Trong giáo lý ðÕo Ph§t, 37 ph¦m trþ ðÕo là thành ph¥n r¯t ráo nh¤t giúp hành giä ðoÕn di®t m÷i tham ch¤p phi«n não, vô minh. Thành ph¥n này là con ð߶ng chính trong TÑ Di®u Ъ mà ðßþc biªt là ðÕo ðª; 37 ph¦m trþ ðÕo ðßþc chia ra nhß: TÑ Ni®m XÑ Ð¯i v¾i pháp môn T¸nh е, 37 ph¦m trþ ðÕo lÕi ðßþc xem là phß½ng ti®n trþ duyên tác ðµng thêm nång lñc cho ng߶i ni®m Ph§t. Vì tu ni®m Ph§t phäi có ðü ba tß lß½ng là Tín, Nguy®n, HÕnh và ð¬ có ðßþc tín tâm væng ch¡c làm n«n täng cho Nguy®n và HÕnh hÆn phäi thông hi¬u ph¥n nào thành ph¥n 37 ph¦m trþ ðÕo làm cån bän trên ð߶ng tu ni®m. Sau ðây xin ði vào t×ng thành ph¥n mµt, trong cái hi¬u ðÕi cß½ng cüa ng߶i ni®m Ph§t. 1) Ni®m Ph§t v¾i TÑ Ni®m XÑ TÑ Ni®m XÑ ðßþc ðÑc Ph§t dÕy là pháp môn quan tr÷ng, giúp hành giä quán xét ðßþc tính ch¤t cüa kiªp s¯ng con ng߶i v« thân và tâm. Nghîa cüa TÑ Ni®m XÑ là b¯n ði«u ghi nh¾, quan sát hay còn g÷i là b¯n lãnh vñc c¥n ghi nh§n. B¯n ði«u ¤y là: Quán thân b¤t t¸nh a) Quán thân b¤t t¸nh ð¬ ð×ng quên ni®m Ph§t Trong kinh Vô Lßþng Th÷ ðÑc Ph§t có giäng cho các hàng ð® tØ nghe v« y báo và chánh báo · cõi Cñc LÕc. Nói v« chánh báo là hình tß¾ng thân th¬ cüa các b§c thßþng nh½n, t¤t cä ð«u ðßþc hóa sanh t× ao sen th¤t bäo, ð¥y ðü cä ba mß½i hai tß¾ng t¯t, thân tâm th߶ng nhu nhuyn thanh t¸nh. LÕi theo l¶i nguy®n cüa tÏ kheo Pháp TÕng tÑc ti«n thân cüa Ph§t a di Ðà trong quá khÑ:" Ví con ðßþc thành Ph§t, các B° Tát trong cõi nß¾c con nªu chÆng ðßþc thân kim cß½ng na la Diên, th¶i con không thành b§c chánh giác (26)." nay thì Ngài ðã thành Ph§t tính h½n ðã m߶i kiªp theo trong kinh a di Ðà. V§y ði«u nguy®n cüa Ngài ð«u ðã thành tñu và t¤t cä là sñ th§t. S¡c thân kim cß½ng, trang nghiêm thanh t¸nh nhß thª hÆn phäi khác r¤t nhi«u so v¾i thân th¬ con ng߶i · cõi ta Bà ðßþc kªt tinh b¢ng tinh huyªt cüa cha m© tÕo thành. Nhß thª suy ra ðßþc thân thanh t¸nh v§y là do phß¾c báo, phát sanh t× sñ tu hành, thanh l÷c ba nghi®p thân kh¦u ý. Chúng ta mang xác thân máu mü này là cûng do phß¾c báo, nghi®p báo mà ra. Nghi®p báo có thi®n có ác, nghi®p thi®n là sñ may m¡n ta vçn còn mang ðßþc thân ng߶i, vì trong løc ðÕo (thiên, nh½n, a tu la, ð¸a ngøc, ngÕ quÖ, súc sanh) thân ng߶i khó ðßþc, mà nay ta ðã ðßþc. Nghi®p ác là ta ðã vøng tu trong muôn kiªp, ð¬ phäi trôi n±i mãi cho ðªn nay m¾i thÑc tïnh nh§n ra thân ng߶i là kh± là ô uª. V§y ð¬ tìm phß½ng pháp xa lìa thân b¤t t¸nh này, ta hãy nghî v« thân kim cß½ng, thanh t¸nh cüa các v¸ thßþng thi®n nh½n · cõi Cñc LÕc. Nghî mong ðßþc nhß thª chï có cách là phäi sanh v« nß¾c ðó, và con ð߶ng v« Cñc LÕc ðã ðßþc ðÑc Ph§t Thích ca chï bày; lÕi có ð¤ng t× phø a di Ðà ðang ðßa tay ðón nh§n, chúng ta chï vi®c c¤t bß¾c ði thôi. Trì danh ni®m Ph§t, th§t tß¾ng ni®m Ph§t, quán tß·ng ni®m Ph§t...là phß½ng ti®n v§n chuy¬n cho chúng ta sanh v« ð¤t Ph§t. Яi v¾i pháp quán thân b¤t t¸nh ai cûng th¤y hi¬u, rõ ràng thân ng߶i chÑa ðñng cä mµt túi ð° d½ ghê t·m. Chính sñ nh§n ra vi®c thân b¤t t¸nh này mà nên nhàm chán c¥u cho ðßþc thân th¬ b¢ng ch¤t kim cß½ng trong sáng. Ь ðßþc nhß v§y phäi nhiªp tâm ni®m Ph§t, quán chiªu v« thân th¬. Quán chiªu ð¬ th¤y r¢ng th¶i kÏ hß hoÕi, b®nh chªt cüa thân ðang d¥n d¥n phát tri¬n trong thân th¬, và nay mai ðây mµt ði«u ch¡c ch¡n thân ta s¨ b®nh, s¨ chªt, s¨ sình ß½n, hôi th¯i, ghê t·m không ai dám nhìn. Quán sát nh§n hi¬u ðßþc nhß v§y, câu ni®m ph§t cüa ta m¾i phát ðßþc ð¸nh lñc. M²i khi thân di ðµng, ði, ðÑng, n¢m, ng°i ta ð«u rõ biªt. R°i l¤y câu ni®m Ph§t ð¬ giæ gìn m²i ðµng tác, khiªn cho thân ði trong câu ni®m Ph§t, ðÑng trong câu ni®m Ph§t, n¢m trong câu ni®m Ph§t, ng°i trong câu ni®m Ph§t. Ni®m mµt câu Ph§t ta nh§n ra r¢ng thân này là b¤t t¸nh. Ni®m hai câu Ph§t ta hi¬u ðßþc r¢ng thân này là mµt ðäy ðñng ð° d½, và càng ni®m nhi«u câu Ph§t, ta càng th¤y rõ cái thân s¯ng này toàn là thÑ ô trßþc không có gì ðáng ßa mu¯n. Khi th¤y l¨ th§t ðó r°i, ta càng chí tâm ni®m Ph§t mÕnh h½n næa ð¬ c¥u mong ðÕt ðßþc thân kim cß½ng b¤t hoÕi. Lòng chí thành tha thiªt ðó tÕo cho vi®c ð¸nh tâm, nhiªp ni®m thêm væng vàng. Bây gi¶ ta chï còn mµt ni®m · vào câu Ph§t cho ðªn b¤t loÕn. Nh¶ v§y thân tâm ta s¨ ði vào câu ni®m Ph§t mµt cách nh© nhàng nh¤t tâm. b) Quán tâm vô th߶ng ð¬ tinh t¤n ni®m Ph§t Chúng ta t× vô thï kiªp ðªn nay vì ôm ch¤p cái giä d¯i, hß v÷ng cüa muôn sñ muôn v§t. xem tâm này là th§t có, là b¤t di®t...Vì sñ ngoan c¯ bám ch£t cho tâm là th§t là tr߶ng t°n, tr߶ng cØu. T× ðây sinh ra bäo thü, ch¤p ch£t s· kiªn cüa mình, r°i phân bi®t m÷i ng߶i ð«u có tâm riêng bi®t không th¬ hoán chuy¬n ðßþc. do ðó tÕo ra muôn nghi®p. Nghi®p quá khÑ chßa trä hªt, nghi®p hi®n tÕi lÕi ch¤t ch°ng r°i tiªp tøc làm nhân cho nghi®p tß½ng lai. CÑ thª mà trôi lån không sao thoát ra ðßþc vòng ki«m töa cüa sinh tØ. Ь phá vÞ sñ mê l¥m v÷ng ch¤p v« tâm là th§t có, Ph§t dÕy v« phép quán tâm vô th߶ng. Hi¬u tâm vô thu¶ng ð¬ th¤y r¢ng tâm con ng߶i ta luôn luôn chuy¬n d¶i, biªn ð±i tÕo ra không biªt bao tß tß·ng sai bi®t. nay nghî này mai nghî khác. khi g£p cänh ð©p vi®c vui tâm sanh m×ng ham thích. G£p cänh x¤u vi®c bu°n tâm bu°n gi§n, s¥u lo. trong mµt ngày tâm kh½i ðµng không biªt bao nhiêu l¥n cÑ lång xång, rµn ràng nhß khï g£p r×ng cây, nhß ngña s¦y cß½ng trên ð°ng tr¯ng. Kìm hãm ðßþc sñ giao ðµng, nhµn nh¸p cüa tâm là vi®c r¤t khó. Cûng v§y mà trong kinh MÕ Ý dÕy r¢ng:" Làm tråm ngôi chùa Ph§t không b¢ng làm s¯ng mµt ng߶i. Làm s¯ng ng߶i trong m߶i phß½ng thiên hÕ không b¢ng gìn giæ tâm ý mµt ngày (27)." Nay mu¯n d×ng lÕi cái tâm lång xång, vô th߶ng ¤y ta phäi tìm v« cái chân tâm, thñc tÕi. Dùng câu ni®m Ph§t ð¬ nhiªp phøc nhæng giao ðµng cüa v÷ng tâm, gµt sÕch nhæng v÷ng tß·ng ðiên ðäo mà t× lâu nay ðã dung dß·ng trong tâm, tñ cho cái ta này là th§t có, lÕi nghî r¢ng m÷i ng߶i ð«u có mµt s¯ mÕng an bày... Khi chí tâm ni®m Ph§t, ta s¨ ng×ng lÕi nh¸p ð§p cüa v÷ng tâm, cùng theo ðó nhæng ác tâm trong ta s¨ m¶ d¥n cho ðªn khi m¤t hÆn. B¤y gi¶ trong tâm ta chï còn câu ni®m Ph§t. V§y thì dùng câu ni®m Ph§t chÆng nhæng gÕt bö ðßþc vi®c ðiên ðäo v÷ng tß·ng cüa tâm mà còn huân t§p vào tâm thÑc chüng tØ Ph§t. Nhß thª quán tâm vô th߶ng ð¬ tñ dÑt tr× tri chß¾ng ch¤p vào bän ngã là tr߶ng t°n, và r°i s¨ quay v« v¾i bän tâm chân th§t b¢ng sñ nhiªp ni®m vào h°ng danh Ph§t. Cu¯i cùng hòa nh§p vào tñ tánh ch½n th߶ng không sanh không di®t nhß ði vào tâm Ph§t. c) Quán pháp vô ngã ð¬ nhiªp tâm ni®m Ph§t Pháp ðßþc hi¬u là m÷i sñ m÷i v§t, nhæng gì có hình tß¾ng, tên g÷i hay cä nhæng vi®c không