Chß½ng 4

Gïai Tín Tâm Minh

Bài này ðßþc viªt ð¬ chú giäi tác ph¦m "Tín Tâm Minh" cüa tam T± Tång Xán. Nªu có l¶i chßa khª hi®p xin tr÷n sám h¯i trß¾c ba ð¶i chß Ph§t, nªu có chút gì công ðÑc xin h°i hß¾ng ðªn kh¡p pháp gi¾i chúng sanh ð°ng thành Ph§t ðÕo.

Tác ph¦m Tín Tâm minh ðßþc viªt vào th¶i kÏ Thi«n Яn Ngµ chßa phân thành nåm nhà bäy phái. Nåm nhà, tÑc ngû gia, là Vân Môn, quy NgßÞng, Pháp Nhãn, Tào еng và Lâm Tª. hai chi nhánh t× dòng Lâm Tª ðßþc cµng thêm vào ð¬ g÷i là bäy phái, hay th¤t phái, là Dß½ng KÏ và Hoàng Long. Ngày hôm nay, chï còn hai dòng lßu truy«n là Lâm Tª và Tào еng, các dòng khác ð«u b¸ m¤t truy«n. Dòng Vân Môn b¸ m¤t truy«n s¾m nh¤t, chßa ð¥y hai thª kÖ, do vì tông phong vi di®u, không ch² cho h÷c nhân bám víu, nên chß Tång ðß½ng th¶i ð«u g÷i dòng này là vß½ng giä chi pháp. Các phß½ng pháp truy«n dÕy Thi«n còn lßu truy«n t¾i nay ðßþc xu¤t phát và sØ døng t× hai dòng Lâm Tª và Tào еng là khán công án và m£c chiªu.

Nhß v§y, v¤n ð« phäi ð£t ra là, trß¾c th¶i kÏ có phß½ng pháp dÕy Thi«n cüa nåm nhà bäy phái, chß T± ðã dÕy Thi«n nhß thª nào? Tín Tâm minh là bän vån v« Thi«n ðßþc viªt · th¶i kÏ vi®c dÕy Thi«n hoàn toàn không nß½ng tña b¤t kÏ mµt phß½ng pháp hay kÛ thu§t nào hªt. Và l¶i l¶i ð«u nêu lên tông chï Thi«n.

Nhß thª nào ð¬ n¡m ðßþc tông chï Thi«n trong Tín Tâm Minh?

Có hai cách ð¬ nghî t¾i. Cách thÑ nh¤t là ði thÆng vào Tín Tâm minh ð¬ n¡m tông chï Thi«n, hoàn toàn không nß½ng tña vào b¤t kÏ mµt pháp thoÕi nào cüa ð¶i sau. Cách này có ßu ði¬m là ng߶i ð÷c s¨ có cäm giác nhß ðang ð¯i thoÕi v¾i Ngài Tång Xán, l¶i l¶i ð«u có th¬ hi®n lên mµt cách tß½i m¾i, nhß khi Ngài ðang nói v¾i h÷c trò. Ðó chï là trong tr߶ng hþp bän chú giäi này thành công. Ði«u này g¥n nhß không th¬ xäy ra. Vì nhß v§y thì t¤t cä chúng ta ð«u phäi dùng ngôn phong cüa th¶i kÏ ðó, v¾i ng߶i có th¬ th¤u tri®t ðßþc thì th§t sñ là säng khoái, nhßng có th¬ s¨ làm t¯i nghîa thêm nhæng l¶i v¯n ðã khó th¤u tri®t.

Cách thÑ hai là n¡m tông chï Thi«n trß¾c, r°i m¾i vào Tín Tâm minh sau. cách này thì lÕi trái ý Ngài Tång Xán, vì có th¬ tin r¢ng, Ngài viªt Tín Tâm minh là nh¡m vào nhæng ng߶i chßa n¡m ðßþc tông chï Thi«n, và cûng hoàn toàn chßa nghe ðßþc nhæng pháp thoÕi cüa ð¶i sau. tuy nhiên, cách này cñc kÏ ti®n lþi vì ta có th¬ vào ðßþc Tín Tâm minh thông qua tông chï Thi«n b¢ng nhi«u cách khác nhau. Bän chú giäi này s¨ dùng phß½ng pháp thÑ nhì này và dùng m÷i l¶i ð½n giän ð¬ làm cho bän vån th§t sñ rõ ràng d­ hi¬u. Nhæng ch² quan tr÷ng ho£c khó hi¬u, s¨ ðßþc giäi b¢ng nhi«u cách khác nhau và b¢ng nhi«u pháp thoÕi khác nhau. Nhæng cänh gi¾i cüa pháp ð¸nh này, ho£c các trÕng thái cüa Tâm, mà không dùng ngôn ngæ vån tñ di­n tä cho minh bÕch ðßþc, s¨ ðßþc l§p ði l§p lÕi trong các mÕch vån khác nhau.

Nhß v§y, b¯ cøc cüa bän chú giäi này s¨, trß¾c là nêu lên tông chï Thi«n, lßþc s½ v« các khuynh hß¾ng Thi«n Яn Ngµ còn lßu truy«n hi®n nay, sau s¨ ði vào Tín Tâm Minh.

Tông Chï Thi«n 

Chß T± · trung hoa th߶ng dùng cách phân loÕi Thi«n làm hai: Nhß lai Thi«n và T± Sß Thi«n. Nhß lai Thi«n là pháp môn Thi«n do Ph§t dÕy lßu truy«n trong kinh ði¬n. T± Sß Thi«n, hay Яn Ngµ Thi«n, là pháp môn Thi«n do Ph§t dÕy truy«n qua chß T± không qua ngôn ngæ vån tñ, · ngoài giáo ði¬n.

Nhß lai Thi«n chia làm hai bµ chính: Thi«n Ti¬u Th×a và Thi«n ÐÕi Th×a.

Thi«n Ti¬u Th×a dña trên nguyên t¡c ð¯i tr¸, l¤y Trí Hu® chiªu phá phi«n não, th¤y có Niªt Bàn ð¬ mong c¥u, th¤y có vô minh ð¬ ðoÕn lìa.

Thi«n ÐÕi Th×a dña trên nguyên t¡c chuy¬n y, chuy¬n v÷ng thành ch½n, chuy¬n phi«n não thành Niªt Bàn, chuy¬n vô minh thành Trí hu®.

T± Sß Thi«n hoàn toàn không dña trên nguyên t¡c ho£c pháp tu nào hªt. V¤n ð« chï là, th¤y Tánh thì thành Ph§t. Tông chï có th¬ tóm g÷n vào mµt l¶i nhß sau, phi«n não v¾i Niªt Bàn cûng chßa t×ng mµng qua, v÷ng v¾i ch½n ð«u không l§p, thì còn có mµt pháp nào ð¬ tu næa. Tông chï này ðßþc nêu lên rõ ràng qua hai câu k® cüa Ngài Tông Di­n, T± thÑ nhì cüa Tào еng Vi®t Nam:
 

Hæu vô câu b¤t l§p
Nh§t cänh b±n ðß½ng bô.
(Hæu v¾i vô ð«u không l§p
Thì m£t tr¶i Hu® s¨ lên cao).

Theo ðúng tông chï thì phäi là hoàn toàn không có pháp nào ð¬ tu hªt. cho nên còn ðßþc chß T± g÷i ðây là cØa không cØa, ho£c không mµt ch² hÕ thü, không mµt n½i ra sÑc. T¤t cä nhæng phß½ng pháp cüa ð¶i sau ð«u chï là viên gÕch dµng cØa.

Chß T± · Tây TÕng lÕi chia Ph§t Giáo làm ba th×a: Ti¬u Th×a (Hinayana), ÐÕi Th×a (Mahayana) và kim cang Th×a (Varayana). kim cang Th×a có khi còn ðßþc g÷i là M§t bµ (Tantrism). Thi«n Яn Ngµ bên Tây TÕng thuµc v« ph¥n Vô Tß¾ng M§t Tông (formless Tantrism), g÷i tên là ÐÕi Thü „n d¸ch nghîa t× chæ Mahamudra, hay pháp môn khác g÷i là Dzogchen, ðßþc d¸ch nghîa là ÐÕi Toàn Thi®n theo các sß Chùa Tây TÕng, Bình Dß½ng.

Cách truy«n dÕy trß¾c th¶i kÏ ðßþc s¡p xªp thành thÑ l¾p vçn là chï thÆng Tánh cüa Tâm, vào n½i ðó mà bäo nh§m. Nói theo kinh TÑ Th§p Nh¸ Chß½ng thì ch² này là, tu vô-tu tu, ni®m vô-ni®m ni®m, hành vô-hành hành. Ý là, tu cái không-tu mà tu, ni®m cái không-ni®m mà ni®m, làm cái không-làm mà làm. V¯n th§t hoàn toàn không có mµt pháp nào hªt. Th¤y có mµt pháp nào ho£c mµt n² lñc nào ð«u là sai.

Trong truy«n th¯ng không có mµt pháp nào ð¬ trao cho ng߶i, dß¾i ðây là bän vån ÐÕi Thü „n do ÐÕo Sß tilopa truy«n dÕy cho Ngài Naropa, Ngài naropa truy«n dÕy lÕi cho Ngài ÐÕi D¸ch Giä marpa (1012-1096), Ngài marpa dÕy lÕi cho Ngài milarepa (1053-1135). Яi chiªu bän vån này v¾i pháp m£c chiªu cüa dòng Tào еng, ta th¤y hoàn toàn không có gì sai khác cä. Bän Vi®t d¸ch dß¾i ðây ðßþc trích t× trong bän thäo sách chßa ¤n hành cüa ÐÕi ÐÑc Phøng S½n, pháp t× Tào еng Nh§t Bän, ðang ho¢ng pháp tÕi California. Nhân ðây, cûng xin cäm ½n nhã ý cüa ÐÕi ÐÑc ðã cho phép trích ðång vào ðây.

ÐÕi Thü „n Vån

ÐÕi Thü „n vßþt ra ngoài ngôn ngæ và ký hi®u
Nay ta truy«n cho con Naropa
Kë ðã n² lñc tu hành và ð¥y lòng trung h§u.

Tánh không c¥n ði¬m tña
ÐÕi Thü „n cûng không nß½ng tña vào ðâu cä
Không c¥n mµt chút c¯ g¡ng nào
Ta chï ð¬ tâm buông xä tñ nhiên và thong dong
Thì ta có th¬ ð§p tan xi«ng xích và trói buµc
Ь ðÕt ðªn ch¯n tñ do vô cùng.

Nªu khi nhìn vào không-gian mà không th¤y gì cä
Và nªu v¾i Tâm mà quan sát tâm
Thì tâm phân bi®t b¸ tiêu tan
Và ta ðÕt ngay ðªn Ph§t quä.

Các ðám mây lang thang trên b¥u tr¶i
Không có r­, không n½i trú ngø
Các ý tß·ng phân bi®t cûng thª
Khi chúng n±i trôi trong tâm chúng ta
Khi ðã th¤y ðßþc tñ tánh cüa mình
Thì m÷i sñ phân bi®t ð«u tñ nó ch¤m dÑt.

Trong không gian các hình thù và màu s¡c xu¤t hi®n
Nhßng chÆng v§t gì làm v¦n ðøc ðßþc không gian
T× tñ tánh m÷i thÑ xu¤t hi®n
Nhßng ðÑc hÕnh và tµi l²i không làm nó ô nhi­m
BÑc màn ðen t¯i cüa muôn thª kÖ
Không th¬ che n±i ánh sáng m£t tr¶i
Th¶i gian dài vô cùng cüa luân h°i
Không th¬ ngån-ch£n ánh sáng chiªu di®u cüa Tâm
Dù có dùng ngôn-ngæ mà giäi thích v« tánh Không
Thì cái không ¤y cûng không di­n tä ðßþc
Dù nói r¢ng tâm chiªu sáng mµt cách huy«n di®u
Thì chân lý ¤y vßþt ra ngoài m÷i ngôn ngæ
Dù bän ch¤t cüa tâm là tr¯ng r²ng
Nhßng có chÑa ðñng và bao trùm m÷i v§t
Ь thâm nh§p vào chân lý uyên áo ðó
Ð×ng ð¬ thân phäi thñc hành pháp môn nào
Hãy câm nín và im l£ng
Tâm tñ rû sÕch t¤t cä và không nghî ðªn gì cä
Nhß mµt cành trúc r²ng lòng, thân th¬ an nghï nhß thª ðó.

Ð×ng cho gì cä và cûng ð×ng nh§n gì cä
Hãy ð¬ cho tâm an nhiên tñ tÕi
ÐÕi Thü „n là tâm chÆng vß¾ng m¡c vào ði«u gì
Và nªu thñc hành nhß thª ta s¨ ðÕt ðßþc Ph§t quä.

Vi®c trì chú và thñc hành løc ðµ ba la M§t
H÷c kinh và trì gi¾i
Cùng các l¶i giäng dÕy trong thánh ði¬n
S¨ không mang lÕi chân lý ¦n tàng
Vì lúc tâm tràn ð¥y sñ ham mu¯n ðÕt ðßþc mµt kªt quä nào ðó

Cho dù cho là mu¯n giác ngµ
Thì cûng ngån tr· ánh sáng chiªu di®u t× tâm.
Kë nào trì gi¾i nhßng câu ch¤p
Thì ðã phän bµi lÕi con ð߶ng tu hành
Hãy ch¤m dÑt t¤t cä m÷i hoÕt ðµng vô ích và buông bö m÷i døc c¥u

Và ð¬ cho ý tß·ng m£c tình ðªn và ði
Nhß các lu°ng sóng bi¬n dâng lên r°i hÕ xu¯ng
Kë nào không ð¬ tâm mình dính m¡c hay phân bi®t th¸ phi
Ðó chính là kë hành trì M§t Gi¾i.

Kë nào ðã buông bö sñ ham mu¯n và không còn bám víu vào ðâu
Thì th¤y ðßþc ý nghîa ðích thñc cüa kinh ði¬n
Trong ÐÕi Thü „n, chúng ta ðßþc giäi phóng
Khöi ngøc tù cüa thª gian này
Ðó là ng÷n Pháp Ðång t¯i thßþng
Mà kë nào không tin tß·ng là kë dÕi kh¶
Và luôn luôn phäi ng§m nh¤m sñ ð¾n ðau kh¯n kh±.

Trên con ð߶ng giäi phóng mình ra khöi phi«n não
Hãy nß½ng tña vào b§c ÐÕo Sß
Và khi ðßþc ân ði¬n cüa ngài
Thì con ð߶ng giäi phóng ðã b¡t ð¥u.

M÷i thÑ trên cuµc ð¶i này th§t vô nghîa
Chï là nhæng hÕt gi¯ng phi«n muµn
Các l¶i dÕy h©p hòi chï ðßa ðªn vi®c thñc hi®n các ði«u nhö bé
Chúng ta hãy noi theo l¶i hß¾ng dçn cüa B§c ÐÕi Giác Ngµ
Mà thñc hành cái th¤y cüa b§c Nhân Vß½ng là siêu lên sñ ð¯i ðãi
Và tinh t¤n trong sñ tïnh thÑc
Con ð߶ng vô hành là con ð߶ng cüa chß Ph§t
Và kë nào nß½ng theo thì ðÕt ðßþc Ph§t Quä.

Thª gi¾i vô th߶ng này nhß äo änh, nhß mµng huy­n, th¬ tánh nó không th§t có
Hãy lìa xa m÷i sñ trìu mªn và c¡t ðÑt m÷i sñ ràng buµc cüa ghét thß½ng
Mà thñc hành thi«n quán n½i ch² yên tînh v¡ng l£ng
Nªu ta · trong trÕng thái tñ nhiên an tînh
Mà không c¥n có mµt chút n² lñc nào
Thì ta chÑng ðßþc ÐÕi Thü „n
Và ðÕt ðßþc cái không n¡m b¡t ðßþc.

Ð×ng cho gì mà cûng ð×ng nh§n gì cä
Mà chï c¥n an nhiên tñ tÕi
Vì ÐÕi Thü „n vßþt qua t¤t cä m÷i ch¤p nh§n hay khß¾c t×
Vì a LÕi gia ThÑc là vô sinh
Nên không th¬ b¸ ngån che hay làm nh½ b¦n
Nªu ta an trú trong ch¯n vô sinh
Thì t¤t cä m÷i s¡c tß¾ng ð«u tan vào Pháp Gi¾i
Và nhæng ham mu¯n cùng lòng kiêu hãnh
Cûng tan biªn vào ch¯n hß vô
Khi r­ cây b¸ c¡t ði thì lá cây tàn úa
Khi c¡t r­ v÷ng tâm thì luân h°i cûng r½i røng
Khi th¡p ng÷n ðèn thì ánh sáng làm tan biªn ngay bóng ðêm trong muôn vàn kiªp
SÑc mÕnh cüa tâm giác ngµ chï lóe lên là tiêu hüy bÑc màn vô minh.

Kë nào còn dính m¡c vào tâm
Thì không hi¬u ðßþc chân lý
Vßþt qua bên kia thª gi¾i cüa tâm
Kë nào có ý n² lñc tu t§p thì không th¤y ðßþc chân lý vßþt ngoài sñ tu t§p.
Ь biªt ðßþc cái chân lý vßþt ngoài v÷ng tâm và sñ tu trì theo pháp môn nhö
Ta phäi ch£t ðÑt m÷i dây m½ r­ má cüa tâm
Ь nhìn th¤y sñ v§t b¢ng c£p m¡t tr¥n
Nh¶ ðó mà có th¬ vßþt thoát khöi m÷i sñ phân bi®t h¥u có ðßþc sñ an nhiên tñ tÕi.

Cái hi¬u biªt t¯i thßþng vßþt lên m÷i sñ ð¯i ðãi
Hành vi t¯i thßþng bao trùm m÷i thÑ mà không dính m¡c
Sñ ð¡c quä t¯i thßþng
Là th¬ hi®n sñ huy«n di®u mà không có mµt chút mong c¥u
Khi m¾i thñc hành tu t§p
Hành giä th¤y tâm vang ðµng nhß ng÷n thác ð±
N½i giæa dòng, nhß dòng sông H¢ng Hà, nó tiªp tøc chäy ch§m lÕi và tr· nên êm d¸u
Và cu¯i cùng tâm là ðÕi dß½ng bao la
N½i ðó ánh sáng m© và con hþp thành mµt.

C¯t tüy cüa ÐÕi Thü „n và M£c Chiªu Thi«n chính là hoàn toàn không có mµt n² lñc nào cä, cÑ theo dòng nh§n ðßþc Tánh, th¤y Tánh thì cÑ an nhiên tñ tÕi mà vui ch½i. Pháp M£c Chiªu Thi«n ðã ðßþc trình bày ð¥y ðü trong bài "Thói Nhà Tào еng" nên s¨ không nói thêm · ðây.

Có mµt v¤n ð« th߶ng ðßþc ng߶i h÷c Thi«n quan tâm là phß½ng pháp tham công án cüa dòng Lâm Tª. Làm thª nào nhæng câu nói bí hi¬m ho£c nhæng cØ chï ðánh, ð§p, la hét lÕi có th¬ khai ngµ cho h÷c trò ðßþc? Làm thª nào mµt phß½ng pháp ðòi nhi«u n² lñc và ý chí lÕi có th¬ ðßa t¾i cänh gi¾i xa lìa m÷i n² lñc và ý chí, an nhiên tñ tÕi? Trß¾c khi lßþc giäi phß½ng pháp tham công án, chúng ta nên tr· ngßþc v« nhæng l¶i khai th¸ phß½ng ti®n cüa chß T± · các ð¶i trß¾c. B·i vì 2026 công án, hay còn g÷i là các pháp án hay pháp thoÕi do ð¶i sau lña ch÷n s¡p xªp, ð«u có liên h® v¾i các l¶i khai th¸ phß½ng ti®n. Nhßng nhæng l¶i hay cØ chï cüa các Thi«n Sß ð¶i sau th߶ng mang tính bí hi¬m h½n, møc ðích ð¬ di­n bày l¶i cÑu cánh. Уc bi®t là v¾i các Thi«n Sß uyên bác các môn h÷c cüa bách gia chß tØ và vån chß½ng l²i lÕc thì lÕi thích dùng nhi«u ¦n dø vån h÷c. Ði«u này ðã làm cho ði«u ðã bí ¦n lÕi càng thêm bí ¦n, gây thêm khó khån cho Thi«n sinh. Ng߶i ðß½ng th¶i ðßþc trß·ng thành chung trong mµt truy«n th¯ng vån h÷c v¾i các sß t¤t nhiên là nh§n ðßþc d­ h½n là các ng߶i ð¶i sau. Còn ð¯i v¾i ng߶i ðßþc trß·ng thành trong vån h÷c Tây phß½ng nhß h¥u hªt chúng ta thì lÕi càng khó bµi ph¥n.

Cách di­n bày b¢ng ¦n dø vån h÷c có th¬ tìm th¤y trong các thí dø sau:

Ngài Hß½ng Nghiêm nói:

"Nåm ngoái nghèo mà không th§t là nghèo,
Nåm nay nghèo m¾i th§t là nghèo,
Nåm ngoái nghèo không có mµt mänh ð¤t (Tâm) ð¬ c¡m dùi (pháp an tâm),
Nåm nay nghèo dùi cûng không còn".

