Thi«n T§p trong Ph§t Giáo

Hòa Thßþng Piyadassi
(PhÕm kim Khánh d¸ch)

Ph¥n 3

11. Thñc hành
12. Ngh® sî trên sân kh¤u
13. Ðôi l¶i chï d¦n hành giä
14. Nåm tri«n cái
15. Lánh xa cñc ðoan
16. Hi¬u biªt rõ ràng
17. Ngh® thu§t nghï ng½i

11. Thñc hành

Chï có khi nào ng°i xu¯ng hành thi«n chúng ta m¾i có th¬ tñ tìm hi¬u và phân tách mình mµt cách ð¥y ðü và chân th§t, và ch×ng ¤y cái khái ni®m v« phái nam hay phái næ không còn næa. ta chï còn th¤y mµt lu°ng trôi chäy cüa danh và s¡c (tâm linh và v§t ch¤t), và tuy®t nhiên không có cái gì nhß mµt thñc th¬ ð½n thu¥n và th߶ng còn. Nhìn trên phß½ng di®n này ð¶i s¯ng không có phß½ng Ðông hay phß½ng Tây, mà chï còn là mµt tiªn trình vßþt qua khöi m÷i gi¾i hÕn giai c¤p, chüng tµc, màu s¡c, tín ngßÞng và không gi¾i.

Nhà tâm lý h÷c trÑ danh, william James, nói: "M²i khi hai ng߶i g£p nhau, thñc ra có sáu ng߶i hi®n di®n: hai ng߶i nhß m²i ng߶i tñ th¤y mình, hai nhß ng߶i kia th¤y mình, và hai nhß th§t sñ m²i ng߶i là nhß v§y".

V§y, ta hãy c¯ g¡ng thành th§t, thÆng th¡n thành th§t, ð¬ tñ nhìn mình, nhìn nhæng cäm giác (th÷) cüa mình và nhæng tß tß·ng (tâm) cüa mình mµt cách sáng su¯t. Hãy c¯ g¡ng th¤y mình ðúng nhß th§t sñ mình là v§y, ch¾ không phäi th¤y mình nhß b« ngoài ng߶i th¤y mình có vë nhß v§y. Ði«u này chï có th¬ thñc hi®n ðßþc khi mà chúng ta hªt lòng thành th§t và tin tß·ng n½i ta. trong công trình hành thi«n nhß ðßþc ÐÑc Ph§t dÕy, m· rµng tâm trí và tìm tòi quan sát mµt cách thÆng th¡n là ði«u ki®n t¯i c¥n, không th¬ không có. Thiªu ði«u này, mµt hành giä s½ c½ s¨ không th¬ ð£t n«n täng væng ch¡c cho nhæng c½ c¤u xây c¤t bên trên. Và b·i vì chân lý v« mµt cá nhân là ði«u r¤t "cá nhân", và m²i cá nhân phäi lo tñ tìm hi¬u mình ch¾ không có sñ chï dçn hay giáo hu¤n nào có th¬ giúp hành giä, ngoÕi tr× nhæng phß½ng pháp tu t§p ð¬ tñ tìm hi¬u mình. Pháp hành thi«n quä th§t là tr÷ng yªu b·i vì nh¶ hành thi«n mà ta có th¬ m· khóa cØa, bß¾c vào nhæng bí ¦n cüa nµi tâm.

Bài kinh TÑ Ni®m XÑ din tä kÛ thu§t trau gi°i tâm linh ð¬ vßþt ra ngoài lý trí và ðÕt ðªn chính kinh nghi®m cüa ð¶i s¯ng, ð¬ khám phá nhæng t§t b®nh ph± c§p sâu kín trong tâm trí con ng߶i và ð¬ gia công giäi phóng cái tâm ra khöi m÷i ràng buµc và ðÕt ðªn châu toàn t¯i thßþng.