nhìn th¤y ðßþc, r¶ mó ðßþc mà chï nh§n thÑc b¢ng tß duy, t¤t cä cûng ð«u g÷i là pháp. Con ng߶i chúng ta s· dî có vui bu°n, thß½ng ghét, yêu, gi§n... là do sñ nh§n thÑc sai l¥m v« các pháp. Nhìn nh§n pháp th§t có là nguyên nhân tÕo ra phi«n não, b·i phäi s¯ng chªt v¾i sñ m¤t còn cüa chúng. ThØ nhìn xem cõi Tà Bà này m÷i v§t ð«u · trong vòng tß½ng ð¯i, giä tÕm, vô th߶ng. T¤t cä ð«u nß½ng nhau ð¬ hình thành, t°n tÕi nhßng r°i cûng phäi tan v· ð¬ tiªp tøc t°n tÕi b¢ng dÕng thÑc khác cÑ nhß v§y mãi ðªn vô cùng. Tìm ðâu th¤y sñ v§t, sñ vi®c nào là th§t có, khi chúng phäi träi qua b¯n th¶i kÏ Thành, Trø, HoÕi, Không (sanh ra, có ðßþc, t°n tÕi th¶i gian nào ðó, th¶i kÏ hß hÕi, tan rã m¤t ði) . Ngày xßa khi Ngài Xá Lþi Ph¤t còn là ngoÕi ðÕo, chï nghe qua câu nói cüa TÏ kheo a Th¸ Thuyªt l§p lÕi t× l¶i dÕy cüa ðÑc Ph§t "Các pháp do nhân duyên sinh, và cûng lÕi do nhân duyên di®t" mà giác ngµ tÑc th¶i. Phäi chång câu nói ¤y quá ð¥y ðü ð¬ không còn gì bi®n minh cho cái giä d¯i cüa các pháp. Lu§n Trí е cûng ðã nói "Các pháp t× nhân duyên sinh, không có bän tánh, không có tñ tánh nên r¯t ráo là không. Ðã r¯t ráo là không, thì các cån bän t× xßa ðªn nay là không, ðó chÆng phäi Ph§t làm, cûng chÆng phäi ng߶i khác làm (28)." V§y thì xßa nay vì không hi¬u các pháp, hay nói rõ là m÷i sñ, m÷i v§t là giä cho nên chúng ta phäi ðau kh± khi b¸ l® thuµc v¾i chúng quá nhi«u. Nói mµt cách sâu h½n næa, ngay chính giáo pháp chúng ta h÷c ðây cûng không là tuy®t ð¯i. Vì Ph§t ðã dÕy hãy xem nhß chiªc bè ðßa qua sông, hãy xem nhß ngón tay chï m£t trång. Chï khi qua ð£ng sông m¾i là th§t, cûng nhß nhìn m£t trång m¾i là tñ tánh. Nh§n ðßþc cái giä cüa pháp r°i, chúng ta s¨ không còn k©t nhi«u vào sñ ð¯i ðãi, và khi thñc hành mµt vi®c nào, ta vçn xem ðó là phß½ng ti®n ð¬ ðÕt ðªn cÑu cánh thanh t¸nh. V¾i công phu ni®m Ph§t dña vào tß¾ng pháp vô ngã, ta s¨ d ð¸nh tâm, không còn phäi lo l¡ng quan tâm ðªn nhæng v÷ng ðµng, lång tång nhäy múa trong tâm tß·ng xen vào câu ni®m Ph§t hay nhæng ngoÕi cänh âm thanh khu¤y ðµng, rµn ràng l¤n át ði tiªng ni®m Ph§t. T× ðó công phu ni®m Ph§t d dçn ðªn nhiªp tâm h½n. d) Quán th÷ th¸ kh± ð¬ tha thiªt ni®m Ph§t h½n Chân lý cüa kh± ðªn t× nguyên nhân th÷ mÕng này. H có thân là có kh±, vì kh± do sñ th÷ nh§n cüa thân. Dù là mµt ni«m vui mµt ði«u hÕnh phúc, mµt vi®c d ch¸u cûng vçn là kh±. B·i vì sñ vui, hÕnh phúc, d ch¸u kia không th¬ kéo dài lâu ðßþc. Nên khi m¤t ði s¨ ð¬ lÕi ðau kh±. Nói ðúng ra ngay trong lúc vui ðã ng¤m ng¥m có m£t sñ kh± trong ðó. Trong kinh Tß½ng ¿ng Bµ III, Ph¦m Gánh N£ng Ph§t dÕy "Này các TÏ kheo, thª nào là gánh n£ng? Nåm thü u¦n là câu trä l¶i. Thª nào là nåm? S¡c thø u¦n, th÷ thü u¦n, tß·ng thü u¦n, hành thü u¦n, thÑc thü u¦n. Này các TÖ kheo, ðây g÷i là gánh n£ng (29)." Vi®c th÷ nh§n l¾n nh¤t là mang thân này, mà ðÑc Ph§t ðã dÕy là mµt gánh n£ng. Chính gánh n£ng này ðã làm xao ðµng tâm tß gây ra bao xung ðµt trong tâm thÑc. V§y quán th÷ th¸ kh± cho chúng ta hi¬u r¢ng, sñ kh± ðªn t× sñ th÷ lãnh, th÷ nh§n. Vi®c th÷ nh§n thân ngû ¤m ðã ðành là kh± r°i, chúng ta còn lãnh th÷ biªt bao sñ vi®c chung quanh, chÆng hÕn cüa cäi, ð¸a v¸, công danh...nhæng lãnh th÷ này làm cho gánh n£ng cüa ta v¯n ðã n£ng lÕi càng thêm n£ng. Ng߶i thñc hành pháp ni®m Ph§t, dùng câu ni®m Ph§t làm hành trang, mà không phäi mang theo nhæng gánh n£ng cüa tr¥n cänh ta Bà. LÕi quán tß·ng ðªn cänh gi¾i Cñc LÕc trang nghiêm, n½i ¤y không có sñ lãnh th÷, th÷ nh§n nhæng gánh n£ng ô trßþc · cõi ta Bà n½i ta ðang ·. Quán tß·ng và ni®m Ph§t luôn luôn ð¬ gánh n£ng trong ta, ngoài ta ðßþc nh© nhàng thanh t¸nh. Thñc hành ðßþc nhß v§y s¨ th¤y an vui trong câu ni®m Ph§t nhß l¶i Ph§t dÕy tiªp theo: Ph¦m Gánh N£ng "Này các TÏ kheo thª nào là ð£t gánh n£ng xu¯ng? Ðây là sñ ly tham, ðoÕn di®t ái ¤y mµt cách hoàn toàn, sñ t× bö, sñ xä ly, sñ giäi thoát, sñ không ch¤p thü. Này các TÏ Kheo, ðây g÷i là ð£t gánh n£ng xu¯ng (30)." Do ðó quán th÷ th¸ kh± ð¬ thÑc tïnh di®t ði sñ tham mu¯n, là làm v½i ði gánh n£ng cüa kiªp ng߶i nhß Ph§t ðã dÕy. Và · ðây câu ni®m Ph§t lÕi là hành trang thay thª t¤t cä ð¬ hß¾ng v« mµt thª gi¾i thanh t¸nh trang nghiêm h½n. 2) Ni®m Ph§t v¾i TÑ Chánh C¥n TÑ Chánh C¥n là b¯n phß½ng pháp siêng nång bö ác, làm lành ðúng theo chánh pháp. B¯n pháp ¤y là: -Siêng nång ngån ch£n ði«u x¤u ác chßa phát sanh a) Ni®m Ph§t ngån ch£n ði«u x¤u ác chßa phát sanh Tâm ý con ng߶i h¢ng ngày trong ð¶i s¯ng th߶ng hay b¸ v÷ng ðµng, vì luôn phäi ð¯i di®n m÷i lo toan, mßu c¥u cho cái s¯ng. T× cái lo l¡ng này, chúng ta ðã ít nhi«u chÑng kiªn hay kinh nghi®m bän thân qua nhæng phi«n não trong ð¶i. Tác ý phi«n não ðó, len löi vào trong tâm tß, tß tß·ng tÕo thành mµt hòm chÑa ð¥y toan tính, lo li®u. tuy nhiên cûng có ý ni®m t¯t lçn lµn trong ý ni®m x¤u. Dæ ki®n r¯i ren ðó chï ch¶ th¶i c½ hay ðßþc phép, tÑc th¶i s¨ bµc phát. do v§y càng chÑa nhi«u toan tính trong ð¥u, sñ bµc phát càng có d¸p nhäy xô ra. Nhßng chÑa ðñng nhi«u tß tß·ng, ý nghî ð©p lành thì t¯t, ngßþc lÕi nguy hi¬m vô cùng. Chúng ta hay nghî r¢ng, ðây chï là mµt ý ni®m x¤u thoáng d¤y lên ð¥u, có chi mà lo sþ! Ði«u này không ð½n giän nhß v§y. Vì nªu ð¬ ý ni®m kia n¢m mãi trong ð¥u thì mµt lúc nào ðó ch¡c ch¡n s¨ bµc phát và biªn thành hành ðµng. Nhìn xem trong cuµc s¯ng, chÆng có gì xäy ra mà tñ nhiên cä. M÷i vi®c ð«u có th¶i có lúc, có nguyên nhân. ChÆng hÕn nhà vån sî mu¯n viªt mµt tác ph¦m, trß¾c hªt nhà vån phäi b¡t ð¥u có manh nha, nhen nhúm trong ð¥u nhæng hình änh mình c¯ ð£t ra. R°i c¯ nuôi giæ mãi cho ðªn khi chín mu°i ð¬ bày tö lên trang gi¤y . Nhß thª · ði«u ð¥u tiên trong b¯n phép Chánh C¥n chúng ta phäi c¯ g¡ng làm sao ngån ch£n nhæng ý ni®m x¤u ác v×a m¾i tßþng hình trong ð¥u hay ði«u sai l¥m tµi l²i nào mà trß¾c ðây ta chßa bao gi¶ phÕm, lÕi c¯ g¡ng di®t tr× ngay khi nó v×a ch¾m n·. V¾i ng߶i thñc hành pháp ni®m Ph§t, thì danh hi®u Ph§t là phß½ng ti®n ngån ch£n ý tß·ng b¤t thi®n. C¯ làm sao câu ni®m Ph§t tuôn chäy mãi nhß nß¾c trong ngu°n không ðÑt ðoÕn, nhß v§y mäng ðá x¤u ác s¨ b¸ xoáy mòn, không có c½ hµi t°n tÕi. Ta cûng nên hi¬u quan ni®m ác theo cån bän ðÕo Ph§t không chï là hành ðµng ðánh ð§p giªt chóc...mà ác chính ngay · ba ðµc Tham, Sân, Si. T× ba ðµc này tÕo ra nghi®p tµi. Mµt l¶i nói, mµt sñ im l£ng cûng có th¬ là thi®n và cûng có th¬ là ác. Nói l¶i ðâm th÷c, chï trích khiªn ng߶i phäi ðau kh± dçn ðªn quyên sinh. im l£ng không phän Ñng, thông cäm, chia xë nhß trách cÑ, trút hªt n²i th¯ng kh± lên