Trong pháp thoÕi này, nghèo ví cho vô tâm, ð¤t chï cho Tâm, dùi chï cho pháp an tâm. Nªu không ðü mµt s¯ v¯n tß½ng ð¯i v« vån h÷c trung hoa th¶i kÏ ðó, chúng ta không cách chi hµi ðßþc pháp thoÕi này. Dù v§y, ðó vçn chßa là l¶i cÑu cánh.

Thí dø khác có th¬ tìm ðßþc v¾i cách ¦n dø bí ¦n h½n nhß, sáo không l² và ðàn không dây. Mµt kë ðã ðÕi ngµ phäi nghe ðßþc và ch½i ðßþc sáo không l² và ðàn không dây. Âm thanh cüa sáo có l² và ðàn có giây là âm thanh do nhân duyên tÕo nên, thuµc pháp sinh di®t, tÑc pháp có sinh có di®t. Âm thanh cüa sáo không l² và ðàn không dây không do nhân duyên tÕo nên, thuµc pháp không sinh không di®t, g÷i t¡t là pháp vô sinh di®t. Có th¬ th¤y, ngay cä ng߶i uyên bác v« vån h÷c trung hoa cûng chßa ch¡c n¡m ðßþc ¦n dø này. Thñc sñ Thi«n chính tông không c¥n t¾i cái cách ¦n dø vån h÷c phÑc tÕp nhß v§y. Nhßng vì l¶i cÑu cánh không dùng ðßþc b¢ng ngôn ngæ vån tñ, nên các sß m¾i dùng nhi«u cách bí ¦n, v×a ð¬ khai th¸ l¶i cÑu cánh, v×a ð¬ ch£n ðÑng nhæng hi¬u l¥m cüa h÷c trò v« các l¶i phß½ng ti®n.

Ch² này, có Sß nói: "Nªu ta nói ra l¶i tµt cùng Tông chï thì nhà s¨ không dân." Nhà ðây là nhà T±. Nghîa là, nªu Ngài nói ra l¶i tµt cùng Tông chï ¤y, thì s¨ không có h÷c trò nào vào nhà T± n±i. trong truy«n th¯ng dÕy Thi«n, các Sß th߶ng thích dùng sách Vô Môn quan cüa Ngài Vô Môn Hu® khai h½n là dùng sách Bích nham Løc cüa Ngài Tuyªt Чu. B·i vì, r¤t ð½n giän, Ngài Tuyªt Чu giöi vån chß½ng quá, chï gây r¡c r¯i thêm cho h÷c trò. trong khi ðó, Vô Môn quan trñc tiªp h½n, ð½n s½ h½n, ít ¦n dø vån h÷c h½n, và cûng mãnh li®t h½n.

Các l¶i khai th¸ phß½ng ti®n thì r¤t nhi«u. Chúng ta có th¬ lßþc s½ mµt s¯ l¶i có tính ph± biªn · ðây.

L¶i ð¥u tiên th߶ng g£p nh¤t là các l¶i v« vô tâm. Vô tâm nghîa là s¯ng v¾i cái không-mµt-hi®n-tß¾ng cüa tâm. T± Sß B° Ы ÐÕt ma viªt Vô Tâm Lu§n. Có Sß nói, Vô tâm th¸ ðÕo, vô tâm tÑc là ðÕo v§y. Nhßng T± Tr¥n Nhân Tông lÕi nói, vô tâm do cách nh¤t trùng quan, vô tâm vçn còn cách cä mµt äi quan v¾i giác ngµ v§y. B·i vì ðây vçn là l¶i phß½ng ti®n nên nói xuôi cûng ðúng, mà nói ngßþc cûng ðúng. Ng߶i s¯ng ðßþc v¾i vô tâm là s¯ng ðßþc v¾i Th¬ Tánh cüa Tâm, trong khi ðó các Tâm Ph§t, Ma, Thi®n, Ác, Lành, Dæ... chï là các hi®n tß¾ng cüa Tâm cûng nhß mây kh·i trong b¥u tr¶i, nhß sóng d§y trên m£t nß¾c, mà hß không v¾i ch¤t nß¾c, tÑc là Tánh cüa Tâm, vçn h¢ng b¤t ðµng an nhiên. L¶i này chï cách vào Th¬ cüa Tâm.

Có mµt l¶i chï vào Døng cüa Tâm là, bình th߶ng tâm th¸ ðÕo. L¶i này phÑc tÕp h½n l¶i trên. Ý là, tâm bình th߶ng, hay tâm h¢ng ngày, hay tâm h°n nhiên thoäi mái thì là thu§n ÐÕo v§y. Bình th߶ng tâm ý là, tâm có vô tâm (tÑc không mµt hi®n tß¾ng cüa tâm) thì cûng m£c k®, cÑ h°n nhiên thu§n Tánh mà vui ch½i thôi. Nhßng phäi th¤y là, ý này khó thâm nh§p h½n ý cüa "vô tâm th¸ ðÕo". B·i vì chúng ta chßa bao gi¶ th§t sñ là h°n nhiên hªt. Chúng ta là kªt quä cüa vô lßþng nhân gieo sÇn t× kiªp trß¾c, là trß·ng thành t× mµt n«n vån hóa, xã hµi, giáo døc, thói quen cüa kiªp này, là ðßþc ði«u ki®n hóa t× nhæng h® th¯ng mà không th¬ biªt hªt ðßþc. Dù có nói là giäi tr× kiªn thÑc hay xóa bö ký Ñc nhß krishnamurti thì ch¡c gì ðã là h°n nhiên, ch¡c gì ngôn ngæ và hành ðµng cüa chúng ta th§t sñ xu¤t phát t× di®u døng cüa Tánh B±n Nhiên T¸ch Chiªu. H°n nhiên không có nghîa là thích u¯ng rßþu thì ði quán, thích nhäy ð¥m thì ði vû tr߶ng, vân vân. Không th¤u ðßþc nghîa này thì các hành ðµng cûng chï là do vô minh v§y, m£c dù chuy®n u¯ng rßþu v¾i nhäy ð¥m hoàn toàn không quan h® v¾i chuy®n ðÕo hay chuy®n không ðÕo. Không mµt phen th¤y ðßþc Tánh thì không bao gi¶ biªt ðßþc tâm h°n nhiên này là gì hªt. T¾i ðây ta có th¬ th¤y, tìm l¶i cÑu cánh th§t sñ là khó v§y, l¶i nào cûng có th¬ gây hi¬u l¥m hªt.

L¶i thÑ ba th߶ng g£p là các l¶i v« vô ni®m. L¶i vô ni®m th߶ng chï vào Tß¾ng cüa Tâm. Vô ni®m có h½i khác mµt chút v¾i vô tâm. Nghîa khác ðó là, vô tâm có th¬ g°m cä ni®m và vô ni®m, nhßng vô ni®m không th¬ g°m cä vô tâm và hæu tâm. Nghîa này th§t vi tª, vì · mµt vài trÕng thái, dù là ni®m hay vô ni®m mang nhi«u tính kÛ thu§t h½n là vô tâm. tuy v§y, ða s¯ các Sß vçn ð°ng nh¤t hai chæ này, l¤y nghîa là, có tâm thì ni®m kh·i, vô tâm thì mµt ni®m cûng chÆng d¤y lên. Chúng ta có th¬ l¤y mµt thí dø cho rõ ràng h½n v« cách dùng hai nghîa này. Vô Tâm có th¬ ví nhß Tánh cüa nß¾c. Ni®m ví nhß m£t nß¾c d§y sóng. Vô Ni®m ví nhß m£t nß¾c không d§y sóng. Nhß v§y, Ni®m v¾i Vô Ni®m có khi chính là Hæu Tâm, và cûng có khi cûng chính là Vô Tâm. do v§y, dùng chæ Vô Ni®m ti®n lþi h½n, vì ð¯i v¾i ng߶i chßa thñc sñ Ngµ thì có th¬ nh§n ra ðßþc, nhìn th¤y ðßþc Ni®m v¾i vô ni®m (tÑc sóng và không sóng) chÑ chßa th¬ nhìn th¤y ðßþc Vô Tâm (tÑc Tánh nß¾c cüa sóng). Nªu ng߶i ð÷c th¤y sñ phân bi®t Vô Tâm v¾i Vô Ni®m khá phÑc tÕp thì có th¬ ð°ng nh¤t hai nghîa này cûng ðßþc. Chæ nào cûng là ðÕi phß½ng ti®n cä. T¾i khi vào ðßþc ð¤t th§t, r°i m¾i biªt là l¶i nào cûng vçn còn xa ðÕo v§y.

Có th¬ tìm thêm mµt thí dø thÑ nhì cho rõ nghîa này h½n, b¢ng cách mßþn l¶i cüa mµt v¸ ÐÕi Giác Ngµ · thª kÖ 20 này. Krishnamurti, trong các sách cu¯i ð¶i ông, th߶ng khäo sát v« tiªn trình hình thành các ni®m (thought) và ð« ngh¸ nhæng ng߶i tin ông s¯ng v¾i cänh gi¾i cüa Vô Tâm (vacant mind). Ðây cûng chính là l¶i ðÕi phß½ng ti®n cüa Яn Ngµ Thi«n v§y.

Khi còn · Vi®t Nam, lúc tôi chßa hi¬u l¶i cüa Th¥y tôi, thì Sß thúc tôi là Ngài Th߶ng Chiªu có cho cây g§y ði ð߶ng là, cÑ ni®m vô-ni®m thì kiªp này thª nào cûng t¾i. L¶i này ti®n lþi h½n l¶i vô-ni®m mà cûng không hoàn toàn là vô-ni®m. V¾i th¶i gian thì s¨ th¤y ðßþc cái không dùng l¶i di­n tä ðó v§y. B·i vì ð¸nh nghîa vô ni®m theo Ngài Th¥n Hµi là: "Vô ni®m là không ni®m hæu và vô, không ni®m thi®n và ác, không ni®m cùng và vô cùng, không ni®m cân l߶ng, không ni®m B° Ы (giác), không h® ni®m n½i B° Ы, không ni®m Niªt Bàn, không h® ni®m n½i Niªt Bàn. Ðây là chÑng ðÕt vô ni®m." N½i khác, Ngài tiªp: "Các thi®n tri thÑc, nªu có kë trong hàng hæu h÷c ôm giæ mµt ni®m trong tâm, ni®m ¤y có th¬ dçn t¾i tö ngµ, nhßng khi cä ðªn mµt ni®m nhß thª không còn khu¤y ðµng trong tâm, tö ngµ cûng s¨ không còn næa, và ð¤y chính là vô ni®m."

Có mµt l¶i ðÕi phß½ng ti®n khác, trích t× Pháp Bäo Ðàn Kinh, do Løc T± Hu® Nång nói cho Hu® minh lúc b¸ rßþt ðu±i ðòi y bát: "Ð×ng nghî thi®n, ð×ng nghî ác, ngay khi ðó chính là khuôn m£t th§t cüa ngß½i v§y." T± Vô Môn Hu® Khä phê bình ch² này là, trong lúc quýnh quáng không k¸p gì hªt, Løc T± ðã l¤y c½m t÷ng vào mi®ng Hu® minh v§y. Ngài Vô Môn ðã nói ðúng, vì ðây vçn chßa là ð¤t th§t. Có th¬ chiªt giäi câu này nhß sau, nghî thi®n nghî ác ðß½ng nhiên là tâm chúng sanh, là sai r°i. Nhßng, ð×ng nghî thi®n, ð×ng nghî ác lÕi là Nhß lai Thi«n, chÑ chßa là T± Sß Thi«n. Nªu phäi trä l¶i mµt câu nhß v§y theo c½ phong thì nên là, nghî v¾i ð×ng nghî vçn là mang gông ðeo c±, mang xi«ng vào chân v§y. Cho nên m¾i biªt, l¶i tµt cùng tông chï khó dùng ngôn ngæ vån tñ di­n bày.

Ngài ÐÑc S½n Tuyên Giám nói: "Tâm sanh thì các pháp sanh. Nªu khéo mµt ni®m chÆng sanh thì h¢ng thoát khöi sanh tØ, chÆng b¸ sanh tØ trói buµc, c¥n ði thì ði, c¥n ng°i thì ng°i, lÕi còn có vi®c gì?"

Có th¬ tìm ðßþc mµt phän lu§n · ðây ð¬ làm minh bÕch h½n các nghîa này. trong kinh th߶ng nói, ngoÕi ðÕo ni ki«n tØ có th¬ nh§p ð¸nh su¯t tám vÕn b¯n ngàn kiªp mà không sanh mµt ni®m, nhßng vçn không thoát khöi sanh tØ luân h°i.

Nhß v§y, câu höi có th¬ là, ch² khác nhau cüa mµt ni®m chÆng sanh cüa Thi«n Tông và ngoÕi ðÕo n¢m ch² nào? Trß¾c tiên phäi giäi nghîa tám vÕn b¯n ngàn kiªp v×a nói. Tám vÕn b¯n ngàn kiªp là tßþng trßng cho tám vÕn b¯n ngàn phi«n não. ta th߶ng nghe nói, nhà Ph§t có tám vÕn b¯n ngàn pháp môn, nói theo Ti¬u th×a thì là ð¬ ð¯i tr¸ tám vÕn b¯n ngàn phi«n não, nói theo ÐÕi th×a thì là ð¬ chuy¬n y thành tám vÕn b¯n ngàn hß½ng hoa trang nghiêm cõi Ph§t. NgoÕi ðÕo có th¬ xa lìa phi«n não mà không sanh mµt ni®m nh¶ t§p ð¸nh. Ði«u khác cån bän nh¤t giæa Thi«n Tông và ngoÕi ðÕo là, pháp ð¸nh cüa T± Sß Thi«n là pháp vô sanh di®t, là ð¸nh cüa Pháp Thân, không do sñ tu t§p hay chÑng ngµ gì mà có th¬ ðßþc. Chìa khóa ð¬ phân bi®t ch² này là, không do mµt n² lñc nào cüa Tâm mà thành tñu.

Có mµt l¶i ðÕi phß½ng ti®n khác ßa ðßþc nh¡c t¾i là, cÑ theo dòng nß¾c mà vào. †n dø vån h÷c này mang ðßþc cä ba ph¥n, Th¬-Tß¾ngÐøng cüa Tâm. Nß¾c không có hình dÕng (tÑc là vô tß¾ng) gì hªt, nhßng lÕi biªn hóa thiên hình vÕn trÕng. — bình tròn thì mang tß¾ng tròn, bình vuông thì mang tß¾ng vuông, · gµp ðá xu¯ng thì g÷i là su¯i, · ð°ng b¢ng thì là sông, · ðÕi dß½ng thì là bi¬n. Hoàn toàn không mµt n² lñc nào hªt, mà cÑ tñ nhiên thoäi mái biªn hóa t¾i vô cùng.

Tuy nhiên, t¤t cä các l¶i vô tâm, bình th߶ng tâm, vô ni®m, ð×ng nghî thi®n ð×ng nghî ác, cÑ theo dòng nß¾c mà vào... ð«u không nói lên ðßþc cänh gi¾i th§t. Nªu không n¡m ðßþc væng vàng tông chï e có khi r½i vào cái ngoan không, không sanh mµt ni®m cüa ngoÕi ðÕo. Vä lÕi nªu Thi«n chï là nhß v§y thì d­ quá, quá d­ v§y, su¯t mµt ð¶i cÑ n¡m mµt chæ trên mà giæ thôi.

Ь tránh cho h÷c trò r½i vào nguy hi¬m trên, chß T± khi nghe nhæng l¶i trên ð«u cänh giác, × nhß v§y ðó, nhßng vçn còn thiªu mµt l¶i. Ðâu là cái l¶i r¯t sau này, tÑc là t¯i h§u cú ðó. Hình nhß không th¬ dùng ngôn ngæ di­n bày ðßþc, dù có hi¬n Tông chï ki¬u nhß, phi«n não v¾i Niªt Bàn cûng chßa t×ng mµng qua..., thì cûng chï là ki¬u mà chß T± bäo là bôi râu ðµi mão v¨ r¡n thêm chân. Cách th߶ng ðßþc dùng ð¬ trä l¶i tr߶ng hþp này là im l£ng, sñ im l£ng mà ð¶i sau th߶ng khen ngþi là m£c nhß lôi, câm l£ng nhß s¤m sét.

Có l¨, ðó là lý do ð¥u tiên mà công án ðßþc hình thành, và t¤t cä các l¶i khai th¸ phß½ng ti®n trên ð«u ðßþc biªn thành công án, ð¬ nói r¢ng, nªu chï vô tâm hay vô ni®m thì d­ quá, chßa ðâu, ð¶i sau còn phäi ng½ ng½ ngác ngác nhi«u næa, còn l¶i r¯t sau næa kia, phäi tìm ði, tham cÑu ði. Mµt khi chßa nhìn th¤y thì chßa biªt ðâu.

Trong nhæng th¶i kÏ ð¥u, khi h® th¯ng công án chßa hình thành, h÷c nhân không ðßþc trao mµt công án nh¤t ð¸nh, ta có th¬ ðoán nhß v§y. Cách dÕy Thi«n · trung hoa b¤y gi¶, có th¬ tin ðßþc là, ðã dùng ba cách khác nhau:

(1) M£c Chiªu Thi«n, ðßþc khai tri¬n và lßu truy«n qua dòng Tào еng.

(2) KÛ thu§t Tháo Ðinh Nh± Ch¯t, trò kh·i tâm gì cûng ð«u b¸ Th¥y phá, dù ðó là tâm Thánh, tâm phàm, tâm Ph§t, tâm ma... ð¬ ðßa trò vào ch² tình cùng lý t§n m¾i th¤y ðßþc cái Vô Cùng Vô T§n vçn ðang hi¬n hi®n trß¾c m¡t. KÛ thu§t này hoàn toàn không dña vào phép ng°i, chï Ñng biªn trong các ch² kh·i tâm và không kh·i tâm. Cä nåm nhà bäy phái ð«u dùng kÛ thu§t này. Th¥y tôi, Ngài TrÕm Nhiên T¸ch Chiªu, chï dùng riêng kÛ thu§t này khi dÕy tôi. Ði«u b¤t ti®n cüa kÛ thu§t (chæ ng߶i xßa g÷i là thü ðoÕn) này là phäi s¯ng g¥n Th¥y. trong hành trÕng cüa các Sß dòng qui NgßÞng xßa, chï th¤y riêng kÛ thu§t này, trong bài cØ xß¾ng tông phong qui NgßÞng b¡t ð¥u v¾i câu: "Phàm Thánh tình t§n, Th¬ Lµ ch½n th߶ng..." Th¥y mà không hoàn toàn th¤u tri®t thì không dùng n±i kÛ thu§t này.

(3) Phß½ng pháp thÑ ba là, Th¥y dÕy trò mµt trong nhæng l¶i khai th¸ phß½ng ti®n (ðã nói trên) có tính cách an tâm g¥n v¾i cänh gi¾i th§t (th߶ng nói là, nhß l¤y bánh d² con nít ð×ng khóc), và yêu c¥u trò tìm câu r¯t sau, tÑc t¯i h§u cú, còn g÷i là thiªu mµt chùy sau gáy. Sß thúc tôi, Ngài Th߶ng Chiªu, ßa nói v¾i h÷c nhân là phäi ni®m vô ni®m, là cûng dùng phß½ng pháp này v§y.

Qua nhi«u ð¶i sau, phß½ng pháp thÑ ba, tÑc phß½ng pháp tìm câu r¯t sau b¢ng cách thâm nh§p các cänh gi¾i cüa vô tâm vô ni®m ðßþc biªn ð±i và h® th¯ng hóa thành phß½ng pháp tham công án. Ы tài càng lúc càng phong phú biªn hóa, lên t¾i 1,700 công án, không còn thu¥n túy chï khai th¸ Tâm Vô Tâm næa. T¾i ðây, thì phß½ng pháp thÑ tß ðßþc hình thành, pháp tham công án, cûng là phß½ng pháp ðßþc các h÷c nhân Tây phß½ng quan tâm nh¤t.

Sß Phøng S½n, trong biên khäo v« Thi«n (chßa in) có viªt:

"...Công án này có th¬ là mµt chæ hay mµt câu mà Thi«n sinh phäi thâm nh§p ý nghîa không b¢ng giäi thích hay ý lu§n. sau ðó Thi«n sß BÕch †n · Nh§t ðã Ñng døng h® th¯ng công án mà Thi«n sinh phäi trình "l¶i giäi ðáp cùng th¥y". H® th¯ng công án này g°m có 5 loÕi t× th¤p lên cao nhß sau:

(1) Công án cho th¤y Bän lai Di®n Møc (Pháp Thân).

(2) Công án Ñng døng giác tính không b¸ vß¾ng m¡c vào cái ngµ ban ð¥u (C½ Quan).

(3) Công án giúp thâm nh§p vào ý nghîa chân th§t cüa các l¶i khó nghî khó bàn (Ngôn Tuyên) cüa Chß T±.

