Sau khi ngài Hu® Khä ðßþc T± B°-ð«-ðÕt-ma (Bodhidharma) nh§n làm ð® tØ mà lòng vçn còn thao thÑc, tÕi sao tâm mãi lång xång trong lúc ng°i thi«n. Mµt hôm ðªn trß¾c T±, Ngài bÕch: "BÕch Hòa thßþng, tâm con chÆng an, xin Hòa thßþng dÕy con 'pháp an tâm'." T± ÐÕt-ma nhìn thÆng, bäo: "Ðem tâm ra ta an cho." Ngài sØng s¯t quay lÕi tìm tâm, không th¤y bóng dáng, bÕch T±: "Con tìm tâm không ðßþc." T± bäo: "Ta an tâm cho ngß½i r°i." ngay ðây ngài Hu® Khä biªt ðßþc ð߶ng vào.
Ch² biªt ðßþc ð߶ng vào cüa ngài Hu® Khä là mµt pháp tu mà không có pháp. B·i vì t× xßa ðªn nay, t¤t cä chúng ta ð«u nh§n cái suy nghî phân bi®t lång xång là tâm cüa mình, ngài Hu® Khä cûng chung mµt thông l® ¤y. cho nên ng°i lÕi tu, mu¯n cho tâm an mà nó không ch¸u an, khiªn chúng ta r¤t kh± s· v« v¤n ð« này. C¥u pháp an tâm là ði«u c¤p thiªt cüa ng߶i quyªt chí tu hành. ðây, T± ÐÕt-ma không dÕy phß½ng pháp gì, Ngài chï bäo "Ðem tâm ra, ta an cho". Câu này là mµt tiªng s¤m d©p tan mê l¥m muôn thu· cüa ngài Hu®î Khä.
Bình th߶ng chúng ta nh§n cái hay suy nghî là tâm cüa mình, ch¸u sñ sai xØ lôi kéo cüa nó. B¤t th¥n chúng ta tìm lÕi nó thì nó m¤t tåm m¤t dÕng. khi nó không còn tåm dÕng thì không an là gì ? cho nên T± nói "Ta an tâm cho ngß½i r°i". Ngài Hu® Khä sáng ý nh§n ra ðßþc l¨ này, nên biªt ð߶ng vào. Nhß v§y, T± ÐÕt-ma có dÕy phß½ng pháp gì an tâm không? Nªu không, tÕi sao ngài Hu® Khä biªt ð߶ng vào? Rõ ràng pháp an tâm mà không có pháp, chï xoay ánh sáng trí tu® soi r÷i xem cái tâm b¤t an ¤y thª nào thì nó biªn m¤t. Thu§t ngæ nhà thi«n g÷i là "H°i quang phän chiªu". Chúng tôi g÷i "Biªt v÷ng không theo". Chính ðây là "Biªt ðßþc ð߶ng vào" cüa ngài Hu® Khä.
TÕi sao nhà thi«n không ch¤p nh§n cái tâm suy nghî so tính ¤y? B·i vì, nªu ch¤p nh§n nó làm tâm mình s¨ m¡c phäi nhæng l²i l¥m nhß sau:
1. Cái tâm suy nghî ¤y khi có khi không, còn chúng ta thì lúc nào cûng h¢ng hæu. Nªu ch¤p nh§n nó là mình thì khi không suy nghî là không có mình sao?
2. Bình th߶ng nó suy nghî lång xång, khi nhìn lÕi tìm kiªm nó thì m¤t tåm m¤t dÕng. Nªu nó là th§t mình thì lúc nào cûng phäi có. Trái lÕi khi tìm thì m¤t, chÆng qua nó chï là bóng dáng mà thôi. Ch¤p nh§n cái bóng làm mình thì th§t là ðau kh± cho con ng߶i.
3. Chúng ta ai cûng th×a nh§n mình trß¾c sau vçn là mình, mình là mµt t× bé ðªn già. Thª mà, tâm suy nghî ¤y lÕi tråm ngàn thÑ, có khi nghî lành nhß hi«n thánh, có nghî dæ nhß c÷p sói... thì cái nào là mình?
4. Lúc ðang suy nghî, chúng ta biªt mình ðang suy nghî, lúc không suy nghî, biªt không suy nghî. Cái suy nghî ¤y là ð¯i tßþng b¸ biªt cüa chúng ta. Ðã là ð¯i tßþng tÑc là khách, là cái bên ngoài, không phäi mình. Nªu cái suy nghî là th§t mình, lúc không suy nghî, ai biªt không suy nghî? Ðã có cái biªt lúc không suy nghî thì làm sao nh§n cái suy nghî làm mình ðßþc?