Bây gi¶ chúng ta hãy thäo lu§n ðªn pháp "ni®m thân" (kayanupassana), ð£c bi®t là ph¥n m®nh danh "anapanasati", chú ni®m vào h½i-th·-vào-th·-ra. Ðây là phß½ng pháp hành thi«n r¤t ph± thông và ðßþc nhi«u ng߶i ßa thích hành theo trên kh¡p thª gi¾i, vì pháp này có th¬ thích hþp v¾i nhi«u ng߶i, ð¬ l¡ng tâm cûng nhß ð¬ gom tâm an trø. Pháp này xßa kia cûng ðßþc B° Tát siddhatta gotama áp døng khi Ngài t§n lñc hành trì ð¬ chÑng ðÕt ðÕo quä Vô Thßþng Toàn Giác dß¾i cµi b° ð«, và chính ÐÑc Ph§t cûng quä quyªt khÆng ð¸nh t¥m quan tr÷ng cüa pháp hành này. Pháp hành thi«n này ðßþc din tä là làm cho hành giä an lÕc, cao thßþng, tinh khiªt, s¯ng hÕnh phúc (santo ceva panito ca asecanako ca sukho ca viharo). ÐoÕn này trích t× bµ TÕp a Hàm, samyutta Nikaya, câu 321. ta nên ghi nh§n r¢ng anapanasati không phäi là mµt "phß½ng pháp t§p th·" ð¬ cho c½ th¬ ðßþc khoë mÕnh, và cûng không gi¯ng nhß pháp "pranayama" trong h® th¯ng yoga cüa „n е Giáo.

N½i ch¯n hành thi«n ðßþc khuyên dÕy là trong r×ng, dß¾i mµt cµi cây, mµt n½i v¡ng vë ngoài tr¶i, hay · mµt n½i thích hþp nào khác. Nªu có th¬ ðßþc, hãy tìm mµt n½i yên tînh xa nhæng tiªng náo ðµng °n ào, r¥m rµ xôn xao cüa ð¶i s¯ng nhµn nh¸p, b§n rµn. trong phòng ngü ho£c trong "phòng th¶", nªu ta may m¡n ðßþc có, có th¬ là n½i riêng tß nh¤t.

Theo pháp hành thi«n này ta c¥n phäi · thª ng°i. Ng°i thÆng lßng, tréo hai chân nhßng không g°ng cÑng mình, giæ tâm chú ni®m và giác tïnh. Vì hai chân tréo khóa cÑng lÕi hay vì n«n nhà cÑng, ðôi khi ta cäm nghe không ðßþc thoäi mái, và nhß v§y, tâm b¸ chi ph¯i, không gom lÕi ðßþc. Ch×ng ¤y ta có th¬ ng°i trên mµt cái ghª có dña ðÑng thÆng. D¥u ng°i thª nào, ð£c bi®t trong pháp hành này, không phäi nhß các pháp hành khác, ta phäi giæ thân mình (xß½ng s¯ng) và ð¥u ngay thÆng, không nghiêng ngã bên nào. ta nên ng°i cách nào cho ðßþc thoäi mái, nhßng không nên dña lßng hay n¢m xu¯ng, ð¬ tránh khöi bu°n ngü. hai tay có th¬ gác trên vª ho£c tay m£t ð£t trên tay trái, cä hai ð«u l§t ngØa lên. M¡t có th¬ nh¡m hé phân nØa ho£c nh¡m kín luôn mµt cách tñ nhiên, không có c¯ g¡ng. hai môi ng§m lÕi và giæ lßÞi sát hàm trên. T¤t cä nhæng chi tiªt này cho th¤y r¢ng ng߶i hành thi«n cûng c¯ g¡ng "ði«u phøc" thân, và thân ði«u phøc s¨ giúp tâm chú ni®m và an trø.

Giæ thân càng b¤t ðµng càng t¯t, tâm phäi giác tïnh và quan sát sâu s¡c. Thân và tâm ð«u phäi cång thÆng v×a phäi, nhß dây cüa cây cung, và ði«u hòa ðúng nh¸p nhß dây cüa cây ð¶n. Pháp hành thi«n quä th§t là mµt công trình thñc nghi®m. Cûng nhß con rùa bao phü giæ kín b¯n chân nó dß¾i cái mu, cùng thª ¤y, ng߶i hành thi«n che ch·, giæ gìn ngû quan cüa mình và chª ngñ døc v÷ng b¢ng tâm chú ni®m, và dành t¤t cä nång lñc mình ð¬ trau gi°i tâm trí. Hãy c¯ g¡ng hành thi«n ð«u ð£n, nªu có th¬ ðßþc, m²i ngày, vào gi¶ nh¤t ð¸nh, b·i vì chính nhæng yªu t¯ tâm lý ¤y s¨ giúp thành công trong pháp hành thi«n.