(4) Công án khó vßþt qua (Nan Th¤u), loÕi công án này khó tin, khó giäi và khó thâm nh§p.

(5) Công án ð¥y Thi«n sinh vào thª gi¾i vô ngÕi trong cuµc s¯ng ð¥y phân chia, trói buµc và gi¾i hÕn, r°i tay không ði vào ch¯n chþ búa nhßng làm cho m÷i ng߶i ðßþc hß·ng lþi lÕc (Hß¾ng Thßþng).

Thi«n sinh phäi n² lñc th§t nhi«u và träi qua mµt th¶i gian lâu dài m¾i qua hªt 5 giai ðoÕn nói trên..."

Ðó là theo cách h® th¯ng hóa cüa dòng Lâm Tª Nh§t Bän. tuy nhiên, theo sách Chích Thü Di®u Thanh, bän anh - d¸ch là the sound of the one Hand, Tiªng V² Cüa Mµt Bàn tay - do mµt Sß Lâm Tª Nh§t Bän viªt, sñ suy thoái · các ð¶i sau cüa Ngài BÕch †n ðã xäy ra mµt cách nghiêm tr÷ng. Thí dø, Th¥y mong ðþi mµt câu trä l¶i có tính cách công thÑc t× trò, nhß ð¬ trä l¶i câu: "Tiªng V² cüa mµt bàn tay?" trò phäi ðßa thÆng bàn tay v« phía Th¥y. Hi¬n nhiên, t¤t cä nhæng mong ðþi mµt ðáp Ñng công thÑc và chính nhæng ðáp Ñng công thÑc ð«u chï là Thi«n giä mÕo. trong ð¤t th§t, tÑc là khi Th¥y và trò ð«u s¯ng ðßþc trong cänh gi¾i th§t, thì phäi là thiên biªn vÕn hóa, không mµt tâm ð¬ có th¬ kh·i ðßþc, thì l¤y ðâu ra công thÑc mà ch¶ ðþi v¾i ðáp Ñng.

Có th¬ l¤y mµt phän lu§n ð¬ làm rõ ràng h½n ði«u v×a nói trên. Tiªng V² cüa mµt bàn tay (tÑc công án Chích Thü Di®u Thanh) là âm thanh không do nhân duyên tÕo nên, là pháp vô sanh di®t, không th¬ nào l¤y Tâm Vô sanh Di®t m¾i th¤u ðßþc. Còn t¤t cä nhæng ch¶ ðþi và ðáp Ñng có tính cách công thÑc ð«u là các hành tß¾ng cüa tâm sanh di®t. Th¥y và trò nhß v§y thì chï kéo nhau vào ð߶ng ma v§y.

Có th¬ chiªt giäi cách khác. hai bàn tay m¾i tÕo ðßþc tiªng v², v§y làm sao nghe ðßþc tiªng v² cüa mµt bàn tay? Nªu h÷c nhân s¯ng liên tøc trong Tñ Tánh thì th¤y ngay r¢ng, dù là hai bàn tay hay mµt bàn tay, dù là có tiªng v² hay không tiªng v², thì Tánh nghe vçn hi¬n hi®n không gián ðoÕn. V§y thì l¤y gì mà sß dám bäo là t¾i tiªng v² cüa mµt bàn tay thì không nghe ðßþc? Tánh nghe có biªn m¤t bao gi¶ ðâu?

Nhß v§y, có cách nào ð¬ tr¡c nghi®m sñ giác ngµ cüa trò không?

Nªu Th¥y có th¥n thông, có th¬ th¤y ðßþc các cänh gi¾i Tâm Vô Tâm cüa trò là t¯t nh¤t, tÑc là th¤y ðßþc pháp gi¾i Nh¤t Chân Di®u Tâm mà trò ðang vui ch½i an hß·ng (kh¡p pháp gi¾i biªn thành c½m, tha h° chúc mûi ních cho no...), và cûng chính là vô lßþng pháp gi¾i tâm mà trò ðang nhäy múa vui ðùa. tuy nhiên, Thi«n chính tông chü trß½ng tu Trí Hu® Giäi Thoát chÑ không tu th¥n thông, nên cûng th߶ng dùng phß½ng pháp khác.

Phß½ng pháp ðó chính là C½ phong V¤n Ðáp. C½ phong V¤n Ðáp là dùng các câu höi b¤t ng¶ vào nhæng lúc b¤t ng¶, ð¬ qua nhæng câu trä l¶i ðµt kh·i không tính toán tß l߶ng cüa tâm mà biªt ðßþc ch² an tâm cüa trò. Яi v¾i ng߶i ðÕt ngµ, thì có nói ngàn tri®u l¶i, dù xuôi dù ngßþc dù d÷c dù ngang, cûng không có mµt l¶i sai tông chï. Яi v¾i ng߶i chßa thñc sñ ngµ, thì nói hay viªt m߶i l¶i, có giöi l¡m thì cûng phäi sai ít nh¤t là mµt l¶i. Còn chín l¶i khª hi®p kia do nói hay viªt, nhß v§y chï là do nh¾ lÕi t× sách v· vån tñ.

Có th¬ l¤y mµt pháp thoÕi làm thí dø cho rõ ch² này.

Mµt ông tång höi Tri®u Châu:

- Thª nào là ð® nh¤t cú?

- Ông höi gì?

Ông tång l§p lÕi: "Thª nào là ð® nh¤t cú?"

Tri®u Châu ðáp: "Ông biªn thành nh¸ cú r°i."

Trong pháp thoÕi này chúng ta th¤y Tri®u Châu có vë nhß ðang hí lµng ch½i trò chæ nghîa. Dù v§y vçn có nhi«u ph¥n nghiêm chïnh · ðây.

Tri®u Châu höi lÕi: "Ông höi gì?" là ð¬ xem coi ông tång có biªt an tâm ch² nào chßa. khi ông tång l§p lÕi câu höi: "Thª nào là ð® nh¤t cú?" ð¬ trä l¶i câu höi cüa Tri®u Châu thì hi¬n nhiên là (1) ho£c là ông tång hoàn toàn không biªt gì v« pháp C½ phong V¤n Ðáp nên chï trä l¶i theo ki¬u nói chuy®n thông th߶ng, (2) ho£c là ông tång có quen pháp C½ phong V¤n Ðáp trong chùa nhßng trong thäng th¯t ông ðã l§p lÕi câu höi, tÑc là s¯ng v¾i tâm quá khÑ, tÑc là sai tông chï Thi«n. trong tông chï Thi«n, ngay ðªn cái tâm hi®n tÕi cûng không có ch² b¤u víu thì l¤y ðâu ch² mà ch½i trò nhà ma cØa quÖ v¾i tâm quá khÑ, tâm v¸ lai gì gì ðó... Vào nhà ðßþc r°i, thì tâm nào cûng là ðúng cä. Còn chßa vào ðßþc nhà thì tâm nào cûng là sai cä.

Nhß v§y C½ phong V¤n Ðáp chï ðßþc dùng ð¬ Th¥y tr¡c nghi®m trò, ho£c là dùng trong các tr§n pháp ð¤u ð¬ tr¡c nghi®m ng߶i khác, ho£c là ð¬ ðùa giÞn giæa bÕn bè trong chùa v¾i nhau. Dùng mà không chính ðáng e là ðã phÕm gi¾i r°i v§y. Nªu th¶i này mà chúng ta mu¯n dùng lÕi pháp này thì thª nào cûng phäi hình thành mµt thÑ ngôn ngæ m¾i v§y. Dù v§y, vi®c tu Thi«n hoàn toàn không dính dáng gì t¾i C½ phong V¤n Ðáp.

— trung hoa và Vi®t nam chú tr÷ng nh¤t là công án loÕi Pháp Thân, và thÑ nhì là công án loÕi C½ Quan, không ðòi höi h÷c nhân phäi giäi t¤t cä công án nhß dòng Lâm Tª Nh§t Bän. Яi v¾i h÷c nhân ðßþc Th¥y dÕy tham công án thì công án loÕi Pháp Thân là b¡t buµc ßu tiên. — chùa tôi, l¯i dÕy Thi«n không nh¤t ð¸nh, chï tùy theo cån tính cüa trò mà Th¥y dÕy khác nhau. Thí dø, Sß Ông tôi là Ngài minh TÕo b¡t Th¥y tôi, Ngài TrÕm Nhiên T¸ch Chiªu, tham công án: "Ai bØa cüi ðó mày?", lúc Th¥y còn lo chuy®n höa ð¥u. M· mi®ng cûng b¸ bÕt tai, không m· mi®ng cûng b¸ bÕt tai. do vì tông phong v¯n nØa Tây TÕng nØa Lâm Tª nên tông phong cñc kÏ biªn hóa.

TÕi sao phß½ng pháp tham công án có th¬ ðßa t¾i giác ngµ?

Nªu chúng ta ðang dùng pháp V¤n Ðáp C½ phong ð¬ tr¡c nghi®m lçn nhau, thì chính cách ð£t câu höi v¾i cách ð£t câu ðßa t¾i giác ngµ ðã là sai tông chï hoàn toàn. Tuy®t ð¯i không có cái gì g÷i là ðßa t¾i giác ngµ hªt, và cûng lu§n theo tông chï thì, tuy®t ð¯i không có cái gì g÷i là ngµ v¾i mê hªt. tuy v§y, tham công án vçn là mµt ðÕi phß½ng ti®n cñc kÏ mãnh li®t thích hþp cho nhæng ng߶i cån tính và ý chí cß½ng mãnh. do v§y c± ðÑc còn g÷i dòng Lâm Tª là tß¾ng quân chi pháp. trong khi ðó, nhæng ng߶i cån tính nhu hòa, m«m möng lÕi thích hþp v¾i M£c Chiªu Thi«n cüa Tào еng. Nhæng ng߶i cån tính linh mçn, bí m§t, nhi«u lòng tin có th¬ th¬ nh§p ðßþc cái th¤y ÐÕi Thü „n hay ÐÕi Toàn Thi®n cüa Th¥y chï t¤t nhiên là thích hþp v¾i Thi«n Tây TÕng. trong t§n cùng, cái th¤y ¤y chï là mµt.

Tham công án là mµt n² lñc cüa ý chí mu¯n th¤u ðßþc Sñ Th§t. Sñ Th§t này là pháp vô sanh di®t, chï có th¬ th¤u tri®t ðßþc mµt khi th¤y ðßþc Tánh cüa Tâm, Tâm mình cûng là Nh¤t Chân Pháp Gi¾i Tâm và cûng th§t là Vô Tâm. B¤y gi¶ thì thanh T¸nh Pháp Thân s¨ hi¬n lµ trß¾c m¡t. trong n² lñc ðó cüa ý chí, khi t¾i t§n cùng cüa nghi tình, s¨ vào mµt cänh gi¾i cüa pháp ð¸nh vô ni®m, tß tß·ng dÑt b£t, tình cùng lý tuy®t, v÷ng ni®m v¾i ch½n ni®m vân vân ð«u không có ch² bám trong tâm, ðây chính là biên gi¾i cüa cänh gi¾i pháp gi¾i hi®n toàn ch½n v§y.

Trong thª kÖ này, · bên Nh§t th߶ng dùng các công án khai th¸ Pháp Thân nhß chæ Vô cüa Tri®u Châu, hay nhß Chích Thü Di®u Thanh, tÑc tiªng v² cüa mµt bàn tay cüa BÕch †n. — trung hoa và Vi®t nam th߶ng dùng các công án khai th¸ Pháp Thân nhß Ni®m Ph§t Th¸ Thùy, tÑc ai là ng߶i ni®m Ph§t, hay nhß Vô cüa Tri®u Châu.

Các công án loÕi C½ quan ð¬ tâm không còn · ch² ngµ v¾i mê næa, và ð¬ có ðÕi c½ ðÕi døng th߶ng là, nhß công án mu¯n th¤y sao B¡c ð¦u hãy nhìn v« phß½ng Nam, ho£c nhß Ph§t quan Âm nghìn m¡t, m¡t nào là m¡t chính. Sñ khác bi®t chü yªu cüa các công án Pháp Thân và C½ quan là, công án Pháp Thân chï vào Tâm Vô sanh Di®t, không s¯ng ðßþc cänh gi¾i vô phân bi®t thì không th¤u ðßþc; trong khi ðó, công án C½ quan xô h÷c trò vào thª gi¾i phân bi®t giæa B¡c v¾i Nam, giæa mµt v¾i nhi«u, giæa phø v¾i chính, vân vân...

Các công án loÕi khác không ðòi höi h÷c trò phäi th¤u tri®t. Nhßng v¾i th¶i gian s¯ng thoäi mái bäo nh§m (còn g÷i là ðäm ðß½ng) thì h÷c trò cûng tñ nhiên hµi ðßþc, có l¨ chï tr× các công án dùng các ¦n dø kÏ d¸ quá thì ch¸u thua v§y. Chúng ta không th¬ s¯ng lui tr· ngßþc lÕi th¶i cüa các Ngài ð¬ chia xë chung mµt b¥u khí vån hóa nhß v§y ðßþc.

Phäi höi thêm, có th¬ dùng kinh lu§n giáo ði¬n ð¬ giäi công án không?

Có l¨ ð¯i v¾i mµt s¯ công án, các v¸ pháp sß ho£c lu§n sß có th¬ mang kinh lu§n giáo ði¬n ra giäi ðßþc. Thí dø nhß công án ai là ng߶i ni®m Ph§t chÆng hÕn. ngay nhß lu§n Ti¬u th×a cûng có th¬ nói ðßþc v§y. нn giän l¡m, v¯n th§t là không mµt ng߶i, tÑc nghîa là vô ngã. Nhßng làm sao th¤y ðßþc, nhìn th¤y và s¯ng ðßþc cái ai không mµt ng߶i này b¢ng m¡t, b¢ng thân và b¢ng cä tay, chân thì ðó là v¤n ð« cüa Thi«n. TÑc là làm sao vào ðßþc pháp ð¸nh này thì ðó là ch² giáo ði¬n không dò t¾i ðßþc. Ho£c giä ðem lu§n duy ThÑc cüa ÐÕi th×a ra bàn thì biªn kª s· ch¤p hi¬n lµ quá thÑc thÑ sáu, vân vân... nghe r¤t dài dòng và êm tai. Nhßng th§t sñ thì nhÕt nh¨o và thiªu sinh ðµng làm sao. Các Thi«n sß chï ch¤p nh§n nhæng câu trä l¶i ho£c các hành ðµng ðßþc hi¬u nhß xu¤t phát t× mµt kë ðang vui ch½i trong pháp ðình cüa thanh T¸nh Pháp Thân. Và vì v§y các Ngài không ch¤p nh§n t¤t cä nhæng gì thuµc v« suy nghî tß l߶ng. ngay khi th¤y h÷c trò suy nghî, các v¸ Th¥y th߶ng nói, có tính cách phü nh§n, ngay khi nghî ngþi ðã l¥m qua r°i.

Nhß v§y, phß½ng pháp tham công án tuy®t ð¯i không dùng các khä nång th¤y, nghe, hay, biªt, tß l߶ng nhß mµt s¯ pháp Nhß lai Thi«n. khi công án hi®n ti«n, h÷c nhân có th¬ · trong mµt s¯ trÕng thái ði mà không biªt mình ðang ði, ng°i mà không biªt mình ng°i. B·i vì T± Sß Thi«n phü nh§n quan ni®m ði biªt mình ði, th· biªt mình th· là sñ tïnh thÑc hay giác ngµ cüa mµt v¸ ph§t. Cái biªt hay tïnh thÑc ðó cûng chï là nhæng ðáp Ñng cüa vô minh ngàn ð¶i thôi. Dù v§y, cái không biªt cüa trÕng thái này vçn chßa là ð¤t th§t. Nhß v§y, cái Sñ Th§t ¦n tàng nào ðã làm hi¬n lµ nhæng bóng m¶ cüa vô minh thành các cái biªt và không biªt ¤y? Câu trä l¶i n¢m · trong các công án v« Pháp Thân, thí dø ph¥n trên có nói v« mµt công án Pháp Thân là chï vào Tánh nghe v¾i Chích Thü Di®u Thanh.

Có th¬ tìm ðßþc nguyên nhân tÕi sao mµt s¯ Sß tin r¢ng cái biªt, cái tïnh thÑc là tánh Ph§t. Lý do ð¥u tiên là, theo nghîa t× nguyên, chæ Ph§t là nghîa tïnh thÑc. ta phäi tin r¢ng nghîa này thâm sâu h½n nghîa cüa các chuy®n ði biªt mình ði, th· biªt mình th·. Lý do thÑ hai là Ph§t có dÕy mµt s¯ pháp quán ni®m trong các kinh Ti¬u th×a ð¬ t§p ð¸nh. Kªt t§p ßu th¡ng nh¤t ðã tr· thành pháp minh Sát Tu®. Lý do thÑ ba là các Sß dña vào câu nói cüa T± Sß Thi«n, b¤t phÕ ni®m kh·i duy khüng giác trì, nghîa là không sþ ni®m kh·i, chï sþ biªt ch§m thôi, ý là chï sþ biªt ch§m thì ni®m s¨ dçn mình ði lung tung nhßng khi cái biªt kh·i d§y thì ni®m s¨ biªn m¤t v§y, tâm s¨ ð¸nh tr· lÕi.

Chúng ta s¨ không bàn v« lý do thÑ nh¤t và thÑ hai ðã ðßa t¾i hi¬u l¥m trên, vì e phÕm gi¾i b¤t kính Trß·ng Lão. Nhßng lý do thÑ ba phäi bàn rõ · ðây ð¬ làm minh bÕch các nghîa. Câu nói b¤t phÕ ni®m kh·i duy khüng giác trì chï là mµt l¶i r¤t phß½ng ti®n dành cho các h÷c nhân ðang tu pháp vô tâm ho£c vô ni®m. Cái giác ðó, tÑc cái biªt hay tïnh thÑc ðó, vçn không phäi là cái Tñ Tánh thanh T¸nh. Nªu l¤y l¶i phß½ng ti®n ð¬ kªt lu§n v« nghîa cÑu cánh thì là sai v§y. Hß Vân hòa thßþng, ng߶i phøc hßng dòng Lâm Tª · trung hoa trong ð¥u thª kÖ này, có nói: "Có giác có chiªu vçn còn là sanh tØ," trong Hß Vân pháp ngæ. Dù v§y, giác v¾i chiªu vçn là phß½ng pháp cüa Nhß lai Thi«n. Nªu h÷c nhân không thâm nh§p n±i pháp ð¸nh cüa T± Sß Thi«n t¤t nhiên là không tin vào l¶i phê bình ðó v§y.

Ь ch¯ng v¾i nghîa cüa nhæng v¸ tin vào cái biªt hay tïnh thÑc là Tánh Ph§t, chúng ta có th¬ tìm thêm mµt phän lu§n næa. Nªu l¤y ni®m ð¬ biªt ni®m, dù là phß½ng ti®n ð¬ ly ni®m kia ð¬ tñ duy trì mình trong ni®m biªt, chß T± g÷i là Tâm thßþng sanh Tâm, trên tâm lÕi sanh thêm mµt tâm næa, thª là höng. Phß½ng pháp T± Sß Thi«n dùng trong tr߶ng hþp này là buông bö hªt t¤t cä cái biªt cùng cái không biªt thì sñ th§t s¨ hi¬n lµ. Ý chï th§t là sâu kín khó tin, khó hi¬u và khó vào. trong mµt cách phß½ng ti®n h½n, có th¬ dùng cách dùng ni®m nh§n biªt vô ni®m, nhìn vào ch² mµt ni®m chßa sanh, ch² hÕt bøi chßa d¤y lên, ch² ðóa hoa chßa n·, ch² ni®m trß¾c ðã di®t mà ni®m sau chßa sanh, còn g÷i là pháp Sát Tâm Sanh. Pháp này ðã nói trong Thói Nhà Tào еng và s¨ lßþc s½ lÕi trong bài này, ph¥n cø th¬ vào công án.

Cûng nên trích dçn mµt s¯ pháp ngæ liên h® v¾i vài l¥m lçn v×a nói. Nhß trong Bác S½n pháp ngæ:

"Tham Thi«n không ðßþc m¤t chính ni®m dù trong giây lát. Nªu m¤t mµt cái ni®m "tham cÑu" ¡t trôi lån vào d¸ ðoan, không còn nh¾ mà quay v«. Gi¯ng nhß ng߶i ng°i tînh t÷a chï thích trong sáng l£ng l¨, coi cái kinh nghi®m thu¥n t¸ch tuy®t ð¯i không nh¾m bþn ðó là Ph§t sñ. „y g÷i là m¤t chính ni®m ð÷a kiªn ch¤p thanh t¸nh. Có kë nh§n cái thÑc th¥n biªt giäng dÕy, biªt nói, biªt ðµng, biªt tînh làm Ph§t sñ, ðó tôi cûng g÷i là th¤t chính ni®m. Có kë ðem cái v÷ng tâm ðè nén không cho v÷ng tâm móng kh·i, coi vi®c ¤y là Ph§t sñ. „y cûng g÷i là m¤t chính ni®m vì ðem v÷ng tâm mà ðè nén v÷ng tâm, cûng nhß l¤y ðá mà ðè cö ho£c g÷t lá chu¯i, bóc mµt l¾p lÕi còn mµt l¾p, chÆng bao gi¶ hªt. Có kë quán tß·ng thân tâm nhß hß không, không móng kh·i ni®m nhß t߶ng vách. „y cûng g÷i là m¤t chính ni®m."

