ không còn nhß xßa. Nªu nhß xßa là r½i vào l²i th߶ng kiªn, nªu m¤t hÆn là r½i vào l²i ðoÕn kiªn, trái v¾i chü trß½ng cüa ðÕo Ph§t.

Nh¶ hi¬u ðßþc lý nhân quä, nên ð¯i v¾i nhæng b§c ðßþc coi là ruµng phß¾c thì siêng nång vui vë cúng d߶ng. Ruµng phß¾c có nhi«u thÑ: cha m© là ruµng phß¾c cüa ng߶i con hiªu thäo. Nhæng ng߶i tu hành chân chánh là ruµng phß¾c cüa hàng ph§t tØ tÕi gia. Nhæng trë m° côi, ng߶i nghèo ðói, b®nh t§t là ruµng phß¾c cüa ng߶i tu hÕnh b¯ thí. Ng߶i ph§t tØ tÕi gia xây chùa, tÕc tßþng in kinh, cúng d߶ng tÑ sñ cho tång ni an ±n tu hành, ð¬ duy trì Ph§t pháp là ðã gieo gi¯ng t¯t vào ruµng phß¾c. Ng߶i con hiªu thäo cung kính dßÞng nuôi an üi... cha m© là ðã gieo gi¯ng t¯t vào ruµng phß¾c. Ng߶i giàu lòng nhân ái giúp ðÞ cung c¤p c½m gÕo thu¯c men... cho trë m° côi, ng߶i nghèo ðói, b®nh t§t, là ðã gieo gi¯ng t¯t vào ruµng phß¾c. Яi v¾i nhæng ruµng phß¾c v×a nêu, Ph§t dÕy chúng ta phäi vui vë siêng nång cúng d߶ng. Nªu hi®n tÕi chúng ta gieo gi¯ng vào nhæng phß¾c ði«n v×a k¬, thì v¸ lai chúng ta cûng ðßþc chß thiên vui vë cúng d߶ng nhß v§y. Chúng ta mu¯n mai sau ðßþc cái gì thì ngay bây gi¶ phäi làm cái ¤y. ChÆng hÕn mu¯n sau này dÕy h÷c, ngay bây gi¶ phäi h÷c cho giöi, sau m¾i dÕy h÷c ðßþc. Ho£c mu¯n sau này làm thþ mµc, ngay bây gi¶ phäi h÷c cßa, bào, ðøc, ð¨o... thì sau này m¾i làm thþ mµc ðßþc. Không có vi®c gì, trß¾c không gieo nhân sau lÕi có quä. Thª nên Ph§t dÕy mu¯n ðßþc phß¾c báo là phäi cúng d߶ng. Cúng là cung c¤p, d߶ng là nuôi dßÞng, cúng d߶ng là cung c¤p nuôi dßÞng cho ng߶i ðßþc s¯ng. Thông th߶ng nói ðªn cúng d߶ng là phäi thành kính. song nói thª có ng߶i th¡c m¡c: Яi v¾i cha m©, sa-môn thì thành kính là phäi, nhßng ð¯i v¾i kë nghèo ðói, b®nh t§t, trë m° côi là kë th¤p kém h½n mình, làm sao thành kính? Яi v¾i ng߶i nghèo ðói, b®nh t§t, trë m° côi, chúng ta cung c¤p nuôi dßÞng h÷, mà không khinh khi xem th߶ng, ðó là chúng ta ðã th¬ hi®n lòng thành kính r°i. Chæ cúng d߶ng nghîa r¤t rµng, không hÕn cuµc · chùa mà bao hàm cä gia ðình, xã hµi, qu¯c gia, qu¯c tª. Ðó là nhæng ruµng phß¾c, quí ph§t tØ mu¯n tÕo phß¾c thì hß¾ng vào ð¤y mà tÕo.

ÂM :

Long vß½ng ðß½ng tri: B°-tát hæu nh¤t pháp, nång ðoÕn nh¤t thiªt chß ác ðÕo kh±. Hà ðÆng vi nh¤t? V¸ ß trú dÕ th߶ng ni®m tß duy quán sát thi®n pháp, linh chß thi®n pháp ni®m ni®m tång trß·ng, b¤t dung hào phân b¤t thi®n gián tÕp, th¸ tÑc nång linh chß ác vînh ðoÕn, thi®n pháp viên mãn, th߶ng ð¡c thân c§n chß Ph§t, B°-tát c§p dß Thánh chúng.

D˜CH :

Long vß½ng nên biªt: B°-tát có mµt pháp hay ðoÕn dÑt t¤t cä kh± trong ð߶ng ác. Pháp ðó là gì? Là ngày ðêm th߶ng nh¾, suy nghî, quán sát pháp lành, khiªn cho các pháp lành m²i ni®m m²i ni®m tång trß·ng, không ð¬ mäy may pháp b¤t thi®n xen lçn, ðó là khéo làm cho các pháp ác dÑt hÆn, pháp thi®n viên mãn thì th߶ng ðßþc g¥n gûi chß Ph§t, chß B°-tát và hàng Thánh chúng khác.

Giäng

ÐoÕn này Ph§t dÕy cho chúng ta th¤y rõ vi®c làm cüa các v¸ B°-tát. B°-tát là hàng có trí tu® h¢ng tïnh giác, tñ giäi kh± cho mình và giúp chúng sanh thoát kh±. Thª nên nói B°-tát có mµt pháp hay ðoÕn dÑt các ði«u kh± trong ð߶ng ác. Pháp ðó là gì? Là pháp ngày ðêm luôn luôn nh¾ các vi®c lành, không ð¬ mäy may pháp ác d¤y kh·i. Chï mµt b« nh¾ nghî pháp lành, thì pháp lành m²i ngày m²i tång trß·ng, cho ðªn khi viên mãn s¨ ðßþc g£p Ph§t, B°-tát và Thánh chúng. Ngßþc lÕi cä ngày cÑ kh·i ni®m ác, s¨ r½i vào ð߶ng ác. Ph§t dÕy cho chúng ta th¤y, tu là tu ngay tâm ni®m cüa mình, phäi th¤y rõ t×ng tâm ni®m, ð¬ trß·ng dßÞng ni®m lành ðoÕn dÑt ni®m ác. Giä sØ ng߶i làm vi®c t× thi®n, khi làm lÕi toan tính mßu này kª n÷ ð¬ thü lþi, thØ höi vi®c làm ðó có thi®n chßa? Nhi«u khi có ng߶i ra làm vi®c lành v¾i danh nghîa nào ðó, ho£c c¥u danh c¥u lþi. Vi®c làm lành không phát xu¤t t× tâm lành, nên kªt quä không nhß ý, r°i th¤y nhân quä trái nhau. Ðó là vi®c làm không ðúng v¾i lý nhân quä Ph§t ðã dÕy. Ph§t dÕy tâm chúng ta phäi luôn nh¾ nghî ði«u lành, h­ có ni®m ác d¤y kh·i là phäi ðoÕn dÑt. Vi®c lành chúng ta làm, phäi th§t sñ phát xu¤t t× tâm ni®m lành. Nªu hành ðµng lành mà tâm ni®m không lành thì không ðúng. Thª nên chúng ta phäi ch÷n lña ngay n½i tâm ni®m, ni®m ác thì ðoÕn dÑt, ni®m lành thì nuôi dßÞng cho thêm l¾n, r°i th¬ hi®n ra ngoài vi®c làm, m¾i là ng߶i tu chân chánh.