Cái không phäi mình mà l¥m nh§n là mình, trong kinh Ph§t g÷i là "nh§n gi£c làm con", tai h÷a không th¬ l߶ng ðßþc. cho nên bao nhiêu kinh ði¬n, bao nhiêu pháp tu, ðÑc Ph§t ð«u dÕy xoay quanh cái trøc "ch§n ðÑng tâm suy nghî lång xång này". Tøng kinh phäi nhiªp tâm, ni®m Ph§t phäi nh¤t tâm, t÷a thi«n phäi ð¸nh... song ð£c bi®t là Thi«n tông, chß T± không dùng phß½ng ti®n ð¬ ðè b©p, ð¬ ngån ch§n nó, mà dùng trí biªt rõ bän ch¤t không th§t cüa nó thì nó hªt tác quái. Chính câu "Ðem tâm ra, ta an cho" cüa T± ÐÕt-ma ðü th¬ hi®n ý nghîa này.
"Biªt ð߶ng vào" chßa phäi là kë ðªn nhà, phäi träi th¶i gian lâu xa, ngài Hu® Khä m¾i bÕch v¾i T± ÐÕt-ma: "T× ðây tr· ði con dÑt hªt các duyên." T± ÐÕt-ma bäo: "Ch¾ r½i vào ðoÕn di®t." Hu® Khä thßa: "Không r½i." T± ÐÕt-ma höi: "Con làm thª nào?" Hu® Khä thßa: "Con th߶ng biªt rõ ràng, nói không th¬ ðªn." T± ÐÕt-ma dÕy: "Ðây là ch² truy«n cüa chß Ph§t, ch¾ nên hoài nghi." Ъn ðây m¾i th§t là ng߶i v« t¾i nhà, không còn nghi ng¶ gì næa.
Khi T± ÐÕt-ma s¡p t¸ch, höi lÕi ch² s· ngµ cüa các ð° ð®, ðªn lßþt Hu® Khä, Ngài chï bß¾c ra ðänh l ba lÕy r°i lui. T± ÐÕt-ma nói: "Ông ðßþc ph¥n tüy cüa ta." Ъn ch² cÑu cánh không còn ngôn ngæ din tä ðßþc cái chân th§t tuy®t ð¯i. T× ðó ngài Hu® Khä ðßþc truy«n y bát làm T± thÑ hai · trung Hoa.
Ch² s· ngµ cüaT± Hu® Nång là do nghe kinh kim cang Bát-nhã. sau khi ðßþc Ngû T± Ho¢ng Nhçn cho vào th¤t và nghe giäng kinh kim cang ðªn ðoÕn Tôn giä Tu-b°-ð« höi: "Khi phát tâm c¥u vô thßþng chánh giác, làm sao an trø tâm?" Ph§t ðáp: "ChÆng nên trø s¡c, chÆng nên trø thinh, hß½ng, v¸, xúc, pháp mà sanh tâm kia; nên không ch² trø mà sanh tâm ¤y." Ngài ðÕi ngµ kêu lên: "Ðâu ng¶ tánh mình v¯n tñ thanh t¸nh! Ðâu ng¶ tánh mình v¯n không sanh di®t! Ðâu ng¶ tánh mình v¯n tñ ð¥y ðü! Ðâu ng¶ tánh mình v¯n không dao ðµng! Ðâu ng¶ tánh mình hay sanh muôn pháp!" Ngû T± bäo: "ChÆng biªt bän tâm h÷c pháp vô ích, nªu nh§n ðßþc bän tâm mình, g÷i là Trßþng phu, Thiên nh½n sß, Ph§t..." Thª là Ngài ðßþc Ngû T± truy«n y bát làm T± thÑ sáu.
Qua câu chuy®n ngµ ðÕo cüa Løc T±, chúng ta th¤y t× lý Bát-nhã không cho sáu cån dính m¡c (trø) v¾i sáu tr¥n là phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, Løc T± không d×ng · ch² không dính m¡c, mà nhäy v÷t vào th¬ tánh thanh t¸nh, b¤t sanh b¤t di®t cüa chính mình. Chính th¬ tánh này g÷i là Pháp thân hay Bän lai di®n møc ðã có sÇn t× vô thüy n½i t¤t cä chúng ta. Th¤y tµt ch² này và s¯ng ðßþc v¾i nó là Яn ngµ, là Kiªn tánh. Bän thân Løc T± ðßþc nhß v§y, song khi dÕy ng߶i Ngài cûng có phß½ng ti®n.
