Ngày xßa con ng߶i vì quá lÕc h§u, yªu ðu¯i nên tñ khuôn ép tß tß·ng vào nhæng mê tín kÏ qu£c; phó thác ð¶i mình trong nghi thÑc sùng bái th¥n linh, uÖ m¸, ð¬ tñ tr¤n an, xoa d¸u, c¥u kh¦n ðü m÷i thª lñc bên ngoài. T× ðó không biªt bao nhiêu hình thÑc tôn giáo, tín ngßÞng ra ð¶i. Sñ phát sinh nhi«u tín ngßÞng nhß v§y cho th¤y con ng߶i cüa th¶i ðÕi xßa luôn luôn sþ hãi, h¢ng mong c¥u tìm kiªm cho mình mµt n½i nß½ng tña che ch·, l¡ng d¸u tâm h°n. Quan ni®m tß tß·ng nhß thª mãi kéo dài cho ðªn khi ðÕo Ph§t ra ð¶i. B¢ng sñ giác ngµ r¯t ráo siêu vi®t. ÐÑc Ph§t ðã chï rõ ðâu là mê ðâu là tïnh, cûng nhß cä thª gi¾i, vû trø này ð«u do sñ chuy¬n ðµng tâm thÑc mà ra. Mµt s¯ ng߶i b¤y gi¶ b¡t ð¥u h÷c ðßþc chánh tín. Nh§n ra ngay chính bän thân mình là n½i nß½ng tña, là n½i quyªt ð¸nh xa lìa vô minh phi«n não ðÕt ðªn giác ngµ vô sanh. Cho ðªn ngày nay h½n hai ngàn nåm tråm nåm, giáo pháp giác ngµ vçn t°n tÕi, phát tri¬n, và luôn luôn thích Ñng v¾i m÷i hoàn cänh, th¶i ðÕi. LÕi có th¬ nói nh¶ vào chánh tín mà l¶i Ph§t dÕy m¾i t°n tÕi, vi®c tu h÷c cüa chúng ta m¾i ðßþc kªt quä. Nªu vi®c thñc hành giáo pháp không gây cho ta ni«m tin xác ðáng, hay l®ch lÕc v¾i l¨ phäi ð¶i s¯ng thì kªt quä hành trì s¨ không mang ðªn an lÕc, hÕnh phúc. Ni«m tin trong ðÕo Ph§t hÆn nhiên không phäi là ni«m tin mù quáng, ch¤p nh§n, phó thác không suy xét. trong l¥n nói chuy®n v¾i dân xÑ kesaputta ðÑc Ph§t ðã dÕy nhß sau:"Häy ðªn ðây: ng߶i Kalama, Không nên ch¤p nh§n ði«u gì chï vì nghe nói lÕi (tÖ nhß nghî r¢ng ta ðã nghe ði«u này t× lâu). Không nên ch¤p nh§n ði«u gì chï vì t§p tøc c± phong truy«n lÕi nhß thª (tÖ nhß nghî r¢ng ði«u này ðã ðßþc truy«n lÕi t× bao nhiêu thª h®). Không nên ch¤p nh§n ði«u gì chï vì l¶i ð°n ðãi nhß v§y (tÖ nhß tin l¶i ng߶i khác mà không suy xét). Không nên ch¤p nh§n ði«u gì chï vì ði«u ¤y ðã ðßþc ghi chép trong kinh sách. Không nên ch¤p nh§n ði«u gì chï vì mình ðã Ñc ðoán nhß v§y. Không nên ch¤p nh§n ði«u gì chï vì mình suy din nhß v§y. Không ch¤p nh§n ði«u gì theo b« ngoài. Không nên ch¤p nh§n ði«u gì chï vì ði«u ¤y hþp v¾i thành kiªn mình. Không nên ch¤p nh§n ði«u gì chï vì ði«u ¤y hình nhß có th¬ ch¤p nh§n ðßþc (tÖ nhß nghî r¢ng ði«u này phäi ðßþc ch¤p nh§n). Không