ÂM :

Ngôn thi®n pháp giä, v¸ nhân thiên thân, thanh vån B°-ð«, еc giác B°-ð«, Vô thßþng B°-ð«, giai y thØ pháp, dî vi cån bän, nhi ð¡c thành tñu, c¯ danh thi®n pháp.

D˜CH :

Pháp lành là thân cüa ng߶i, tr¶i, giác ngµ cüa thanh vån, giác ngµ cüa еc giác, giác ngµ cüa Ph§t ð«u nß½ng n½i pháp này làm cån bän mà ðßþc thành tñu, nên g÷i là pháp lành.

Giäng

Pháp lành là pháp Th§p thi®n giúp cho chúng sanh tu, ð¶i sau ðßþc sanh thân làm ng߶i t¯t ð©p, ho£c sanh lên cõi tr¶i ðßþc sung sß¾ng. Ho£c ng߶i hi¬u Th§p thi®n r°i, tu theo pháp TÑ ðª thì chÑng TÑ quä thanh vån. Ho£c ng߶i nào hi¬u Th§p thi®n r°i, tu theo pháp Th§p nh¸ nhân duyên thì chÑng quä Duyên giác. Ho£c ng߶i hi¬u Th§p thi®n r°i, tu theo Løc ðµ vÕn hÕnh, công phu viên mãn thì chÑng quä Ph§t. Vì v§y nói B°-ð« cüa thanh vån, B°-ð« cüa Duyên giác, B°-ð« cüa Ph§t ð«u nß½ng n½i pháp này mà ðßþc, l¤y pháp Th§p thi®n làm g¯c. Th§p thi®n là n«n täng cån bän cüa ðÕo Ph§t. T× quä v¸ ng߶i, tr¶i, cho ðªn thanh vån, Duyên giác, B°-tát và Ph§t ð«u l§p cß¾c trên n«n täng này. Nªu n«n täng cån bän væng, m¾i hµi ðü ði«u ki®n ð¬ tiªn. Ngßþc lÕi n«n täng cån bän không væng thì khó b« thành tñu ðßþc nhæng quä v¸ trên.

ÂM :

ThØ pháp tÑc th¸ Th§p thi®n nghi®p ðÕo. Hà ðÆng vi th§p? V¸ nång vînh ly sát sanh, thâu ðÕo, tà hÕnh, v÷ng ngæ, lßÞng thi®t, ác kh¦u, Ö ngæ, tham døc, sân nhuª, tà kiªn.

D˜CH :

Pháp này là con ð߶ng m߶i nghi®p lành. Nhæng gì là m߶i? Là h¢ng lìa dÑt sát sanh, trµm cß¾p, tà hÕnh, v÷ng ngæ, hai lßÞi, ác kh¦u, Ö ngæ, tham døc, sân nhuª và tà kiªn.

Giäng

— ðây giäi thích m߶i ði«u lành là h¢ng lìa dÑt nghi®p sát sanh, trµm cß¾p, tà hÕnh, v÷ng ngæ, hai lßÞi, ác kh¦u, Ö ngæ, tham døc, sân nhuª và tà kiªn. Chï k¬ tên m߶i ði«u lành, nghe h½i khó hi¬u, sau ðây tôi giäng t×ng ði«u cho quí v¸ hi¬u.

1- Không sát sanh: Ng߶i cß sî tÕi gia m¾i tu, trß¾c hªt là không giªt ng߶i. ChÆng nhæng tñ thân mình không giªt ng߶i, mà mi®ng cûng không xúi bäo ng߶i giªt và ý cûng không thích vui khi nghe ng߶i giªt nhau. Quí v¸ th¤y giæ mµt gi¾i không giªt ng߶i có d­ không? Thân không giªt thì d­ r°i, mi®ng không bäo ng߶i giªt cûng có th¬ giæ ðßþc. Nhßng ý không giªt thì khó, vì nªu kë ðó là ng߶i gây cho mình nhi«u kh± ðau, khi nghe h÷ chªt thì mình cäm th¤y vui. Ðó là ý giªt ng߶i. Thª nên ý giªt ng߶i khó tránh. Ng߶i nào gây kh± ðau cho mình, khi nghe h÷ b¸ hÕi, mình không kh·i tâm vui m×ng mà lòng cäm th¤y thß½ng xót, nhß thª m¾i th§t là giæ gi¾i không giªt ng߶i. Ðó là n¤c thang thÑ nh¤t cüa ng߶i tu. tu nhß v§y cûng chßa ðü vì chï ðßþc quä ð¶i sau không b¸ ng߶i giªt. Thª nên phäi tu thêm næa, là ð¯i v¾i nhæng con v§t l¾n nhß trâu, bò, heo, chó... cûng không giªt.

Gi¾i không sát sanh bao hàm t× thô ðªn tª. Tùy khä nång cüa m²i ng߶i, có ng߶i chï giæ ðßþc không giªt ng߶i. Ng߶i khá h½n thì giæ thêm, không giªt nhæng con v§t l¾n nhß trâu, bò, heo, dê... ðó là tiªn ðßþc mµt t¥ng næa. Không giªt ng߶i thì ðßþc quä báo ð¶i sau sanh thân ng߶i, an ±n không b¸ ng߶i giªt. Nªu giæ thêm không giªt loài v§t thì phß¾c báo thêm l¾n, có th¬ sanh lên cõi tr¶i. Nhßng nghi®p sát vçn còn ð¯i v¾i nhæng v§t nhö nhß gà, v¸t, cá, tôm... Vì v§y mà chßa dÑt sÕch m¥m giªt hÕi, nên vçn còn sanh ði tØ lÕi, ð¬ ð«n bù mÕng s¯ng cüa chúng sanh, ch¾ chßa thoát ly sanh tØ. Ch×ng nào dÑt hªt nghi®p sát, cho ðªn con dª, con trùn, con mu²i... vçn mµt lòng thß½ng xót không giªt hÕi thì m¾i giæ ðßþc gi¾i sát viên mãn. Ch² này phäi hàng thanh vån, Duyên giác, B°-tát m¾i thñc hi®n ðßþc. Quí v¸ th¤y, chï mµt gi¾i thôi mà hành ðµng có khác. do hành ðµng giæ gi¾i khác nên quä báo cûng khác. Mµt gi¾i mà chúng ta có th¬ thành ng߶i, cûng mµt gi¾i ðó mà chúng ta có th¬ thành tr¶i, cûng mµt gi¾i ðó mà chúng ta có th¬ thành A-la-hán thành B°-tát... Nhß thª quí v¸ ð×ng nghî tôi th÷ nåm gi¾i là có giæ gi¾i sát r°i! M¾i nghe thì th¤y giän d¸ d­ dàng, nhßng giæ cho tr÷n v©n phäi hàng La-hán, B°-tát... m¾i giæ n±i. Các v¸ La-hán, B°-tát giæ gi¾i sát chÆng nhæng n½i thân n½i mi®ng, mà n½i ý næa. Các Ngài không còn tâm ni®m sát hÕi, t× ng߶i ðªn thú l¾n nhß trâu, bò... thú nhö nhß kiªn, mu²i... mµt lòng thß½ng xót và tôn tr÷ng mÕng s¯ng cüa chúng sanh. Nªu th¤y ng߶i giªt dù là loài v§t nhö nhß cá, tôm... cho ðªn trùn, kiªn... mà sanh lòng vui thích, là còn chüng tØ sát hÕi n½i tâm ni®m. Nhß v§y là giæ gi¾i chßa tr÷n v©n. Giæ gi¾i tr÷n v©n viên mãn chï có b§c Thánh m¾i giæ ðßþc. Còn hàng phàm phu chúng ta chï giæ ðßþc ph¥n thô ch¾ ph¥n tª chßa giæ n±i.