Ho£c nhß Ngài Huy«n sa phê bình:

Huy«n sa nói: "Có hÕng ng߶i bäo cái chiêu chiêu linh linh (ý thÑc) là linh ðài cüa Trí tính, cái hay th¤y hay nghe là chính Trí Hu®. coi cái thân ngû u¦n này là chü t¬. V§y mà ðòi làm Thi®n tri ThÑc, chï ðßþc cái l×a b¸p thiên hÕ."

Chúng ta có cách nào ð« ngh¸ mµt phß½ng pháp cø th¬ ð¬ tham công án không?

T¤t cä pháp ngæ cüa các Sß ð«u nói là phäi kh·i nghi tình, nghi tình hi®n ti«n thì chï còn mµt ni®m tham cÑu, ni®m này r¤t g¥n v¾i cái · trên g÷i là ni®m vô ni®m, trong này v÷ng ni®m và cä ch½n ni®m ð«u không còn, t¾i gi¶ t¾i lúc thì Pháp Thân hi¬n lµ. sau ðó m¾i tñ biªt cách tu.

Riêng Ngài Hß Vân lÕi ð« ngh¸ h÷c nhân khi tham loÕi công án Pháp Thân nên ch÷n loÕi có th¬ qui v« ð¥u cüa mµt ni®m. B¤y gi¶ tham công án còn có th¬ g÷i là tham thoÕi ð¥u. ThoÕi ð¥u nghîa là ð¥u cüa mµt câu nói, tÑc là nhìn vào ch² khi mµt ni®m chßa kh·i d§y, ch² mµt ni®m chßa sanh. Ngæ pháp khác còn nói v« cänh gi¾i cüa ng߶i s¯ng ðßþc ch² ngày nghîa là, s¯ng v¾i cái ch² hÕt bøi chßa d¤y lên, ch² ðóa hoa chßa n·, ch² mµt ni®m chßa sanh. G÷i t¡t là cänh gi¾i cüa pháp vô sanh. Ngài th߶ng ch÷n công án ai là ng߶i ni®m Ph§t làm thoÕi ð¥u.

Khi còn h÷c · chùa Tây TÕng (Vi®t Nam), tôi ðßþc dÕy b¢ng phß½ng pháp khác chÑ không phäi là tham công án, nên không có th¦m quy«n ð¥y ðü ð¬ viªt v« pháp này. Nhßng có th¬ ð« ngh¸ dß¾i ðây mµt phß½ng pháp ði d¥n vào công án mµt cách ti®n døng cho nhæng h÷c nhân có ði«u ki®n tu t§p.

(1) Nên tìm Th¥y ð¬ ðÑng trong mµt dòng pháp chính th¯ng và sau này có th¬ th¤u tri®t tông phong dòng mình. аng th¶i chia së mµt cµng nghi®p t¯t v¾i B±n sß và bÕn ðÕo. Nªu chßa có c½ duyên thì ðành phäi l¤y kinh pháp làm th¥y v§y.

(2) Nên t§p pháp th· ít nh¤t là vài tháng. Ði ðÑng n¢m ng°i ð«u theo dõi h½i th·. khi th· vào, biªt mình th· vào, bøng phình ra. khi th· ra, biªt mình th· ra, bøng x©p xu¯ng. Su¯t ngày ð«u giæ tâm nhß v§y. Pháp này có th¬ chæa mµt s¯ b®nh và chu¦n b¸ c½ th¬ cho tr§n chiªn s¡p t¾i.

(3) Nên t§p pháp Sát Tâm sanh sau. M· m¡t nhìn vào khoäng ni®m trß¾c ðã di®t, ni®m sau chßa sanh. Còn g÷i là pháp nhìn vào tâm vô ni®m. TÑc là nhìn b¢ng m¡t vào ch² mµt ni®m chßa sanh. Pháp này khi hi®n ti«n, h÷c nhân s¨ th¤y trß¾c m¡t hi®n ra tâm mình rµng nhß hß không mà không h« có mµt ni®m d¤y lên. Chú ý, ðây không phäi là mµt pháp quán tß·ng gì hªt, hoàn toàn không ðßþc quán v¾i tß·ng gì hªt, mà chï m· m¡t nhìn thôi, r°i t¾i mµt lúc tñ ðµng cänh gi¾i s¨ hi®n ti«n.

(4) khi ð¸nh lñc cüa pháp trên ðã hình thành, ch÷n công án Ai ng߶i ni®m Ph§t (tÑc Ni®m Ph§t Th¸ Thùy). H÷c nhân kh·i ni®m sáu chæ nam Mô a di Ðà Ph§t, r°i nhìn vào tâm mình xem ai v×a kh·i ni®m ðó. Không nhìn vào tâm mình b¢ng m¡t næa, nhßng nhìn b¢ng khä nång nghi ng¶ thám sát cüa ý thÑc. TÑc là không nhìn b¢ng m¡t, nhßng nhìn b¢ng ð¥u, b¢ng bµ óc, b¢ng khä nång tß l߶ng nghi ng¶, mà không ðßþc suy nghî lý lu§n. khi ni®m tham cÑu này hi®n ti«n thì ð¥u cüa h÷c nhân nhß b¸ tê li®t. Nói cách khác, nhìn vào ch² mµt ni®m chßa sanh (tÑc khi chæ ai chßa hi®n ti«n trong tâm) b¢ng ý thÑc. khi ð¸nh lñc này thành tÑc nghi tình b¡t ð¥u hi®n ti«n. Ði s¨ không biªt mình ði, ðÑng có th¬ s¨ không biªt mình ðÑng.

(5) sau khi ð¸nh lñc trên thành, nên nhìn vào ch² chßa sanh mµt ni®m ¤y b¢ng toàn thân. Luôn luôn giæ ni®m tham cÑu v« chæ ai ðó. — ðây t¤t cä nhæng gì thuµc v« v÷ng ni®m và ch½n ni®m ð«u b¸ quét sÕch. sao g÷i là nhìn b¢ng toàn thân? Cänh gi¾i này th§t khó di­n bày b¢ng l¶i. Có mµt l¥n, Th¥y tôi có chï mµt th¸ kiªn ÐÕi Thü „n nhß sau: "Con chï ni®m Ph§t ðßþc khi nào tay cûng ni®m Ph§t và chân cûng ni®m Ph§t." Có th¬ mßþn l¶i ðó ð¬ chú nghîa giæ ni®m tham cÑu b¢ng toàn thân (t× sþi tóc cho t¾i móng chân). khi mñc ðµ nghi tình này hi®n ti«n thì h÷c nhân th¤y núi không là núi, và sông s¨ không là sông. Thân, tâm và ni®m tham cÑu tr· thành mµt th¬. Hoàn toàn không có ch² nào cüa tß l߶ng, so sánh, phân bi®t · ðây.

(6) khi ð¸nh lñc trên thành, s¨ tñ ðµng chuy¬n sang cái th¤y không còn cái gì g÷i là thân v¾i tâm næa, mà toàn pháp gi¾i s¨ biªn thành thân và tâm cüa mình. Toàn pháp gi¾i cây, cö, núi, r×ng ð«u tr· thành mµt ni®m tham cÑu vào ch² chßa sanh cüa ni®m Ai. TÑc là không nhìn b¢ng toàn thân næa, mà nhìn b¢ng toàn pháp gi¾i. H÷c nhân s¨ th¤y mình v¾i ng߶i không cách bi®t, th¤y mình trong ng߶i khác, trong t×ng cây cö lá hoa núi ð°i... Ði«u này g¥n v¾i mµt th¸ kiªn khi Th¥y tôi dÕy: "Vûng nß¾c trß¾c sân cûng chính là Ph§t v§y." nghi tình này t¾i mÑc vÞ ra, s¨ th¤y ðßþc Pháp Thân v§y.

T¤t cä các bß¾c ð« ngh¸ trên ð«u là các cänh gi¾i cüa vô ni®m, chï tr× nghi ni®m là hi®n ti«n thôi.

Thi«n Яn Ngµ còn ðßþc di­n bày b¢ng mµt ngôn ngæ m¾i cüa thª kÖ 20 b·i krishnamurti (· ðây chúng ta s¨ viªt t¡t tên không là K.). K. ðßþc nhi«u ng߶i tin nhß mµt hóa thân cüa Ph§t di L£c. K. không t×ng ð÷c kinh Ph§t, không uyên bác nhßng t¤t cä nhæng l¶i nói, thuyªt giäng ð«u hi¬n Tông chï Thi«n Яn Ngµ. trong sách "Krishnamurti, the open Door," tác giä là bà mary lutyens ghi lÕi là, h÷c giä Ph§t giáo n±i tiªng jagannath upadhyaya chuyên nghiên cÑu các bän vån c± Tây TÕng ðã tìm ra t× ðó mµt l¶i tiên tri v« sñ xu¤t hi®n cüa K. nhß hóa thân cüa Ph§t di L£c (Lord Maitreya), trang 92-93 sách trên.

K. cho r¢ng chân lý là mänh ð¤t không l¯i ngõ ð¬ t¾i, hoàn toàn không th¬ do tu t§p, tøng kinh, ni®m Ph§t, c¥u nguy®n... mà ðßþc. Các sách cu¯i ð¶i ông mang sÑc mÕnh nhß kinh ði¬n ÐÕi Th×a, khäo sát v« các v¤n ð« cån bän v« Tâm (The Mind), v« Nh¤t Chân Pháp Gi¾i Tâm (mßþn chæ này cüa kinh Lång Nghiêm ð¬ d¸ch chæ the universal Mind), v« tr§t tñ vû trø (Cosmic Order), v« Яn Ngµ (cannot be done in time).

Tông chï Thi«n Яn Ngµ hi¬n hi®n rõ ràng nh¤t · hai sách, t߶ng thu§t các cuµc ð¯i thoÕi giæa K. và ông david bohm mang phong thái kinh Ph§t viªt · th¬ ð¯i thoÕi giæa Ph§t và các ông a Nan, Xá Lþi Ph¤t... Nhßng thú v¸ là Dr. david bohm lÕi là mµt ông a nan ngang bß¾ng ßa v£n höi t×ng ý nhö, mµt Xá Lþi Ph¤t uyên bác v« khoa h÷c v§t lý ð¥y th¡c m¡c ng¶ vñc. hai sách ðó là:

(1) the ending of Time. J. krishnamurti and david Bohm, harper & Row, California, 2026.

(2) the future of Humanity. J. krishnamurti and david Bohm, harper & Row, California, 1986.

"Tông phong" cüa K. cñc kÏ vi di®u vì chính hai ng߶i viªt ti¬u sØ (biography) ð¶i ông ð«u thú nh§n là chßa hi¬u K. mu¯n nói gì m£c dù ðã cäm ðßþc sÑc mÕnh cüa chân lý trong l¶i giäng dÕy cüa ông. hai ng߶i này ð«u là bÕn thân nhi«u th§p niên v¾i ông, g¥n nhß ð÷c và nghe t¤t cä nhæng gì ông nói, là hai bà mary lutyens và pupul Jayakur. Ðó là mµt sñ th§t, cûng nhß các v¸ pháp sß, lu§n sß h¬u t¤t cä tß tß·ng ÐÕi Th×a, thuµc lòng các kinh hoa Nghiêm, Lång Nghiêm vân vân... nhßng khi ðßþc nghe hi¬n Tông chï Thi«n Яn Ngµ thì cûng m¸t m¸t m¶ m¶ v§y.

— ph¥n phø løc sách này, có trích d¸ch mµt s¯ ðoÕn nói v« Thi«n ð¸nh t× cu¯n Krishnamurtís Notebook.

Có th¬ nói tóm t¡t v« ý chï cüa K. không?

Câu trä l¶i nên là, hoàn toàn không mµt pháp ð¬ trao cho ng߶i. tuy nhiên, trong các l¶i phß½ng ti®n, K. cûng ð« ngh¸ các thÑ nhß, nên s¯ng v¾i vô tâm (vacant mind, empty mind), v¾i v¡ng l£ng (stillness), v¾i tïnh thÑc (watchfullness, attentiveness), v¾i sñ bùng vÞ thanh t¸nh (shattering purity), th¤y Tánh (realization of the Otherness), vân vân... T¤t cä các ð« ngh¸ ðó ð«u ðßþc nh¤n mÕnh là không do mµt n² lñc cüa Tâm mà thành ðßþc (effortless but one cannot try to touch it), không do sñ huân t§p t× t× (cannot be done in time).

Sau khi ðã duy®t qua v« các tông phong và phß½ng ti®n khác cüa Thi«n Яn Ngµ, chúng ta có th¬ khÆng ð¸nh thª nào là Tông chï?

Hoàn toàn không có l¶i khÆng ð¸nh ðßþc v« Tông chï. T¤t cä các hình thÑc di­n bày ð«u · trong th¬ phü ð¸nh, không phäi cái này, không phäi cái kia, không phäi cái n÷, vân vân... Ngôn ngæ vån tñ không dùng ðßþc cho t¯i h§u cú ðó. Và bây gi¶ chúng ta thØ bß¾c vào thª gi¾i cüa Tín Tâm minh ð¬ xem Ngài Tång Xán ðã hi¬n Tông chï thª nào.

Ghi Chú:

— trên mµt công án ðã ðßþc sØa ý. trong chính vån trung hoa nghîa là: "Mu¯n biªt ý cùng t§n, B¡c ð¦u nhìn v« Nam." khi · Vi®t nam tôi lÕi nghe là: "Mu¯n th¤y sao B¡c ð¦u, hãy nhìn v« phß½ng Nam." SØa ð¬ làm chi? Và ai, v¸ Thi«n Sß nào cüa Vi®t nam ðã sØa lÕi? Chæ ai này hÆn là khó h½n chæ ai cüa Ni®m Ph§t Th¸ Thùy v§y. M¾i biªt, thª gi¾i cüa Thi«n ð¥y nhæng sß½ng mù cüa ngµ và mê v§y. 

Tín Tâm Minh 

Tác giä bän vån Tín Tâm minh là Ngài tam T± Tång Xán (?-606). Ngài là T± thÑ ba cüa Thi«n Tông trung hoa n¯i pháp S½ T± B° Ы ÐÕt ma và Nh¸ T± Hu® Khä. S½ T± B° Ы ÐÕt ma nªu tính theo dòng pháp t× „n е lÕi là T± Sß thÑ 28, nhß v§y Ngài Tång Xán là T± thÑ 30 tính t× Ph§t Thích Ca.

— th¶i này hình nhß sñ truy«n pháp không qua mµt hu¤n luy®n ð£c bi®t nào cä. theo Truy«n Ðång Løc thì m÷i chuy®n cÑ nhß là "ðÕi ngµ ngay dß¾i l¶i." Nhß lúc Nh¸ T± Hu® Khä truy«n tâm ¤n cho tam T± Tång Xán nhß sau:

Mµt cß sî tu±i ngoài b¯n mß½i ðªn ðänh l­ Hu® khä bÕch: "Ю tØ m¡c chÑng phong dÕng, thïnh Hòa Thß½ng t× bi sám h¯i tµi giùm!"

Sß nói: "Ðßa cái tµi ra ðây ta sám cho."

Cß sî h°i lâu bÕch: "Ю tñ kiªm tµi mãi mà chÆng th¤y ðâu cä."

Sß nói: "Thª là ta ðã sám xong tµi cüa ng߶i r°i ðó. T× nay, ngß½i khá y n½i Ph§t Pháp Tång mà an trø."

Cß sî bÕch: "Nay tôi th¤y Hòa Thßþng thì biªt ðó là Tång, nhßng chßa rõ thª nào là Ph§t và Pháp."

Sß nói: "Là tâm là Ph§t, là tâm là Pháp, Pháp và Ph§t chÆng hai, Tång bØu cûng y nhiên là v§y."

Cß sî bÕch: "Nay tôi m¾i biªt tµi tánh chÆng · trong, chÆng · ngoài, chÆng · giæa; cûng nhß tâm, Ph§t là v§y, pháp là v§y, chÆng phäi hai v§y."

Cß sî ðßþc Hu® Khä thª phát, sau ðó bi®t dÕng m¤t trong ð¶i, ít ai rõ ðßþc hành tung. Mµt ph¥n là do nÕn ngßþc ðãi Ph§t giáo · ð¶i B¡c Châu, do vua Võ Ъ chü xß¾ng. Ъn nåm thÑ m߶i hai ð¶i khai Hoàng, nhà Tùy, Tång Xán tìm ðßþc b§c pháp khí ð¬ truy«n lÕi ngôi T± v¸, ðó là ÐÕo Tín.

Cûng theo Truy«n Ðång Løc thì tam T± Tång Xán truy«n tâm ¤n cho TÑ T± ÐÕo Tín cûng theo ki¬u "mßþn l¶i mà nh± ch¯t" v§y.

ÐÕo Tín BÕch: Cúi xin Hòa Thßþng t× bi chï cho ð® tØ con ð߶ng giäi thoát.

Sß (Tång Xán) höi: ai trói ngß½i?

Tín bÕch: Không ai trói hªt.

Sß nói: V§y sao còn c¥u giäi thoát?

Tín phát ðÕi ngµ ngay "dß¾i l¶i nói," bö công chín nåm kh± c¥u.

Tång Xán biªt c½ duyên ðã ðªn bèn treo cho ÐÕo Tín làm tín v§t cái áo pháp truy«n lÕi t× s½ t± ÐÕt Ma, r°i thu th¥n t¸ch di®t vào nåm 606.

Ngoài ÐÕo Tín là dòng tín, Tång Xán còn truy«n tâm ¤n cho mµt pháp sß „n е là Lßu chi (Vinitaruci) và khuyên nên sang phß½ng nam tiªp ðµ chúng sanh. Ðó là dòng Thi«n ð¥u tiên · Vi®t Nam, và Lßu chi là T± Sß v§y. Ngài t¸ch nåm 594 ð¶i H§u Lí nam Ъ.

Chï có th¬ nói ðßþc r¢ng hoàn toàn không mµt pháp trao ng߶i. Chính th§t là cØa không cØa v§y. Bän vån Tín Tâm minh cûng n¢m trong truy«n th¯ng quí phái ðó, hi¬n Tông chï Thi«n không qua l¶i phß½ng ti®n.

Bän vån g°m 146 câu th½, m²i câu 4 chæ, t±ng cµng là 584 chæ. Ðßþc dùng trong t¤t cä các Thi«n ð߶ng trung Hoa, Vi®t Nam, Nh§t Bän, ÐÕi Hàn nhß mµt sách giáo khoa, v¾i ni«m tin là hµi ðßþc cån bän này thì chÆng còn bån khoån v« chuy®n "ng°i v¾i không ng°i" hay "tham v¾i không tham" næa.

Ai hi¬u ðßþc bän vån này thì hi¬u ðßþc h½n b¯n mß½i tác ph¦m cüa Krishnamurti, và ngßþc lÕi. Tông chï Thi«n minh bÕch trong t×ng ðoÕn vån nhßng hoàn toàn không có cØa vào cho h÷c nhân, và ðây m¾i ðúng là Thi«n chánh tông v§y.

Bän chú giäi này s¨ dña trên bän d¸ch cüa Ngài Trúc Thiên, mµt v¸ B° Tát hi®n thân cß sî, mµt h÷c giä uyên bác v« ÐÕo Ph§t, ng߶i ðã d¸ch nhi«u tác ph¦m quan tr÷ng cüa Thi«n ra tiªng Vi®t, mà nhi«u thª h® sau phäi mang ½n, trong ðó có cä ng߶i ðang chú giäi. Các câu chÇn s¨ ðßþc ðánh s¯ cho ti®n theo dõi.

Tên tác ph¦m là Tín Tâm Minh

Tín Tâm Minh

Chí ðÕo vô nan
2 duy hi«m giän trÕch
(ÐÕo l¾n chÆng khó gì
C¯t ð×ng ch÷n lña thôi)

Minh là bän vån, là l¶i th¯t lên, g÷i lên, trình bày, ð¬ nói lên ði«u gì ðó, ho£c là ð¬ làm sáng ra. Tín Tâm là tin vào Tâm, không phäi là Tâm mình hay tâm ng߶i hay tâm mµt ai vì t¤t cä nhæng cái ngÞ nhß là tâm mình, tâm ng߶i hay tâm mµt ai ð«u là s· ch¤p hß v÷ng, không th§t.