ð¥u ng߶i cûng ðßa ðªn sñ bÑt tØ, chªt oan...Do ðây vi®c ác cûng có th¬ xäy ra t× mµt hành ðµng xem r¤t th߶ng nhß v×a k¬. Thª nên dùng câu Ph§t hi®u ð¬ chª ngñ ba ðµc, thanh l÷c tß tß·ng di®t ði x¤u ác ðang ng¤m ng¥m n¦y sinh trong ta. b) Ni®m Ph§t dÑt tr× ði«u x¤u ác ðã phát sanh Ðã là ng߶i ai cûng có l²i, và ít nhi«u h½n mµt l¥n gây ra phi«n hà, ðau kh± cho ng߶i hay chính mình. Nhßng con ng߶i quý nh¤t · vi®c biªt sám h¯i, biªt h± th©n ð¬ chuµc lÕi l²i l¥m. Có sám h¯i, biªt h± th©n, chúng ta m¾i d ch¸u, nh© nhàng thân tâm khi ðã tñ nh§n tµi l²i cüa mình. kinh Tâm иa Quán nói "Nªu nhß pháp mà sám h¯i thì t¤t cä phi«n não thäy ð«u tiêu tr×. Cûng nhß lØa kiªp làm hoÕi thª gian, thiêu ð¯t núi tu-di luôn bi¬n cä. Sám h¯i có th¬ thiêu ð¯t r×ng phi«n não. Sám h¯i có th¬ vãng sanh v« cõi thánh. Sám h¯i có th¬ ðßþc vui tÑ thi«n. Sám h¯i là mßa bäo châu ma-ni. Sám h¯i có th¬ s¯ng lâu nhß kim-cang. Sám h¯i có th¬ vào ðßþc cung ði®n th߶ng lÕc. Sám h¯i có th¬ ra khöi ngøc tam gi¾i. Sám h¯i có th¬ làm hoa B° Ы n·. Sám h¯i có th¬ ðßþc gß½ng tròn l¾n cüa Ph§t. Sám h¯i có th¬ ðªn ch± bäo thành (31)." Riêng nói v« ng߶i không biªt sám h¯i, ån nån s¨ phäi ðau kh± mãi vì không ai thông cäm, thß½ng hÕi. Cûng nhß chính bän thân s¨ b¸ dày vò, d¢n v£t ðªn cä cuµc ð¶i. H± th©n cûng v§y, biªt h± th©n chúng ta không dám tái phÕm nhæng l²i l¥m ðã tÕo ra. kinh di Giáo, Ph§t dÕy "Ng߶i có h± th©n thì có thi®n pháp, nªu ng߶i không biªt h± th©n cùng v¾i nhæng loài c¥m thú không khác chút nào v§y (32)." Nhß thª vi®c ta hi¬u r¢ng, khi ðã l· tÕo ra nhæng sai l¥m thì ta phäi tñ c¯ g¡ng sám h¯i, hÑa l¤y s¨ không tái phÕm næa. Và mµt khi tß tß·ng có móng lên vi®c x¤u ác ta li«n biªt ngay ðây là vi®c sai ta ðã phÕm r°i, nay không dám tÕo tác næa. Thêm mµt ði«u giúp ta ngån ch£n và dÑt tr× ðßþc vi®c x¤u ác là nên suy tìm nguyên nhân, ðßa ra h§u quä s¨ xäy ra nªu ta hành ðµng. V§y trong lúc suy ni®m, phán xét ch¡c ch¡n có th¬ k¸p th¶i phá ðßþc ý tß·ng x¤u kia. Cûng nhß pháp ð¥u cüa TÑ Chánh C¥n, dùng danh hi®u Ph§t ð¬ ngån ch£n, tiêu di®t ý tß·ng sai l¥m, ðang chóm n· trong ð¥u, thì · pháp thÑ hai này ta vçn duy trì danh hi®u Ph§t ð¬ gµi rØa và sám h¯i nhæng ác nghi®p ðã lÞ gây ra trong quá khÑ và hi®n tÕi. c) Ni®m Ph§t ð¬ làm phát sanh nhæng ði«u t¯t chßa phát sanh Trong hai pháp ð¥u, chúng ta c¯ g¡ng ngån ng×a và dÑt tr×, ngßþc lÕi · pháp này và pháp cu¯i, ta lÕi g¡ng làm phát sanh, tÕo cho vi®c này s¨ tiªp tøc v§y mãi. Ði«u g¡ng làm phát sanh hÆn phäi là ði«u thi®n, pháp lành. Nhß ta biªt tß tß·ng có x¤u, có t¯t chúng ðßþc huân t§p mãi trong ð¥u. V§y nªu ðßþc thanh l÷c, ch÷n lña ð¬ tích træ, Ñng døng thì ðây là vi®c ðáng làm khi ch÷n ði«u hay ý ð©p. Có c¯ g¡ng sáng tÕo nhæng hình änh ð©p, hình änh lành hþp v¾i Ph§t pháp; nuôi dßÞng ý ni®m thi®n lành nhß thª, thì c½ hµi phát sinh th¬ hi®n ra bên ngoài s¨ d dàng ð¯i v¾i chúng ta. Ng߶i mà có ðßþc ba nghi®p thân, kh¦u, ý thanh t¸nh hÆn là ng߶i luôn nuôi dßÞng và sáng tÕo nhæng thi®n ni®m trong tâm tß. do ðó có th¬ hi¬u r¢ng làm phát sinh thi®n ni®m là tñ làm cho ba nghi®p mình ðßþc an lành trß¾c nh¤t. Tiªp theo t× sñ an lÕc ðó, ý ni®m thi®n lÕi càng tång thêm. V¾i vi®c ni®m Ph§t lúc này, là ðµng c½ giúp ta phát tri¬n ði«u lành mµt cách tích cñc h½n. B·i vì khi ni®m Ph§t có nghîa là ni®m ý tß·ng lành. Mµt câu Ph§t kh·i lên mµt ði«u lành ðßþc hun ðúc. Nhi«u câu Ph§t phát sanh, nhi«u ni®m lành sanh kh·i, và cÑ nhß v§y ði«u lành s¨ ðßþc th¬ hi®n qua tâm ni®m Ph§t gi¯ng nhß tâm nghî thª nào thì hành ðµng nhß thª ðó. d) Ni®m Ph§t ð¬ luôn tiªp tøc làm phát sanh nhæng ði«u lành ðã phát sanh Có l¨ không có ai tñ hào r¢ng tôi ðã làm quá nhi«u vi®c t¯t lành, và ð¶i tôi không có chi là x¤u ác. Nªu ng߶i nào ðßþc nhß v§y b¢ng sñ th§t thì ng߶i ðó phäi là Thánh nhân. Nhßng th§t ra các v¸ Thánh nhân cûng vçn th¤y vi®c làm lành hß¾ng thßþng cûa các Ngài vçn chßa ðü. Nhß v§y so v¾i chúng ta nhæng phàm nhân, ch§m løt ðâu l¨ nào dám ngßng vi®c làm lành hß¾ng thßþng, hay tñ cho mình ðã làm ðü r°i! Nhìn ngßþc v« quá khÑ, chúng ta ðã t×ng nghe nói các v¸ Thánh nhân, ðÑc tr÷ng luôn luôn tinh t¤n siêng nång cho ðªn cu¯i cuµc ð¶i. trong Lu§t sa di có nh¡c Ngài Hiªp tôn giä cä mµt ð¶i không ð£t lßng dính chiªu. n е có Thánh gandhi hy sinh tr÷n ð¶i làm vi®c cüa ông cho lý tu·ng hòa bình, b¤t bÕo ðµng. Ng÷n ðu¯c tràn ð¥y t× bi, trí tu® cüa Hoà Thßþng Thích Quäng ÐÑc phäi chång ðã ðªn t× sñ ðÕi tinh t¤n, h¢ng nuôi dßÞng dòng thi®n ni®m, và còn biªt bao v¸ cao tång ¦n danh cho ðªn khi l£ng l¨ viên t¸ch · mµt n½i nào ðó mà không ai hay biªt. Do v§y · pháp cu¯i trong b¯n pháp Chánh C¥n này, Ph§t dÕy chúng ta phäi c¯ g¡ng phát tri¬n mãi nhæng ý ni®m thi®n, và chính nh¶ sñ gia công luôn luôn này, nhæng ác ni®m không có ch² ðÑng trong ð¥u cüa ta; cûng nhß vi®c làm lành m¾i ðßþc viên mãn. Và ng߶i thñc hành công phu ni®m Ph§t s¨ làm luân lßu mãi dòng nß¾c thi®n ni®m b¢ng danh hi®u Ph§t chäy mãi ðªn cu¯i cuµc ð¶i trong ni«m an lÕc hÕnh phúc. 3) Ni®m Ph§t v¾i TÑ Nhß Ý Túc TÑ Nhß Ý Túc còn g÷i là b¯n pháp th¥n túc, là pháp thi«n ð¸nh làm phß½ng ti®n, ðÕt ðßþc nhß ý mu¯n cûng nhß b¯n phép th¥n thông v§y. B¯n pháp ¤y là: -Døc Nhß Ý Túc a) Ni®m Ph§t v¾i Døc Nhß Ý Túc Phàm làm ng߶i ai cûng có khao khát, mong mu¯n m÷i ði«u cho cá nhân. Nhßng sñ mong mu¯n, khát v÷ng này mang lÕi ý nghîa thª nào cho bän thân cuµc s¯ng liên quan ðªn gia ðình, xã hµi m¾i là ði«u quan tr÷ng. Døc Nhß Ý Túc là mong mu¯n, khao khát, ß¾c ao mµt ði«u gì cho thành tñu. Ðß½ng nhiên ði«u mong mu¯n này ð¯i v¾i ng߶i Ph§t tØ phäi là ði«u mong mu¯n chân th§t, thanh cao, ch¾ không phäi là sñ mong mu¯n xuôi theo ðòi höi cüa døc v÷ng. Ng߶i ð¬ v÷ng tình ham mu¯n làm chü thân tâm, thì dù vi®c gì cûng dám làm, không còn nghî ðªn nhân quä, nghi®p báo chi cä. Ðây không chï nói ng߶i không có ðÕo mà cä luôn ng߶i có ðÕo cûng v§y, cho ðªn tu sî không khác. H ham mu¯n sai qu¤y dçn ðªn kªt quä xa ð÷a. H§u quä có khi lÕi không ðþi ðªn kiªp sau, ð¶i t¾i mà ngay lúc hi®n tÕi phäi ch¸u nhi«u ðau kh± t× sñ ham mu¯n sai lÕc mà ra. V¾i sñ ham mu¯n thanh cao, tß½i sáng hÕng ng߶i nào cûng ðßþc kªt quä an vui tß½i ð©p. Có khi kªt quä lành ¤y ðªn ngay, m£c dù ði«u mong mu¯n kia vçn còn n¢m trong tß tß·ng. Ví dø ta chï v×a kh·i tâm mong mu¯n giúp ng߶i, thì tâm h°n ta ngay lúc ¤y ðã có ni«m hÖ lÕc r°i. Ng߶i thñc hành pháp môn ni®m Ph§t trong sñ mong mu¯n này lÕi càng tha thiªt h½n. Ví nhß ng߶i th߶ng mong mu¯n vi®c gì ðã kh¡c ghi vào tâm