2- Không trµm cß¾p: Không trµm cß¾p cûng giæ t× thô ðªn tª. Hàng cß sî tÕi gia giæ gi¾i không trµm cß¾p là không l¤y cüa ng߶i khi chü nó không cho. cho ðªn ti«n cüa, súc v§t, cây cö... chü không cho mà tìm cách l×a gÕt ð¬ thuµc v« mình, ð«u g÷i là trµm cß¾p.

3- Không tà hÕnh: Ng߶i cß sî tÕi gia khi ðã có gia ðình chï mµt ch°ng mµt vþ, tình cäm không ð±i thay, không lang chÕ v¾i nhæng ng߶i næ ng߶i nam khác. Còn ng߶i xu¤t gia là phäi s¯ng ðµc thân giæ phÕm hÕnh, không ðßþc dâm døc.

Không sát sanh, không trµm cß¾p, không tà hÕnh là ba nghi®p lành cüa thân.

4- Không nói d¯i: Nói d¯i là chuy®n có nói không, chuy®n không nói có, nói trái v¾i sñ th§t ð¬ mßu c¥u quy«n thª danh lþi... cho mình. Ngßþc lÕi nói ðúng v¾i sñ th§t là không nói d¯i. trong gi¾i không nói d¯i có nhæng tr߶ng hþp châm chß¾c, chÆng hÕn nói trái v¾i sñ th§t ð¬ cÑu ng߶i cÑu v§t thì không phÕm. Nói d¯i ðó là vì lòng t× bi làm lþi ích cho ng߶i v§t, ch¾ không phäi vì lòng tham. Ph§t dÕy không nói d¯i mà phäi nói l¶i chân th§t.

5- Không nói hai lßÞi: Nói hai lßÞi là nói chia lìa giæa hai ng߶i thân nhau. Ví dø trong gia ðình, hai anh em ðang thu§n hòa. Có ng߶i nói v¾i ng߶i em: «Anh chú nói chú là ng߶i tham lam, háo danh, háo lþi...». R°i t¾i ng߶i anh nói: «Em chú nói chú là ng߶i ðiêu ngoa xäo trá...». hai anh em nghe nói thª, bu°n lòng b¤t hòa nhau. Ðó là nói hai lßÞi. trong phÕm vi gia ðình xã hµi thì g÷i là nói hai lßÞi. Rµng ðªn qu¯c gia qu¯c tª dùng trong lãnh vñc chánh tr¸ thì g÷i là nói ly gián. Ph§t dÕy không nên nói hai lßÞi mà phäi nói thu§n hòa.

6- Không nói l¶i hung dæ: Là không nói l¶i ác nhß nói thô tøc, m¡ng nhiªc, chØi b¾i, trù rüa... ng߶i. do ác kh¦u ðßa ðªn ðánh ð§p chém giªt lçn nhau, gây ðau kh± cho nhau t× gia ðình ðªn xã hµi... Vì v§y Ph§t dÕy phäi nói l¶i hi«n thi®n ôn hòa h¢ng xa lìa l¶i nói ác.

7- Không nói l¶i trau chu¯t: Nói trau chu¯t là nói bóng b¦y, ngoa m¸ không trung thñc, nói c¯t ð¬ l×a b¸p ng߶i thü lþi cho mình. Ho£c nói ð¬ mê ho£c ng߶i ði vào vòng tµi l²i. Ph§t dÕy không nên nói trau chu¯t, phäi tránh xa, mà nên nói l¶i ngay th§t.

Không nói d¯i, không nói hai lßÞi, không nói l¶i hung dæ, không nói l¶i trau chu¯t là b¯n nghi®p lành cüa mi®ng, ng߶i tu theo Ph§t phäi thñc hành.

8- Không tham døc: tham døc là ßa thích say mê thø hß·ng nåm món døc lÕc · thª gian nhß tài, s¡c, danh, thñc, thùy (ti«n cüa, s¡c ð©p, danh v÷ng, ån u¯ng, ngü nghï). Ngû døc tª h½n là s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc. Nghîa là nhæng hình tß¾ng nhan s¡c ð©p mà ng߶i mê ð¡m g÷i là tham s¡c. Nhæng âm thanh êm ái du dß½ng, ng߶i tham ð¡m g÷i là tham thanh. Nhæng hß½ng th½m, ng߶i tham ð¡m g÷i là tham hß½ng. Nhæng v¸ ngon ng÷t béo..., ng߶i tham ð¡m g÷i là tham v¸. Nhæng xúc chÕm êm ái, ng߶i tham ð¡m g÷i là tham xúc. V§y nåm døc thô hay tª mà ng߶i mê ð¡m g÷i là tham døc. Bäy pháp thi®n trên tß½ng ð¯i d­, chúng ta có th¬ làm ðßþc, t¾i pháp thi®n thÑ tám chúng ta th¤y khó làm, vì nó vi tª thuµc v« tâm. cho nên ð¯i v¾i nåm døc ng߶i nào không tham tài thì tham s¡c, ng߶i nào không tham s¡c thì tham danh, ng߶i nào không tham s¡c không tham danh thì tham thñc, thích ån ngon, ng߶i nào không tham tài, s¡c, danh, thñc thì tham thùy, thích ngü nghï, ngü li bì. trong nåm món ðó ít ai tránh khöi, không k©t cái này thì cûng k©t cái kia. M¾i nghe nói không tham th¤y nhß d­, vì th¤y r¢ng tôi ðâu có ån cß¾p ån trµm cüa ai, tôi giæ ðßþc. Nhßng ðó chï là ph¥n thô cüa tham tài, còn ph¥n tª thì chßa giæ ðßþc. Thª nên gi¾i không tham, chúng ta chï dÑt ðßþc mµt hai ði«u, ch¾ chßa dÑt sÕch. Nªu dÑt sÕch là ðã vào b§c Thánh. Ng߶i nào dÑt ðßþc ph¥n tham thô, còn ph¥n tham tª cûng ðßþc làm ng߶i tr¶i r°i. song mu¯n tu tiªn h½n næa là phäi b¾t tham, b¡t ð¥u t× mµt món cho ðªn nåm món là chÑng quä Thánh.