Thanh T¸nh ÐÕo Lu§n viªt:

Có sñ kh± nhßng không có ng߶i th÷ kh±
Có tác nghi®p nhßng không có nghi®p giä
Có Niªt bàn nhßng không có ng߶i vào Niªt bàn

T¤t cä nhæng gì g÷i là mình, ng߶i, hay mµt ai ð«u chï là b÷t sóng d§y trên ðÕi dß½ng, nhßng Tánh nß¾c vçn là mµt. Nhæng gì g÷i là Tâm cüa mình, ng߶i, hay mµt ai trong Tñ Tánh vçn là Nh¤t Chân Pháp Gi¾i Tâm (chæ cüa kinh Lång Nghiêm, chæ tß½ng ðß½ng là the universal mind cüa krishnamurti ðßþc phân tích trong sách the future of Humanity), hoàn toàn không khác nhau t¾i mµt sþi tóc nhßng ðã b¸ Vô minh b¸t m¡t che tai.

Nhß v§y, Tín Tâm ðây có nghîa là tin vào Nh¤t Chân Pháp Gi¾i Tâm này là m© sanh muôn pháp.

Ngay hai câu ð¥u tiên cüa bän vån ðã nêu lên Tông chï Thi«n mµt cách minh bÕch nhßng cûng ðã xô bao nhiêu Tång ni ð¶i sau phäi ngác ngác ng½ ng½. hai câu này s¨ ðßþc giäi dài dòng · ðây, vì chính là chìa khóa vào toàn bän vån và cûng là vào Nhà T± v§y.

"ÐÕo l¾n thì không khó, mi­n ð×ng lña ch÷n thôi." TÕi sao v§y? Câu này vçn là hi¬n Tông chï trong th¬ phü ð¸nh v¾i ð« ngh¸ "ð×ng." Cûng không có chæ "phäi"!

Có ði«u gì trên ð¶i mà không là lña ch÷n ðâu? Ði tu là ch÷n con ð߶ng thành Ph§t, bö con ð߶ng chúng sanh. Không c¥n nói t¾i chuy®n ði tu, chï nói chuy®n làm Ph§t tØ thôi cûng là lña ch÷n r°i, ngay khi th÷ tam quy Ngû Gi¾i. Luôn luôn có lña ch÷n giæa ðúng v¾i sai, giæa Ph§t v¾i Ma, giæa chính v¾i tà, giæa Thi®n v¾i Ác. Nhß v§y không lña ch÷n nghîa là gì? Tông chï th§t sâu kín, khó tin, khó hi¬u, khó vào.

Lña ch÷n là mµt tác døng cüa tâm. Không lña ch÷n là vào ðßþc ch² không mµt tác døng (hay n² lñc) cüa Tâm; ch² vô vi, vô tác, vô nguy®n cüa Tâm; t¡t mµt l¶i là vào ch² vô phân bi®t cüa Tâm (l¶i này ßa b¸ các h÷c giä hi¬u l¥m nh¤t). Lña ch÷n là phân bi®t. Không lña ch÷n là vô phân bi®t.

Làm sao ð¬ s¯ng ðßþc v¾i trí vô phân bi®t?

Trong Pháp Bäo Ðàn Kinh, Løc T± Hu® Nång nói v¾i Trí Hoàng nhß sau:

"...Ðúng nhß l¶i Huy«n Sách nói, ông cÑ ð¬ tâm ông tñ nhiên nhß hß không, mà vçn không mµt kiªn giäi nào v« cái không ¤y, thì tâm s¨ Ñng døng tñ do, không vß¾ng m¡c, d¥u làm gì, ðµng hay t¸nh, vçn là vô tâm, và ðó là lúc phàm hay thánh ð«u quên hªt, nång (chü) và s· (khách) ð«u dÑt tr÷n, tánh và tß¾ng ð«u nhß nhß, tÑc là không lúc nào chÆng là ð¸nh v§y..."

L¶i trên khi ðßþc chiªt giäi mµt cách kÛ thu§t ðã tr· thành pháp M£c Chiªu cüa Thi«n Tào еng v§y. B¤y gi¶ thì dù có mßa bão s¤m ch¾p hay không, thì hß không ¤y (hay Tâm Vô Tâm ¤y) vçn h¢ng b¤t ðµng v§y, ð¤y chính là nghîa th߶ng ð¸nh cüa T± Sß Thi«n, dù là ðang ði ðÑng chÕy nhäy vui ðùa ca hát...

Th¥y tôi th߶ng nói, "Phäi Th¤y Tánh trß¾c, r°i vào trong Tánh mà làm gì cûng chÆng sai," là cûng là ð« ngh¸ ¤y. Tánh, tÑc là Tâm Vô Phân Bi®t, là cái ðßþc Løc T± Ví nhß hß không, ho£c nhß kinh ví nhß Tánh nß¾c cüa ÐÕi dß½ng. B÷t sóng r°i s¨ tan, sóng r°i s¨ l£ng, mây r°i s¨ qua ði, nhßng hß không kia cûng nhß Tánh nß¾c kia vçn h¢ng b¤t ðµng. Ðây còn g÷i là pháp tu Vô sanh Di®t Môn v§y. Vào ðßþc ch² này, còn ðßþc g÷i là vào cõi Ph§t a Súc (tÑc Ph§t B¤t еng).

TÕi sao phäi tu pháp Vô sanh Di®t này?

Mµt v¸ C± Ph§t hóa hi®n vào thª kÖ 20 này, Ngài krishnamurti trä l¶i câu höi v×a ð£t, trong quy¬n Ð߶ng Vào Hi®n Sinh, bän Vi®t d¸ch cüa Trúc Thiên, nhß sau:

"...Phàm có hþp thì có tan; và cái không hþp thì chï có th¬ th¤u tri®t ðßþc b¢ng sÑc tñ tri. Cái tôi là cái có hþp, nên chï b¢ng cách tháo banh cái tôi ra, thì cái không phäi là kªt quä cüa änh hß·ng, cái không có nguyên nh½n m¾i th¤u tri®t ðßþc..."

(Ð߶ng Vào Hi®n Sinh, trang 315)

Có hþp thì có tan, nhà Ph§t g÷i là có sanh thì có di®t. Chæ cái không hþp cüa Krishnamurti, nhà Ph§t g÷i là cái vô sanh di®t.

Nhß thª nào ð¬ vào pháp Vô sanh Di®t?

нn giän nh¤t vçn là không lña ch÷n. khai tri¬n ra thì s¨ nói nhß Lâm Tª Løc, ð×ng c¥u bên ngoài, ð×ng c¥u bên trong, ð×ng tÕo tác, ð×ng mong làm Ph§t, vân vân...

Nhß v§y, nói theo c½ phong s¨ là sanh di®t v¾i vô sanh di®t là cänh gi¾i gì nhï, sinh tØ v¾i Niªt bàn là trò nhäm gì nhï, m¾i hþp v¾i Tông nhï.

Vào ðßþc cØa này thì b¤y gi¶ nói xuôi nói ngßþc gì cûng ðúng, nói Tánh nói Tß¾ng gì vçn khª hi®p. ta có th¬ theo dõi các sách nói sau v« chuy®n sinh v¾i TØ, trích l¶i 2 v¸ Thi«n Sß, sách moon in a Dewdrop, tác giä là Ngài dogen (ÐÕo Nguyên):

Thi«n Sß jiashan nói: "B·i vì mµt v¸ Ph§t · trong sinh v¾i tØ, cho nên không có chuy®n gì g÷i là sinh v¾i tØ hªt."

Thi«n sß dingshan nói: "B·i vì mµt v¸ Ph§t không · trong sinh v¾i tØ, cho nên Ph§t không b¸ mê m¶ b·i sanh v¾i tØ." (trang 74).

Chæ Ph§t ðó chính là Tñ Tánh thanh T¸nh v§y, vào ðó mà tu thì còn sþ gì næa. Nhßng khi vào ðßþc pháp ð¸nh này thì s¨ th¤y r¢ng Tánh vçn không lìa Tß¾ng v§y.

Nhß thª nào ð¬ vào ðßþc pháp ð¸nh này? Chï c¥n buông bö hªt m÷i lña ch÷n, dù Tß¾ng hay Tánh, dù có hay không, dù Ph§t hay ma thì Tâm s¨ h°n nhiên th߶ng ð¸nh v§y. Buông bö m÷i lña ch÷n mà cûng không th¤y cä cái buông bö ðó, ¤y m¾i th§t là buông bö. Nói cách minh bÕch h½n, buông bö t¤t cä mà vçn th¤y không có ai ðang buông bö và không có gì ðang ðßþc buông bö, ¤y m¾i th§t là buông bö. trong cänh gi¾i này thì, có mu¯n g÷i là buông bö hay nh¤c lên cûng chï là tÕm g÷i thôi, có th¬ cho là cùng nghîa cûng ðßþc, mà trái nghîa cûng ðßþc, vì l¶i nào cûng vçn là xa l¡m.

Ðó chính là ý cüa Tri®u Châu khi bäo mµt v¸ Tång buông hªt ði, Tång trä l¶i là không mµt v§t thì còn gì là buông. Tri®u Châu ðáp, v§y thì nh¤c lên. Buông t¤t cä r°i tÑc là ðang · cänh gi¾i cüa vô ngã (nói theo kinh Lu§n), hay là vô tâm (nói theo Thi«n), thì l¤y ngã nào v¾i tâm nào mà nh¤c lên næa. Nhßng cûng chính · cänh gi¾i này cüa ð¸nh mà muôn pháp m¾i ðßþc thành tñu, nên còn tÕm g÷i là nh¤c lên, do ðây mà Løc ðµ vÕn hÕnh m¾i th§t sñ là Løc ðµ vÕn hÕnh. Còn nhß nªu l¤y tâm sanh di®t mà tu Løc ðµ vÕn hÕnh thì vçn còn xa ðÕo l¡m v§y, nªu không mu¯n mßþn l¶i chß T± mà bäo ð¤y chính là ngoÕi ðÕo giä danh con Ph§t.

Ðän mÕc t¡ng ái
4 вng nhiên minh bÕch
(Quí h° không thß½ng ghét
Thì tñ nhiên sáng ng¶i)

Thß½ng ðây (ái) là phän nghîa cüa ghét (t¡ng), là nhæng phän Ñng có ði«u ki®n cüa tâm, là nhæng ðáp Ñng t× nhæng phóng chiªu cüa tâm, là nhæng ðánh thÑc tình cäm cüa cái ðã biªt (the known, chæ cüa Kirshnamurti), chÑ hoàn toàn không phäi là t× bi gì cä. Ð×ng có thß½ng v¾i ghét, tÑc là ð×ng có nhìn ð¶i b¢ng cái ðã biªt mà s¨ có nhæng ðáp Ñng tình cäm thß½ng ghét xäy ra, thì tñ nhiên cái b¤t khä tri hi¬n lµ.

Lòng ÐÕi bi hoàn toàn không có nghîa cüa chæ thß½ng ghét trên. ÐÕi bi là tình yêu thß½ng kh·i d§y t× khi nhìn th¤y Sñ Th§t, không do mµt nguyên nhân nào, không là mµt ðáp Ñng t× thiên kiªn nào, và hoàn toàn không phân bi®t, cûng nhß m£t tr¶i thì phäi chiªu sáng v§y. V¤n ð« là khi ðám mây thß½ng-ghét-cüa-ðáp-Ñng-và-ði«u-ki®n tan ði thì ánh m£t tr¶i hi®n ra. Lúc b¤y gi¶ thì, nhß Th¥y tôi nói: "Có chîa súng vào ngñc b¡t con cåm thù thì cûng không cåm thù n±i."

Hào li hæu sai
6 Thiên ð¸a huy«n cách
(Sai lÕc nØa ð߶ng t½
Фt tr¶i li«n phân cách)

Thiªu nhi Vi®t nam th߶ng ch½i trò ch½i "Thiên Ð߶ng иa Ngøc hai bên..." Chúng ta, nhân loÕi cûng ðang ch½i trò ch½i "Niªt bàn Phi«n não hai bên..." V¤n ð« chï là s½ x¦y chút ni®m cüa tâm mà có th¬ kéo chúng ta ði chßa biªt t¾i kiªp nào gÞ ðßþc.

Th¥y tôi nói: "C¥m mµt viên söi nhö ném xu¯ng m£t h°, sóng có th¬ gþn t¾i vô lßþng kiªp sau."

Nhßng nªu nói r¢ng xóa sÕch cä hai b¶ Niªt bàn phi«n não thì vçn còn là Nhß lai Thi«n, chßa là T± Sß Thi«n. M¾i biªt, vào ðßþc Tông chï th§t sñ là khó. ngay ðªn bài k® nghèo (có trích dçn · trên) cüa Ngài Hß½ng Nghiêm vçn còn b¸ sß huynh là Ngài NgßÞng S½n chê là m¾i th¤u Nhß lai Thi«n, chßa ðÕt T± Sß Thi«n.

Døc ð¡c hi®n ti«n
8 MÕc t°n thu§n ngh¸ch
(Ch¾ nghî chuy®n ngßþc xuôi
Thì hi®n li«n trß¾c m¡t)

Thª nào là chuy®n ngßþc xuôi? Chßa Ngµ thì b¤t cÑ gì cûng là chuy®n ngßþc xuôi hªt, chuy®n Ph§t v¾i Ma, phi«n não v¾i Niªt bàn, Thi®n v¾i Ác, Ðúng v¾i Sai, v.v... Ngµ r°i, thì t¤t cä ð«u là giäi thoát.

Ngay ðªn các th×a thanh Vån, Duyên Giác, B° Tát cûng vçn là chuy®n ngßþc xuôi v§y. Có th¬ tìm mµt thí dø cho minh bÕch nghîa này, t× bài hát Bát Nhã Tâm Kinh, mµt trong sáu cØa vào nhà T±.

Th×a thanh Vån ð£t trên cån bän TÑ Di®u Ъ: Kh±, T§p, Di®t, ÐÕo. Bát Nhã Tâm kinh viªt: "Vô Kh± T§p Di®t ÐÕo." D¸ch là, trong cänh gi¾i cüa giác ngµ thì th¤y r¢ng, v¯n th§t không h« có cái gì g÷i là Ðau kh±, Nguyên nhân cüa ðau kh±, khä nång tr× di®t nguyên nhân cüa ðau kh±, và cä con ð߶ng giäi thoát cûng không h« có næa.

Phá Th×a thanh Vån xong, Tâm kinh lÕi phá bö Th×a Duyên Giác: "Vô vô minh, di®c vô vô minh t§n." Không t×ng có cái gì g÷i là vô minh, mà cûng không t×ng có cái gì g÷i là ch¤m dÑt cái vô minh. Vô minh là ð¥u m¡c xích cüa 12 Nhân duyên.

Kinh tiªp: "Nãi chí vô lão tØ, di®c vô Lão tØ t§n." D¸ch là, cho t¾i không h« có cái gì g÷i là già chªt, và cûng không h« có cái gì g÷i là ch¤m dÑt già chªt. Lão tØ, tÑc già chªt, là m¡c xích cu¯i cùng cüa 12 Nhân duyên. L¶i cüa Tâm kinh mÕnh bÕo nhß v§y, ðâu h« có d¸u dàng h½n l¶i cüa Lâm Tª, ÐÑc S½n ðâu.

Phá bö hai Th×a thanh vån và Duyên Giác xong, Tâm kinh lÕi phá bö B° Tát th×a. B° Tát phäi tu Løc е ba la M§t, trong ðó cu¯i cùng là Trí Hu® ba la M§t, g÷i t¡t là Trí. ba la M§t, phÕn ngæ là paramita, tÑc ðáo bï ngÕn, tÑc qua b¶ bên kia, tÑc là ð¡c v§y. kinh lÕi nói, "Vô Trí di®c vô Сc," v¯n th§t không h« có cái gì g÷i là Trí, mà cûng không h« có cái gì g÷i là chÑng ð¡c, và r°i cûng không h« có cái g÷i là cái có th¬ ð¡c hªt.

Phá hªt cä 3 th×a xong thì còn th×a nào ð¬ mà tu? Không còn ði«u gì ð¬ tu hªt, vì sñ th§t ðã hi¬n lµ trß¾c m¡t v§y (ð¡c hi®n ti«n).

Vi thu§n tß½ng tranh nhau
9 Th¸ vi tâm b®nh
(Ðem thu§n ngh¸ch chöi
Ðó chính là tâm b¸nh)
B¤t thÑc huy«n chï huy«n
10 а lao ni®m t¸nh
(ChÆng n¡m ðßþc m¯i
Hoài công lo ni®m t¸nh)

Nªu không n¡m ðßþc huy«n chï, tÑc Tông Chï Thi«n Яn Ngµ, thì s¨ m®t sÑc ni®m t¸nh v§y. Ni®m t¸nh là nghî t¾i, gìn giæ cái t¸nh. Làm v§y thì m®t cä ð¶i mà biªt t¾i kiªp nào t¾i. sao không ch¸u d¤n bß¾c mµt l¥n n¡m l¤y cái B¤t еng giæa t¤t cä cái еng, n¡m l¤y cái Vô Ni®m giæa bi¬n tr¶i cüa Ni®m thì tÑc thì xong v§y. Còn cÑ ng°i t¸nh hoài mà không thâm nh§p ðßþc ý chï thì chï là mài ngói làm gß½ng v§y. than ôi, giác ngµ ðâu có · ch² ng°i v¾i không ng°i.

Viên ð°ng thái hß
14 Vô khiªm vô dß
(Tròn ð¥y tþ thái hß
Không thiªu cûng không dß)

Hai câu này chï vào thanh T¸nh Pháp Thân mà nói. ChÑng nh§p ðßþc cänh gi¾i này thì không còn gì ð¬ nói nång, tß l߶ng, ng¶ vñc, tu v¾i không tu næa. ChÑng nh§p Pháp Thân thì m÷i chuy®n phi«n não v¾i Niªt bàn ð«u v¡ng b£t, chï là gi¤c mµng ðêm qua thôi.

Ngài Bàng U¦n tham v¤n Mã T± höi:

- ai chÆng cùng muôn pháp làm bÕn?

Câu này chï thÆng vào Pháp Thân mà höi. Tuy®t di®u, höi ðßþc câu này là ch½i trò c½ phong ðßþc r°i v§y, ðem ngôn ngæ bình th߶ng mà höi ý tµt cùng là nµi công thâm h§u r°i v§y. Muôn pháp là các pháp sanh di®t. Kë không cùng muôn pháp làm bÕn là pháp vô sanh v§y. B÷t sóng có th¬ thay ð±i, thiên biªn vÕn hóa, nhßng Tánh nß¾c không h« ð±i v§y.

Mã T± ðáp:

- khi nào ông u¯ng cÕn nß¾c Tây giang, ta s¨ nói cho ông nghe.

Bàng U¦n ngµ ngay dß¾i l¶i.

Làm sao u¯ng cÕn hªt nß¾c Tây giang ðßþc nªu không chÑng nh§n ðßþc cänh gi¾i viên ð°ng thái hß kia, tÑc là ngµ tính vô ngã, chÑng nh§p Pháp thân. B¤y gi¶ thì ðâu có c¥n l¶i v¾i không l¶i, nghe v¾i không nghe. Làm cái gì thì b¤y gi¶ cûng chï là bày trò ðóng tu°ng cho ð¶i sau ng½ ng½ ngác ngác v§y.

Lß½ng do thü xä
16 S· dî b¤t nhß
(B·i mäng lo giæ bö
Nên chÆng ðßþc nhß nhß)
MÕc trøc hæu duyên
18 V§t trø không nhçn
(Ngoài ch¾ ðu±i duyên tr¥n
Trong ð×ng ghì không nhçn)
NhÑt chüng bình hoài
20 Dçn nhiên tñ t§n
(CÑ mµt mñc bình tâm
Thì tñ nhiên dÑt t§n)

Nhß có nghîa là thì nhß v§y, là nghîa tánh b¤t ðµng cüa vÕn pháp, là nghîa cõi Ph§t a Súc (B¤t еng) ðßþc hóa hi®n trong t×ng hÕt bøi cüa cõi ta Bà này, là Tánh nß¾c không hai không biªn ð±i trong vô lßþng b÷t sóng.

Nªu cÑ giæ bö (thü xä) thì chÆng nh§p ðßþc cänh gi¾i ðó cüa chß Ph§t v§y. Thª nào là giæ bö? Là nghîa hai ð¥u cüa tâm phân bi®t v§y, nói khác là, hành nghi®p cüa tâm lña ch÷n v§y.

Mµt khi th¤y ðßþc Tánh Nhß cüa vÕn pháp thì không còn th¤y có trong v¾i ngoài næa, nói khác thì là, vçn th¤y có trong v¾i ngoài nhßng cä hai hi®n rõ mµt Tánh nên ngoài không bøi nào bám ðßþc và trong thì chÆng c¥n ghì, v¾i giæ, v¾i ch¤p trì gì cä k¬ cä cái Tánh không cüa vÕn pháp.