khäm, r°i giæ mãi sñ khát khao này tr÷n cuµc ð¶i, thì ng߶i ni®m Ph§t cûng y nhß v§y. Có thª công phu ni®m Ph§t m¾i thành tñu nhß ý. b) tinh t¤n Nhß Ý Túc trong pháp ni®m Ph§t Mµt khi ðã mong mu¯n ß¾c ao ði«u gì, chúng ta phäi luôn luôn c¯ tâm ðeo ðu±i cho b¢ng ðßþc. Ng߶i ni®m Ph§t áp døng vào pháp tinh T¤n Nhß Ý Túc, không khác gì thi«n ð¸nh. Phäi c¯ g¡ng kh¡c phøc nµi tâm, ngoÕi gi¾i nhiªp tâm vào danh hi®u Ph§t không ð¬ gián ðoÕn. Nªu pháp thi«n ð¸nh theo dõi ðßþc thân tâm trong m÷i ðµng tác ði, ðÑng, n¢m, ng°i v¾i chánh ni®m; thì ng߶i ni®m Ph§t cûng s¯ng th· v¾i danh hi®u Ph§t trong t×ng ðµng tác. Sñ công phu vào nhæng gi¶ gi¤c thi«n, ni®m nh¤t ð¸nh chßa th¬ g÷i tr÷n v©n là sñ tinh T¤n Nhß Ý Túc. tinh T¤n Nhß Ý Túc là phäi luôn luôn ðeo ðu±i, nhß con ðeo m©, nhß mèo rình chuµt. kinh di Giáo Ph§t dÕy " Ví nhß gi÷t nß¾c chäy luôn có th¬ soi thüng phiªn ðá. Nªu nhß tâm cüa hành giä th߶ng th߶ng biªng nhác bö bê chÆng khác nào kéo lØa chßa nóng mà ngßng, tuy mu¯n ðßþc lØa, lØa cûng khó ðßþc (33)" c) Nh¤t tâm nhß ý túc trong pháp ni®m Ph§t Dù làm b¤t cÑ công vi®c gì, mu¯n ðßþc thành tñu nhß ý thì phäi chú tâm. Vi®c hành trì Ph§t pháp lÕi càng nh¤t tâm h½n næa. Hu¯ng chi tâm là nguyên nhân, ngu°n g¯c sanh ra các pháp. kinh Tâm иa Quán, Ph§t dÕy "...Ba cõi l¤y tâm làm chü. Ng߶i hay quán sát tâm mình thì ðßþc Niªt Bàn r¯t ráo. Kë không hay quán sát tâm mình thì s¨ chìm ð¡m trong bi¬n kh±...(34)" V§y quán sát, nhiªp tâm vào chánh ð¸nh là thñc hành ðßþc Nh¤t Tâm Nhß Ý Túc. Ng߶i ni®m Ph§t cûng thª, n¡m giæ danh hi®u Ph§t ngày ðêm không xao lãng, không phân tâm v¾i ngoÕi cänh duyên tr¥n. Hành trì nhß thª ðªn khi nh¤t tâm, s¨ không còn th¤y tâm mình khác tâm Ph§t nhß kinh Quán Ph§t có dÕy "Nªu hay chí tâm giæ ni®m, nµi tÕi ðoan chánh quán s¡c thân Ph§t, cùng v¾i Ph§t không khác, tuy · trong phi«n não cûng không b¸ ði«u ác che l¤p, · ð¶i v¸ lai mßa pháp vû l¾n (35)." d) Quán Nhß Ý Túc trong pháp ni®m Ph§t Ъn ðây pháp còn lÕi cüa TÑ Nhß Ý Túc là Quán, nghîa là chiêm nghi®m, tß duy quán sát các pháp. Nh¶ träi qua ba pháp ð¥u: mong mu¯n, siêng nång, nh¤t tâm không loÕn, cho nên vi®c quán sau có ph¥n lßu thông. Nªu không có ðßþc ba pháp ð¥u thì không làm sao quán ðßþc. Ði«u này có nghîa ta c¥n có trí tu® t× vi®c ð¸nh tâm chuyên nh¤t, tinh t¤n mà ra. Quán sát các pháp sinh di®t ð¬ ðÕt ðªn th§t lý vô th߶ng cüa vÕn pháp. T× ðây s¨ giúp cho hành giä th¤u rõ væng ch¡c n½i pháp mình ðang tu. 4) Ni®m Ph§t v¾i Ngû cån, Ngû lñc Ngû cån là nåm cån, nåm ph¥n cån bän, cµi r phát sinh ra thi®n pháp. Nåm ph¥n ðó là: Tín cån a) Ni®m Ph§t c¥n có Tín cån Trong nåm cån, Tín cån ðßþc ð£t trß¾c tiên, ði«u này cho th¤y tin là bß¾c ð¥u tiên hành trì m÷i pháp. trong kinh PhÕm-Võng có nói "T¤t cä các hÕnh l¤y tin làm ð¥u. tin là cµi g¯c cüa các công ðÑc (36)". Cûng không k¬ là pháp sâu cÕn, cao th¤p nªu không có lòng tin vi®c tu hành s¨ không thành ðÕt. kinh Ti¬u иa Quán dÕy "Vào bi¬n Ph§t Pháp, lòng tin là g¯c...(37)". Nhßng lòng tin · ðây phäi ðªn t× lý trí sáng su¯t, hi¬u biªt minh mçn, hÆn không phäi là tin càng, tin bß¾ng mµt cách mù quáng, vô minh. kinh Niªt Bàn dÕy "Tin mà không hi¬u vô minh thêm nhi«u. Hi¬u mà không tin, tà kiªn thêm l¾n (38)." pháp Tín cån ðây, nh¡c ng߶i Ph§t tØ trß¾c khi vào bi¬n Ph§t phäi có ni«m tin cån bän. Ni«m tin cån bän này là tin ba ngôi tam Bäo, là Ph§t, Pháp, Tång. -Tin Ph§t: Là ð¤ng v©n toàn v« ðÑc tánh Hùng lñc, T× bi, Trí tu®. Ngài không phäi là v¸ th¥n linh, ban ½n, giáng h÷a hay b§c Thánh th¥n ð¬ ta th¶ cúng van xin, mà chï ð½n giän tin r¢ng Ph§t chï là mµt con ng߶i thanh t¸nh, giác ngµ hoàn mÛ. tin nhß v§y ð¬ th¤y r¢ng chúng ta cûng có tánh giác nhß Ph§t, nhßng chï khác Ph§t · ch² chúng ta chßa ðßþc hoàn mÛ mà thôi. -Tin Pháp: Trí hu® cüa Ph§t là siêu vi®t thì giáo pháp, l¶i dÕy cüa Ph§t phäi là chân lý. H½n næa giáo pháp Ngài dÕy không phäi cüa riêng Ngài, giáo pháp ¤y bàng bÕc trong không gian vô t§n và th¶i gian vô thï vô chung. ÐÑc Ph§t chï là ng߶i giác ngµ t× giáo pháp ¤y r°i dÕy lÕi chúng ta. do v§y giáo pháp ðó là chân lý không phäi th¥n kÏ, huy«n ho£c. -Tin Tång: Nhæng ðÕi ð® tØ cüa Ph§t th§t tu th§t chÑng nhi«u vô s¯. Các Ngài ðã thay Ph§t ðem ánh sáng giác ngµ träi rµng ðªn muôn ng߶i muôn v§t. Và cûng chính nh¶ v§y mà giáo pháp muôn thu· ¤y m¾i t°n tÕi mãi ðªn ngày nay. Lßþc qua ba ðÑc tin cån bän, ng߶i Ph§t tØ s¨ væng vàng bß¾c ði vào ðÕo mà không sþ v¤p ngã. Яi v¾i pháp ni®m Ph§t · Tín cån, ng߶i ni®m Ph§t phäi xem ðây là ði«u ki®n tiên quyªt. B·i ni®m Ph§t có nh¤t tâm hay không là do · ni«m tin xác ðáng. nay ta ðã tin Ph§t Thích Ca, thì phäi tin Ph§t a di Ðà, vì l¶i Ph§t dÕy không bao gi¶ sai d¯i; và ðã tin Ph§t a di Ðà thì l¶i nguy®n tiªp dçn cüa Ngài (Ph§t a di Ðà) hÆn phäi là sñ th§t. Ng߶i ni®m Ph§t tin ðßþc nhß thª, dçn ðªn sñ trì ni®m thâm sâu h½n. b) Tính cån trong pháp ni®m Ph§t Vi®c h÷c, vi®c làm · thª gian có ðßþc thành công, là do siêng nång c¥n cù, nhçn nÕi không nän chí, thì vi®c h÷c Ph§t là vi®c cao thßþng tinh tª khó hành, không th¬ thiªu tánh ðÑc siêng nång ðßþc. Khi ðã có ðßþc lòng tin væng ch¡c v« ba ngôi tam Bäo, ng߶i Ph§t tØ phäi tiªp theo dùng ngh¸ lñc tinh t¤n cüa mình mà thñc hành theo giáo pháp; nªu không ni«m tin ¤y chÆng mang mµt ý nghîa gì. V§y tính cån là sñ siêng nång không ng×ng nghï trên con ð߶ng ðÕo. trong kinh B° Tát B±n HÕnh, Ph§t dÕy rõ ràng v« lþi ích cüa tinh t¤n. "...Ng߶i tÕi gia mà biªt tinh t¤n thì ån m£c ð¥y ðü, sñ nghi®p rµng l¾n, xa g¥n ðßþc ng߶i tán thß·ng khen ngþi. Ng߶i xu¤t gia mà biªt tinh t¤n, thì thành tñu ðßþc ba mß½i bäy ph¦m trþ ðÕo, dÑt ðßþc trôi lån sinh tØ, ðßþc ðªn bªn b¶ Niªt Bàn an vui (39)." Ni®m Ph§t ð¯i v¾i tính cån lÕi càng ðßþc ð£t n£ng h½n hªt. B·i vì r¯t ráo vi®c ni®m Ph§t là mong sao ðßþc nh¤t tâm trong câu ni®m Ph§t, mà mu¯n ðßþc v§y phäi luôn luôn tinh t¤n ni®m ni®m tß½ng tøc; có nghîa làm cho câu ni®m kªt n¯i nhau nhß dòng nß¾c chäy không ðÑt ðoÕn. Và trong câu ni®m ðó chÆng nhæng không m¯ng kh·i ði«u x¤u ác, mà ði«u thi®n lành cûng không có m£t. Ni®m ðßþc nhß thª m¾i là t¤n tu trong ni®m Ph§t. do v§y ta th¤y r¢ng dù ng߶i Ph§t tØ tÕi gia hay xu¤t gia ð«u phäi tinh t¤n hành ðÕo. Không gia công tinh t¤n, thì m÷i pháp môn tuy®t di®u, cao siêu nào ði næa cûng là hß v÷ng. Ngßþc lÕi quyªt tâm b«n chí, tinh t¤n pháp môn nào khó ðªn ðâu cûng d thành công. do ðó tinh t¤n là t¯i quan tr÷ng là t¯i cån bän cüa ng߶i Ph§t tØ. c) Ni®m cån trong ni®m Ph§t Cuµc s¯ng r¯i ren, h²n