nên ch¤p nh§n ði«u gì chï vì v¸ tu sî th¯t ra ði«u này ðã ðßþc ta kính tr÷ng t× trß¾c (và nhß v§y l¶i nói phäi ðßþc ch¤p nh§n). Tuy nhiên khi tñ các con hi¬u rõ r¢ng - nhæng ði«u này không hþp luân lý; nhæng ði«u n¥y ðáng ðßþc khi¬n trách, nhæng ði«u này b¸ các bñc thi®n trí thÑc c¤m ðoán, nªu thñc hi®n nhæng ði«u này s¨ b¸ phá sän và phi«n muµn - thì hÆn các con phäi t× bö, không làm ði«u ¤y. Khi tñ các con hi¬u rõ r¢ng - nhæng ði«u này hþp luân ý; nhæng ði«u này không b¸ khi¬n trách, nhæng ði«u này ðßþc các b§c thi®n trí thÑc tán dß½ng, nªu thñc hi®n nhæng ði«u này s¨ ðßþc an vui hÕnh phúc - thì hÆn các con phäi hành ðµng ðúng nhß v§y (1)." Nhæng l¶i dÕy này cho chúng ta th¤y sñ xác tín r¤t quan tr÷ng; ðòi höi sñ cån nh¡c kÛ càng trß¾c khi tin ð¬ thñc hành. Vi®c thñc hành v¾i ni«m tin nhß thª s¨ mang ðªn kªt quä mÛ mãn, trái lÕi thñc hành không mang l¤y mµt ni«m tin gì, ði«u này chÆng có lþi ích chi. kinh hoa Nghiêm dÕy: "Tin là ngu°n g¯c m© công ðÑc, nuôi l¾n t¤t cä các pháp lành, ðoÕn tr× lß¾i nghi ra khöi dòng ái, m· bày ðÕo vô thßþng Niªt-Bàn...(2)." Ь có ðßþc ni«m tin sáng su¯t, chân th§t sau ðây chúng ta tìm hi¬u s½ lßþc mµt vài ðÑc tin cån bän mà ng߶i Ph§t tØ c¥n nên có. 1) tin ðÑc Ph§t Nhß mµt con ng߶i, thái tØ T¤t ÐÕt Ða (Siddhartha) h÷ là C° Ðàm (Gotama) ra ð¶i nåm 624 trß¾c tây l¸ch cách ðây 2026 nåm · n е. Vß½ng qu¯c Ngài, tên ca TÏ la V® (Kapilavastu) cách thành ph¯ ba la NÕi (Benares) 100 d£m v« hß¾ng ðông b¡c và khoäng 40 d£m g¥n núi hy Mã LÕp S½n (Himalaya). L¸ch sØ này ðßþc ghi lÕi do các nhà khäo c± n е và Tây Phß½ng khám phá ra, cµng v¾i chÑng tích l¸ch sØ cüa trø ðá vua a Døc (Asoka) ð¬ lÕi (thª kÖ thÑ 3 trß¾c Tây l¸ch). Truy«n thuyªt ghi r¢ng, tuy thái tØ sanh ra và l¾n lên trong nhung vàng n®m ¤m, trong yêu thß½ng, tôn kính. Nhßng Ngài vçn nh§n ra m¥m móng ðau kh±, løy phi«n cüa kiªp nhân sinh, m¥m móng cüa sñ ð± vÞ, b¤t toàn trong cänh màu vàng tráng l®. cho ðªn d¸p chÑng kiªn cänh th§t trong cuµc s¯ng. Nh§n th¤y con ng߶i phäi v¤t vä, lån lóc, ð¤u tranh ð¬ mßu sinh. Loài c¥m thú giành giñt giªt hÕi lçn nhau vì sñ s¯ng. Cänh ðau kh± cüa Già, B®nh, Chªt và ð£c bi®t nh¤t là møc kích hình änh v¸ ðÕo sî mang phong thái ðoan nghiêm tr¥m