9- Không sân gi§n: Sân nhuª là nóng gi§n, ð¯i v¾i cänh v×a ý sanh lòng vui thích ð¡m mê, ð¯i v¾i cänh trái ý ngh¸ch lòng sanh tâm nóng näy tÑc gi§n. Sân thô thì mi®ng la l¯i m¡ng chØi tay ðánh chân ðá. Tª h½n thì mi®ng không nói, tay chân không hoÕt ðµng, nhßng s¡c m£t ð±i, trong lòng nóng näy bñc bµi. Tª h½n næa lòng không bñc bµi mà không vui. Ðó là hi®n tß¾ng sân t× thô ðªn tª. Ng߶i tu hªt sân là khi nào b¸ m¡ng chØi, hay b¸ ð¯i xØ t® bÕc, mà vçn thän nhiên lòng không gi§n không bu°n, lÕi kh·i tâm thß½ng cho ng߶i mê muµi ðang tÕo tµi l²i. Tâm trÕng này chï có Ph§t và B°-tát m¾i thñc hi®n ðßþc. V§y không sân gi§n tu t¾i bao lâu m¾i hªt? tu ðªn khi nào ng߶i ð¶i ð¯i xØ t® bÕc hay m¡ng chØi, lòng không bu°n gi§n mà vçn tß½i c߶i nhß ðang u¯ng nß¾c cam l°, thì ch×ng ðó m¾i xong. Mu¯n ðßþc nhß v§y, thì t× cái sân thô là mi®ng la, tay ðánh, chân ðá... phäi hÕn chª t× t×, không cho tay chân hoÕt ðµng m²i khi n±i nóng, r°i t¾i mi®ng không cho nói. Nhß v§y c¤m t× tay, chân, mi®ng, r°i ðªn tâm không gi§n không bu°n. ai ð¯i xØ t® bÕc hay m¡ng chØi, vçn vui c߶i, tu nhß thª m¾i tiªn bµ. Không ai dÑt mµt l¥n ðßþc mà phäi dÑt t× thô ðªn tª nhß ðã nói.

10- Không tà kiªn: Tà kiªn là th¤y l®ch tin l¥m. S· dî th¤y l®ch tin l¥m là do si mê, thiªu trí tu® mà ra. Nªu k¬ thì nhi«u vô s¯, · ðây tôi chï nêu nhæng vi®c cån bän và nhæng l²i ph§t tØ th߶ng v¤p phäi. Nhß trß¾c tôi ðã ð« c§p th߶ng kiªn, tÑc là tin mình có mµt linh h°n sau khi chªt còn hoài không m¤t. Và ðoÕn kiªn thì tin r¢ng thân này do tÑ ðÕi hþp thành, sau khi chªt tÑ ðÕi rã tan không còn gì hªt. Ðó là hai kiªn ch¤p r¤t n£ng cüa ngoÕi ðÕo ðßa ðªn nhæng cuµc kh¦u chiªn sôi n±i · „n е th¶i ðÑc Ph§t. Ðây tôi không giäi thích næa, chï nói qua nhæng tà kiªn mà ng߶i ph§t tØ Vi®t nam th߶ng v¤p phäi. Nhß có nhi«u ng߶i ðau không u¯ng thu¯c, ði c¥u Thánh mçu, c¥u cô c§u, c¥u bà thüy, bà höa cho bùa phép u¯ng, ðeo ð¬ hªt b®nh. Ho£c có cây sÑ, cây ða b¸ m¯i hay kiªn ðøc thành nhæng l¢n chæ hay hình ng߶i, thì cho ðó là th¥n thánh hi®n, rü nhau ðªn g¯c cây th¡p hß½ng vái lÕy, nguy®n c¥u th¥n thánh ban phß¾c cho ðßþc bình an tai qua nÕn khöi. Ho£c trên không trung có cøm mây hay ðám khói tr¡ng gi¯ng hình ng߶i, hình r°ng thì cho là Ph§t, thánh hi®n, rü nhau ra chiêm ngßÞng ðänh l­... Ðó là nhæng hành ðµng do tà kiªn mê tín. trong kinh th߶ng nói Ph§t tùy duyên hóa ðµ chúng sanh. Nªu chúng sanh là chß thiên thì Ph§t ðän sanh · cõi tr¶i ð¬ hóa ðµ. Nªu chúng sanh là loài ng߶i thì Ph§t ðän sanh · cõi ng߶i ð¬ hóa ðµ. Nªu chúng sanh là loài r°ng thì Ph§t giáng sanh · cõi r°ng ð¬ hóa ðµ... Tóm lÕi, c¥n ðµ loài nào thì Ph§t giáng sanh vào loài ðó ð¬ hóa ðµ. Ngài hành hÕnh B°-tát sanh hoÕt mµt cách bình th߶ng, ch¾ không biªn hi®n nhæng hình dáng kÏ lÕ, làm nhæng vi®c huy«n bí ð¬ mê ho£c chúng sanh. Chúng sanh v¯n ðã si mê thì phäi làm cho chúng sanh tïnh sáng, dÑt mê l¥m, hªt kh± ðau, m¾i là t× bi. Nªu mê ho£c chúng sanh làm cho chúng sanh càng mê m¶ thêm thì ðâu phäi hÕnh t× bi cüa b§c hi«n thánh!