Lúc nào ta cûng th· ra và th· vô, th· mµt cách tñ nhiên. Bình th߶ng, không m¤y ai ð¬ ý ðªn h½i th·. Nhßng khi hành thi«n theo pháp ni®m h½i th· thì ði«u chánh yªu là chúng ta phäi chú ni®m và hay biªt h½i th·. Cái h½i mà chúng ta th· vô hay th· ra phäi ðßþc ghi nh§n và quan sát. Sñ chú ni®m này làm cho thân tr· nên yên tînh và ðßþc chu¦n b¸ sÇng sàng ð¬ công trình hành thi«n tiªn sâu thêm, nh¢m tång trß·ng nång lñc cüa tâm ð¸nh và sñ v¡ng l£ng. Chúng ta hoan hÖ ghi nh§n r¢ng các nhà tâm lý h÷c hi®n ðÕi ðã xác nh§n giá tr¸ và t¥m quan tr÷ng cüa sñ chú ni®m vào h½i th· ð¬ làm êm d¸u sñ cång thÆng cüa th¬ xác và tâm linh.

Nhß v§y, pháp hành thi«n này ðúng là mµt vi®c làm có tánh cách thñc tin, là mµt phß½ng thÑc tr¸ li®u trong ý nghîa cao cä nh¤t cüa danh t×. Pháp này không phäi chï ð¬ phát huy kiªn thÑc suông, mà ð¬ tñ giäi thoát ra khöi m÷i bþn nh½ tinh th¥n và ðÕt ðªn sñ trong sÕch và sñ v¡ng l£ng, tñ tÕi cüa tâm linh.

Trong pháp hành ni®m h½i th· ði«u tr÷ng yªu nh¤t là luôn luôn chú tâm vào h½i th·. Ði«u thiªt yªu là phäi chú tâm, phäi hay biªt (sati, ni®m) và chåm chú quan sát trong t¤t cä b¯n ni®m xÑ (thân, th÷, tâm, pháp).

Khi ng°i lÕi hành thi«n hãy an nghï hÆn, hãy tñ tách r¶i ra khöi thª gi¾i cùng v¾i nhæng °n ào rµn r¸p và cång thÆng cüa nó. trong khi th· vô ba l¥n ð¥u tiên, hãy tß·ng tßþng r¢ng ta ðem vào t¤t cä nhæng gì t¯t ð©p, cao cä và trong sÕch bên ngoài, cüa vû trø. khi th· ra ba l¥n ð¥u tiên, hãy tß·ng tßþng là ta ðang vÑt ra t¤t cä nhæng tß tß·ng "ð¥u ðµc", t¤t cä nhæng gì x¤u xa, th¤p hèn và nh½ b¦n bên trong chúng ta. Ðó là phß½ng cách chu¦n b¸ thân tâm ð¬ tiªn vào pháp hành thi«n.

12. Ngh® sî trên sân kh¤u

Bây gi¶ ta hãy b¡t ð¥u thñc hành pháp chú ni®m vào h½i-th·-vào-th·-ra (anapanasati). Hãy ð¬ cho h½i th· hô h¤p mµt cách tñ nhiên, không có sñ c¯ g¡ng nào. Hãy th· ra nh© nhàng và không nên rán k«m h½i th· và làm cho nó phäi nhß thª nào. Chï ð¬ cho lu°ng h½i th· thong thä trôi ra r°i thong thä tuôn vào, dß¾i ánh sáng cüa tâm hoàn toàn giác tïnh.

Hành giä th· vào và th· ra v¾i tâm luôn luôn theo dõi ghi nh§n và hay biªt, chú ni®m vào h½i th· ch¾ không phäi vào chính mình. Møc ðích duy nh¤t cüa hành giä là t§p trung sñ chåm chú vào h½i th·, không hay biªt tß tß·ng nào khác ngoài h½i th·, và áp ð£t, g¡n vào, cµt ch£t tâm vào ðó. Nªu hành giä còn lßu tâm ðªn nhæng gì xu¤t hi®n m§p m¶ "bên rìa", ngoài "phÕm vi chåm chú" cüa mình ¡t khó mà t§p trung tâm, và ch×ng ðó tâm s¨ phóng ði.

Яi v¾i quý v¸ hành giä còn s½ c½, nên ghi nh§n "vào", "ra" m²i khi th· vô hay th· ra, ð¬ t§p cho quen chú tâm theo dõi và ghi nh§n. Nªu còn th¤y khó k«m sñ chú tâm hay biªt, khi th· vào ðªm "mµt" (ðªm và ghi nh§n th¥m); ðªn khi th· ra, ðªm th¥m "hai" và ghi nh§n "hai" khi h½i th· ra ch¤m dÑt. Ъm nhß v§y không quá m߶i và không ít h½n nåm. Nªu không, tâm s¨ có khuynh hß¾ng duyên theo sñ ðªm mà lìa bö h½i th·. khi th¤y tâm ðã t§p trung ðßþc d dàng hành giä s¨ không ðªm næa mà chï chú ni®m vào h½i th·.