tînh...Bao yªu t¯ ðó ðã näy sanh trong tâm thái tØ ni«m bån khuån, thao thÑc cho bän ch¤t ð¶i s¯ng con ng߶i, t× ðó ðßa ðªn quyªt ð¸nh cho con ð߶ng xu¤t tr¥n, thoát tøc. Thái tØ vßþt thành t¥m ðÕo, träi qua sáu nåm kh± hÕnh. H÷c ðÕo và chÑng ðßþc m÷i pháp tu cüa các ðÕo sî n²i danh nh¤t th¶i b¤y gi¶. tuy v§y thái tØ vçn chßa tìm ðßþc ánh sáng giác ngµ mà Ngài mong ðþi. Cu¯i cùng b¢ng sñ v§n døng trí lñc kiên trì Ngài ðã tñ mình giác ngµ qua con ð߶ng trung ðÕo (lìa hai cñc ðoan: buông lung khoái lÕc và ép xác kh± hÕnh), ð¬ tr· thành b§c Vô Thßþng Chánh ÐÆng Chánh Giác. T× ðó Ngài ðßþc tôn xßng là Ph§t nghîa là mµt ng߶i hoàn toàn thÑc tïnh, giác ngµ, gµt sÕch hªt m÷i phi«n não kh± ðau... S½ lßþc dòng ð¶i cüa Ngài chúng ta th¤y, sñ giác ngµ không ðªn t× bên ngoài; không phäi lìa sñ n² lñc tñ thân mà tìm c¥u ðßþc chân lý. do v§y t¤t cä là mµt thñc tª sáng tö, cho th¤y ðÑc Ph§t là mµt con ng߶i bình th߶ng nhß bao ng߶i.Và sñ ki®n Ngài tr· thành Ph§t là kªt quä cüa mµt cuµc chiªn th¡ng vî ðÕi to l¾n nh¤t · nµi tâm. Truy®n truy«n kÏ trong kinh vån ðã k¬ lÕi cuµc chiªn ð¤u giæa Ph§t và ma Vß½ng v¸ chúa t¬ cüa s¡c ái, tham lam, døc v÷ng · thª gian. Kªt quä ma Vß½ng phäi th¤t bÕi l¦n vào trong bóng t¯i, ð¬ nhu¶ng lÕi ánh sáng huy hoàng giäi thoát. 2) tin giáo pháp cüa Ph§t là chân lý Giáo lý kinh ði¬n cüa Ph§t cao rµng muôn trùng, sâu xa thåm thÆm. Pháp môn lÕi có ðªn tám mß½i b¯n ngàn. Tùy m÷i cån c½ cüa chúng sanh mà khai ngµ. Ng߶i h÷c Ph§t dù trình ðµ cao th¤p ra sao nªu mu¯n nghiên cÑu, hành trì vçn ðßþc nhß ý. Tuy r¢ng theo truy«n th¯ng, t§p quán, phong tøc hình thái, tín ngßÞng m²i n½i có ph¥n sai bi®t; ði«u này cûng do thích nghi v¾i hoàn cänh. tuy nhiên t¤t cä vçn mang mµt sÑc s¯ng thñc và luôn luôn khai phóng lu°ng ánh sáng trí hu® vào tâm thÑc con ng߶i. Lu°ng ánh sáng ðó là chân lý b¤t-di b¤t d¸ch cüa vÕn pháp. Ь xác tín cho ni«m tin giáo pháp cüa Ph§t là chân lý, xin ðßa ra giáo pháp cån bän nh¤t là TÑ Di®u Ъ. TÑ Di®u Ъ ðßþc xem là ph¥n giáo lý cµi g¯c cüa ðÕo Ph§t và cûng là tinh ba quan tr÷ng cho m÷i ng߶i con Ph§t không phân bi®t Ti¬u th×a hay ÐÕi th×a, Thi«n tông, T¸nh ðµ.v.v... H¥u hªt ng߶i Ph§t tØ ít nhi«u ð«u biªt qua TÑ Di®u Ъ. TÑ Di®u Ъ là bài