Løc T± vì phß½ng ti®n l§p tam vô: Vô Ni®m làm tông, Vô Tß¾ng làm th¬, Vô Trø làm b±n. theo Løc T± giäi: Яi trên các pháp m²i ni®m không trø, tÑc là không phßþc, ðây là l¤y vô trø làm g¯c. Ngoài lìa t¤t cä tß¾ng g÷i là Vô tß¾ng, hay lìa tß¾ng tÑc là pháp th¬ thanh t¸nh, ðây là l¤y Vô tß¾ng làm th¬. Яi trên các cänh tâm không nhim, g÷i là vô ni®m (Kinh Pháp Bäo Ðàn, ph¦m иnh Tu®). Không nhim các pháp, không k©t các tß¾ng, không dính m¡c các pháp, ðây là chü trß½ng cüa Løc T±. Không nhim, không k©t, không dính, ngay khi tiªp xúc v¾i sáu tr¥n là thi«n ð¸nh. Không phäi chÕy tr¯n cänh tr¥n, r°i sau tâm m¾i an ð¸nh nhß các l¯i thi«n ð¸nh khác.
Vua Tr¥n Nhân Tông lúc còn làm Thái tØ ðã thông su¯t Thi«n tông do sñ giáo døc cüa Tu® trung Thßþng Sî. sau khi bö ngôi ði xu¤t gia, l¤y hi®u là Trúc Lâm Ð¥u-ðà, Ngài hòa hµi các phái thi«n TÏ-ni- ða-lßu-chi, Vô Ngôn Thông, Thäo Ð߶ng ðã truy«n bá trên ð¤t nß¾c Vi®t Nam, l§p thành phái Thi«n Trúc Lâm Yên TØ. Ðây là phái thi«n hoàn toàn Vi®t Nam. ðây chúng tôi chï ch¡t l÷c mµt vài nét n±i b§t trong sñ chï dÕy cüa Ngài ð¬ làm tiêu chu¦n, ðó là bài k® Hæu Cú Vô Cu:
Hæu cú vô cú
Тng khô th÷ ðäo
C½ cá nÕp tång
Chàng ð¥u khái não.
Câu có câu không
Bìm khô cây ngã
M¤y kë nÕp tång
U ð¥u sÑt trán.
Hæu cú vô cú
Th¬ lµ kim phong
H¢ng hà sa s¯
PhÕm nhçn thß½ng phong.
Câu có câu không
Th¬ bày gió thu
H¢ng hà sa s¯
Va ðao chÕm bén.
Hæu cú vô cú
L§p tông l§p chï
Ðä ngöa toän qui
Ðång s½n thi®p thüy.
Câu có câu không
L§p tông l§p chï
Чp ngói dùi rùa
Trèo non lµi nß¾c.
Hæu cú vô cú
Phi hæu phi vô
Kh¡c chu c¥u kiªm
Sách ký án ð°.
Câu có câu không
ChÆng có chÆng không
Kh¡c thuy«n mò kiªm
Tìm ngña bän ð°.
Hæu cú vô cú
H² b¤t h°i h²
LÕp tuyªt hài hoa
Thü chu ðãi th¯.
Câu có câu không
H°i h² hay không
Nón tuyªt giày hoa
Ôm cây ðþi thö.
Hæu cú vô cú
Tñ c± tñ kim
Ch¤p chï vong nguy®t
Bình ð¸a løc tr¥m.
Câu có câu không
Tñ xßa tñ nay
Nhìn tay quên trång
Фt b¢ng chªt chìm.
Hæu cú vô cú
Nhß th¸ nhß th¸
Bát tñ ðä khai
Toàn vô bä tÖ.
Câu có câu không
Nhß th¬ nhß th¬
Chæ bát m· ra
Sao không n¡m mûi ?
Hæu cú vô cú
C¯ tä c¯ hæu
A thích thích ð¸a
Náo quát quát ð¸a.
Câu có câu không
Ngó tä ngó hæu
Lau chau m°m mép
n ào náo ðµng.
Hæu cú vô cú
Ðao ðao phÕ phÕ
Ti®t ðoÕn cát ð¢ng
Bï thØ khoái hoÕt.