Khi ni®m h½i-th·-vào-th·-ra hãy áp ð£t sñ chú tâm vào ði¬m nào mà hành giä nghe h½i th· chÕm vào -- có ng߶i nghe · ð¥u l² mûi, có ng߶i nghe · chót môi trên -- hãy ghi nh§n h½i th· trôi vào nhß thª nào và ra nhß thª nào, ngang qua ði¬m ¤y, mà không theo dõi luôn vào ðªn l°ng ph±i, hay ra ngoài không khí.

Không nên c¯ ý k«m giæ hay ngßng h½i th· mà phäi ð¬ cho sñ hô h¤p din tiªn hªt sÑc tñ nhiên, không có c¯ g¡ng nào ð¬ ki¬m soát. Hãy t§p trung chú tâm vào ði¬m "ra-vào" · mûi và hoàn toàn hay biªt, ghi nh§n m²i h½i th· ra, th· vào. Ðôi khi h½i th· có th¬ nh© nhàng, tª nh¸ ðªn ð²i hành giä khó có th¬ "b¡t" ðßþc, ho£c còn cäm giác ðßþc næa. Nhßng ði«u này không có nghîa là tâm hành giä ðã tr· nên tr¯ng r²ng. Ði«u ¤y không th¬ xäy ra, b·i vì ta không th¬ nghî r¢ng có cái tâm tr¯ng không, mµt cái tâm trong ðó không có tß tß·ng nào. trong khi ta không còn cäm nghe h½i th· næa thì ta hay biªt ði«u ¤y, và nhß v§y, ch¡c ch¡n ðó không phäi là tâm tr¯ng không (vì có sñ hay biªt). sau ðó hành giä s¨ cäm giác, hay biªt h½i th· tr· lÕi.

M²i khi tâm phóng ði, duyên vào nhæng tß tß·ng khác, hãy hay biªt sñ phóng tâm ¤y nhßng không ð¬ mình b¸ cäm xúc, cûng không suy tß v« nhæng tß tß·ng này. Không nên phê bình, chï trích, ðánh giá; hay ngþi khen nhæng tß tß·ng ¤y mà chï ðem sñ chú tâm cüa mình tr· v« nh¸p th· tñ nhiên. Ðôi khi hành giä b¸ nhæng tß tß·ng bþn nh½ hay b¤t thi®n tràn ng§p. Ði«u này có th¬ xäy ra. Chính khi hành thi«n ta hi¬u biªt tâm cüa ta hoÕt ðµng nhß thª nào. Hãy giác tïnh và hay biªt cä hai, nhæng tß tß·ng cao cä và nhæng tß tß·ng th¤p hèn, nhæng ý nghî ð©p ð¨ và nhæng ý nghî x¤u xa, thi®n và b¤t thi®n. Không nên ngã mÕn tñ tôn v¾i nhæng tß tß·ng t¯t và th¤t v÷ng ngã lòng v¾i nhæng ý nghî x¤u. Nhæng tß tß·ng ¤y ðªn r°i ði, không khác nào các din viên trên sân kh¤u.

Khi ta nghe tiªng ðµng, hãy ghi nh§n "tiªng ðµng", r°i quay sñ chú tâm tr· lÕi h½i th·. Cùng thª ¤y, khi có mùi, có v¸, xúc chÕm, ðau, sß¾ng v.v... hãy theo dõi quan sát nhæng tß tß·ng ¤y (nhî thÑc, tÖ thÑc, thi®t thÑc v.v...) mµt cách khách quan, tñ tÕi và không dính m¡c. Giác tïnh chú ni®m có nghîa là quan sát b¤t cÑ ði«u gì xäy ðªn bên trong chúng ta và trong tác phong cüa chúng ta, ch¾ không xét ðoán, xem nó t¯t hay x¤u. Chï nhìn, quan sát v¾i sñ hay biªt suông, nhìn mµt cách khách quan mà không v¤n vß½ng v¾i nhæng tß tß·ng ¤y. Ðó rõ ràng là t§n døng sñ t§p trung tâm ni®m vào b¤t cÑ chuy®n gì ta ðang làm hay ðang chÑng nghi®m.