thuyªt pháp ð¥u tiên cüa ðÑc Ph§t. Ngài giäng dÕy cho nåm anh em tôn giä Ki«u Tr¥n Nhß tÕi v߶n Lµc Uy¬n (Deer park) g¥n ba la NÕi (Benares). TÑ Di®u Ъ là b¯n sñ th§t vi di®u, hay g÷i là b¯n chân lý vi di®u, ðó là: Kh± ðª, T§p ðª, Di®t ðª, ÐÕo ðª. Kh± ðª Kh± là mµt sñ th§t. Mµt sñ th§t hi¬n nhiên rõ ràng, ai ai cûng th¤y biªt. Mµt ðÑa bé m¾i sanh cûng ðã tiªt lµ cho m÷i ng߶i th¤y ðó là tiªng khóc "ThoÕt sinh ra thì ðà khóc chóe, Tr¥n có vui sao chÆng c߶i khì..." (Nguyn Công TrÑ) hay là "Thäo nào khi m¾i chôn nhau, Ðã mang tiªng khóc ban ð¥u mà ra" (Ôn Nhß H¥u). Tiªng khóc ¤y kéo dài ðång ðÆng ðªn lúc nh¡m m¡t lìa ð¶i trong hình dáng mµt ng߶i già ðau b®nh. Sñ th§t cüa kh± ðßþc th¤y qua mµt cách cø th¬ khi ðÑc Ph§t dÕy "N¥y các TÏ Kheo, ðây là chân lý v« sñ ðau kh±: sinh là kh±, già, ðau, chªt là kh±, g¥n ng߶i thù, xa ng߶i thân ho£c không ðÕt ðßþc nguy®n v÷ng ð«u là kh±. Tóm lÕi nhæng yªu t¯ v§t lý và tâm lý c¤u tÕo nên con ng߶i ð«u ðau kh± (3)." Nhìn nh§n ð¶i là kh± không phäi là bi quan, yªm thª mà là sñ thành th§t, sáng su¯t th×a nh§n. Nªu ng߶i ta có th¬ vui vë, ph¾t l¶ ðßþc cái kh± nói trên, thì m¾i dám nói ðây là quan ni®m bi quan, yªm thª. Thª gian vô th߶ng, hoàn cänh v§t ch¤t luôn thay ð±i, hß hoÕi; con ng߶i lÕi n¢m trong cái hß hoÕi ðó thØ höi làm sao tránh ðßþc kh±; cho nên kh± là chân lý. Và ðã là chân lý thì dù ta có bi quan hay lÕc quan kh± vçn là kh±. T§p ðª: nguyên nhân cüa kh± Nguyên nhân cüa kh± là do tham ái, døc tình. Chính sñ luyªn ái tham v÷ng này mà kéo ðßa con ng߶i mãi trong vòng sanh tØ. Vi®c khát khao ôm giæ tham døc không biªt nhàm chán, t× ðây sinh ra cái kh± tri«n miên không dÑt. Con ng߶i ðã l¥m tß·ng, mµt ß¾c ao ham mu¯n nào ðó s¨ d×ng nghï khi ðßþc thöa lòng chiªm hæu. Nhßng sñ th§t lÕi không bao gi¶ hài lòng thöa mãn. Mµt gia tài kªt xù lÕi quá nhö bé v¾i mµt con ng߶i ð¥y tham v÷ng. Mµt m¯i tình ð©p cüa ðôi tình nhân tß·ng là hoa mµng thiên thu, nhßng r°i thöa mãn hoa mµng ðó cûng nguµi l¸m ði, và ß¾c v÷ng døc tình khác lÕi näy n·. Ði«u hÕnh Phúc cüa ng߶i này nhßng là vi®c ðau kh± cüa ng߶i kia, và ði«u hÕnh phúc cüa ng߶i kia thì h÷ chÆng bao gi¶ th¤y ðü. Cái ngh¸ch ðäo b¤t thu§n này nào ðâu phäi là nguyên nhân xa xôi huy«n bí, t¤t