Khi duyên tr¥n ðªn, thì phän Ñng cüa ng߶i không tu th߶ng là mê muµi chÕy ðu±i theo, còn phän Ñng cüa ng߶i tu th߶ng là quán Tánh không cüa các pháp ð¬ khöi mê m¶. theo T± Sß Thi«n thì nhß v§y vçn là sai. Ý chï n½i ðây là:

CÑ mµt mñc bình tâm
Thì tñ nhiên dÑt t§n

Bình tâm ðây chính là bình th߶ng tâm, nghîa là nói · ph¥n ð¥u, cûng chính là nghîa chæ h°n nhiên, ngây th½ mà krishnamurti th߶ng nói. B° Ы ÐÕt ma cûng nói v¾i Hu® Khä tß½ng tñ: "Ngoài dÑt chß duyên, trong không toan tính, Tâm nhß t߶ng vÕch, m¾i là nh§p ÐÕo." Phäi minh bÕch ngôn ngæ ch² này là, cÑ thoäi mái h°n nhiên thôi, ð×ng kh·i tâm theo ðu±i hay dÑt bö hay toan tính gì cä, dù là toan tính làm Ph§t.

Chï ðµng qui chï
22 Chï cách di ðµng
(Ngån ðµng mà c¥u t¸nh
Hªt ngån lÕi ðµng thêm)
Duy tr® lßÞng biên
24 ninh tri nhÑt chüng
(Càng tr® · hai bên
Thà rõ ðâu là m¯i)

B¯n câu này là T± Tång Xán phá Nhß lai Thiên, cä Ti¬u Th×a và ÐÕi Th×a. hai câu ð¥u phá nguyên t¡c ð¯i tr¸ cüa Thi«n Ti¬u Th×a. hai câu sau phá nguyên t¡c chuy¬n y cüa Thi«n ÐÕi Th×a. T± Sß Thi«n là pháp tu-cái-không-tu, tìm ngay t§n g¯c Tánh mà tu nên không th¤y có gì là ð¯i tr¸ hay chuy¬n y hªt. Nghîa t§n g¯c Tánh này còn g÷i t¡t là Tông. cho nên còn g÷i T± Sß Thi«n là Tâm Tông, hay t¡t là Tông ð¬ phân bi®t v¾i Giáo.

NhÑt chüng b¤t thông
26 LßÞng xÑ th¤t công
(Ð¥u m¯i chÆng rõ thông
Hai ð¥u lu¯ng u±ng công)
Khi¬n hæu mµt hæu
28 Tòng không b¯i không
(Ðu±i có li«n m¤t có
Theo không lÕi phø không)

Ð¥u m¯i, tÑc nhÑt chüng, tÑc g¯c Tánh, tÑc Nh¤t Chân Pháp Gi¾i Tâm, không vào Tánh mà tu thì biªt t¾i bao gi¶ xong. hai câu ð¥u ðoÕn này nh¤n mÕnh nghîa cüa b¯n câu trên.

Theo ðu±i cái có làm chi vì chß pháp v¯n vô th߶ng, vä lÕi chúng ta ðã muôn kiªp chÕy theo cái có r°i. B÷t sóng ðã tan r°i hþp vô lßþng kiªp r°i c½ mà.

Nhßng nªu theo cái không thì cûng s¨ phän bµi cái không, không hi¬u theo nghîa phän nghîa cüa Có, vì ngay khi ¤y Không ðã tr· thành mµt ð¯i tßþng cüa Tâm, tÑc là tr· thành mµt pháp phân bi®t, thì lÕi höng næa. ngay cä ðây có là cái Chân Không Di®u Hæu thì cûng chï m¾i hþp giáo nghîa kinh ði¬n, chÑ vçn chßa hþp Tông chï.

Có th¬ l¤y mµt ví dø ð¬ th¤y các cách hi¬n Tông chï khác nhau, thích hþp cho ðoÕn vån này.

Sß Toàn Khoát nham Ð¥u cùng hai bÕn ðÕo là các Sß Khâm S½n, Tuyªt phong lúc ðang tham h÷c ÐÑc S½n, có l¥n h÷p nhau, b²ng dßng Tuyªt phong chï mµt chén nß¾c (ðây có th¬ hi¬u nhß là mµt hành ðµng thách ð¤u, mµt chiªn thß v§y).

Khâm S½n nói: "Nß¾c trong, trång hi®n." Trång là Tánh cüa Tâm, là Di®u minh Chân Tâm cüa vÕn pháp. khi c£n l¡ng xu¯ng, khi sóng êm ði, khi mây tan hªt, thì ðß½ng nhiên Pháp Thân hi®n.

Tuyªt phong nói: "Nß¾c trong, trång chÆng hi®n." — ðây là cänh gi¾i nß¾c v¾i trång ðã là mµt Tánh, th¤y ðßþc ch² này là vào ðßþc иnh cüa T± Sß Thi«n r°i v§y. Còn th¤y có trång hi®n là vçn còn th¤y trång là ð¯i tßþng cüa nß¾c, cho nên m¾i c¥n có nß¾c trong ð¬ cho trång hi®n, nhßng thoát ý Ngài Tuyªt Phong, chúng ta nên hi¬u là dù cho nß¾c có trong ði næa, trång vçn không lìa nß¾c thì g÷i chi là hi®n hay chÆng hi®n. Hoàn toàn không có chuy®n chü nß¾c v¾i khách trång gì cä.

Nhßng ta nên ch¶ xem câu trä l¶i cüa Ngài nham Ð¥u m¾i là di®u chï.

Sß nham Ð¥u ðá chén nß¾c r°i ði.

Ðây chính là ý chï B° Ы ÐÕt ma v§y, hoàn toàn xa lìa t¤t cä nhæng gì cüa có v¾i không, cüa chü th¬ nß¾c v¾i khách th¬ trång, cüa Tß¾ng v¾i Tánh, vân vân... Câu trä l¶i vßþt lên (hß¾ng thßþng) này chï b¤t ng¶ có khi tâm ðã hoàn toàn tß½ng ßng v§y.

Ða ngôn ða lñ
30 Chuy¬n b¤t tß½ng Ñng
(Nói nhi«u thêm lo qu¦n
Loanh quanh mãi chÆng xong)
Tuy®t ngôn tuy®t lñ
32 Vô xÑ b¤t thông
(DÑt l¶i dÑt lo qu¦n
Ðâu ðâu chÆng su¯t thông)

Nói nång v¾i suy nghî chï làm l¾n thêm tâm phân bi®t thôi, chï càng lúc càng xa ðÕo v§y. Phäi ch¤m dÑt cái g¯c cüa nói nång v¾i suy nghî này, tÑc là g¯c tâm phân bi®t lña ch÷n này thì m¾i xong ðßþc.

Nhßng nªu không dùng ngôn ngæ thì khó phát tri¬n Tâm tông, nên chß T± khi dùng l¶i có nh¤n mÕnh là phäi dùng hoÕt cú chÑ ð×ng dùng tØ cú. HoÕt cú là trong l¶i không có l¶i, tÑc không có vß¾ng chuy®n hai ð¥u ðúng sai, phäi trái, có không, lành dæ, vân vân... Còn tØ cú là trong l¶i có l¶i.

L¤y thí dø trong cuµc ð¤u pháp 3 v¸ Sß · ðoÕn trên. L¶i cüa Ngài Khâm S½n, nß¾c trong trång hi®n, là mµt phß½ng ti®n an tâm ðßþc, nhßng vçn b¸ xét là tØ cú, vì là trong l¶i có l¶i, có hai ð¥u ðúng sai, chü khách... L¶i cüa Ngài Tuyªt Phong, nß¾c trong trång chÆng hi®n, là hoÕt cú vì trong l¶i không còn hai ð¥u næa, gì mà trong v¾i chÆng trong, hi®n v¾i chÆng hi®n, dù là nß¾c trong ði næa trång cûng chÆng hi®n vì nß¾c v¾i trång không hai không khác.

Nhßng t¾i hành ðµng cüa Ngài nham Ð¥u m¾i là t¯i h§u cú v§y. Ðá chén nß¾c là xa lìa t¤t cä nhæng gì g÷i là tØ v¾i hoÕt r°i v§y. Tông chï th§t sñ là khó tin, khó hi¬u, khó vào.

Qui cån ð¡c chï
34 Tùy chiªu th¤t tông
(Tr· v« ngu°n n¡m m¯i
Dõi theo ng÷n m¤t tông)
Tu du phän chiªu
36 Th¡ng khß¾c ti«n không
(Phút giây soi ngßþc lÕi
Trß¾c m¡t vßþt cänh không)
Ti«n không chuy¬n biªn
38 giai do v÷ng kiªn
(Cänh không trò thiên di­n
Thäy ð«u do v÷ng kiªn)
B¤t døng c¥u ch½n
40 duy tu tÑc kiªn
(CÑ gì phäi c¥u ch½n
Chï c¥n dÑt s· kiªn)

Tám câu này lÕi l¥n næa hi¬n Tông chï v§y. Câu ð¥u, qui cån ð¡c chï, là yêu c¥u n¡m l¤y Tánh và tu. Tánh nß¾c chï có mµt, nhßng b÷t sóng thì vô lßþng hªt hþp r°i tan, làm sao theo sóng mà tu n±i.

Ni®m thì ngàn ni®m vÕn ni®m dù có theo dõi quan sát hªt chï r°i quán, cûng chÆng biªt t¾i bao gi¶ th¬ nh§p Tánh Vô Tñ Tánh cüa Ni®m ðßþc. sao không vào các cänh gi¾i Vô Ni®m mà tu, là v« ngay t§n g¯c m© sanh cüa Ni®m, thì s¨ ð¯n nh§p v§y. Và các cänh gi¾i Vô Ni®m m¾i hi®n rõ Tánh Vô Tâm cüa vÕn pháp v§y.

L¤y thí dø nhß gß½ng sáng. Nªu cÑ theo các änh hi®n thì vô lßþng änh v§y, công ðâu mà chÕy theo bóng v¾i hình. khi có änh ví nhß có Ni®m, khi không änh ví nhß Vô Ni®m, nhßng có änh v¾i không änh vçn do t× mµt Tánh sáng cüa gß½ng mà ra. Lìa tánh sáng này thì không th¬ có chuy®n änh v¾i vô änh.

Tông chï chính là theo Tánh sáng ðó mà tu, chÆng b§n tâm chuy®n có änh hay không änh (xa lìa cä Có và Không). Pháp иnh này chính là T¯i Thßþng Th×a v§y.

Hai câu, "Cänh không trò thiên di­n, thäy ð«u do v÷ng kiªn," tß½ng ðß½ng v¾i ý kinh hoa Nghiêm: "Tâm nhß di­n viên, ý nhß th¢ng h«." V¯n th§t là không ðó (là b±n lai vô nh¤t v§t, chï Tánh mà nói), nhßng thiên biªn bÕn hóa vì do Tâm ðµng, do s· kiªn hß v÷ng, do phân bi®t, nên Chân Tâm b¸ ch¤p y làm tâm mình, tâm ng߶i, tâm mµt ai, nên m¾i tr· thành nhäy múa lung tung nhß di­n viên, nhß th¢ng h«. Nªu l¤y cái tâm di­n viên, th¢ng h« ðó mà tu thì muôn kiªp không xong v§y. V§y nên T± Sß Thi«n không l¤y tâm ðó mà tu, chï riêng l¤y Tánh cüa Tâm mà tu nên còn g÷i là "giçm ngßþc sóng và nß¾c," l§t ngßþc Tß¾ng là Tánh, l§t ngßþc Tâm là Vô Tâm, vào Tánh này mà tu thì nhß Løc T± nói, dù có múa gß½m vào tr§n vçn là th߶ng ð¸nh, vçn là hi¬n hi®n Pháp Thân trß¾c m¡t v§y.

B¤y gi¶ thì c¥n chi mà mê làm Ph§t, làm T±, c¥n chi mà c¥u ch½n næa vì th¤y ðßþc sóng là nß¾c tÑc thì vào ngay v¸ vô công døng hÕnh r°i v§y.

Nh¸ kiªn b¤t trø
42 Th§n v§t truy t¥m
(Hai bên ð×ng ghé m¡t
C¦n th§n ch¾ ðu±i t¥m)
Tài hæu th¸ phi
44 Ph¤n nhiên th¤t tâm
(Phäi trái v×a vß¾ng m¡c
Là nghi«n ð¯t m¤t tâm)

B¯n câu này chï l§p lÕi các ý trên và cänh giác h÷c nhân không b§n tâm t¾i t¤t cä gì g÷i là nh¸ biên (hai bên).

Tông chï Thi«n là ði con ð߶ng vßþt lên (hß¾ng thßþng). D©p chuy®n (nói d©p vçn còn sai, vì d©p là mµt hành ðµng, mµt n² lñc cüa Tâm) hai bên, phäi trái, vân vân... là tr· lÕi ý câu mi­n ð×ng lña ch÷n.

Nh¸ do nhÑt hæu
46 NhÑt di®c mÕc thü
(Hai do mµt mà có
Mµt r°i cûng buông bö)
NhÑt tâm b¤t sanh
48 VÕn pháp vô cØu
(Mµt tâm ví chÆng sanh
Muôn pháp tµi gì ðó)
Vô cØu vô pháp
50 B¤t sanh b¤t tâm
(Không tµi thì không pháp
ChÆng sanh thì chÆng tâm)
Nång tùy cänh di®t
52 Cänh trøc nång tr¥m
(Tâm theo cänh mà b£t
Cänh theo tâm mà chìm)

Công án: "VÕn pháp quy Nh¤t, Nh¤t quy hà xÑ," tÑc là, vÕn pháp quy v« Mµt, v§y Mµt quy v« ðâu, là mµt công án thuµc loÕi khó giäi, khó nh§p, khó hµi. B·i vì công án này v×a khai th¸ Pháp Thân (quy v« ðâu, không thâm nh§p Pháp Thân thì không th¤y ðßþc cái ðâu, cái xÑ này), v×a kh·i tâm phân bi®t n½i h÷c nhân, giæa nhi«u và mµt, giæa mµt và cái chßa biªt. trong pháp tham Công Án nêu n½i ph¥n ð¥u, thì cách døng tâm ð¬ giäi công án này d­ b¸ phân ðôi. Chß T± có v¸ còn tránh, hu¯ng gì là chúng ta.

Tuy nhiên hai câu: "Hai do mµt mà có, mµt r°i cûng buông bö" làm phá hüy công án trên, mà không c¥n phäi trä l¶i chæ ðâu v§y.

Ta th¤y, n¡m væng Tông thì công án này tñ hüy. Và ngßþc lÕi, khi giäi ðßþc vài công án cån bän thì væng vàng an trø trong Tông chï ðßþc v§y.

Nªu phäi trình bày kiªn giäi cho Th¥y thì b¡t buµc phäi hi¬n Tông chï (b¢ng l¶i ho£c cách nào ðó) cho công án này.

Nhßng nªu ðang v¤n ðáp c½ phong v¾i ng߶i khác thì phäi tránh chæ Mµt và chæ v« ðâu vì b¤t kÏ câu nói nào vß¾ng vào hai chæ có ý kh·i tâm phân bi®t này ð«u sai, ð«u không hi¬n ðßþc cänh gi¾i vô phân bi®t. Nhßng khi chÕy tr¯n nhæng chæ này cûng vçn là sai Tông chï. V¤n ð« là trong sóng n¡m l¤y nß¾c thôi, trong ni®m khai th¸ vô ni®m thôi, và trong l¶i phäi hi¬u ðßþc cái không l¶i.

Các câu tiªp theo ý là, tâm sanh thì m¾i có tµi, tâm không sanh thì không có gì g÷i là tµi l²i. T¾i ðây chúng ta s¨ th¤y hai quan ði¬m khác nhau v« tµi trong Thi«n.

Quan ði¬m thÑ nh¤t là, ðã vô tâm thì không có tµi gì hªt, là xa lìa nhân quä. Tu® trung Thßþng Sî ðÑng v« l§p tr߶ng này. Ь trä l¶i câu höi cüa Sß Pháp Loa: "Chúng sanh quen cái nghi®p ån th¸t u¯ng rßþu, làm thª nào thoát khöi tµi báo?" Thßþng Sî trä l¶i:

"Nªu có ng߶i ðÑng xây lßng lÕi, thình lình có vua ði qua sau lßng, ng߶i ta không biªt ho£c c¥m v§t gì ném vào vua, ng߶i ¤y có sþ không? Ông vua có gi§n không? Nhß thª biªt r¢ng hai vi®c ¤y không dính d¤p gì nhau v§y."

Ngài kín ðáo d£n thêm: "Ð×ng bäo cho ng߶i không ra gì hªt."

Tín Tâm minh ðÑng v« l§p tr߶ng này.

Quan ði¬m thÑ hai là, dù là vô tâm nhßng vçn phäi ch¸u chung mµt cµng nghi®p nhß chúng sanh. Th¥y tôi nh¤n mÕnh ý b¤t muµi nhân quä (không mê m¶ nhân quä) ð¬ ch¯ng lÕi ý b¤t lÕc nhân quä (không r¶i vào nhân quä) nhß sau: "Ngay ðªn Ph§t còn phäi ch¸u dß nghi®p næa, nhß lúc b¸ nhÑc ð¥u ba ngày vì ðã ðánh vào ð¥u con cá voi ba g§y t× nhi«u kiªp v« trß¾c." cho nên ð×ng ném viên söi nào vào m£t h°.

Tuy nhiên, khi tôi höi v« vi®c nên giæ gi¾i lu§t thª nào, Th¥y ðáp:

- con chï c¥n giæ mµt gi¾i thôi, ðó là gi¾i cüa Ph§t?

- Thßa Th¥y, gi¾i cüa Ph§t là gi¾i nào?

Th¥y ðáp:

- Gi¾i cüa Ph§t là Bình ÐÆng.

Xin ghi lÕi cä hai quan ði¬m · ðây ð¬ h÷c nhân tùy nghi.

Hai câu cu¯i "Tâm theo cänh mà b£t, cänh theo tâm mà chìm" là mµt cänh gi¾i cüa pháp ð¸nh này, ðßþc Ngài Tång Xán nêu ra ð¬ giäi thích nghîa vô Tâm thì vô Tµi ðã nêu trên.

Cänh do nång cänh
54 Nång do cänh nång
(Tâm là tâm cüa cänh
Cänh là cänh cüa tâm)
Døc tri lßÞng ðoÕn
56 Nguyên th¸ nhÑt không
(Ví biªt hai ð¢ng dÑt
R¯t cùng chï mµt không)
NhÑt không ð°ng lßÞng
58 T« hàm vÕn tßþng
(Mµt không, hai mà mµt
Bao g°m hªt muôn sai)
B¤t kiªn tinh thô
60 ninh hæu thiên ðäng
(ChÆng th¤y trong, th¤y døc
L¤y gì mà l®ch sai)

Khi th¬ nh§p ðßþc Tông chï, thì tâm h÷c nhân s¨ tñ nhiên r½i vào các cänh gi¾i cüa pháp ð¸nh này, ðßþc di­n bày b¢ng 8 câu trên. Các gi¾i này ðã di­n bày rõ trong bài "Änh Tr¥m Hàn Thüy." hai câu "Tâm là tâm cüa cänh, Cänh là cänh cüa Tâm" chï giai ðoÕn 3 trong TÑ Li®u giän cüa dòng Lâm Tª. Chæ Tâm ðây tÑc là chæ Nhân trong bài k®. Ðây chính là cänh gi¾i Tâm V§t Nh¤t Nhß, ng߶i v¾i hoa vô bi®t. Sáu câu sau là ph¥n thÑ tß cüa TÑ Li®u Giän, là cänh gi¾i cüa tuy®t cùng Tông chï. Pháp ð¸nh này còn ðßþc g÷i là T¯i Th¡ng kim Cß½ng иnh v§y.

ÐÕi ðÕo th¬ khoan
62 Vô d¸ vô nan
(ÐÕo l¾n th¬ khoan dung
Không d­ mà chÆng khó)
Ti¬u kiªn h° nghi
64 Chuy¬n c¤p chuy¬n trì
(Kë ti¬u kiªn l×ng kh×ng
G¤p theo và ch§m bö)

Яi v¾i kë mµt phen th¤y Tánh thì không còn gì là khó næa. Còn chßa thì dî nhiên là không d­.

Cä gia ðình Ngài Cß Sî Bàng U¦n ð«u là b§c ðÕi ngµ. Mµt l¥n Ông nói:

- Khó khó m߶i tÕ d¥u mè trên cây vu¯t.

Bàng phu nhân ðáp:

- D­ d­ trên ð¥u tråm cö ý T± Sß.

Linh Chiªu, cô con gái, tiªp theo:

- Cûng chÆng khó, cûng chÆng d­, ðói ðªn thì ån, m®t thì ngü.

Câu ðáp cüa linh Chiªu là giai ðoÕn cüa kë ðang bäo nh§m Tâm Giác Ngµ. Nhßng câu cüa Bàng phu nhân có th¬ dùng làm phß½ng ti®n an tâm ðßþc. Ý là cÑ s¯ng thoäi mái tñ nhiên nhß ð¥u ng÷n cö v§y, gió th±i thì nghiêng, không thì ðÑng, ð×ng mµt cßÞng tâm nào hªt, là hþp ðßþc ý cüa T± Sß B° Ы ÐÕt ma v§y. Trên ð¥u tråm cö ý T± Sß, bách thäo ð¥u thßþng T± Sß ý, là mµt câu ðáp hþp v¾i ða s¯ cån c½ v§y.