ðµn h¢ng ngày änh hß·ng r¤t nhi«u vào tâm ni®m con ng߶i. T× ðây là nguyên nhân sanh ra nhæng thao thÑc, b¤t an ch§p ch¶n trong tâm thÑc. xã hµi vån minh không ai lÕi không ít nhi«u b¸ lôi cu¯n vào cuµc s¯ng r¯i ren này. Mu¯n d×ng lÕi tâm ni®m lång xång ð¬ hß¾ng v« tâm ni®m ð½n thu¥n, chúng ta chï có cách chuy¬n tÕp ni®m thành nh¤t ni®m. Ni®m cån là ni®m tß·ng cån bän quy v« thi®n ni®m, là sñ ghi nh¾ thu¥n ch¤t quy v« thi®n pháp. Sñ ghi nh¾ này v« mµt ð¯i tßþng thanh cao trong sáng ð¦y lùi tÕp ni®m x¤u xa. Hình änh ðÑc Ph§t, giáo lý giäi thoát là møc tiêu ð¬ tång trß·ng ni®m cån ðßþc thành tñu. Hành trì ni®m Ph§t là hþp nh¤t v¾i pháp ni®m cån thanh t¸nh, vì ni®m Ph§t là ghi nh¾ pháp lành, là trau d°i ý tß·ng ðÕt ðªn trÕng thái trong sáng · tâm h°n. Ghi nh¾ ni®m Ph§t còn ðßþc chß Ph§t hµ ni®m, giao cäm nhß lúc nào cûng g¥n gûi v¾i Ph§t. trong kinh Niªt Bàn Ph§t bäo ca Diªp B° Tát: "Nªu có kë thi®n nam ng߶i thi®n næ th߶ng hay chí tâm chuyên ni®m Ph§t, ho£c · núi r×ng, ho£c · thôn xóm, ho£c ngày ho£c ðêm, ho£c ng°i ho£c n¢m, các ðÑc Ph§t Thª Tôn th߶ng th¤y ng߶i này nhß trß¾c m£t (40)". d) иnh cån trong ni®m Ph§t Khi ni®m cån ðßþc thu¥n thøc, kh¡c ghi vào tâm các pháp lành ý thi®n. Tâm thÑc cüa chúng ta bây gi¶ s¨ ng×ng lÕi nhæng lång xång, loÕn ðµng chï còn lÕi sñ chuyên nh¤t vào pháp thanh t¸nh. Giæ ðßþc trÕng thái an lÕc nh¤t nhß này g÷i là ð¸nh cån. Công nång cüa ð¸nh cån ðào luy®n con ng߶i có ðßþc tính t§p trung, khä nång ch¸u ðñng, sñ nh§n ð¸nh sáng su¯t. kinh di Giáo Ph§t dÕy "...Nªu ng߶i nhiªp tâm thì tâm · trong ð¸nh, nên có th¬ biªt ðßþc pháp tß¾ng sanh di®t trong thª gian. Thª nên các ông phäi th߶ng tinh t¤n tu các thi«n ð¸nh, nªu ðßþc ð¸nh r°i thì tâm không còn tán ðµng. Ví nhß ng߶i giæ nß¾c, khéo giæ ðê ði«u. Cûng thª hành giä vì nß¾c trí hu®, khéo tu thi«n ð¸nh khiªn cho không b¸ chäy m¤t.(41)." Ng߶i ni®m Ph§t chuyên tâm vào h°ng danh Ph§t cûng s¨ ðßþc chánh ð¸nh không khác gì thi«n quán. B·i vì lìa tán loÕn an trú vào mµt ch² ðÕt ðªt thanh t¸nh là ðßþc chánh ð¸nh, mà ni®m Ph§t là ni®m Pháp lành, pháp thi®n ð¬ ðÕt ðßþc ð¸nh tâm cho nên không khác v§y. e) Ni®m Ph§t v¾i tu® cån T× ghi nh¾ các pháp lành (ni®m cån) ðªn ðßþc an t¸nh (ð¸nh cån), t¾i ðây tß tß·ng s¨ b×ng sáng, trong lành không còn ô nhim, do ðó dçn ðªn tu® cån. Tu® cån là cån tánh trí tu® tinh khiªt, sáng su¯t trong ðó không có sñ phân bi®t mê l¥m v÷ng ðµng. Vì thª v¾i tu® cån sáng su¯t ta có th¬ thñc hành quán sát nh§n chân ra m÷i vi®c th§t hß, liên quan t¾i vi®c giäi thoát sinh tØ nhß kinh Tr߶ng a Hàm có dÕy "Dùng trí hu® quán sát vi®c s¯ng chªt...(42)" LÕi kinh di Giáo ðÑc Ph§t ðã nh¤n mÕnh vi®c h® tr÷ng cüa ng߶i có trí hu® và không trí hu® "TÏ kheo các ông! Nªu ng߶i có trí hu® thì không có tham trß¾c, th߶ng tñ tinh sát (suy xét) không ð¬ sanh ra tµi l²i. Thª là · trong pháp cüa ta có th¬ ðßþc sñ giäi thoát. Nªu chÆng v§y, ðã chÆng phäi là b§c ðÕo nhân, lÕi cûng chÆng phäi là kë bÕch y (cß sî), không biªt g÷i là gì! Ng߶i có trí hu® chân th§t, ¤y là chiªc thuy«n t¯t có th¬ vßþt qua bi¬n già, b¸nh chªt; cûng là ng÷n ðèn sáng chiªu phá cänh t¯i tåm, m¶ ám; là món thu¯c hay tr¸ t¤t cä các chÑng b®nh, là lßÞi búa bén ch£t ðÑt cây nghi®p phi«n não...(43)" Do v§y trí tu® phäi là quan tr÷ng ð¯i v¾i ng߶i tu Ph§t. Ng߶i ni®m Ph§t cûng c¥n có trí tu® sáng su¯t. Phäi ni®m Ph§t trong ni«m tin væng ch¡c, phäi xác nh§n vi®c sinh tØ là g¯c luân h°i, và quan tr÷ng h½n phäi biªt pháp tu ni®m Ph§t viên dung cä lý và sñ. V« lý: nên hi¬u r¢ng tâm Ph§t và tâm ta không khác nhßng vì ta luôn s¯ng trong ðµng, nên ch½n tâm không phát l° ðßþc. Và khi ðã thanh t¸nh nh¤t tâm thì vi®c ni®m Ph§t chï là vi®c kh½i d§y Ph§t tánh mà thôi. Cûng nhß cõi Cñc LÕc Tây Phß½ng có cách xa cõi ta Bà bao nhiêu cûng chï trong mµt ni®m cüa ta. do v§y trang nghiêm tâm ni®m cûng là trang nghiêm cõi T¸nh е. V« sñ: Nªu cõi ta Bà ta s¯ng ðây là th§t, là huyn thì cõi Cñc LÕc cûng không khác, và vi®c sinh v« Cñc LÕc lÕi không khác gì vi®c con ng߶i b¸ luân h°i tr· lÕi cõi ta Bà này. Cûng thª, tr· lÕi cõi ta Bà do tâm ni®m, thì ðßþc sanh v« Cñc LÕc cûng do tâm ni®m mà ra. cho nên cõi Cñc LÕc cách ðây m߶i vÕn Ñc Ph§t ðµ vçn là mµt cõi thñc có. 5) Ni®m Ph§t v¾i ngû lñc Ngû lñc là nåm nång lñc hùng mÕnh có th¬ tÕo dñng nên thi®n pháp và phá tr× ác pháp. Nåm sÑc mÕnh này phát sinh ra là do sñ vun b°i cüa nåm cån (tín cån, t¤n cån, ni®m cån, ð¸nh cån, tu® cån), hay nói rõ h½n nåm lñc là sÑc mÕnh cüa nåm cån. Nåm lñc ðó là: Tín lñc, T¤n lñc, Ni®m lñc, иnh lñc và Tu® lñc. Mu¯n thành tñu nåm cån không th¬ thiªu nåm lñc. trong kinh m Trì Nh§p (thuµc ÐÕi TÕng Kinh) có nói v« ngû lñc nhß sau: "...Có nång lñc làm lþi lÕc ðÕo ngày mµt thêm, ân ðÑc gµi nhu¥n ðªn kh¡p m÷i loài chúng sanh ngày mµt rµng l¾n. Lñc nghîa là dám làm nhß vào ch² ma binh không h« h¤n mµt mäy lông cüa B° Tát. ÐÕo lñc hàng phøc ðßþc ma vß½ng, nên dám làm không sþ s®t...(44)" Qua ðó hi¬u r¢ng ngû lñc là phß½ng ti®n hùng mÕnh giúp ta thành tñu trên ð߶ng ðÕo. V¾i ng߶i ni®m Ph§t, Ngû lñc là con thuy«n væng ch¡c ðÕp sóng, lß¾t gió vßþt t¾i b¶ bên kia. Nhß thª ph¥n nµi dung, tính ch¤t cüa ngû lñc chính là th¥n lñc, sÑc mÕnh cüa ngû cån. do ðây có th¬ tóm t¡c nhß sau: a) Ni®m Ph§t v¾i tín lñc Nh¶ vào nång lñc hùng mÕnh, ni«m tin xác ðáng, ng߶i ni®m Ph§t s¨ kiên c¯, væng chãi trong vi®c thñc hành. Cûng nhß phá tan ði nhæng nghi ho£c, phi«n não làm lui søc ðÕo tâm. b) Ni®m Ph§t v¾i t¤n lñc SÑc hành trì tinh t¤n không th¯i chuy¬n, ng߶i ni®m Ph§t vßþt qua m÷i sñ giäi ðãi, hôn tr¥m, dã dßþi và d¥n dà ðÕt t¾i ch² nh¤t tâm. c) Ni®m Ph§t v¾i ni®m lñc Nång lñc kh¡c ghi vào tâm trí nhæng thi®n ni®m có công nång phá tr× ác ni®m. Ng߶i ni®m Ph§t væng b«n mãi v¾i danh hi®u Ph§t trong tâm tß·ng, do ðó s¨ dçn ðªn nh¤t ni®m không r¯i loÕn. d) Ni®m Ph§t v¾i ð¸nh lñc SÑc t§p trung tång trß·ng phá tr× ðßþc v÷ng tß·ng, loÕn ðµng. Ng߶i ni®m Ph§t không còn b¸ mµt chß¾ng ngÕi nào kéo lôi, do v§y danh hi®u Ph§t ðßþc nhiªp ni®m d dàng vào tâm ý. e) Ni®m Ph§t v¾i hu® lñc Ngu°n nång lñc trí hu® sáng su¯t, ðÕp phá hªt vô minh tà v÷ng. Ng߶i ni®m Ph§t d dàng ði sâu vào câu ni®m Ph§t mµt cách r¯t ráo. 6) Ni®m ph§t v¾i Th¤t Giác Chi Th¤t Giác chi cûng g÷i là Th¤t B° Ы Ph¥n, Th¤t Giác Ý, Th¤t Giác Ph¥n nghîa cüa pháp này là bäy ph¥n tánh giác ðßa ng߶i ðÕt ðªn quä B° Ы. Bäy ph¥n ¤y nhß sau: TrÕch pháp giác chi Trong bäy ph¥n này, ph¥n Ni®m, tinh t¤n, иnh, mang ý nghîa tß½ng tñ gi¯ng các pháp Ni®m, tinh