Hành giä có th¬ cûng nh§n th¤y trong tâm nhæng hình änh ðßþc tÕo nên do trí nh¾ hay trí tß·ng tßþng nhß ánh sáng, màu s¡c v.v... Không nên nghî r¢ng ðó là mµt tiªn bµ tinh th¥n mà s¨ b¸ chán nän v« sau. Ngßþc lÕi, ðó là nhæng chß¾ng ngÕi s¨ làm ch§m tr¬ bß¾c tiªn trong công trình hành thi«n cüa chúng ta. Hãy giác tïnh, hay biªt nhæng hình änh ¤y mà không v÷ng móng theo, không vß¾ng m¡c trong ðó, và ðem sñ chú tâm tr· v« h½i th·. ta c¥n phäi có nhi«u nhçn nhøc và c¯ g¡ng ð¬ dÑt lìa nhæng sän ph¦m phø ¤y và gia công vào nhi®m vø th§t sñ là gom tâm an trø. Sñ t§n lñc c¯ g¡ng và kiên trì nhçn nhøc ð¬ ðem lÕi tâm thanh t¸nh và toàn häo b¢ng pháp hành thi«n ð¸nh (samatha, v¡ng l£ng) và thi«n tu® (vipassana, minh sát) mÕnh m¨ và phi th߶ng nhß thª nào, chï có ng߶i th§t sñ hành thi«n m¾i biªt ðßþc.

Яi v¾i mµt hành giä còn là phàm nhân (chßa ð¡c Thánh ÐÕo và Thánh Quä) thì vi®c có nhæng tß tß·ng b¤t thi®n hay sai l¥m phát sanh là tñ nhiên. tham ái th¤m nhu¥n tâm không thu¥n thøc nhß nß¾c th¤m dµt vào cån nhà không khéo lþp (Pháp Cú Kinh, câu 13). Khát v÷ng cüa con ng߶i quä th§t gây nhi«u xáo trµn cho con ng߶i. khi b¸ cän tr· vì mµt lý do gì tâm tham ái này tr· thành tâm tÑc gi§n, sân. Vì l¨ ¤y, ta nên c¯ g¡ng trau gi°i và phát tri¬n nhæng tß tß·ng t¯t ð©p và trong sÕch, nhæng khä nång vô cùng t§n, ngü ng¥m trong bän ch¤t con ng߶i. Mu¯n ðßþc nhß v§y ta c¥n phäi c¯ g¡ng tu t§p trong thi«n ð¸nh (samadhi-sikkha). Chính nh¶ công trình tu t§p d¥n d¥n mà ta có th¬ ki¬m soát và ði«u phøc cái tâm (cittam vasam vattati), thay vì tr· thành nô l®, b¸ nó chi ph¯i (cittassa vasena vattatti). Nh¶ rèn luy®n pháp trau gi°i tâm nhß v§y ta có th¬ tñ thoát ra khöi änh hß·ng cüa nhøc døc ngû tr¥n.

Tiªn bµ v§t ch¤t cüa thª gi¾i, nhß lþi lµc, tùy thuµc mµt ph¥n l¾n vào sñ c¯ g¡ng cüa chính ta. Nhß v§y thì ch¡c ch¡n là ta càng phäi c¯ g¡ng nhi«u h½n næa ð¬ rèn luy®n tâm tánh, và do ðó, phát tri¬n nhæng gì quý báu nh¤t, cao cä nh¤t bên trong chúng ta. Và b·i vì sñ rèn luy®n tâm tánh ðòi höi phäi v§n døng m÷i c¯ g¡ng, m²i ng߶i cho chính mình, chúng ta hãy t§n lñc gia công ngay t× bây gi¶. "Ch¾ ð¬ cho ngày tháng trôi qua m¤t ði nhß bóng mát cüa ðám mây, bay qua mà không ð¬ lÕi d¤u vªt gì cho ta nh¾".

13. Ðôi l¶i chï d¦n hành giä

Trong kinh ði¬n Ph§t Giáo có r¤t nhi«u ðoÕn ð« c§p ðªn pháp hành "ni®m h½i th·" (anapanasati) và không ai ngÕc nhiên khi th¤y ÐÑc Thª Tôn chï dÕy sa di rahula (La H¥u La, con cüa Thái TØ siddhatta Gotama) hành pháp này v¾i ð¥y ðü chi tiªt. Bây gi¶ chúng ta hãy tr· lÕi bài kinh s¯ 62 cüa Bµ majjhima Nikaya, trung a Hàm, tña ð« rahulavada Sutta:

"Này Rahula, v¸ ð® tØ rút ¦n d§t vào r×ng, dß¾i mµt cµi cây, ho£c ð½n ðµc mµt n½i v¡ng vë, ng°i tréo chân, thân ng߶i ngay thÆng và chåm chú giæ tâm ni®m. Chú ni®m, hay biªt mình ðang làm gì, v¸ ¤y th· vô, chú ni®m, v¸ ¤y th· ra; khi th· vô mµt h½i dài v¸ ¤y hay biªt "ta th· vô mµt h½i dài"; khi th· ra mµt h½i dài v¸ ¤y hay biªt "ta th· ra mµt h½i dài"; khi th· vô mµt h½i ng¡n hay biªt "ta th· vô mµt h½i ng¡n"; khi th· ra mµt h½i ng¡n hay biªt "ta th· ra mµt h½i ng¡n".