LÕi næa, có nhi«u ng߶i xin xåm, coi tay, bói quë... ðó là nhæng nh§n ð¸nh sai l¥m t¥m th߶ng mà ða s¯ không bö ðßþc. Chúng ta ðã biªt Ph§t dÕy do ba nghi®p lành mà sanh cõi ng߶i, cõi tr¶i, cûng do ba nghi®p lành mà chÑng quä thanh vån, Bích chi, B°-tát, Ph§t. Ngßþc lÕi do ba nghi®p dæ mà r½i vào ð¸a ngøc, ngÕ quï, súc sanh. Nên nh¾ không có quä báo t¯t hay x¤u nào do bói quë coi tay tÕo ra. Biªt sai l¥m mà bö không ðßþc cûng hóa ra tà kiªn mê tín. nghe kinh thì cûng hi¬u mà sþ thì vçn sþ, nên vçn kh±. Nhß nghe th¥y bói nói nåm này tháng này x¤u, trong lòng cÑ b°n ch°n lo l¡ng, cúng kiªng vái lÕy ðü thÑ. Ðó là chßa có chánh kiªn b¤t ðµng nhß Ph§t dÕy · trß¾c. Nªu ng߶i có chánh kiªn b¤t ðµng thì dù có g£p vi®c bÑc bách ðªn ðâu, cûng vçn bình thän không lo sþ. ChÆng hÕn có ai nói ngày mai ông chªt, chúng ta vçn thän nhiên vì ðã biªt ð¶i ng߶i ai cûng phäi chªt, hªt duyên là thân phäi rã, không rã s¾m thì rã muµn, c¥u cúng van vái r°i cûng phäi chªt nên không c¥u. Nhßþc b¢ng ngày mai không chªt thì thôi, không lo bu°n sþ s®t. Nªu nghe nói mình s¡p chªt lo sþ, chÕy ði coi th¥y, c¥u cúng van vái xin cho khöi chªt, là tà kiªn. — trß¾c, Ph§t dÕy long vß½ng: «Ông phäi nh¾ chánh kiªn b¤t ðµng». Ng߶i có chánh kiªn tÑc là có lòng tin sâu chánh pháp thì không ðµng. Chúng ta vì lòng tin ð¯i v¾i chánh pháp chßa væng, nên hay b¸ lay ðµng. Ng߶i hay ðµng là thiªu ni«m tin ð¯i v¾i pháp Ph§t thì sñ tu hành cüa mình làm sao ðßþc lþi ích? Thª nên ng߶i ph§t tØ phäi có Chánh kiªn b¤t ðµng. trong kinh A-hàm có ghi: Trß·ng giä Úc-già khi g£p Ph§t, ðßþc Ph§t dùng nhi«u phß½ng ti®n giáo hóa khai ngµ. sau khi ông nghe ðßþc lý TÑ ðª, dÑt tr× m÷i nghi ho£c, ð¯i v¾i Ph§t, ð¯i v¾i pháp ông ð£t tr÷n v©n ni«m tin, không lay chuy¬n. Không tìm c¥u mµt tôn sß nào khác, cûng không kiªm tìm mµt pháp môn nào khác. Lòng tin Ph§t pháp cüa ông r¤t væng không ðµng lay. sau khi Ph§t Niªt-bàn ông phát nguy®n b¯ thí l¾n, trong lúc ông b¯ thí thì tàu buôn cüa ông b¸ ð¡m. Chß TÏ-kheo ngÕi sän nghi®p cüa ông b¸ tiêu tán hªt, nên cØ tôn giä a-nan ðªn khuyên ông nên d×ng cuµc b¯ thí. Trß·ng giä Úc-già trä l¶i, ông hành xä nhß thª dù cho cüa cäi ông có khô cÕn hªt, cûng chï ð¬ làm tròn b±n nguy®n cüa ông, gi¯ng y nhß b±n nguy®n cüa v¸ Chuy¬n Luân Thánh Vß½ng. Quí ph§t tØ có v¸ nào ð£t ni«m tin sâu væng ð¯i v¾i pháp Ph§t nhß trß·ng giä Úc-già không? tin sâu nhß v§y m¾i là chánh kiªn b¤t ðµng. Ngày nay có nhi«u ph§t tØ ham s¯ng sþ chªt, ham giàu sþ nghèo. Nªu có ai bày v¨ nên ðªn ð«n này miªu n÷, ð¬ c¥u th¥n linh hµ m®nh ðßþc s¯ng lâu, c¥u th¥n linh ban phúc ðßþc giàu sang, thì h÷ không ng¥n ngÕi ðªn ð¬ c¥u kh¦n van vái. Vì v§y ðÕo Ph§t b¸ chê là mê tín. Pháp Ph§t dÕy không có mê tín nhß thª, chï vì ng߶i mang danh ph§t tØ không có lòng tin b¤t ðµng v¾i chánh pháp, cÑ chÕy ðªn ch² này van vái, chÕy ðªn ch² kia van xin, nên ðÕo Ph§t b¸ mang tiªng không t¯t. Nªu ng߶i ph§t tØ chánh tín thì không bao gi¶ tin nhæng sñ vi®c xäy ra ngoài lý nhân quä. M÷i hi®n tßþng xäy ra ð«u do nhân quä, nhân t¯t thì quä t¯t, nhân x¤u thì quä x¤u. Nªu quä x¤u thì can ðäm ch¸u, nªu quä t¯t thì vui vë nh§n.

Ъn ðây tôi nói ra ngoài kinh Th§p Thi®n mµt chút ð¬ quí v¸ hi¬u d­ tu. trong lu§n Sáu CØa Vào еng Thiªu Th¤t, T± B°-ð«-ðÕt-ma có dÕy tu Báo Oán hÕnh, tÑc là ng߶i tu phäi thñc hành hÕnh trä thù. Quí v¸ nghe ng߶i tu mà trä thù có ngÕc nhiên không ? Quí v¸ hãy nghî kÛ xem trä thù b¢ng cách nào? Ngài dÕy khi g£p tai nÕn ðau kh± chúng ta phäi nghî : Không phäi tai nÕn ðau kh± ngçu nhiên có, mà do ð¶i trß¾c mình tÕo nghi®p ác, nên hôm nay quä thành tñu. Mình ðã tÕo nhân nay phäi can ðäm nh§n quä, không than tr¶i trách ng߶i. khi hªt quä x¤u r°i thì hªt kh±. Nhß v§y là Báo Oán hÕnh. Nªu tai h÷a t¾i mà than tr¶i trách ng߶i, thì ðâu có hªt nþ, oán càng thêm oán. Ví dø trß¾c kia ông Bát ån · mích lòng ông Th§p. sau ông Th§p có quy«n thª, ông trä thù làm cho gia ðình ông Bát tan nát kh± ðau. Nhß v§y là hai l¥n oán thù, l¥n thÑ nh¤t ông Th§p oán thù ông Bát, l¥n thÑ hai ông Bát oán thù ông Th§p và bây gi¶ ông Bát ðang ch¶ c½ hµi trä thù ông Th§p. XØ v¾i nhau nhß v§y có hªt thù không ? - Không. Thành ra trä thù mà trái lÕi gây thêm thù, oán thù ch°ng ch¤t lên nhau không bao gi¶ hªt. T± dÕy «trä thù» là trä hªt thù, không còn thù næa, trä b¢ng cách quä ðªn thì can ðäm ch¸u, không than không trách thì oán thù ðau kh± không còn næa. Ðó là «trä thù» theo lý nhân quä. Ng߶i nào biªt trä thù nhß thª thì oán thù nh¤t ð¸nh s¨ hªt. Không biªt trä thù nhß v§y thì thù oán còn hoài, vì trä thù tÑc là gây thêm thù làm sao hªt ðßþc? T± ÐÕît-ma dÕy «trä thù mà không gây oán nên thù không còn. Quí v¸ xét ng߶i biªt ðÕo lý tu hành, có ai mu¯n nghi®p nþ mình còn hoài không? ai cûng mu¯n hªt nþ nên phäi trä, nh¾ trä mà ð×ng vay næa. tai h÷a ðªn, lÕi t¾i miªu này ð«n n÷, ð¬ van vái c¥u cúng thì bao gi¶ m¾i hªt nþ? Làm nhß thª là không dám trä, không dám trä là không hªt nþ.