t¤n, иnh trong TÑ Nhß Ý Túc, Ngû cån, Ngû lñc. do ðó chï lßþc lÕi ý mà thôi. a) Ni®m Ph§t v¾i trÕch pháp Nhß vi®c ch÷n lña ngh« nghi®p mßu sinh giäi quyªt nhu c¥u cån bän c¥n có cüa ð¶i s¯ng, thì · ðây TrÕch pháp cûng thª. TrÕch pháp là sñ lña ch÷n mµt phß½ng pháp tu hành ðúng v¾i l¨ ðÕo, chân lý. Nªu ai ðó th¤t bÕi v« vi®c ch÷n lña sai l¥m công vi®c, thì ng߶i làm ðÕo cûng s¨ m¤t hªt công ðÑc tu hành khi không có trí hu® phân bi®t giæa chánh tà, chân v÷ng. Ng߶i ð¶i ch÷n sai vi®c làm có th¬ th¤t bÕi trong mµt ngày, mµt nåm, tùy theo công vi®c; gia sän có th¬ hao ki®t dçn ðªn nghèo ðói v.v..Nhßng ng߶i hành ðÕo nªu không trí hu®, tu hành lçn lµn v¾i chánh tà, không rõ chân lý thì h§u quä s¨ g¤p muôn l¥n nghèo ðói. Vì mµt kiªp tu sai dçn ðªn muôn kiªp ð÷a. Ng߶i hành trì pháp ni®m Ph§t ð¯i v¾i sñ phân bi®t chân v÷ng c¥n nên hi¬u rõ. Tñ tin ch¡c r¢ng pháp ni®m Ph§t là do ðÑc Ph§t nói ra, không phäi t× mµt v¸ t±, v¸ sß nào biªt ðßþc ð¬ bày nói. Phân bi®t lña ch÷n b¢ng trí hu® sáng su¯t nhß v§y, vi®c hành ðÕo m¾i không g£p tr· ngÕi và con ð߶ng ðÕo s¨ ðßþc rút ng¡n. b) Ni®m Ph§t tinh t¤n Mµt khi vi®c làm ðã ðßþc hoÕch ð¸nh, ph¥n còn lÕi chï c¥n c¯ g¡ng siêng nång ðeo ðu±i v¾i công vi®c cho ðªn thành công. Ng߶i h÷c ðÕo khi ðã ch÷n lña dò xét kÛ càng pháp tu; ði«u tiªp ðªn là phäi tinh t¤n công phu không gián ðoÕn, ðßþc nhß thª dù pháp môn có khó cûng hóa ra d. kinh di Giáo l¶i cu¯i cùng cüa Ph§t cûng chï là nh¡c ði nh¡c lÕi vi®c tinh t¤n là t¯i h§u, là quyªt ð¸nh sanh tØ cho ng߶i hành ðÕo. "Này các TÏ kheo, ngày thì chuyên c¥n tu t§p các pháp lành ch¾ ð¬ th¶i gi¶ lu¯ng m¤t. Ð¥u ðêm cu¯i ðêm cûng ch¾ nên bö phª. NØa ðêm l¤y sñ tøng kinh làm ngü nghï. Ch¾ vì nhân duyên ngü nghï ð¬ mµt ð¶i lu¯ng qua khiªn không ðßþc gì. Phäi nh¾ ðªn lØa vô th߶ng thiêu ð¯t thª gian, s¾m c¥u tñ ðµ, ch¾ khiªn cho ngü nghï, các gi£c phi«n não th߶ng rình r§p giªt ng߶i, nh¤t là oan gia. Các th¥y có th¬ an ±n ngü nghï, không tñ cänh tïnh v§y ß? R¡n ðµc phi«n não ðang còn ngü trong lòng các ông. Thí nhß r¡n ðªn ngü trong nhà ông, phäi dùng lßÞi câu trì gi¾i ð¬ s¾m c¥u tr× sÕch ði. R¡n ngü ra r°i m¾i có th¬ yên ngü. Nhß thª là ng߶i không còn có gì h± th©n næa v§y (45)." Ng߶i ni®m Ph§t không nói ra cûng ðü hi¬u tinh t¤n là hàng ð¥u. Vì không tinh t¤n thì không th¬ ni®m Ph§t nh¤t tâm ðßþc. c) Ni®m Ph§t hoan hÖ Ai cûng th¤y r¢ng ð¶i s¯ng con ng߶i vui ít kh± nhi«u. vui chï móng lên t°n tÕi ðôi chút r°i bao nhiêu còn lÕi là ni«m ðau bu°n lo kh±. tuy nhiên ni«m hoan hÖ, lÕc vui trong ð¶i cûng không phäi là vi®c khó tìm. Ni«m vui có th¬ có m£t kh¡p n½i và lúc nào cûng tùy do ta mà hi®n hæu. Nªu ng߶i biªt sáng tÕo thì hÖ lÕc vçn tràn ng§p · tâm h°n. Ni«m vui hÖ lÕc lÕi có th¬ sanh ra ði«u thi®n và ði«u b¤t thi®n. vui v¾i hành ðµng yêu thß½ng mang ðªn sñ an lành cho ng߶i, hay chia së n²i vui v¾i ng߶i khác thì g÷i là vui thanh cao, thánh thi®n. Ngßþc lÕi là b¤t thi®n, nªu vui trên sñ ðau kh± cüa ng߶i, hay vui trong thöa thê døc v÷ng. V§y ph¥n hÖ trong Th¤t Giác chi này là hoan hÖ v¾i ni«m vui thi®n; ni«m vui hß¾ng t¾i sñ thành tñu giäi thoát. V¾i ng߶i ni®m Ph§t, ni«m hoan hÖ c¥n phäi thñc hành. B·i danh hi®u Ph§t phäi ðßþc phát xu¤t ra t× tâm hoan hÖ không chÑa ch¤p phi«n não; cûng nhß tâm ðã hoan hÖ thì tâm ni®m lúc ðó m¾i là th§t ni®m. d) khinh an trong ni®m Ph§t Thân tâm ðã hoan hÖ cho nên sanh ra nh© nhàng an ±n ðây g÷i là khinh an. Яi lÕi khinh an là sñ trì tr®, phi«n trßþc n£ng n« cüa phi«n não. Ng߶i mu¯n giäi thoát h® løy này phäi làm sao thanh l÷c thân tâm ðßþc thanh t¸nh, trong sáng. Qua ba ph¥n giác chi nói trên chúng ta th¤y tu¥n tñ t× vi®c ch÷n lña pháp môn chánh ðáng r°i tinh t¤n hành trì; sau ðó hoan hÖ trong ni«m an lÕc cüa ðÕo, t× ðây là nguyên nhân dçn ðªn khinh an (nh© nhàng an ±n). V§y thì nh§n ð¸nh và thñc hành ðúng v¾i chánh pháp thì ni®m khinh an s¨ tñ có m£t trong ta mà không phäi c¥n tìm kiªm n½i ðâu. Th¶i Ph§t còn tÕi thª các tu sî ngoÕi ðÕo hay ngÕc nhiên v¾i tång chúng cüa Ph§t, do ðâu mà tâm h°n các Ngài luôn nh© nhàng, thanh thoát trong khi ngày chï ån mµt bu±i ðêm ngü · g¯c cây. ÐÑc Ph§t trä l¶i, là do các v¸ ¤y hành ðúng v¾i giáo pháp giäi thoát; không n¯i tiªc quá khÑ, không tr¥m tß, ngßÞng v÷ng ðªn tß½ng lai. Vì quá khÑ ðã qua, tß½ng lai chßa ðªn. S¯ng nhß thª hành nhß thª cho nên các Ngài ðßþc khinh an. Ni®m Ph§t mu¯n nh¤t tâm, thì cûng phäi tÕo cho thân tâm ðßþc nh© nhàng, an ±n. Có an ±n thß thái danh hi®u Ph§t m¾i rõ ràng r¯t ráo. e) Ni®m giác chi trong ni®m Ph§t Ph¥n Ni®m trong Th¤t Giác chi cûng cùng mµt nghîa ni®m cüa các pháp trß¾c. Nghîa là ghi nh¾, kh¡c ghi vào tâm tß·ng các pháp lành, ði«u thi®n. Nh¾ nghî nhß v§y mãi s¨ ngån ch£n ðßþc tâm buông lung, x¢ng b§y. Vì buông lung làm tiêu m¤t thi®n pháp, kinh Niªt Bàn, Ph§t dÕy "...Buông lung có m߶i ba ði«u tµi l²i: Mµt là vui thích nghi®p b¤t thi®n · ð¶i. hai là vui thích nói l¶i vô ích. ba là vui thích ngü nghï lâu. B¯n là vui thích nói vi®c thª gian. Nåm là vui thích thân g¥n bÕn ác. Sáu là th߶ng giäi ðãi biªng nhác. Bäy là th߶ng b¸ ng߶i khinh chê. Tám là tuy có nghe nhßng r°i quên m¤t. Chín là ßa thích · ch² bßng bi«n biên ð¸a. M߶i là không th¬ ði«u phøc các cån. M߶i mµt là không ðü ån. M߶i hai là không ßa thích ch² t¸ch tînh. M߶i ba là ch² th¤y không ch½n chánh. Nªu ng߶i buông lung, tuy có ðßþc g¥n Ph§t và ð® tØ cüa Ph§t, nhßng cûng ðã nhß xa r°i v§y (46)." f) иnh Giác chi trong ni®m Ph§t Ph¥n иnh · ðây cûng không khác các иnh · nhæng pháp trß¾c, là c¯ t§p trung ði«u phøc tâm ý vào pháp mình ðang tu. Nuôi dßÞng, gìn giæ chuyên nh¤t v« mµt n½i nhß v§y, thì tu® giác phát sinh thành tñu các thi®n pháp. Ng߶i ni®m Ph§t cûng chuyên nh¤t v« danh hi®u Ph§t mà ðÕt t¾i ð¸nh tâm hay g÷i là nh¤t tâm b¤t loÕn. g) Xä Giác chi trong ni®m Ph§t Thª gi¾i ô trßþc, con ng߶i ðau kh± ph¥n l¾n là do tâm tham ð¡m, ch¤p trß¾c cüa chúng sanh. Vì tham ð¡m nên tÕo ra muôn vàn nghi®p duyên, quây qu¥n r¯i rít, tØ tØ, sinh sinh. Ng߶i h÷c ðÕo giäi thoát trß¾c tiên phäi phá tr× tâm tham ð¡m, ch¤p nê. Sñ tham luyªn, ch¤p ch£t vào b¤t cÑ pháp nào, hình thÑc chi vçn mang ðªn ðau kh±, ngay cä ðªn sñ ch¤p vào pháp tu h÷c giäi thoát cûng thª. B·i vì ð¶i là vô th߶ng, m÷i pháp ð«u huyn hóa. Còn tha thiªt, say ð¡m vào quä v¸ thì còn dính m¡c vào pháp ch¤p, ngån tr· vi®c giäi thoát tuy®t ð¯i. pháp xä này có nghîa là lìa bö m÷i vß¾ng b§n trì kéo, dính m¡c làm th¯i chuy¬n ðÕo tâm. tuy thª vi®c hành xä này không có nghîa là t× bö hªt, quên hªt