cä chï là do lòng tham døc mà ra. ChÆng hÕn kë ån xin b²ng dßng may m¡n tr· thành ng߶i ð¥y ðü ti«n bÕc, v§y mà mµt th¶i gian trôi qua; ng߶i ån xin này bây gi¶ ðã ð¥y ðü lÕi th¤y mình còn thiªu kém khi nhìn ng߶i bên cÕnh ð¥y ðü h½n. Th§m chí ðªn ngay kë ð¥y ðü nh¤t vçn còn th¤y cái ð¥y ðü ðó không ðü nhß ß¾c mu¯n. Và v§y vçn có cái kh± · mÑc ðµ nào ðó mà nhi«u ng߶i tß·ng r¢ng phi lý! º½c mu¯n kia chính là lòng tham mu¯n døc v÷ng không ðáy. do ðây Ph§t dÕy "Này các TÏ Kheo, ðây là chân lý nguyên nhân sñ ðau kh±: Chính vì døc v÷ng mà ta phäi luân h°i và cÑ chÕy theo lÕc thú · ð¶i mãi (4)." Di®t ðª: di®t tr× tham ái, phi«n não Biªt ðßþc nguyên nhân tham døc, luyªn ái là kh±. V§y mu¯n di®t kh± thì phäi ch¤m dÑt m¥m m¯ng nguyên nhân này. Cûng nhß kë ðau b®nh biªt ðßþc b®nh phäi chæa tr¸ ngay, nªu không dù có rành mÕch phân tích biªt rõ lý b®nh cûng chÆng ích chi, r°i phäi chªt trong ðau tiªc. Khi kh± ðã không còn hay nói cho ðúng là tham døc, luyªn ái, v÷ng tình, sân gi§n, si mê, vô minh, phi«n não ð«u ch¤m dÑt thì · ðây sñ an t¸nh, giäi thoát có m£t và trÕng thái an lÕc này còn g÷i là Niªt Bàn. do ðó kªt lu§n r¢ng kh± chï có th¬ tiêu m¤t khi Di®t ðã ðßþc thñc hành, ðó là chân lý. ÐÕo ðª: con ð߶ng ðßa ðªn sñ di®t kh± Là con ð߶ng hß¾ng dçn hành giä làm thª nào ði tr÷n cuµc hành trình dÑt lìa tham døc phi«n não. Phß½ng pháp thñc hành tu t§p ðßþc ðÑc Ph§t dÕy qua pháp trung ðÕo, xa lìa hai cñc ðoan sai l¥m: hành xác kh± hÕnh và tham ð¡m khoái lÕc. hai l¯i sai l¥m này ðßþc Ph§t ví nhß dây ðàn cång quá và trùn quá. Ðàn có th¬ nghe ðßþc khi mÑc ðµ cång dây v×a phäi. Con ð߶ng trung ðÕo ðßþc biªt qua tám pháp g°m có: 1. Chánh kiªn (hi¬u biªt chân chánh) Trong tám pháp ðây ðßþc chia ra làm ba môn l§u h÷c mà ng߶i tu Ph§t phäi xem là ði«u t¯i c¥n không th¬ lìa bö, ðó là: Gi¾i, иnh, Hu®. Các ph¥n Chánh ngæ, Chánh nghi®p, Chánh mÕng thuµc v« Gi¾i. Các ph¥n Chánh tinh t¤n, Chánh ni®m, Chánh ð¸nh thuµc v« иnh. Và ph¥n Chánh kiªn, Chánh tß duy thuµc v« Hu®. N«n täng cüa Gi¾i, иnh, Hu® là cån bän cho con ð߶ng giäi thoát. B·i Gi¾i là ði«u ki®n ngån ch£n nghi®p ác, tång trß·ng nghi®p lành cüa ba nghi®p Thân Kh¦u Ý. иnh là ð¸nh lñc t§p trung thanh l÷c tß tß·ng, và Hu® là trí