Câu có câu không
Ðau ðáu lo sþ
C¡t ðÑt s¡n bìm
Ðó ðây vui thích.
Qua bài k® này chúng ta th¤y Ngài phän ð¯i cái ch¤p hai bên bi¬u trßng b¢ng CÓ và KHÔNG. song cái ch¤p hai bên có vô s¯ loÕi: có-không, phäi-qu¤y, h½n-thua, t¯t-x¤u, th¡ng -bÕi, hay-d·, lành-dæ,...v..v và.. v..v. Chính cái ch¤p hai bên là m¥m tranh ð¤u, là nhân phi«n não; kªt quä kh± ðau và không th¤y chân lý.
Cho nên chín ðoÕn trong bài k® này, Ngài v×a qu· trách, v×a chï dÕy r¤t ð¥y ðü. Nhß ðoÕn mµt "M¤y kë nÕp tång, u ð¥u sÑt trán", ðoÕn hai "H¢ng hà sa s¯, va ðao chÕm bén", ðoÕn ba "Чp ngói dùi rùa, trèo non lµi nß¾c", ðoÕn b¯n "Kh¡c thuy«n mò kiªm, tìm ngña bän ð°", ðoÕn nåm "Nón tuyªt giày hoa, ôm cây ðþi thö", ðoÕn sáu "Nhìn tay quên trång, ð¤t b¢ng chªt chìm", ðoÕn bäy "Chæ bát m· ra, sao không n¡m mûi", ðoÕn tám "Lau chùi m°m mép, °n ào náo ðµng", ðoÕn chín "C¡t ðÑt s¡n bìm, ðó ðây vui thích".
ÐoÕn mµt và hai, Ngài qu· ng߶i ch¤p hai bên là tñ chu¯c kh± vào mình. ÐoÕn ba và b¯n, Ngài chê kë ch¤p hai bên là dÕi kh¶, chï nh÷c nh¢n lu¯ng công. ÐoÕn nåm và sáu, Ngài trách nhæng phß½ng ti®n tÕm bþ mà ng߶i c¯ ch¤p hai bên nên không th¤y chân lý. ÐoÕn bäy và tám, Ngài chï thÆng chân lý ngay trß¾c m¡t nhß l² mûi n¢m sÇn dß¾i chân mày mà ng߶i ta không nh§n, cÑ lý lu§n °n ào vô ích. ÐoÕn chín, Ngài nói ai dÑt ch¤p hai bên m¾i th§t vui thích. ngay ðoÕn chín này hÆn là ch² Nh¸ T± trình kiªn giäi b¢ng ba l mà không có mµt l¶i. Không k©t hai bên làø cån bän cüa Thi«n tông, cûng chính là c¯t tüy cüa Ph§t giáo.
LÕi mµt bài k® kªt thúc bài phú "Cß Tr¥n LÕc ÐÕo" cüa S½ T± Trúc Lâm là cô ð÷ng nhæng gì Løc T± ðã th¤y và Ñng døng:
Cß tr¥n lÕc ðÕo thä tùy duyên
C½ t¡c xan h« kh¯n t¡c miên.
Gia trung hæu bäo hßu t¥m mích
Яi cänh vô tâm mÕc v¤n thi«n.
ð¶i vui ðÕo hãy tùy duyên
Ðói ðªn thì ån, m®t ngü li«n.
Trong nhà có báu, thôi tìm kiªm
Яi cänh không tâm, ch¾ höi thi«n.
Chï hai câu chót trong bài k® cûng ðü kªt thúc ch² s· ngµ và møc tiêu dÕy tu hành cüa Løc T± mµt cách kÏ di®u. Th¤y hòn ng÷c sÇn có trong nhà, chính là ch² Løc T± th¯t lên "ðâu ng¶ tánh mình v¯n tñ thanh t¸nh!..." Thi«n là ð¯i cänh không tâm thì làm gì có ni®m nhim, là vô ni®m; không tâm thì ðâu k©t cänh bên ngoài, là lìa tß¾ng tÑc vô tß¾ng; không tâm thì l¤y gì ð¬ dính m¡c, là vô trø. Mµt câu kªt này ðã bao g°m cä Vô Ni®m, Vô Tß¾ng, Vô Trø hay Tông, Th¬, B±n cüa Løc T± dÕy. Thi«n là ð¯i cänh không nhim, không k©t, không m¡c, chính ðây là chü trß½ng cüa Løc T±. Ngài Trúc Lâm Ð¥u-ðà ðã Ñng døng tuy®t v¶i ch² th¤y cüa Nh¸ T±, ch² ngµ và hành cüa Løc T±. Chúng ta là kë h§u h÷c, tñ hãnh di®n · Vi®t nam xu¤t phát mµt phái thi«n tr÷n v©n mang d¤u ¤n cüa chß T± ti«n b¯i và dung hµi tài tình ð߶ng l¯i tu hành cüa ng߶i xßa, làm kim chï nam cho hành giä Vi®t nam chúng ta.