"Hay biªt tr÷n v©n tiªn trình cüa h½i th·, ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "hay biªt tr÷n v©n tiªn trình cüa h½i th· ra, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª. (— ðây, "tiªn trình tr÷n v©n cüa h½i th·" ðßþc phiên d¸ch t× danh t× pali "sabba-kaya", ðúng nghîa là thân mình, toàn thân. Nhßng theo Bän Chú Giäi visuddhi Magga, thanh T¸nh ÐÕo, danh t× "kaya" không phäi là th¬ xác v§t ch¤t mà có nghîa là toàn th¬ cái kh¯i h½i th· vô, và toàn kh¯i h½i th· ra).

"Làm l¡ng d¸u tr÷n v©n tiªn trình cüa h½i th·, ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "làm l¡ng d¸u tr÷n v©n tiªn trình cüa h½i th·, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª.

"ChÑng nghi®m tâm phï, ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "chÑng nghi®m tâm phï, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª.

"ChÑng nghi®m tâm lÕc, ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "chÑng nghi®m tâm lÕc, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª.

"ChÑng nghi®m th÷ và tß·ng, ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "chÑng nghi®m th÷ và tß·ng, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª.

"Làm l¡ng d¸u th÷ và tß·ng, ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "làm l¡ng d¸u th÷ và tß·ng, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª.

"ChÑng nghi®m tâm ð¸nh · mÑc cao ðµ (jhanic, thi«n), ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "chÑng nghi®m tâm ð¸nh · mÑc cao ðµ, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª.

"Tâm vô cùng ph¤n kh·i (b¢ng thi«n ð¸nh cûng nhß b¢ng thi«n tu®), ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "tâm vô cùng ph¤n kh·i, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª.

"Tâm hoàn toàn an trø vào h½i th·, ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "tâm hoàn toàn an trø vào h½i th·, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª.

"Giäi thoát tâm (ra khöi nhæng pháp tri«n cái, nivarana, tÑc nhæng pháp làm tr· ngÕi con ð߶ng tiªn bµ tinh th¥n cüa hành giä), ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "giäi thoát tâm, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª.

"Suy ni®m v« lý vô th߶ng (trong s¡c, th÷, tß·ng, hành, thÑc), ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "suy ni®m v« lý vô th߶ng, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª.

"Suy ni®m v« sñ không luyªn ái (không dính m¡c hay v¤n vß½ng vào b¤t lu§n gì trên thª gi¾i), ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "suy ni®m v« sñ không luyªn ái, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª.

"Suy ni®m v« sñ ch¤m dÑt (hoÕt di®t), ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "suy ni®m v« sñ ch¤m dÑt, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª.

"Suy ni®m v« sñ dÑt bö, ta s¨ th· vô", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª; "suy ni®m v« sñ dÑt bö, ta s¨ th· ra", v¸ ¤y tñ rèn luy®n nhß thª.

"Nhß thª, này Rahula, nªu ðßþc trau gi°i nhß v§y và th߶ng ðßþc thñc hành, pháp chú ni®m "h½i-th·-vào-th·-ra" này s¨ ðem lÕi nhi«u thành quä, nhi«u lþi ích tr÷ng ðÕi. Này Rahula, khi mà pháp chú ni®m h½i-th·-vào-th·-ra ðßþc trau gi°i nhß v§y và th߶ng ðßþc thñc hành, chí ðªn h½i th· vô cu¯i cùng và h½i th· ra cu¯i cùng cûng ðßþc hay biªt rõ ràng khi nhæng h½i th· cu¯i cùng ¤y ch¤m dÑt".