ð¬ r°i biªn thành mµt ng߶i ngây dÕi s¯ng b¤t ð¸nh · ð¶i. Vi®c hành xä · ðây vçn là tinh t¤n hång say vui vë tÕo thi®n, phá ác. Nhßng r°i s¨ không ch¤p vào vi®c làm lành phá ác ðó, cûng nhß biªt ð¶i là huyn nên không tiªc cái thân huyn mà hành ðÕo. Ng߶i ni®m Ph§t cûng thª, xem vi®c trì danh công phu ni®m Ph§t là phß½ng ti®n, là huyn hóa. Và chính vào sñ hi¬u biªt ðó cho nên ni®m Ph§t càng nhiªp tâm mà không chi lo sþ phäi b¸ k©t vào pháp ch¤p. 7) Ni®m Ph§t trong Bát Chánh ÐÕo Bát Chánh ÐÕo hay còn g÷i là Bát Thánh ÐÕo, là pháp tu nh¢m cäi tÕo thång hoa ð¶i s¯ng con ng߶i ðªn hoàn mÛ tuy®t ð¯i. Có th¬ nói cuµc s¯ng ðßþc thánh thi®n không th¬ thiªu Bát Thánh ÐÕo. Ng߶i Ph§t tØ h÷c Ph§t h¥u nhß ai ai cûng nghe nói v« pháp tu này. Mµt pháp tu không gò bó câu n®, mê tín ðßþc xem nhß cån bän nh¤t trong ðÕo Ph§t. Bát Chánh ÐÕo g°m tám con ð߶ng nhß sau: Chánh kiªn a) Ni®m Ph§t v¾i chánh kiªn Bao vi®c sai l¥m ngang trái xäy ra trong ð¶i s¯ng là do sñ th¤y biªt không th§t ðúng cüa con ng߶i. Nhìn nh§n mµt v¤n ð« sai dçn ðªn kªt quä ðen t¯i, ngßþc lÕi là kªt quä tß½i ð©p khi hi¬u biªt phán xét ðúng sñ th§t. Chánh kiªn nghîa là sñ th¤y, biªt, hi¬u mµt cách ðúng, hþp v¾i chân lý, l¨ phäi, mà không ðßa ðªn ngµ nh§n cho ng߶i hay chính mình. Nhßng cuµc s¯ng lÕi ðôi khi n¢m trong mâu thuçn, thành kiªn thì làm sao ta có th¬ tñ cho mình là chánh kiªn! ðây ði«u quan tr÷ng là phäi nhìn sâu h½n trong cái nhìn hi¬u biªt v« chánh kiªn, có nghîa phäi dung hòa b¢ng nhi«u phß½ng ti®n ð¬ tñ tìm ra l¯i thoát. Trong ð¶i s¯ng mßu sinh, con ng߶i phäi tìm m÷i cách ð¬ tñ gán mình vào khuôn mçu xã hµi, h¥u gia nh§p vào công l® thª gian. T× ðó khó có th¬ tÕo cho mình mµt ý thÑc ðµc l§p ð¬ có sñ hi¬u biªt v« cái nhìn khách quan. Cái nhìn khách quan · ðây không chï ðÑng bên ngoài sñ vi®c mà quán xét. Trái lÕi phäi nh§p cuµc ð¬ gÕn l÷c, h÷c höi r°i tìm ra phß½ng pháp hóa giäi v¤n ð«. Cûng nhß thª ng߶i có chánh kiªn không khß khß c¯ ch¤p sñ hi¬u biªt cüa mình mà t× ch¯i t¤t cä, hay t® hÕi h½n cho ng߶i khác là sai; vì v¤n ð« sai ðúng còn tùy vào nhi«u khía cÕnh, nhß hoàn cänh, môi tr߶ng, th¶i gian.v.v..Thª nên v¤n ð« tiên quyªt là uy¬n chuy¬n b¢ng nhi«u phß½ng ti®n chuy¬n hóa, hoán cäi ð¬ tñ nh§n ra ði«u thi®n, ði«u b¤t thi®n. trong kinh trung Bµ I, ph¦m Chánh tri Kiªn, có nói "Khi Thánh ð® tØ tu® tri (hi¬u biªt sáng su¯t) ðßþc b¤t thi®n và tu® tri ðßþc cån bän cüa b¤t thi®n, tu® tri ðßþc thi®n và tu® tri ðßþc cån bän cüa thi®n, này chß Hi«n khi ¤y v¸ Thánh ð® tØ có chánh tri kiªn, có tri kiªn chánh trñc, có lòng tin pháp tuy®t ð¯i và thành tñu di®u pháp này (47)." V¾i ng߶i ni®m Ph§t pháp chánh kiªn phäi c¥n sáng tö. Nh§n th¤y r¢ng pháp ni®m Ph§t là mµt di®u pháp hþp xÑng v¾i tâm cänh con ng߶i th¶i nay mà ðÑc Ph§t ðã tuyên dÕy. B¢ng ni«m tin hi¬u biªt ðúng nhß thª s¨ là ngh¸ lñc b¤t th¯i, trß¾c m÷i hoàn cänh tình hu¯ng ð¬ không sþ phäi lÕc vào tà kiªn. b) Ni®m Ph§t v¾i chánh tß duy Con ng߶i ðßþc xem nhß mµt sinh v§t cao quý, thông minh nh¤t trên ð¸a c¥u. Loài ng߶i có th¬ h¥u nhß làm ðßþc t¤t cä. Biªt bao chÑng tích l¸ch sØ t× ngàn xßa còn xót lÕi ðã chÑng minh ðßþc ði«u này. cho dù chÑng tích ðó có thánh thi®n hay gian tà cûng nói lên ðßþc sÑc hi¬u biªt cüa con ng߶i. Nªu so sánh v¾i loài v§t khác, sñ khác bi®t v¾i nhau r¤t xa. Trí hi¬u biªt cüa loài v§t hÕn h©p, nhö nhoi chï th¬ hi®n trong phän Ñng sinh t°n, ngoài ra xem nhß không có gì cä so v¾i con ng߶i th§t sâu xa siêu vi®t. Giä nhß con ng߶i không có hi¬u biªt tß duy thì y nhß loài v§t không h½n không kém. Tß duy là suy xét, suy tß, suy ni®m. Chánh tß duy là ði«u suy tß nghi®m xét hþp v¾i chân lý l¨ phäi. Vi®c suy tß, xét nghi®m ðúng ð¡n giúp ng߶i ta hoàn thành trách vø công vi®c t¯t trong xã hµi. Ng߶i h÷c ðÕo giäi thoát có chánh tß duy m¾i th¤y rõ ðßþc bän ch¤t, bän th¬ cüa các pháp là vô ngã, vÕn v§t là vô th߶ng và vô minh là ð¥u m¯i cüa sinh tØ. Ni®m Ph§t v¾i chánh tß duy là ni®m trong tß duy chánh pháp. Nh§n ra Ph§t hi®u là tñ tánh, là Ph§t tâm, là phß½ng ti®n r¯t ráo nh¤t ðßa ng߶i v« ngu°n tâm nhß th§t. c) Ni®m Ph§t v¾i chánh ngæ Trong lu§t sa di có nói "Lu§n vi®c xØ thª · ð¶i, lß·i búa n¢m ngay trong mi®ng, s· dî chém mình là do l¶i nói ác cüa chính mình". Tøc ngæ, ca dao cûng nói "Th¥n kh¦u buµc xác phàm." , "L¶i nói không m¤t ti«n mua, lña l¶i mà nói cho v×a lòng nhau." T¤t cä ý nghîa khuyên ta hãy nên th§n tr÷ng l¶i nói ð¬ khöi phäi ch¸u tai h÷a. C¯ g¡ng nói sao cho êm ð©p, cho hòa vui hªt thäy. tuy nhiên phäi hi¬u, l¶i nói ðây phäi thành th§t, chân tình, không røt rè n¸n hót, a dua cho ðßþc yên thân, thoát nÕn. Ðß½ng ð¥u trong cuµc s¯ng m¾i th¤y kh¦u nghi®p là quan tr÷ng. ChÆng hÕn cûng mµt l¶i nói mà · vào hai ng߶i có ð¸a v¸ khác nhau, thì h§u quä cüa nó hoàn toàn sai khác. Ng߶i càng có chÑc v¸ cao l¶i nói càng dè d£t. Thª nên th߶ng th¤y các v¸ lãnh ðÕo, chính khách ð«u phát ngôn r¤t chu¦n mñc. L¶i nói có giá tr¸ nhß mÕch s¯ng cüa con ng߶i. Ng߶i h÷c Ph§t phäi biªt l¶i nói là mµt trong ba nghi®p quan tr÷ng nh¤t cüa ng߶i Ph§t tØ, ðó là Thân nghi®p, Kh¦u nghi®p và Ý nghi®p. Thñc hành Bát Chánh ÐÕo mà xem th߶ng ph¥n chánh ngæ thì không ðÕt ðßþc møc ðích chân thi®n hoàn toàn. Chánh ngæ là l¶i nói ðúng v¾i sñ th§t, chân lý, trái ngßþc v¾i l¶i nói v÷ng, nói ác, nói lßÞng thi®t (nói hai ð¥u), nói phù phiªm. Chánh ngæ luôn luôn mang tính ch¤t xây dñng, hài hòa, hþp nh¤t v¾i hành ðµng. Công ðÑc cüa l¶i nói th§t ðßþc nêu ra trong Lu§n Trí е nhß sau: "L¶i nói chân th§t ðßþc lþi ích không kém b¯ thí, trì gi¾i, h÷c v¤n, ða vån. Chï c¥n tu l¶i nói chân th§t, cûng ðßþc vô lßþng phß¾c ðÑc v§y (48)." Ngßþc lÕi là h§u quä phäi gánh ch¸u, cûng trong Lu§n Trí е: "Nói d¯i có m߶i tµi: Mµt là h½i mi®ng hôi thúi. hai là thi®n th¥n xa lánh, phi nhân tñ ti®n xâm nh§p. ba là tuy có l¶i nói chân th§t, ng߶i nghe không tin ch¸u. B¯n là ng߶i trí ngh¸ bàn, th߶ng không ðßþc tham dñ. Nåm là th߶ng b¸ ng߶i bài báng, tiªng x¤u ð°n kh¡p thiên hÕ. Sáu là ng߶i không kính tr÷ng, tuy có vi®c dÕy bäo, nhßng ng߶i không ch¸u th×a nh§n tin dùng. Bäy là th߶ng nhi«u lo bu°n. Tám là gieo tr°ng nghi®p nhân duyên hüy báng. Chín là thân hoÕi mÕng chung ð÷a vào ð¸a ngøc. M߶i là sanh ra làm ng߶i th߶ng b¸ bài báng (49)." Ni®m Ph§t v¾i chánh ngæ lÕi càng tß½ng hþp. M²i câu ni®m Ph§t là m²i l¶i chánh ngæ, ði«u t¸nh kh¦u nghi®p, xa tr× ác ngæ, thanh t¸nh nôi tâm. kinh Bäo Tích dÕy r¢ng "...xßng ni®m nam mô Ph§t, kh¦u nghi®p sÕch không. Kh¦u nghi®p nhß thª g÷i là c¥m cây ðu¯c l¾n chiªu sáng phá tan phi«n não (50)." d) Ni®m Ph§t v¾i chánh nghi®p Giá tr¸ hÕnh phúc ðích thñc cüa con ng߶i là s¯ng, hành ðµng phù hþp theo tinh th¥n ðÕo ðÑc bö ác làm lành, cäi thi®n ð¶i s¯ng an vui t× trong gia ðình ra ngoài xã hµi. Nªu vì lý do gì hành ðµng ngßþc lÕi tinh th¥n tâm linh ðÕo ðÑc, con ng߶i s¨ phäi gánh ch¸u kªt quä kh± ðau t× vi®c làm cüa chính mình. kinh Niªt Bàn dÕy "Quä báo thi®n ác nhß bóng theo hình. Nhân quä ba ð¶i tu¥n hoàn không m¤t...