Tóm lÕi, Ph§t dÕy chúng ta phäi có chánh kiªn, khi ðã có chánh kiªn r°i thì can ðäm vui ch¸u m÷i kh± ðau xäy ðªn, không than không trách. Vì biªt quä kh± ðªn là do mình tÕo nhân x¤u · ð¶i trß¾c. Nªu tr¯n tránh ho£c than trách, ho£c vái lÕy van xin cûng không hªt tµi, có khi lÕi thêm tµi và tång thêm tà kiªn næa là khác. Thª nên T± B°-ð«-ðÕt-ma dÕy tu hÕnh Báo Oán ð¬ dÑt thù dÑt tµi. Ðó là hÕnh thÑ nh¤t.

Ъn hÕnh thÑ hai là hÕnh Tùy Duyên. Ngài dÕy chúng ta sanh ra ð¶i ðßþc g£p nhæng duyên t¯t, làm ån ðúng th¶i, giàu có, nhi«u ti«n cüa, ån sß¾ng m£c ð©p sang cä. Phäi nghî r¢ng: do nghi®p lành ð¶i trß¾c mà mình ðßþc sanh ch² t¯t làm ðßþc vi®c t¯t, nên m¾i ðßþc giàu sang sung sß¾ng. do duyên phß¾c ð¶i trß¾c ð¬ lÕi ngày nay ðßþc hß·ng thì không nên hß·ng hªt, nªu hß·ng hªt thì phäi kh±, vì v§y phäi tiªp tøc gieo nhân lành luôn luôn không d×ng. Ðó là tr߶ng hþp thÑ nh¤t. Ъn tr߶ng hþp thÑ hai là phäi nghî ngày nay mình ðßþc giàu sang sung sß¾ng là do duyên nghi®p lành ð¶i trß¾c nên không tñ cao ngã mÕn, không khinh khi ng߶i, vì không phäi tài trí cüa mình. trong không ngã mÕn, ngoài lo làm ði«u t¯t thì d­ tiªn trên ð߶ng tu.

Tuy nhiên, cûng có ng߶i không thông lý nhân quä, làm ån ðßþc phát ðÕt thì cho là may m¡n, làm ån b¸ th¤t bÕi thì cho là rüi ro. б th×a may rüi là tà kiªn. Ch¾ không biªt do nghi®p lành ð¶i trß¾c nên nay mình nghî gì ðúng n¤y làm gì ðßþc n¤y. Thª nên Ph§t nói do phß¾c khiªn cho con ng߶i hªt kh±, mu¯n gì ðßþc n¤y. Nghi®p ác làm cho ng߶i kh±, vi®c xäy ra th߶ng trái ý mình, không ðßþc toÕi ý. Thª nên ng߶i có phß¾c mu¯n gì ðßþc n¤y, còn ng߶i vô phß¾c thì mu¯n mà không ðßþc. Ng߶i không hi¬u lý nhân quä ð± th×a cho may rüi là tr¯n trách nhi®m, tñ cao Ö tài khi làm ðßþc vi®c, oán trách khi th¤t bÕi. Thª nên ng߶i ph§t tØ chân chánh phäi có nh§n ð¸nh ðúng v¾i ðÕo lý, lúc nào cûng biªt không có vi®c gì ngçu nhiên ðªn, mà do phß¾c nghi®p ð¶i trß¾c, cho nên c¯ g¡ng làm lành ð¬ vun b°i thêm phß¾c ðÑc.

ÂM :

Long vß½ng! Nhßþc ly sát sanh, tÑc ð¡c thành tñu th§p ly não pháp. Hà ðÆng vi th§p ?

Nh¤t

:

¿ chß chúng sanh ph± thí vô úy.

Nh¸

:

Th߶ng ß chúng sanh kh·i ðÕi t× tâm.

Tam

:

Vînh ðoÕn nh¤t thiªt sân nhuª t§p khí.

TÑ

:

Thân th߶ng vô b®nh.

Ngû

:

Th÷ mÕng tr߶ng vi­n.

Løc

:

H¢ng vi phi nhân chi s· thü hµ.

Th¤t

:

Th߶ng vô ác mµng, t¦m giác khoái lÕc.

Bát

:

Di®t tr× oán kªt, chúng oán tñ giäi.

CØu

:

Vô ác ðÕo b¯.

Th§p

:

MÕng chung sanh thiên.

Th¸ vi th§p. Nhßþc nång h°i hß¾ng A-n§u-ða-la Tam-mi®u Tam-b°-ð« giä, h§u thành Ph§t th¶i, ð¡c Ph§t tùy tâm tñ tÕi th÷ mÕng.

D˜CH :

Long vß½ng! Nªu xa lìa sát sanh thì ðßþc thành tñu m߶i pháp không bÑc não. Nhæng gì là m߶i ?

1. B¯ thí ðÑc vô úy cùng kh¡p chúng sanh.

2. Th߶ng kh·i lòng t× bi ð¯i v¾i chúng sanh.

3. DÑt sÕch t§p khí gi§n h¶n.

4. Thân th߶ng không b®nh.

5. MÕng s¯ng lâu dài.

6. Th߶ng ðßþc phi nhân üng hµ.

7. Th߶ng không ác mµng, thÑc ngü an vui.

8. Di®t tr× oán kªt, oán h§n tñgiäi.

9. Không sþ r½i vào ð߶ng dæ

10. khi chªt sanh lên cõi tr¶i.

Ðó là m߶i. Nªu hß¾ng v« ðÕo Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, sau khi thành Ph§t, ðßþc tùy tâm Ph§t, th÷ mÕng tñ tÕi.