Ch¤p chi th¤t ðµ
66 Tâm nh§p tà lµ
(Ch¤p giæ là nghiêng l®ch
D¤n tâm vào nëo tà)
Phóng chi tñ nhiên
68 Th¬ vô khÑ trø
(CÑ tñ nhiên buông hªt
B±n th¬ chÆng lÕi qua)

B¯n câu này cûng hi¬n Tông chï. Nghîa này ðã r¤t minh bÕch trong bài th½ ÐÕi Thü „n Vån ðßþc d¸ch · ðoÕn trên. Mµt chæ phóng cûng ðü vào pháp r°i v§y. Phóng là buông bö, là c·i m·, là thoäi mái, là chàng qui Tông ði tiêu chäy, là ng߶i ÐÕo Nguyên buông xä thân tâm. Là công án Tùy tha KhÑ, là cho theo ng߶i mà ði...

Nhi®m tánh hi®p ðÕo
70 Tiêu dao tuy®t não
(Thu§n tánh là hi®p ðÕo
Tiêu dao dÑt phi«n não)
H® ni®m quai ch½n
72 Tr¥m hôn b¤t häo
(Càng nghî càng trói thêm
L¨ ðÕo chìm mê äo)
B¤t häo lao th¥n
74 Hà døng s½ thân
(Mê äo nh÷c tinh th¥n
Tính gì vi®c s½ thân)

Nªu ðã thu§n Tánh ðßþc thì pháp tu chï còn là cÑ vui ch½i su¯t mµt ð¶i thôi. L¥n ð¥u tiên khi g£p Th¥y tôi, tôi có höi hàm ý chính tr¸:

- Nhß thª nào ð¬ hµ trì chánh pháp Nhß Lai?

- Phäi Th¤y Tánh.

Chï ba chæ trên cûng ðü quét sÕch hªt nhæng mây mù chính tr¸ ð¬ ðßa h÷c nhân vào sân chùa ðùa ch½i cùng Chß T±. Th¤y Tánh là yêu c¥u ð¥u tiên cüa T± Sß Thi«n. Vào cänh gi¾i này r°i cÑ vui ch½i su¯t mµt ð¶i thôi dù ðã là chuy¬n pháp luân r°i v§y. Còn làm gì chï là tùy duyên thôi.

Phäi Th¤y Tánh chính là thông ði®p cüa T± Sß B° Ы ÐÕt ma v§y. Nhß v§y, ý chï cüa T± Sß B° Ы ÐÕt ma là gì? Câu trä l¶i chính xác và trñc tiªp nh¤t là cüa Ngài Lâm Tª:

- Nªu có ý, tñ cÑu cûng chÆng xong.

Câu này thích hþp ð¬ chú giäi ðoÕn này v§y.

Phäi Th¤y Tánh cûng là chìa khóa giäi ðßþc t¤t cä các công án v« Pháp Thân: Thí dø nhß công án Chích Thü Di®u Thanh, Tiªng V² Cüa Mµt Bàn Tay, mµt khi h÷c nhân ðã thâm nh§p Tánh nghe Th߶ng Trø thì làm gì còn b¸ l×a gÕt b·i chuy®n hai bàn tay v¾i mµt bàn tay, hay chuy®n tiªng v² có v¾i tiªng v² không; Tánh nghe có bao gi¶ gián ðoÕn ðâu, có bao gi¶ sanh ðâu mà nói t¾i di®t...

Døc thú nhÑt th£ng
76 V§t ¯ løc tr¥n
(Mu¯n thÆng ð߶ng nhÑt th£ng
Ð×ng chán ghét sáu tr¥n)
Løc tr¥n b¤t ác
78 Hoàn ð°ng chánh giác
(Sáu tr¥n có x¤u chi
Vçn chung v« giác ð¤y)
Trí giä vô vi
80 ngu nh½n tñ phßþc
(B§c trí giæ vô vi
Ng߶i ngu tñ buµc l¤y)

Nh¤t th£ng ðây chính là Nh¤t th×a, là con ð߶ng làm Ph§t. Sáu tr¥n là s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp, là ð¯i tßþng cüa sáu cån m¡t, tai, mûi, lßÞi, thân, ý. Ð×ng có say mê nhßng cûng ð×ng chán ghét nó vì trong cái th¤y này thì vÕn pháp (t¤t cä b÷t sóng trên bi¬n) trong vû trø ð«u t× Nh¤t Chân Pháp Gi¾i Tâm (Tánh nß¾c cüa ðÕi dß½ng) mà ra. Vì v§y cho nên cÑ h°n nhiên thoäi mái nhß ðóa hu® ngoài ð°ng là ðü v§y. Vô vi là nghîa, không làm, mßþn t× tß tß·ng Lão trang trong truy«n th¯ng trung hoa ð¬ dùng tß½ng ðß½ng v¾i các chæ vô tác, vô nguy®n cüa nhà Ph§t.

Pháp vô d¸ pháp Pháp
82 V÷ng tñ ái trß¾c
(Pháp chÆng khác pháp
Do ái trß¾c sai l¥m)
Tß½ng tâm døng tâm
84 Kh·i phi ðÕi thác
(Há chÆng là qu¤y l¡m
Sai tâm ði b¡t tâm)

B¯n câu này là phá bö pháp cüa Nhß lai Thi«n. T¤t cä các pháp môn cüa Ti¬u Th×a và ÐÕi Th×a ð«u là tß½ng tâm døng tâm.

Trong ch² cÑu cánh thì phäi th¤y nhß v§y. tuy nhiên, chúng ta là nhæng h÷c nhân cüa th¶i MÕt Pháp này ít ng߶i vào ðßþc cänh gi¾i này cüa pháp ð¸nh b±n nhiên ðó, cho nên c¥n tránh mßþn l¶i chß T± mà nói ch² chßa t¾i cüa mình, e thª nào cûng có l²i v§y.

Phá bö tß tß·ng tß½ng tâm døng tâm · nhi«u ch² khác còn g÷i ðó là, tâm thßþng sanh tâm, tuyªt thßþng gia sß½ng, ð¥u thßþng trß¾c ð¥u.

Mê sanh t¸ch loÕn
86 Ngµ vô häo ác
(Mê sanh ðµng sanh yên
Ngµ hªt x¤u hªt t¯t)
NhÑt thiªt nh¸ biên
88 V÷ng tñ châm chß¾c
(NhÑt thiªt vi®c hai bên
Ыu do v÷ng châm chß¾c)

T¤t cä các cänh t¸ch (v¡ng l£ng) và loÕn (ðµng) ð«u là các cänh hß v÷ng sóng và không sóng cüa m£t nß¾c, là änh và không änh cüa gß½ng soi. Thâm nh§p ðßþc pháp môn hß¾ng thßþng nh¤t lµ, mµt ð߶ng vßþt lên, là s¯ng an nhiên trong tánh cüa nß¾c và gß½ng thì các cänh hß v÷ng ðó, sóng và không sóng, änh và không änh, t¸ch và loÕn, ð«u tñ nhiên xa lìa.

Ngµ r°i thì cûng tñ nhiên xa lìa các cänh cüa Thi®n và Ác. Làm thi®n thì ðßþc hß·ng quä phß¾c · các cõi tr¶i ng߶i. Làm ác thì g£p quä x¤u. Pháp môn này hoàn toàn xa lìa t¤t cä nhæng gì cüa Thi®n và Ác. Ðây chính là ÐÕi Giäi Thoát pháp môn v§y.

Thâm nh§p ðßþc pháp ð¸nh này thì s¨ nói nhß Ngài Viên Ngµ:

"Nªu là ng߶i th¤u ðÕt nên b¡t l¤y bò cüa dân cày, ðoÕt l¤y c½m cüa kë ðói."

Dân cày là ng߶i ði gieo tr°ng ruµng phß¾c (phß¾c ði«n). Kë ðói là ng߶i ðang tìm c¥u Ph§t Pháp. T¤t cä nhæng hành ðµng gieo tr°ng ruµng phß¾c v¾i tìm c¥u Ph§t Pháp ð«u là sai l¥m, chï thêm tà kiªn, luân h°i miên vi­n thôi, ð«u chï là nhæng kh·i ðµng cüa tâm. CÑ h°n nhiên thoäi mái thì ðâu là chÆng ðÕi phß¾c ði«n, kh¡p pháp gi¾i ðâu mà chÆng là c½m (vô tình thuyªt pháp).

Mµng huy­n không hoa
90 Hà lão bã tróc
(M½ mµng hão không hoa
Khéo nh÷c lòng ðu±i b¡t)
Сc th¤t th¸ phi
92 NhÑt th¶i phóng khß¾c
(Chuy®n thua ðßþc th¸ phi
Mµt l¥n buông bö quách)
Nhãn nhßþc b¤t thøy
94 Chß mµng tñ tr×
(M¡t ví không mê ngü
Mµng mµng ð«u tñ tr×)
Tâm nhßþc b¤t d¸
96 VÕn pháp nhÑt nhß
(Tâm tâm ví chÆng khác
Thì muôn pháp nhÑt nhß)

VÕn pháp ð«u là hoa ð¯m hß không v§y, v¤n ð« chï là buông bö hªt thì tâm nh§p ðßþc. Nªu th¤y r¢ng ta ðang s¯ng · trong mµt gi¤c mµng thì không gì có th¬ làm ta vß¾ng b§n ðßþc. Nªu th¤y ta ðang · trong mµt v· k¸ch thì nhæng h°i chuy¬n biªn cüa v· tu°ng ðâu có ð¡m trß¾c ðßþc ta. T¤t cä nhæng xoay chuy¬n cüa các h°i chï còn là dß nghi®p thôi.

NhÑt nhß th¬ huy«n
98 Ngµt nhî vong duyên
(NhÑt nhß v¯n th¬ huy«n
B¢n b£t không mäy duyên)
VÕn pháp t« quán
100 qui phøc tñ nhiên
(C¥n quán chung nhß v§y
Muôn pháp v« tñ nhiên)

Hai câu ð¥u chï vào Tñ Tánh thanh T¸nh. hai câu sau là yêu c¥u vào Tánh mà tu, là pháp môn thoäi mái tñ nhiên nh¤t cüa Ph§t.

Hu® Nång höi Chí Thành pháp dÕy Gi¾i иnh Hu® cüa ÐÕi Sß Th¥n Tú, Chí Thành thßa:

- ÐÕi Sß Th¥n Tú dÕy chúng tôi:

Các ði«u dæ ch¾ phÕm, ðó g÷i là gi¾i,

Các ði«u lành vâng làm, ðó là hu®,

Giæ ý mình trong sÕch, ðó là ð¸nh.

Hu® Nång nói:

- Gi¾i иnh Hu® cüa th¥y ông dùng ð¬ tiªp ðµ ng߶i ÐÕi Th×a; gi¾i ð¸nh hu® cüa tôi ð¬ tiªp ðµ hàng T¯i Thßþng Th×a. M÷i pháp tôi nói ra ð«u ra t× tñ tánh, không bao gi¶ lìa Tñ Tánh... nghe k® ta ðây:

Tñ tâm v¯n không bao gi¶ qu¤y, ðó là tñ tánh gi¾i,

Tñ tâm v¯n không bao gi¶ si, ðó là tñ tánh hu®,

Tñ tâm v¯n không bao gi¶ loÕn, ðó là tñ tánh ð¸nh.

........

Tñ tánh v¯n không qu¤y, không si, không loÕn, lúc nào trí tu® cûng chiªu soi, tñ do tñ ðÕi, d÷c ngang ð«u Ñng ð¯i ð£ng cä. Tñ tánh tñ sáng tñ tö (tñ ngµ), thoáng tu thoáng ngµ, không thÑ l¾p gì hªt. Muôn v§t ð«u "không t¸ch" thì có gì là thÑ l¾p?

(Pháp Bäo Ðàn Kinh, ph¦m Яn Ti®m).

Dçn kì s· dî
102 B¤t khä phß½ng tï
(Ð×ng höi vì sao cä
Thì hªt chuy®n sai ngoa)
Chï ðµng vô ðµng
104 еng chï vô chï
(Ngån ðµng chßa là t¸nh
еng ngån khác t¸nh xa)
LßÞng kí b¤t thành
106 NhÑt hà hæu nhî
(Cái hai ðà chÆng ðßþc
Cái mµt l¤y chi mà...)

ÐoÕn này cûng chï l§p lÕi mµt s¯ ý ðã nói · trên. hai câu giæa: "Ngån ðµng chßa là t¸nh, еng ngån khác t¸nh xa" chï t¤t cä các pháp môn có tu có chÑng. Ðã có tu thì ðß½ng nhiên có chÑng, có chÑng thì ðß½ng nhiên có ð¡c, có ð¡c thì ðß½ng nhiên có cái g÷i là s· ð¡c. Và cái có s· ð¡c ðß½ng nhiên cûng chï là hß v÷ng vì là cái có nguyên nhân, có tÕo thành, do nhân duyên mà nên. Lu§t nhân quä r¤t minh bÕch, cái có hþp thì có tan, có sanh thì có di®t. V§y thì phäi vào pháp môn không tu không chÑng.

Thª nào ð¬ vào pháp môn vô tu vô chÑng này? Ðó là cái nhi«u không l§p, mà cái mµt cûng không trø vào.

CÑu cánh cùng cñc
108 B¤t t°n quî t¡c
(R¯t ráo ðªn cùng cñc
ChÆng còn mäy quî t¡c)
Khª tâm bình ðÆng
110 S· tác câu tÑc
(Bình ðÆng hi®p ðÕo tâm
Im b£t ni«m tÕo tác)

T¾i ch² cùng cñc thì không có gì g÷i là quî t¡c, con ð߶ng, phß½ng pháp hay nguyên t¡c næa.

Tång höi Lâm Tª:

- TÕi sao Hòa thßþng không dÕy ng°i Thi«n, tøng kinh?

- ta không dÕy ng°i Thi«n, tøng kinh mà chï dÕy làm Ph§t, làm T±.

Ta có th¬ ð¯i chiªu pháp ngoÕi trên v¾i công án "Vô ph§n sñ" cüa Tri®u Châu nhß sau:

Tång höi Tri®u Châu:

- Nhi®m vø cüa th¥y tång là gì?

Tri®u Châu ðáp:

- Vô ph§n sñ.

V¤n ð« chï là khª hi®p v¾i Tâm Bình ÐÆng, tÑc là Tánh soi Chiªu Bình ÐÆng Vô Phân Bi®t cüa gß½ng, hay Tánh Sáng Chiªu Bình ÐÆng Vô Phân Bi®t cüa m£t tr¶i, hay v¸ m£n bình ðÆng chan hòa vô phân bi®t trong vô lßþng b÷t sóng cüa bi¬n.

Nhßng chính cái "im b£t ni«m tÕo tác" cûng phäi là mµt tñ nhiên nhi nhiên, chÑ nªu không thì chính "cái không làm" ðó cûng ðã tr· nên "làm cái không làm" r°i v§y. Và nhß v§y hÆn ðã là sai r°i v§y.

H° nghi t§n t¸nh
112 Chánh tín ði«u trñc
(Ni«m nghi ho£c l¡ng dÑt
Lòng tin hòa l¨ thñc)
NhÑt thiªt b¤t lßu
114 Vô khä kí Ñc
(Mäy bøi cûng chÆng lßu
L¤y gì mà kí Ñc)
Hß minh tñ nhiên
116 B¤t lao tâm lñc
(B±n th¬ v¯n hß minh
Tñ nhiên nào nh÷c sÑc)

Mµt khi thâm nh§p ðßþc Pháp Thân Th߶ng иnh r°i thì t¤t cä ni«m nghi ho£c ð«u ðßþc giäi tr÷n, b¤y gi¶ m¾i tin t¤t cä l¶i nói xuôi nói ngßþc nói d÷c nói ngang cüa chß T± ð«u chï vào Tánh mà nói. trong cänh gi¾i này thì tâm s¨ hi®n ra tánh sáng chiªu soi vô phân bi®t cüa gß½ng xßa.

Trong cänh gi¾i này thì s¯ng cûng nhß ðã chªt, và xa lìa hoàn toàn nhæng gì cüa hai thª gi¾i s¯ng v¾i chªt. Nói nhß krishnamurti thì là, m¶i rü cái chªt v« vui c߶i nhäy múa v¾i cái s¯ng. Nhßng ðây cûng là n½i tâm ðßþc cñc kÏ linh hoÕt, nhäy bén, không tr· ngÕi. Câu höi · ðây nên là, v§y thì cái gì linh hoÕt, nhÕy bén ðó, và cái gì s¯ng, cái gì chªt ðó? Câu trä l¶i cho cái gì này n¢m trong các công án Pháp Thân v§y.

Còn câu höi v« cänh gi¾i cüa s¯ng và chªt, s¯ng ß, chªt ß, lÕi n¢m trong mµt công án C½ Quan, ÐÕi Ngô và Ti®m Nguyên ðiªu tang. Tóm t¡t công án nhß sau:

ÐÕo Ngô và Ti®m Nguyên ðªn nhà thí chü ðiªu tang. Ti®m Nguyên v² hòm và nói: "S¯ng ß? Chªt ß?" và ÐÕo Ngô ðáp: "S¯ng ß? ta không nói. Chªt ß? ta không nói." (Ðây là câu ðáp loÕi hoÕt cú, trong l¶i không có l¶i. ÐÕp lên ðây s¨ b¸ trßþt té. Dù v§y, Ngài vçn chßa hi¬n Tông chï · ðây).

Ti®m Nguyên höi thêm: "TÕi sao không nói?" (Ti®m Nguyên b¸ vß¾ng vào cái có l¶i nên m¾i höi câu này).

ÐÕo Ngô ðáp: "Không nói là không nói." (Cây ðáp này minh bÕch h½n câu trên, thÑ nh¤t là làm m¤t tính phân ðôi cüa câu trên, thÑ nhì là chï vào Tánh Không T¸ch cüa muôn pháp).

Trên ð߶ng v« Ti®m Nguyên lÕi höi: "Nªu hòa thßþng không nói, con qu§t ngã hòa thßþng li«n." ÐÕo Ngô ðáp: "Qu§t thì cÑ qu§t, còn nói thì không nói." Ti®m Nguyên bèn ðánh Th¥y. ÐÕo Ngô nói: "Con nên r¶i chùa mµt th¶i gian. Nªu Th¥y Thü tòa biªt ðßþc s¨ làm khó d­ cho con." Ti®m Nguyên bö ði. Ti®m Nguyên ðªn mµt ngôi chùa nhö, tình c¶ nghe mµt tøc gia ð® tØ tøng kinh Ph± Môn: "¿ng dî Tì Khßu thân ð¡c ðµ giä, tÑc hi®n Tì Khßu thân nhi v¸ thuyªt pháp." Ti®m Nguyên h¯t nhiên ðÕi ngµ tñ nhü: "Quä ta ðã l¥m. Lúc ¤y chÆng hi¬u Tiên Sß làm gì hªt. Sñ tình này thi®t chÆng · n½i l¶i."

V« sau, Ti®m Nguyên ðªn v¾i ThÕch Sß½ng yêu c¥u soi sáng cho chuy®n trên. ThÕch Sß½ng cûng trä l¶i nhß ÐÕo Ngô: "S¯ng ß? ta không nói. Chªt ß? ta không nói." (Câu trä l¶i này có tác døng khác v¾i câu cüa ÐÕo Ngô vì khi Ti®m Nguyên nghe kinh Ph± Môn ðã hµi ðßþc ý vô lßþng Ñng hóa thân, trong ðó có Tì Khßu thân, cûng do t× mµt Ph§t quan Âm mà nên, tÑc t× mµt Tánh nß¾c mà nên vô lßþng sóng, nhßng vçn còn ng¶ vñc v« cänh gi¾i).

ThÕch Sß½ng l£p lÕi: "Không nói là không nói." Ti®m Nguyên b×ng tïnh.

Mµt hôm, Ti®m Nguyên vác xëng vào Pháp ð߶ng, ði qua ði lÕi, bän ý là ð¬ trình bày kiªn giäi. ThÕch Sß½ng höi: "Làm gì v§y?" Ti®m Nguyên nói: "Tìm linh c¯t cüa Tiên Sß."

ThÕch Sß½ng nói: "Sóng sông nh¤p nhô, sóng bi¬n ào Õt. linh c¯t nào cüa Tiên sß mà tìm · ðây."

Ti®m Nguyên ðáp: "Chính là lúc ra sÑc."

Câu v£n höi cu¯i cùng cüa ThÕch Sß½ng th§t là hay, và câu ðáp cu¯i cüa Ti®m Nguyên th§t tuy®t di®u. Không thâm nh§p n±i pháp ð¸nh này, pháp ð¸nh cüa cái chªt vui ðùa v¾i cái s¯ng, mà cûng là xa lìa cä hai cänh gi¾i chªt và s¯ng ðó thì không v¤n ðáp s¡c bén ðßþc nhß v§y.