(51)" Chánh nghi®p là hành ðµng thi®n, hành vi lành hþp v¾i chánh pháp mang lþi ích, ði«u hòa ðªn ba nghi®p Thân, Kh¦u, Ý. Ni®m Ph§t v¾i chánh nghi®p là tÕo hành ðµng lành, ki¬m soát ba nghi®p, thanh t¸nh thân tâm, dÑt m÷i ði«u x¤u ác. khi s¯ng thân tâm nh© nhàng lúc mãn ph¥n sanh v« Cñc LÕc. kinh Pháp Cú "...Ng߶i hành ác sanh vào kh± cänh, ng߶i ph¦m hÕnh t¯t sanh vào nhàn cänh. B§c không ô nhim nh§p di®t vào Niªt Bàn (52)." e) Ni®m Ph§t v¾i chánh mÕng Trong xã hµi m÷i ng߶i mang l¤y m÷i công vi®c. Tùy vào sñ hi¬u biªt cá nhân cûng nhß hoàn cänh môi tr߶ng mà vi®c làm có cao th¤p n£ng nh©. Ng߶i ta phäi c¯ làm sao giäi quyªt vi®c sinh nhai ¤m no, lþi lÕc. T× vi®c nuôi thân này ðôi khi con ng߶i vô tình tÕo ra nhæng vi®c làm không hay, b¤t thi®n gây thß½ng t±n ðªn ng߶i khác, và m¤t ði tính ch¤t hài hòa thiên nhiên v¾i vÕn v§t. Ng߶i Ph§t tØ nguy®n s¯ng ð¶i t× bi trí tu® nên tñ ch÷n công vi®c nào không t±n hÕi cho ng߶i cho mình và ngay cä ðªn loài v§t. Chánh mÕng là sñ sinh hoÕt v¾i ngh« nghi®p lành mÕnh, th§t thà lß½ng thi®n phù hþp v¾i pháp lành l¨ th§t. trong Tång chi kinh iii ðÑc Ph§t ðã dÕy cho cß sî Ph§t tØ b¯n pháp v« l¯i s¯ng cüa mµt ng߶i mu¯n tìm hÕnh phúc an lÕc trong sinh hoÕt ð¶i s¯ng. "1. S¯ng ð¥y ðü tháo vác, tÑc làm th§t giöi, th§t thi®n xäo ngh« nghi®p cüa mình. 2. Biªt giæ gìn tài sän do ngh« nghi®p lß½ng thi®n làm ra, không ð¬ m¤t mát lãng phí. 3. Ðßþc nuôi dßÞng và s¯ng có ðÕo ðÑc 4. Không ðam mê c¶ bÕc, không giao du v¾i bÕn ác ...(53)" Ng߶i ni®m Ph§t v¾i ni®m vãng sanh c¥u thành Ph§t, nên phát lòng t× th¬ hi®n qua vi®c làm ngh« nghi®p, do ðây mà thu§n hòa v¾i chánh mÕng. f) Ni®m Ph§t v¾i chánh tinh t¤n V¾i ng߶i siêng nång c¥n cù h÷c höi làm vi®c, ðâu ðâu th¶i nào h÷ cûng hoàn chïnh, thành công t¯t ð©p. Cûng v§y ng߶i h÷c Ph§t có ðÕt ðßþc ðÕo là do tính t¤n tu hành. do tinh t¤n là then ch¯t nên các pháp trß¾c nhß TÑ Chánh C¥n, Ngû Cån, Ngû Lñc, Th¤t Giác chi ðã nh¡c nh·. Chánh tinh T¤n trong Bát Chánh ÐÕo cûng cùng ý nghîa nhß v§y. Nghîa là phäi gia công, siêng nång hành ðµng ðúng v¾i chánh pháp, l¨ th§t có lþi ích ðªn m÷i ng߶i m÷i v§t. trong gia ðình, xã hµi nªu biªt thñc hành Chánh tinh T¤n thì kªt quä tß½i ð©p, an bình, giàu mÕnh s¨ th¤m ðßþm träi tràn lên hoàn cänh ðó. trong ðÕo giáo giæ gìn mãi hÕnh Chánh tinh T¤n thì ðÕo pháp tr߶ng t°n quä tu chÑng ð¡c. Ng߶i con Ph§t phäi c¥n tinh t¤n mãi tr÷n ð¶i. trong kinh hoa Nghiêm có dÕy "B° Tát chuyên c¥n tinh t¤n t¯i th¡ng, nên không b¸ nhæng tham døc, gi§n tÑc, ngu si, kiêu mÕn, não hÕi, ð¯ kÜ, bön sën, hi«m h§n, dua n¸nh, không biªt h± th©n làm não loÕn. B° Tát th߶ng phäi nghî nhß v¥y, ta không mu¯n làm chúng sinh não phi«n, nên ta tinh t¤n. Vì rõ biªt chúng sinh phân bi®t nên tinh t¤n.Vì biªt t¤t cä chúng sanh chªt ðây s¯ng kia nên tinh t¤n. Vì biªt chß Ph§t th§t pháp nên tinh t¤n. Vì biªt bình ðÆng pháp mà tinh t¤n...(54)" Pháp Chánh tinh T¤n ðã quan tr÷ng cho ð߶ng tu v§y, thì ng߶i ni®m Ph§t c¥n chuyên nh¤t gia công h½n. Ni®m ni®m b¤t th¯i, ni®m ni®m quy nh¤t v« tâm, d×ng nghï t¤t cä v÷ng tâm ô nhim, gµi sÕch phi«n não, tâm ni®m bây gi¶ chính là ni®m Ph§t chánh tinh t¤n v§y. g) Ni®m Ph§t v¾i chánh ni®m Trong ð¶i s¯ng h¢ng ngày con ng߶i ðã phäi ðß½ng ð¥u, ð¯i di®n biªt bao v¤n ð«. T× v¤n ð« ð½n giän ðªn phÑc tÕp, t× vi®c vui ðªn vi®c bu°n. T¤t cä ít nhi«u ðã khu¤y ðµng tâm h°n, khiªn cho tâm trí con ng߶i d b¸ cu¯n lôi sai xØ. Ng߶i nào v¾i trí sáng su¯t l÷c l×a; nh§n ra ði«u nào ðáng ghi ðáng bö thì h§u quä änh hß·ng cüa sñ khu¤y ðµng s¨ giäm ði. ghi nh¾ ði«u t¯t vi®c lành làm tâm h°n tß½i mát, sinh ra hành ðµng hþp v¾i l¨ ðÕo làm ng߶i. Ngßþc lÕi không loÕi bö nhæng tÕp ni®m x¤u, con ng߶i d ðánh m¤t cá tánh nhân t× ðÕo ðÑc. Chánh Ni®m là ði«u ghi nh¾ chân chánh hþp v¾i sñ th§t chân lý, ðây cûng tß½ng tñ nghîa ni®m · các pháp trß¾c. Chánh Ni®m lÕi có hai ph¥n: Chánh ºc Ni®m và Chánh Quán Ni®m. -Chánh ºc Ni®m là ghi nh¾ nhæng gì sai su¤t, tµi l²i ðã qua ð¬ g¡ng công sám h¯i ch×a bö. ghi nh¾ nhæng gì ½n ích, ân nghîa ð g¡ng công ð«n báo, nhß tÑ tr÷ng ân (ân cha m©, t± qu¯c, chúng sanh, tam bäo). Ph¥n Chánh ºc Ni®m này không khác pháp TÑ Chánh C¥n là ngån ch£n ði«u ác chßa sinh, dÑt tr× ði«u ác ðã sanh, làm phát tri¬n ði«u lành chßa sanh, tiªp tøc phát tri¬n nhæng ði«u lành ðã sanh. -Chánh Quán Ni®m là quán sát cuµc ð¶i theo ðúng sñ th§t, chân lý ð¬ ghi nh¾ rån nh¡c chính mình trên ð߶ng tu h÷c, cûng nhß giúp m÷i ng߶i th¤y ðßþc l¨ th§t này. Chánh Quán Ni®m có tính cách sâu xa rµng rãi cä ðªn nhân loÕi. Thñc hành ni®m Ph§t v¾i Chánh Ni®m là r¯t ráo di®t tr× tâm ni®m x¤u, thanh l÷c tß tß·ng sai qu¤y, ð¬ thay thª vun b°i vào tâm b¢ng ý ni®m lành qua danh hi®u Ph§t. h) Ni®m Ph§t v¾i Chánh иnh Sau khi ðã thông hi¬u và bß¾c qua bäy con ð߶ng, t¾i ðây là con ð߶ng cu¯i, r¯t ráo ð¬ hoàn thành mÛ mãn thánh thi®n thân tâm. Chánh иnh là con ð߶ng quan tr÷ng nh¤t cüa hành giä phäi träi qua. tuy thª chánh ð¸nh có ðßþc là hoàn toàn nh¶ thông su¯t, thñc hành các con ð߶ng trß¾c. Nghîa cüa Chánh иnh lÕi là nghîa cüa các ð¸nh · các pháp ðã ð« c§p. Là t§p trung ð¸nh lñc nh¤t tâm vào chánh pháp. Ngßþc v¾i Chánh иnh là ði sai ð߶ng, lÕc l¯i vào tà ð¸nh, dçn ðªn ð÷a lÕc trong ba ð߶ng ác иa ngøc, NgÕ quÖ, Súc sanh. Thñc hành pháp ni®m Ph§t ðªn thu¥n nhuyn. Ng߶i ni®m Ph§t s¨ có ðßþc Chánh иnh không khác gì pháp tu thi«n v§y. *** Qua nµi dung 37 ph¦m trþ ðÕo ðßþc hi¬u mµt cách s½ lßþc cho ng߶i ni®m Ph§t. Chúng ta th¤y r¢ng ni®m Ph§t s¨ không tr· ngÕi gì khi phäi tìm hi¬u hay dung hòa các pháp tu khác. tuy nhiên cûng còn tùy vào khä nång cån c½ hi¬u biªt cüa m²i ng߶i theo m²i cách tu ni®m ð¬ lãnh hµi. Và ði«u quan tr÷ng là hành giä phäi th§t có døng công tha thiªt trong ni«m tin chánh tín và chí nguy®n chân thành thì dù có hi¬u b¢ng cách nào hành giä s¨ ðßþc toÕi nguy®n nhß ý. Nam Mô B±n Sß Thích ca Mâu ni Ph§t Nam Mô a di Ðà Ph§t Chú thích: (1) Trích trong "ÐÑc Ph§t và Ph§t Pháp" PhÕm kim Khánh d¸ch, trang 256, ÐÕi nam xu¤t bän 2026. Nguy®n ðem công ðÑc này |