Giäng

1-¿ chß chúng sanh ph± thí vô úy: Phàm sát sanh ði ðôi v¾i trµm cß¾p. M÷i ng߶i ai cûng tr÷ng mÕng s¯ng mình, nªu có ng߶i mu¯n giªt mình chªt, mình tránh không cho h÷ giªt, song h÷ vçn tìm ð¬ giªt. Nhß v§y mình không cho h÷ mÕng s¯ng mà h÷ vçn tìm mình ð¬ giªt. Ðó là h÷ cß¾p mÕng s¯ng cüa mình. Loài v§t cûng thª, khi ng߶i c¥m dao mu¯n giªt nó, nó không ðßa c± cho ng߶i giªt, thª mà ng߶i dùng sÑc mÕnh cµt trói ðè c± nó ð¬ giªt. Nhß v§y là ng߶i v×a sát sanh, v×a cß¾p mÕng s¯ng cüa loài v§t. Nên nói sát sanh ði ðôi v¾i trµm cß¾p. Ngßþc lÕi không sát sanh thì không trµm cß¾p, lÕi còn b¯ thí ðÑc vô úy cho m÷i loài, khiªn cho m÷i loài ðßþc an ±n không sþ hãi. Ng߶i cûng nhß v§t ð«u có m¯i giao cäm. Яi v¾i ng߶i có tâm ác hay giªt hÕi, thì ng߶i v§t · g¥n h÷ có cäm giác sþ s®t. ChÆng hÕn nhß loài chim, th¤y ng߶i c¥m súng c¥m cung là nó sþ bay ði n½i khác không dám t¾i g¥n. Còn v¾i ng߶i có lòng t× không hÕi mÕng nó thì nó không sþ mà t¾i g¥n ð§u trên vai trên tay. Loài ng߶i cûng v§y, ð¯i v¾i nhæng kë hay giªt hÕi thì ng߶i ð¶i kinh sþ tránh xa. V¾i ng߶i hi«n ðÑc thì lân la thân thi®n. cho nên nói không sát sanh là b¯ thí ðÑc vô úy (không sþ hãi) cho ng߶i.

2- Th߶ng ß chúng sanh kh·i ðÕi t× tâm: Không sát sanh kh·i lòng t× bi ð¯i v¾i chúng sanh b¢ng cách nào? Ví dø có ng߶i ði ð߶ng th¤y cá lóc lên b¶ n¢m. Ng߶i không giæ gi¾i sát li«n b¡t cá ðem v« nhà kho n¤u ån cho ngon mi®ng. Ðó là ng߶i sát sanh không có lòng t× bi ð¯i v¾i loài v§t. Ngßþc lÕi, ng߶i giæ gi¾i không sát sanh khi th¤y cá m¡c cÕn, kh·i lòng thß½ng, sþ cá chªt, b¡t ðem thä xu¯ng ao h° cho nó s¯ng. Vì v§y mà nói do xa lìa nghi®p sát nên kh·i lòng t× bi ð¯i v¾i chúng sanh .

3- Vînh ðoÕn nh¤t thiªt sân nhuª t§p khí: do ðoÕn dÑt nghi®p sát sanh nên dÑt sÕch t§p khí sân gi§n n½i tâm (ý). Ng߶i còn mu¯n giªt hÕi sanh mÕng ng߶i v§t là còn hung dæ, hung dæ là do nóng gi§n. Ng߶i không còn giªt hÕi mÕng s¯ng ng߶i v§t, lÕi kh·i lòng thß½ng là ðã xa lìa ðßþc lòng nóng gi§n.

4- Thân th߶ng vô b®nh: Ng߶i do không tÕo nghi®p sát, nên ðßþc quä báo t¯t không b®nh. V§y ai hay ðau yªu b®nh hoÕn thì biªt ð¶i trß¾c mình ðã giªt hÕi sanh v§t nhi«u, nên không than trách vì biªt nhân mình ðã tÕo r°i gi¶ này th÷ quä v§y.

5- Th÷ mÕng tr߶ng vi­n: do không sát sanh nên th÷ mÕng ðßþc lâu dài. Nhæng ng߶i hi®n ð¶i s¯ng lâu là do h÷ ít tÕo nghi®p sát, do nhân không sát nên chiêu cäm ðßþc quä báo t¯t.

6- H¢ng vi phi nhân chi s· thü hµ: Ng߶i không tÕo nghi®p sát ðßþc phß¾c báo, th߶ng ðßþc phi nhân quï th¥n üng hµ. Ng߶i này · ðâu cûng ðßþc bäo b÷c gìn giæ an ±n không b¸ nhi­u hÕi.

7- Th߶ng vô ác mµng, t¦m giác khoái lÕc: Ng߶i nào ngü chiêm bao th߶ng th¤y mµng dæ nhß c÷p rßþt, r¡n c¡n... thì biªt ð¶i trß¾c tÕo nhi«u nghi®p sát. Ng߶i lúc thÑc th߶ng ðßþc an vui, khi ngü ít mµng m¸, gi¤c ngü yên lành thì biªt ð¶i trß¾c th߶ng xa lìa nghi®p sát sanh, nên m¾i ðßþc an lÕc nhß v§y.

8- Di®t tr× oán kªt, chúng oán tñ giäi: Ng߶i không tÕo nghi®p sát hÕi, chÆng nhæng hi®n tÕi không kªt thêm thù oán v¾i ng߶i v§t, mà nhæng oan trái oán thù ð¶i quá khÑ l¥n l¥n cûng hªt.

9- Vô ác ðÕo b¯: Không tÕo nghi®p sát hÕi, th߶ng ðßþc quä báo an lành, có ðü lòng tin v¾i chánh pháp nên không sþ r½i vào ð߶ng ác nhß ð¸a ngøc, ngÕ quï, súc sanh.

10- MÕng chung sanh thiên: Nhß trß¾c ðã nói ng߶i tu m߶i nghi®p lành thì ðßþc phß¾c báo mÕng chung sanh lên cõi tr¶i.

Ðó là m߶i công ðÑc cüa ng߶i giæ gi¾i không sát sanh hÕi v§t. trong m߶i nghi®p lành, chï tu mµt nghi®p không sát sanh mà kªt quä ðßþc sanh lên cõi tr¶i. Nªu biªt hß¾ng v« quä Ph§t, thì sau khi thành Ph§t th÷ mÕng mu¯n kéo dài bao lâu tùy theo s· nguy®n, ðó là Ñng thân · trong cõi ð¶i không b¸ nghi®p lñc chi ph¯i bÑc bách, ðªn ði do nguy®n lñc.

ÂM :

Phøc thÑ long vß½ng, nhßþc ly thâu ðÕo, tÑc ð¡c th§p chüng khä bäo tín pháp. Hà ðÆng vi th§p?

Nh¤t

:

Tß tài doanh tích, vß½ng t£c, thüy höa, c§p phi ái tß,ü b¤t nång tán di®t.

Nh¸

:

Ða nhân ái ni®m.

Tam

:

Nhân b¤t khi phø.

TÑ

:

Th§p phß½ng tán mÛ.

Ngû

:

B¤t ßu t±n hÕi.

Løc

:

Thi®n danh lßu b¯.

Th¤t

:

XØ chúng vô úy.

Bát

:

Tài, mÕng, s¡c, lñc an lÕc, bi®n tài cø túc vô khuyªt.

CØu

:

Th߶ng hoài thí ý.

Th§p

:

MÕng chung sanh thiên.

Th¸ vi th§p. Nhßþc nång h°i hß¾ng A-n§u-ða-la Tam-mi®u Tam-b°-ð« giä, h§u thành Ph§t th¶i, ð¡c chÑng thanh t¸nh ðÕi b°-ð« trí.

D˜CH :

LÕi næa long vß½ng, nªu xa lìa trµm cß¾p thì ðßþc m߶i pháp bäo tín. Nhæng gì là m߶i?