Dung Hþp
Chúng tôi dung hþp pháp tu cüa ba v¸ T± trên thành mµt l¯i tu cø th¬ nhß sau:
- N½i Nh¸ T±, chúng tôi Ñng døng pháp an tâm. Nghîa là biªt rõ tâm suy tß·ng lâu nay là hß äo, không ð¬ nó ðánh l×a, lôi dçn chúng ta chÕy theo tr¥n cänh, nên nói "v÷ng tß·ng không theo", m²i khi nó d¤y lên ð«u biªt rõ nhß v§y. Mµt khi hành giä nh§n di®n bän ch¤t hß äo cüa chúng thì chúng tñ biªn m¤t. khi t÷a thi«n cûng nhß lúc tiªp duyên xúc cänh ð«u th¤y rõ, không l¥m chúng. Ъn bao gi¶ ðßþc nhß Nh¸ T± nói "ðoÕn hªt các duyên mà rõ ràng th߶ng biªt, nói không th¬ ðªn" là ðÕt kªt quä.
Tuy nhiên v÷ng tß·ng này không phäi d l¡ng, dÑt cái này kh·i cái khác liên miên không d×ng. Hành giä phäi b«n chí theo dõi, soi sáng mãi, chúng m¾i t× t× thßa d¥n. Nh§n v÷ng tß·ng hß äo làm tâm mình là mê l¥m, biªt v÷ng tß·ng hß d¯i không th§t là tïnh giác. L¯i tu này là dùng "cái døng cüa trí ð¬ phá si mê", ch¾ không có pháp gì dùng ð¬ ðè d©p, nên nói "pháp an tâm mà không có pháp". khi hªt si mê, v÷ng tß·ng l£ng thì trí døng cûng d×ng, nhß trong m߶i møc chån trâu, khi trâu m¤t thì ng߶i chån cûng không còn. Trí døng hªt ð¯i tr¸, li«n hµi nh§p trí th¬.
- V¾i Løc T±, chúng tôi Ñng døng sáu cån không dính m¡c sáu tr¥n làm hß¾ng tiªn tu. Ðó là câu "b¤t ßng trø s¡c sanh tâm..." trong kinh kim cang ðßþc Ngû T± giäng cho Løc T±. Nhßng làm sao cån không dính tr¥n? Ðß½ng nhiên phäi dùng trí tu® Bát-nhã quán chiªu th¤y các pháp duyên hþp hß d¯i nhß huyn nhß hóa. Vì thª trong kinh Pháp Bäo Ðàn sau ph¦m Hành do ban ð¥u là ðªn ph¦m Bát-nhã. Nh¶ trí tu® Bát-nhã soi r÷i th¤y rõ các pháp duyên sanh, không có chü th¬ (vô ngã), không c¯ ð¸nh (vô th߶ng) nên tâm không nhim trß¾c s¡c... do ðó cån, cänh không dính m¡c nhau. Cån, cänh không dính m¡c nhau là Vô Ni®m, Vô Tß¾ng, Vô Trø, ðó là chü trß½ng cüa Løc T±.
LÕi có mµt cách khác, nªu hành giä kiªn tánh nhß Løc T±, h¢ng s¯ng v¾i th¬ tánh b¤t sanh b¤t di®t cüa mình thì còn gì b§n b¸u v¾i v÷ng tß·ng hß d¯i, v¾i sáu tr¥n giä hþp. Ði ðÑng n¢m ng°i không lúc nào r¶i tñ tánh chính mình. Ðßþc thª thì ung dung tñ tÕi, nên nói "ðói ån khát u¯ng".