hu® thanh t¸nh sáng su¯t phát sinh ngay khi ðó, sau khi Gi¾i và иnh lßu thông. Nhß thª ðÕo ðª là chân lý r¯t ráo trong vi®c giäi quyªt sinh tØ. Trên ðây chï tóm lßþc ý chính, nµi dung cüa TÑ Di®u Ъ ð¬ th¤y rõ giáo Pháp cüa Ph§t là chân lý. Nªu mu¯n rõ h½n xin tra cÑu · nhæng sách khác s¨ ðßþc khai tri¬n rµng thêm. 3) tin vào khä nång giác ngµ Trong kinh PhÕm Võng Ph§t dÕy "ÐÕi chúng lòng nên tin ch¡c: Các ng߶i là Ph§t s¨ thành. ta ðây là Ph§t ðã thành. (5)." L¶i Ph§t dÕy nói lên giáo pháp giäi thoát không là cüa riêng ai. Ði«u giác ngµ giäi thoát này sÇn có trong tâm cüa m÷i ng߶i. Xßa kia khi Ph§t còn là Thái tØ, Ngài cûng ðã trån tr·, d¢n v£t v¾i bao tham mê, giác tïnh luôn hoành hành trong tâm tß. Nªu sñ giác ngµ tñ nhiên mà ðªn thì Ngài chÆng lìa cung ði®n tìm ðÕo làm gì. Phäi chång ði«u này cho th¤y Ngài ðã v¤t vä m¾i tìm ra ðÕo giäi thoát. Con ng߶i ngày nay nªu mu¯n tìm hß·ng an lÕc thì cûng phäi d×ng lÕi m÷i phi«n não lång xång. Phäi n² lñc lß¾t th¡ng nhæng ðam mê sa ð÷a và ði«u c¥n yªu nh¤t là phäi tin vào khä nång cüa chính mình. Giáo lý ðÑc Ph§t ðã ðßa ra phß½ng cách nh§n di®n kh± và di®t kh± mµt cách rõ ràng. Sñ th§t ðó ðßþc th¤y và ðßþc trñc nghi®m · ngay hoàn cänh môi tr߶ng chúng ta. B¢ng ni«m tin chánh tín và tß duy sáng su¯t chúng ta có th¬ hành ðµng ðúng theo nguyên lý sñ th§t ngay trong cuµc s¯ng hi®n tÕi mà không phäi tìm vào sñ ban ½n giáng phß¾c cüa thª lñc th¥n linh. trong kinh Pháp Cú có dÕy nhß sau: "-Con ng߶i kinh hãi ði tìm nß½ng tña · nhi«u n½i ð°i núi, r×ng, v߶n, cây c¯i, và ð«n miªu. -Không, ðó không phäi là nß½ng tña an toàn, không phäi nß½ng tña t¯i thßþng. ...n náo nhß v§y không th¬ thoát ra khöi phi«n não. Ng߶i ði tìm nß½ng tña n½i ðÑc Ph§t, Giáo Pháp và Tång Già, có tri kiªn ch½n chánh ð¬ nh§n thÑc TÑ Ðª - Kh±, Ngu°n kh±, Vßþt khöi kh±, và Bát Chánh ÐÕo, dçn ðªn sñ Di®t kh±. Ðó quä th§t là nß½ng tña an toàn. Ðó quä th§t là nß½ng tña t¯i thßþng. Tìm ðªn các nß½ng tña ¤y ¡t thoát ra khöi m÷i phi«n não (6)." V¾i ni«m tin vào ba ngôi tam Bäo và khä nång cüa chính con ng߶i ð¬ phá tr× mê tín nhß v§y. con ng߶i s¨ có ðßþc ngh¸ lñc tin c§y · ngay chính bän thân mình trên con ð߶ng thoát ly sinh tØ, và nhß thª là ni«m tin trong ðÕo Ph§t. |