1. Cüa cäi ð¥y dçy, vua, gi£c cß¾p, nß¾c lØa và con hß không th¬ phá hoÕi.

2. Nhi«u ng߶i thß½ng mªn.

3. Ng߶i không khinh khi phø bÕc.

4. M߶i phß½ng khen ngþi.

5. Không lo sþ t±n hÕi.

6. Tiªng t¯t ð°n kh¡p.

7. — trong hµi chúng không h« sþ hãi.

8. Cüa cäi, sanh mÕng, hình s¡c, sÑc lñc an vui, bi®n tài ð¥y ðü không thiªu.

9. Th߶ng sÇn lòng b¯ thí.

10. Chªt sanh lên cõi tr¶i.

Ðó là m߶i. Nªu biªt hß¾ng v« ðÕo Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, thì sau khi thành Ph§t, ðßþc chÑng trí thanh t¸nh ðÕi b°-ð«.

Giäng

Ph§t nói ng߶i nào lìa nghi®p trµm cß¾p thì ðßþc m߶i pháp bäo tín (tin bäo ðäm).

1- Tß tài doanh tích, vß½ng t£c, thüy höa, c§p phi ái tØ, b¤t nång tán di®t: Ph§t dña trên nhân mà nói quä. Nªu ng߶i trµm cß¾p phá hoÕi gia sän cüa ng߶i khác, thì chiêu cäm quä báo gia sän mình b¸ tiêu tán. Còn ng߶i không cß¾p phá gia sän cüa ng߶i khác, thì chiêu cäm quä báo ti«n cüa nhà mình càng ngày càng sung túc. Dù cho vua ác, gi£c cß¾p, nß¾c lû, lØa cháy, con b¤t hiªu cûng không th¬ làm cho tiêu tan ðßþc. kinh Ph§t nói: Cüa cäi vô th߶ng là do nåm duyên c¾ trên làm cho tan hoÕi. trong th¶i quân chü, vua ra l®nh sung công tài sän cüa ai thì ng߶i ¤y phäi nµp, không tr¯n ðßþc, ðó là nÕn vua. Tài sän mình c¤t giæ mà trµm cß¾p ðªn vây ng£t khüng b¯ cß¾p l¤y, ðó là nÕn trµm cß¾p. Ðang làm ån sung túc, nhà cØa ch¡c ch¡n mùa màng t¯t tß½i b¸ mµt tr§n nß¾c lû, bão løt cu¯n trôi, tr¡ng tay không còn gì cä, ðó là nÕn nß¾c. Ho£c ðang làm ån phát ðÕt b¸ mµt c½n höa hoÕn thiêu røi hªt nhà cØa cüa cäi, chÆng còn món gì, ðó là nÕn lØa. hay sanh phäi ðÑa con b¤t hiªu, làm ðßþc bao nhiêu nó tiêu xài, phá hªt b¤y nhiêu, ðó là nÕn con b¤t hiªu. Ng߶i ðß½ng th¶i gia sän b¸ nåm lý do trên làm tiêu tán, phäi biªt ng߶i ðó trß¾c không giæ gi¾i không trµm cß¾p. Ng߶i ðã xa lìa trµm cß¾p thì ðßþc quä báo t¯t, hi®n ð¶i cüa cäi không b¸ cß¾p phá, mà ð¶i sau gia sän không b¸ tiêu hao tán di®t b·i nåm lý do v×a k¬ · trên.

2- Ða nhân ái ni®m: Ng߶i không trµm cß¾p thì không ðøng chÕm t¾i quy«n lþi kë khác nên ðßþc nhi«u ng߶i yêu mªn, thß½ng tß·ng.

3- Nhân b¤t khi phøî: Không cß¾p l¤y cüa ng߶i thì ðßþc ðÑc tính không tham, nên ng߶i ð¶i quí tr÷ng, kính yêu không phø bÕc d¯i l×a.

4- Th§p phß½ng tán mÛ: Ng߶i không trµm cß¾p, không làm t±n hÕi tài sän cüa kë khác ðó là ng߶i t¯t, nên ðßþc m÷i ng߶i khen ngþi, tán thán.

5- B¤t ßu t±n hÕi: Không cß¾p l¤y cüa ng߶i, nên không chiêu cäm quä báo m¤t cüa. Vì v§y mà không lo bu°n v« vi®c m¤t mát t±n hÕi tài sän.

6- Thi®n danh lßu b¯: Ng߶i không cß¾p ðoÕt, không l¤y cüa phi nghîa là ng߶i thanh bÕch liêm sï nên ðßþc tiªng t¯t ð°n ði xa.

7- XØ chúng vô úy: Ng߶i không trµm cß¾p · ch² ðông ng߶i không sþ s®t, vì tâm không có ni®m b¤t chánh, hành ðµng t× trß¾c t¾i gi¶ lúc nào cûng ðÑng ð¡n liêm sï, không có nhæng cØ chï cüa ng߶i tham lam cß¾p cüa, nên không e ngÕi sþ s®t chi cä.

8- Tài, mÕng, s¡c, lñc an lÕc, bi®n tài cø túc vô khuyªt: Ng߶i không trµm cß¾p, ðßþc quä báo t¯t là cüa cäi, mÕng s¯ng, sÑc lñc ð«u ðßþc an ±n. V« m£t nói nång bi®n lu§n ð¥y ðü không thiªu sót.

9- Th߶ng hoài thí ý: Ng߶i không có lòng tham, không trµm cß¾p cüa ng߶i, lÕi còn nuôi lòng b¯ thí, mu¯n giúp ðÞ m÷i ng߶i ðßþc ð¥y ðü s¯ng no ¤m, an vui hÕnh phúc nhß mình.

10- MÕng chung sanh thiên: Ng߶i không trµm cß¾p ðßþc quä báo sau khi chªt sanh lên cõi tr¶i.

Ðó là nhæng quä báo t¯t cüa ng߶i giæ gi¾i b§c trung. Nªu mu¯n tiªn thêm næa là biªt hß¾ng v« ðÕo Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, sau khi thành Ph§t thì s¨ chÑng ðßþc trí thanh t¸nh ðÕi b°-ð«. Chúng ta tu mµt ði«u lành hay ðôi ba ði«u lành, ði«u lành nào cûng hß¾ng v« Ph§t quä, ðªn mµt ngày nào ðó công ðÑc viên mãn thì s¨ thành Ph§t. — ðây tuy Ph§t dÕy chúng ta tu th§p thi®n b§c trung ð¬ ðßþc sanh lên cõi tr¶i hß·ng phß¾c báo. Nhßng nªu ði sâu h½n thì s¨ th¤y møc ðích cÑu cánh mà Ph§t nh¡m là dÕy chúng ta tu, hß¾ng ðªn Ph§t quä, ð¬ khi thành Ph§t ðßþc trí tu® rµng l¾n nhß Ph§t.