Có ng߶i cho r¢ng pháp hành thi«n này là th¤p kém, vô ích, và không ðßa ðªn ðâu. Chúng ta cÑ ð¬ cho h÷ tñ nhiên, mu¯n nói gì thì nói. Hãy ð¬ cho các triªt gia lu§n triªt, ð¬ cho các nhà hùng bi®n tiªp tøc tr± tài hùng bi®n. Hãy tiªn bß¾c trên con ð߶ng cüa ta, thñc hành pháp chú ni®m. Chí ðªn ÐÑc Thª Tôn xßa kia cûng không tránh khöi b¸ ng߶i ðß½ng th¶i chï trích vì Ngài s¯ng cuµc s¯ng lánh xa "nhæng tranh ch¤p và xung ðµt th¤p hèn cüa ðám ðông ðiên cu°ng", nhß ta th¤y trong Bµ digha Nikaya, Tr߶ng a Hàm, ph¥n III, trang 38, nhæng l¶i công kích th§m t® mà ÐÕo Sî nigrodha vung väi vào ÐÑc thª Tôn:

"Sñ sáng su¯t cüa sa Môn gotama (C° Ðàm) ðã b¸ thói quen s¯ng ¦n d§t làm suy tàn. Ngài không · nhà ð¬ dçn d¡t hàng tÑ chúng. Ngài không sÇn sàng ð¬ thäo lu§n. Ngài chï b§n lo nhæng vi®c phø thuµc bên ngoài. Cûng nhß con bò chµt m¡t (chï có mµt con m¡t) c¯ tránh né sñ va chÕm và ði vòng vòng ngoài rìa, sa Môn gotama cûng cùng thª ¤y (s¯ng ngoài rìa cuµc ð¶i và tránh né sñ va chÕm)". (Udumbarika sihanada Sutta, digha Nikaya, quy¬n III, trang 38) .

Ðúng ra thì ÐÑc Ph§t không dùng t¤t cä thì gi¶ cüa Ngài ð¬ s¯ng ¦n d§t, ð½n ðµc mµt mình. Ngài ði trên nhæng con ð߶ng l¾n và các nëo nhö cüa xÑ „n е ð¬ büa rµng v×ng hào quang t× bi cüa Ngài bao trùm t¤t cä chúng sanh. Thïnh thoäng Ngài s¯ng v¡ng vë trong mµt th¶i gian (nhß ðã th¤y · ph¥n trên, trang 37).

14. Nåm tri«n cái

Khi gia công trau gi°i chú ni®m d¥n d¥n tâm cüa hành giä s¨ an trø tr÷n v©n vào h½i th·. Ch×ng ðó hành giä ghi nh§n r¢ng chï có h½i th· và cái tâm hay biªt h½i th· ¤y. Ngoài ra không có cái gì · phía sau h½i th· và tâm hªt, không có mµt tñ ngã hay mµt thñc th¬ nào ð½n thu¥n, nguyên v©n, th߶ng còn, không biªn ð±i, hay mµt cái gì tß½ng tþ. Hành giä và h½i th· không phäi là hai, mà chï là mµt tiªn trình, mµt sñ phát sanh và hoÕi di®t suông, gi¯ng nhß nhæng lßþn sóng trên bi¬n cä. trong ý nghîa cao siêu nh¤t, chï có sñ hành thi«n mà không có ng߶i hành thi«n · phía sau tiªn trình hành thi«n ¤y. Nªu hành giä tiªn ðÕt ðªn mÑc hi¬u biªt sñ ð¸nh tâm cüa mình nhß v§y thì mÑc ð¸nh tâm cüa hành giä ðã r¤t cao, và ch×ng ¤y tâm phï lÕc, v¡ng l£ng, tñ tÕi cûng phát sanh. Và ðó là mµt chÑng nghi®m phi th߶ng và toàn häo mà hành giä chßa h« th÷ hß·ng.

Sñ chÑng nghi®m thöa thích này có th¬ chï t°n tÕi trong ch¯c lát, và tâm cüa hành giä lÕi r¶i ð« møc. Tâm hành giä phóng ði và có th¬ hành giä th¤y khó mà t§p trung tr· lÕi. Hành giä có th¬ cäm nghe u¬ oäi ho£c bu°n ngü, chán nän hay lao xao, không yên, và hành giä hªt mu¯n hành thi«n næa. Không sao ðâu! Ðó là sinh hoÕt bình th߶ng cüa tâm. Tâm cüa con ng߶i là v§y. Gi¶ ðây hành giä ðã biªt tác ðµng cüa tâm mình, xuyên qua chÑng nghi®m bän thân, ch¾ không phäi xuyên qua kinh ði¬n, sách v·, hay l¶i dÕy cüa ai khác. Hành giä phäi kh½i ðµng lòng nhi®t thành, t§n lñc tinh t¤n, và quyªt chí tiªn hành cûng nhß tñ quên mình. Mµt ngày nào hành giä có th¬ nh§p thi«n (jhana) b¢ng cách hoàn toàn chª ngñ các pháp tri«n cái, nhæng chß¾ng ngÕi tinh th¥n. Sñ ð¸nh tâm này, pháp môn hành thi«n ð¸nh (samatha-bhavana, xa ma tha) này th§t là thiªt yªu ð¬ th¤u hi¬u chân chánh, sâu s¡c, và minh sát (vipassana, tÏ bà xá na) ð¬ thành ðÕt tâm tuy®t ð¯i lành mÕnh -- Niªt Bàn.