Thái Nguyên Phù phê bình: "Linh c¯t Tiên Sß còn ðó." Còn Ngài Tuyªt Чu làm bài tøng gþi ý r¤t minh bÕch, l¶i nào cûng chï vào Pháp Thân nhß sau:
 

Thö, ngña có s×ng
Trâu, dê không s×ng
Không chút mäy may
B¢ng núi, b¢ng non
Linh c¯t vàng ròng nay còn ðây
Sóng bi¬n ° Õt, thôi hªt ð߶ng
Thôi hªt ð߶ng (vô xÑ trß¾c, chü ði¬m còn là · ðây)
Lë dép v« Tây b£t d¤u luôn.

Ta th¤y nhß sau, các cänh gi¾i s¯ng và chªt ð«u ðã ðßþc giäi r¤t rõ trong kinh Lu§n, hành nghi®p làm sao, nhân nào, quä nào, các cänh trung ¤m thân (th¥n thÑc ng߶i chªt) nhß thª nào và · bao lâu, · ðâu thì ði, k¬ cä các cänh Niªt bàn, vân vân... tuy nhiên, ð¬ hµi t¤t cä các l¶i v¤n ðáp cüa công án này b¡t buµc phäi thâm nh§p ðßþc pháp ð¸nh này, và ngßþc lÕi, thâm nh§p vào pháp ð¸nh này ðßþc thì tñ nhiên ð¡c tÑ vô ngÕi bi®n tài, l¶i nào cûng · trong Tánh mà nói.

Phi tß lßþng xÑ
118 ThÑc tình nan tr¡c
(Trí nào suy lßþng ðßþc
ThÑc nào cân nh¡c ra)
Ch½n nhß pháp gi¾i
120 Vô tha vô tñ
(Cänh ch½n nhß pháp gi¾i
Không ng߶i cûng không ta)

Phi tß lßþng xÑ có nghîa là cänh gi¾i cüa không suy tß, ðo l߶ng, cân nh¡c, lña ch÷n, phân bi®t gì hªt. Nói khác là mänh ð¤t cüa Vô Tâm thì tình thÑc không th¬ dò t¾i ðßþc.

Tào еng trung hoa còn l¤y ba chæ phi tß l߶ng làm yªu quyªt an tâm nhß sau: "Phäi tß l߶ng cái r¯t ráo không th¬ tß l߶ng. Cái r¯t ráo không th¬ tß l߶ng thì làm sao có th¬ tß l߶ng? Phäi phi tß l߶ng v§y."

Chï có phi tß l߶ng m¾i vào ðßþc cänh gi¾i vô tâm, vô ni®m, non-thinking cüa krishnamurti và th¬ nh§p ðßþc cái th¤y mình ng߶i không khác, ng߶i hoa vô bi®t, ta và pháp gi¾i không hai, mà v¯n th§t là không ng߶i không ta v§y.

Chï có · trong Pháp Thân m¾i hµi ðßþc m¤y câu th½ sau cüa Phó ÐÕi Sî:
 

Tay không: n¡m cán mai (Ai tay không?)
Ði bµ: lßng trâu ng°i (Ai ði bµ?)
Theo c¥u qua bªn nß¾c (Ai qua c¥u?)
C¥u trôi nß¾c chÆng trôi (Einstein tam muµi?)

Pháp ð¸nh này còn ðßþc g÷i là Ch½n Nhß tam Muµi v§y.

Yªu c¤p tß½ng ßng
122 duy ngôn b¤t nh¸
(C¥n nhÑt hãy tß½ng ßng
Cùng l¨ ðÕo b¤t nh¸)
B¤t nh¸ giai ð°ng
124 Vô b¤t bao dong
(B¤t nh¸ thì hòa ð°ng
Không gì chÆng bao dong)
Th§p phß½ng trí giä
126 giai nh§p thØ tông
(M߶i phß½ng hàng trí giä
Ыu chung nh§p mµt tông)

V¤n ð« cüa ng߶i tu Thi«n là phäi th¬ nh§p Tánh B¤t Nh¸ cüa vÕn pháp. kinh duy ma C§t ðßa cao B¤t Nh¸ Pháp môn cûng chï vào ðây v§y.

Tuy nhiên c¥n chú ý là chß T± không nói là Mµt, mà chï nói là Không hai là ð¬ chï cái tánh hß minh chiªu soi cüa gß½ng không g÷i ðßþc là Nhi«u, nhßng g÷i là Mµt cûng chï là cßÞng g÷i.

ÐÑng v« m£t giáo ði¬n thì có th¬ g÷i là Mµt ðßþc, ð¬ chï cho Thánh Trí Tñ Giác, cho Nh¤t Chân Pháp Gi¾i Tâm, cho Tánh ß¾t cüa nß¾c, cho v¸ m£n cüa bi¬n, cho Tánh soi chiªu cüa gß½ng, cho Tánh b¤t ðµng bao dong cüa hß không, cho Tánh Th߶ng иnh væng vàng kiên c¯ không d¶i ð±i cüa ð¤t (ho£c núi).

Nhßng ðÑng v« m£t Tông thì cÑ h°n nhiên nhß th½ trë là ðßþc, Nhi«u v¾i Mµt cûng ð«u không l§p hªt thì m¾i ngµ nh§p ðßþc pháp ð¸nh này. Ðây còn g÷i là ÐÕi Viên Mãn pháp môn v§y.

Tông phi xúc diên
128 NhÑt ni®m vÕn niên
(Tông này v¯n tñ tÕi
Khoänh kh¡c là vÕn niên)
Vô tÕi b¤t tÕi
130 Th§p phß½ng møc ti«n
(D¥u có không không có
M߶i phß½ng trß¾c m¡t li«n)

Vào ðßþc Tông chï thì cñc kÏ là thoäi mái, h°n nhiên, hoàn toàn chÆng còn b§n tâm chuy®n gì næa, dù ðó là chuy®n Ph§t hay ðÕo. Th¬ nh§p ðßþc pháp th߶ng ð¸nh cüa Tñ Tánh thanh T¸nh thì chÆng còn gì ngån ngÕi ðßþc næa. Có gì còn chång chï là chút dß nghi®p, món nþ cû nhi«u ðêm trß¾c, l¾p sóng d§y nhi«u ngàn ngày hôm qua thôi.

Cûng nhß cån phòng t¯i t× vô lßþng kiªp, chï c¥n mµt sát na cüa ánh sáng b§t lên thì bóng t¯i tri®u nghìn kiªp trß¾c ð«u biªn m¤t.

Câu höi là, nhß v§y ánh sáng ðó, giây phút giác ngµ ðó, có khi nào b¸ mê m¶ tr· lÕi không?

Ph§t trä l¶i trong kinh Lång Nghiêm là không.

Thanh T¸nh ÐÕo Lu§n trä l¶i là:

"Vô minh phi«n não không có kh·i ð¥u, nhßng có ch¤m dÑt. Giác ngµ (Niªt bàn) có kh·i ð¥u, nhßng không có ch¤m dÑt."

Ðó là sñ th§t. tuy nhiên ng߶i tu phäi tñ cänh giác là, t§p khí lâu ð¶i cûng c¥n nhi«u nåm sau m¾i sÕch ðßþc dù ðã là b§c ÐÕi Ngµ. Tri®u Châu còn c¥n 30 nåm chï ð¬ bäo nh§m cái tâm th¬ ðó, hu¯ng gì là chúng ta.

Chï có trong cänh gi¾i này m¾i th¤y là b¤t kÏ mµt kh·i tâm nào cûng là tr· ngÕi. cho nên Ngài Lâm Tª còn nói: "Phùng Ph§t sát Ph§t, phùng T± sát T±," g£p Ph§t giªt Ph§t, g£p T± giªt T±. Ðây chï là cách nói nh¤n mÕnh thôi, nhßng phäi th¤y r¢ng còn mang tâm phùng Ph§t sát Ph§t vçn còn là sai v§y.

Có l¨ cách trä l¶i sau cüa Tri®u Châu hay h½n. khi mµt v¸ Tång s¡p ði, có xin mµt l¶i khuyên. Tri®u Châu ðáp:

- Ch² nào có Ph§t, ð×ng d×ng lÕi. Ch² nào không có Ph§t, cûng ði qua luôn.

Câu này th§t tuy®t di®u, v×a hi¬n ðßþc Tông chï, v×a có th¬ làm phß½ng ti®n an tâm ðßþc næa v§y.

Chúng ta có th¬ thØ sØa lÕi câu nói cüa Tri®u Châu nhß sau mà vçn hþp Tông chï:

- Dù có Ph§t hay không Ph§t, d×ng lÕi v¾i qua luôn cûng không là ði«u ð¬ nói.

Câu tiªp theo là nh¤t ni®m vÕn niên không có nghîa là mµt ni®m dài vÕn nåm, mà chï có nghîa là trong pháp ð¸nh này th¶i gian ðã ch¤m dÑt, hoàn toàn không còn cái gì g÷i là hôm qua, hôm nay và ngày mai næa. Ðây th§t sñ là mµt pháp môn khó tin, khó hi¬u, khó vào.

— Vi®t Nam, sau khi qua vài giai ðoÕn tu hành, tôi có trình kiªn giäi lên Th¥y tôi b¢ng 3 bài th¤t ngôn bát cú, trong ðó có hai câu:
 

Nhßþc ð¡c vÕn niên an nh¤t ni®m
Nhi thành di®u s¡c tÕi bào thân

(Nªu an ðßþc vÕn nåm trong mµt ni®m
Thì s¨ thành ðßþc thân di®u s¡c cüa Ph§t trong t¤m thân b÷t nß¾c này.)

Th¥y vçn l¡c ð¥u t× ch¯i, cho là chßa phäi. Ðây chính là tuy®t ðÕi bí m§t cüa Tông chï v§y. Nªu xét theo pháp C½ phong V¤n Ðáp thì chï có th¬ nói là hai câu này còn thuµc loÕi trong l¶i có l¶i. Nhßng nªu xét v« m£t kiªn giäi thu¥n túy thì sao? Tôi vçn chßa có d¸p ð¬ höi lÕi ch² này. Câu này còn sai mµt ði¬m trong pháp C½ phong næa là, câu ð¥u chï vào cänh gi¾i ð¸nh ch¤m dÑt th¶i gian, câu sau lÕi nói có sñ thành tñu di®u s¡c tÕi thân b÷t nß¾c hàm nghîa trong th¶i gian, thª là mâu thuçn v§y. trong tr߶ng hþp không có th¥y ð¬ tham v¤n, h÷c nhân có cách nào ð¬ tñ tr¡c nghi®m không?

Trß¾c tiên là tñ mình mình biªt ch² ðÑng cüa mình qua các cänh gi¾i cüa ð¸nh. T¾i ch² thì biªt là ð¸nh này hoàn toàn không có do huân t§p tu hành mà nên, và cûng hoàn toàn không do mµt n² lñc nào cüa Tâm mà thành tñu dù là ðã phäi ng°i nhi«u nåm ð¬ tham công án. Biªt rõ ràng thêm næa là nh§n ð¸nh này hoàn toàn không do tß¾ng ng°i mà thành, không do b¤t kÏ mµt nhân duyên nào mà thành, mà nó hi¬n hi®n trß¾c m¡t nhß c± ðÑc g÷i là gß½ng xßa.

ThÑ ðªn là, nên giäi mµt s¯ công án cån bän và ð÷c lÕi t¤t cä kinh ði¬n ÐÕi Th×a. Còn b¤t kÏ mµt ch² nghi nào trong kinh mà không ð¯i chiªu ðßþc v¾i pháp ð¸nh này, thì là còn thiªu sót.

Cñc ti¬u ð°ng ðÕi
132 vong tuy®t cänh gi¾i
(Cñc nhö và cñc l¾n
аng nhau, b£t cänh duyên)
Cñc ðÕi ð°ng ti¬u
134 B¤t kiªn biên bi¬u
(Cñc l¾n là cñc nhö
аng nhau, chÆng gi¾i biên)

Có mµt công án th߶ng ðßþc nh¡c t¾i là: "Quä núi tu di trong hÕt cäi." khi thâm nh§p Pháp Thân thì vô lßþng tam muµi ð«u thành tñu. Cäm giác ð¥u tiên cüa ng߶i v×a träi qua mµt phen chªt l¾n là chÑng nh§p ðßþc cái th¤y nhß huy­n, tÑc Nhß Huy­n tam Muµi mà kinh kim cang nói t¾i. Riêng b¯n câu này cüa Ngài Tång Xán di­n bày cái th¤y Sñ Sñ Vô NgÕi cüa kinh hoa Nghiêm trong pháp ð¸nh này.

Hæu tÑc th¸ vô
136 Vô tÑc th¸ hæu
(Cái có là cái không
Cái không là cái có)
Ngôn phong Bát Nhã xu¤t hi®n · ðây: "S¡c tÑc th¸ không, không tÑc th¸ s¡c. S¡c b¤t d¸ không, không b¤t d¸ s¡c. Th÷, tß·ng, hành, thÑc, di®c phøc nhß th¸..."

Ngôn phong Lång Nghiêm hi¬n th¸ cách khác nhß: "Toàn Tß¾ng tÑc Tánh, Toàn Tánh tÑc Tß¾ng."

Nhßþc b¤t nhß th¸
2026 T¤t b¤t tu thü
(Ví chØa ðßþc v§y chång
Quyªt ð×ng nên n¤n ná)

Ðây là l¶i cänh sách, nªu chßa thâm nh§p ðßþc các cänh gi¾i nói trên thì ð×ng n¤n ná mà th¶i gian qua mau. Ng߶i xßa nói: "Chuy®n l¾n chßa xong nhß ðßa ma m©. Chuy®n l¾n xong r°i nhß ðßa ma m©." Chuy®n l¾n ðây là nghîa ðÕi ngµ v§y.

Có l¶i cänh sách khác lÕi nói: "Яi v¾i ng߶i tu, không có cä thì gi¶ c¡t móng tay hu¯ng là nói chuy®n tào lao."

NhÑt tÑc nhÑt thiªt
140 NhÑt thiªt tÑc nhÑt
(Mµt tÑc là t¤t cä
T¤t cä tÑc là mµt)

Trong pháp ð¸nh này lÕi hi®n lên cänh gi¾i Sñ Sñ Vô NgÕi cüa hoa Nghiêm kinh.

Ðän nång nhß th¸
142 Hà lñ b¤t t¤t
(Quí h° ðßþc v§y thôi
Lo gì chÆng xong t¤t)

Thâm nh§p ðßþc các gi¾i cänh này cüa ð¸nh mà không hoàn toàn do mµt n² lñc cüa Tâm, cho nên ðây còn g÷i là Яn Ngµ Thi«n, là Pháp Môn Mµt жi Thành Ph§t, Truy«n Riêng Ngoài kinh Ði¬n.

Tín Tâm b¤t nh¸
144 B¤t nh¸ Tín Tâm
(Tín Tâm chÆng phäi hai
ChÆng phäi hai tín Tâm)

— ðây khÆng ð¸nh mµt l¥n næa là, Ch½n Tâm hay là Di®u minh Ch½n Tâm, hay là Nh¤t Chân Pháp Gi¾i Tâm v¯n th§t là không hai. Mu¯n th¤y ðßþc Tánh Không hai này phäi vào ðßþc các pháp ð¸nh cüa Nhß lai và T± Sß Thi«n.

Hoàn toàn không có chuy®n gì g÷i là Tâm mình, Tâm ng߶i, Tâm mµt ai, t¤t cä ð«u là b÷t sóng trên ðÕi dß½ng, là mây hþp r°i tan trên hß không, là änh hi®n r°i biªn trong gß½ng sáng.

Nhßng phäi nh¡c lÕi r¢ng nªu nói là Mµt, vçn còn sai Tông chï. khi hi¬n Tông chï, hoàn toàn không dùng l¶i khÆng ð¸nh ðßþc, mà luôn dùng ð¬ phü ð¸nh.

Ngôn ngæ ðÕo ðoÕn
146 phi c± lai câm
(L¶i nói làm ðÕo dÑt
hÆng kim c± v¸ lai)

Khi dùng ngôn ngæ là luôn luôn m¡t k©t thª ðúng sai hai ð¥u (nh¸ nguyên). ThÑ næa ngôn ngæ không di­n tä ðßþc các cänh gi¾i này. Ng߶i xßa th߶ng dùng sñ im l£ng ð¬ chï cänh tuy®t cùng, nhßng l¯i ¦n dø b¢ng im l£ng lÕi cûng d­ gây hi¬u l¥m v§y. Ь khÆng ð¸nh mÕnh m¨ cho sñ im l£ng ðó, trong mµt công án nêu trên, ÐÕo Ngô và ThÕch Sß½ng ðã nói: "Không nói là không nói."

Mµt Thi«n Sß Vi®t nam có th½:
 

Nói ra thì b¸ k©t
Không nói lÕi không xong
Vì anh ðßa mµt nét
Ð¥u núi ánh dß½ng h°ng

Ðó là tr߶ng hþp Ngài là h÷a sî næa, còn chúng ta không biªt t¾i mµt nét v¨ thì sao.

Chß T± còn cänh giác cái thª này là, m· mi®ng ra thì ð¥u m÷c s×ng, ý là ð¥u thai vào ð߶ng dæ.

Ь di­n tä pháp ð¸nh ð¥y ngôn ngæ phü ð¸nh này, krishnamurti g÷i ðây là thi«n cüa phá hoÕi tuy®t ð¯i (absolute destruction), cüa thanh t¸nh bùng vÞ (shattering purity). Ngôn ngæ này cûng còn vån chß½ng quá, chßa ðü làm mµt ð¸nh nghîa cách khoa h÷c.

Có mµt công án di­n tä cänh gi¾i này là công án "Ng߶i mang ba t§t ách: mù, câm, ðiªc." Gþi ý · ðây là, th¤y mà không có ng߶i th¤y, nói mà không có ng߶i nói và nghe mà không có ng߶i nghe.

Cûng chuy®n nói ðßþc v¾i không nói ðßþc xin ghi lÕi ðây hai công án liên h® sau.

Mµt hôm, nam Tuy«n ðóng cØa phß½ng trßþng (nhà th¥y trø trì · vuông vÑc mµt trßþng), l¤y tro r¡c ngoài cØa, bäo:

- Nªu có ng߶i nói ðßþc li«n m· cØa.

Có nhi«u v¸ Tång nói, mà không hþp ý Sß.

Tri®u Châu Tùng Th¦m nói:

- Tr¶i xanh.

Sß li«n m· cØa.

Gþi ý: tro r¡c ngoài cØa, ý là chúng sanh ðang · trong nhà lØa, làm cách nào ð¬ giäi thoát. Tr¶i xanh ý là, v¯n th§t hß không không có mµt gþn mây.

L¥n khác, nhà Ðông, nhà Tây tranh nhau con mèo. (Than ôi, ðã là Sß r°i mà vçn còn giành mèo cüa nhau.) nam Tuy«n trông th¤y, li«n bäo chúng:

- Nói ðßþc là cÑu con mèo, nói không ðßþc thì chém nó.

Chúng tång ng½ ngác không nói ðßþc. Sß li«n chém con mèo. Tri®u Châu Tùng Th¦m · ngoài ði vào. Sß dùng câu nói trß¾c höi. Tùng Th¦m c·i giày ð¬ trên ð¥u ði ra. Sß bäo:

- Giá khi nãy có ngß½i · ðây, ðã cÑu ðßþc con mèo.

Gþi ý: trong truy«n th¯ng vån hóa „n е và trung Hoa, ð¥u là ð¸a v¸ tôn quý nh¤t. Có nhi«u kinh và th¥n chú tên b¡t ð¥u b¢ng chæ ÐÕi Ph§t Ðänh... Chúng ta lÕi th߶ng ð÷c th¤y, Ph§t quán ðänh th÷ ký... Và chân (v¾i dép) là ð¸a v¸ th¤p hèn nh¤t. Cách bày tö lòng tôn kính Ph§t ngày xßa th߶ng là quÏ lÕy l¤y tóc xõa ra lau chân ðÑc Ph§t.

V¾i t¤t cä các phß½ng ti®n trình bày trên, ta có cách nào tóm g÷n mµt l¶i v« Tông chï chång? L¶i hi¬n Tông chï ð« ngh¸ n½i ð¥u bài là: "Phi«n não v¾i Niªt bàn cûng chßa t×ng mµng qua, v÷ng v¾i chân ð«u không l§p, thì còn có mµt pháp nào mà tu næa," thñc sñ vçn còn · trong th¬ phü ð¸nh, chßa tìm ðßþc mµt l¶i khÆng ð¸nh cho minh bÕch h½n.

Có cách nào minh bÕch ðßþc chång, xin nh߶ng lÕi cho ng߶i ð÷c. xin tÕm ngßng ðây v§y.

L¶i cäm ½n: trong khi hoàn thành bài này ðã tham khäo nh¶ các tài li®u và sách cüa hai ÐÕi ÐÑc Phøng S½n (pháp t× Tào еng Nh§t Bän) và Giác thanh (nguyên Thßþng Thü Ch½n Không Thi«n Vi®n, Vûng Tàu) · virginia cu¯i th§p niên 2026s. V§y xin ghi l¶i thành kính cäm ½n · ðây và h°i hß¾ng ðªn kh¡p pháp gi¾i chúng sinh ð°ng thành Ph§t ðÕo.