- Ъn S½ T± Trúc Lâm, trong bài k® "Câu có câu không", ðoÕn thÑ tß nói "Nón tuyªt giày hoa, ôm cây ðþi thö", là tinh th¥n Bát-nhã cüa Løc T±. Các pháp hß giä nhß nón tuyªt, nhß ðôi giày b¢ng hoa, tÕm có r°i tan m¤t, m¾i th¤y ð©p r°i héo xàu, có gì lâu b«n. Nªu ch¤p giæ nó là ng߶i ngu, nhß kë "ôm cây ðþi thö". Toàn th¬ pháp ð¯i ðãi ð«u không th§t, do phß½ng ti®n bày l§p, gi¯ng nhß dây s¡n dây bìm, mµt phen c¡t ðÑt chúng, m¾i là an vui tñ tÕi. Фy là tinh th¥n hai câu kªt cüa bài k® "C¡t ðÑt s¡n bìm ðó ðây vui thích". V×a d¤y ni®m là ð¯i ðãi, v×a th¯t l¶i là ð¯i ðãi, nªu dÑt hªt ð¯i ðãi thì còn ni®m nào ð¬ kh·i, còn l¶i gì ð¬ nói. Ðây là h¢ng s¯ng th§t v¾i Thi«n.
Ph¥n sau · hai câu k® "Trong nhà có báu thôi tìm kiªm. Яi cänh không tâm ch¾ höi Thi«n", là hình änh Løc T± th¯t lên "Ðâu ng¶ tánh mình v¯n tñ thanh t¸nh!..." Th¤u tri®t tánh mình, nhß th¤y hòn ng÷c quí vô giá có sÇn trong nhà, còn gì phäi tìm kiªm ðâu xa. Th¤y tánh mình thanh t¸nh, chÆng sanh chÆng di®t, so v¾i thân vô th߶ng tÕm bþ và tâm v÷ng tß·ng hß äo thì thân tâm này còn có giá tr¸ gì. trong không ch¤p thân, không ch¤p v÷ng tß·ng làm mình, ngoài ð¯i cänh không còn dính m¡c, chính ðây là chü yªu cüa Thi«n tông, cûng là cµi ngu°n cüa Ph§t pháp. ðây chúng tôi l¤y "ð¯i cänh không tâm" làm tiêu chu¦n tu hành. Không tâm là không tâm v÷ng tß·ng chÕy ðu±i theo ngoÕi tr¥n, ch¾ chÆng phäi không tâm là vô tri vô giác nhß cây g². Không tâm hß äo sanh di®t mà vçn có tâm h¢ng giác h¢ng tri, b¤t sanh b¤t di®t. Ðây là ch² giäi thoát sanh tØ cüa ng߶i tu Ph§t.
Nh¸ T± Hu® Khä sau khi ngµ ðÕo vçn ðßþc T± ÐÕt-ma gi¾i thi®u b¯n quy¬n kinh Lång-già 𬠤n tâm. Løc T± Hu® Nång nghe giäng kinh kim cang ngµ ðÕo. Thª là ðü minh chÑng Thi«n tông không r¶i Kinh, vì Thi«n là tâm cüa Ph§t, kinh là mi®ng cüa Ph§t. ÐÑc Ph§t tâm mi®ng không khác thì Thi«n và Giáo làm sao tách r¶i ðßþc. cho nên chúng tôi chü trß½ng "Thi«n, Giáo ð°ng hành".
Ь th¤y rõ nét l¯i dung hþp pháp tu qua ba v¸ T± trên, chúng tôi cô ð÷ng lÕi b¢ng nhæng l¯i tu:
1. Biªt v÷ng không theo, vì v÷ng tß·ng là nhæng tâm ni®m hß äo.
2. Яi cänh không tâm, vì nó là tß¾ng duyên hþp giä d¯i tÕm bþ.
3. Không k©t hai bên, vì ð¯i ðãi là không th§t.
4. H¢ng s¯ng v¾i cái th§t, không theo cái giä, vì giä là luân h°i, th§t là giäi thoát.
Ðây là b¯n phß½ng ti®n chúng tôi tÕm l§p ð¬ hß¾ng dçn ng߶i tu. Tùy theo cån c½ trình ðµ nhanh ch§m, cao th¤p cüa hành giä mà l¯i Ñng døng có khác. Cûng có th¬ b¯n l¯i tu này, hành giä linh ðµng Ñng døng theo thÑ tñ t× pháp thÑ nh¤t ðªn pháp thÑ tß ð¬ tu hành cûng t¯t. Nhæng nét cô ð÷ng trên là kªt thúc bài này cüa chúng tôi.