Ng߶i hành thi«n phäi ð¯i phó v¾i nhi«u tr· ngÕi, nhßng ð£c bi®t có nåm chß¾ng ngÕi ngån ch§n sñ gom tâm và tr· ngÕi con ð߶ng giäi thoát. Nåm chß¾ng ngÕi ¤y ðßþc g÷i là "tri«n cái" (nivarana, ngån ch§n con ð߶ng) vì nó hoàn toàn ðóng ch£t, c¡t ðÑt, và ngån ch§n, ðóng khóa sñ giäi thoát. Nåm pháp ¤y là gì? - Tham døc, sân h§n, hôn tr¥m dä dßþi, phóng d§t lo âu, và cu¯i cùng là hoài nghi (xin xem phø bän s¯ 2).

Mµt cái tâm mà b¸ các tr· lñc t® hÕi trên ngån ch§n ¡t s¨ không th¬ thành công t§p trung vào mµt ð« møc nào có bän ch¤t trong sÕch. Nªu không có chánh tinh t¤n, hay sñ n² lñc chân chánh, thì không th¬ ði«u phøc nåm pháp tri«n cái. Chánh tinh t¤n, cûng ð°ng nghîa v¾i chánh c¥n, có b¯n tác døng là ngån ng×a, dÑt bö, phát tri¬n và cüng c¯. Chánh tinh t¤n là kiên trì n² lñc:

a. Ngån ng×a các tß tß·ng b¤t thi®n chßa phát sanh, không ð¬ cho nó phát sanh. 
b. DÑt bö, ðánh ðu±i nhæng tß tß·ng b¤t thi®n ðã phát sanh. 
c. Làm cho phát sanh, và phát tri¬n nhæng tß tß·ng thi®n chßa phát sanh. 
d. Nuôi dßÞng, cüng c¯ nhæng tß tß·ng thi®n ðã phát sanh. (Xin xem phø bän s¯ 1)

Nhæng tß tß·ng b¤t thi®n ðßþc ð« c§p · ðây là ba cån cµi cüa t¤t cä nhæng hành ðµng tÕo nghi®p dæ. Ðó là: nhæng tß tß·ng tham ái, sân h§n và si mê. T¤t cä nhæng phi«n não (khát v÷ng) và bþn nh½ khác ð«u quay qu¥n chung quanh ba cån b¤t thi®n này. Nhæng tß tß·ng thi®n ð¯i ngh¸ch v¾i các tß tß·ng trên.

TÑ chánh c¥n, cûng ð°ng nghîa v¾i chánh tinh t¤n, là ði«u ki®n phäi có ð¬ gom tâm an trø. Chánh tinh t¤n tác ðµng chung và cùng mµt lúc v¾i hai chi kia cüa nhóm иnh, tÑc chánh ni®m và chánh ð¸nh. Chánh tinh t¤n gµi ræa nhæng tß tß·ng không lành mÕnh, tác ðµng nhß mµt tr· ngÕi, làm cho tâm không th¬ l¡ng d¸u.

Khi tâm cüa hành giä tr· nên u¬ oäi thì ðó là lúc mà hành giä phäi t§p trung m÷i n± lñc ð¬ chª ngñ trÕng thái dä dßþi cüa mình. TrÕng thái chai cÑng cüa tâm vß½ng hay cüa nhæng tâm s· là kë thù vô cùng t® hÕi cho công trình hành thi«n, b·i vì khi tâm cüa con ng߶i mà hôn tr¥m thì nó s¨ tr· nên l߶i biªng, nhu¬ nhoÕi. Càng nhu¬ nhoÕi l߶i biªng, càng tiªn d¥n ðªn dØng dßng nhß không còn hay biªt gì næa.

15. Lánh xa cñc ðoan

Công trình trau gi°i tâm trí b¢ng nhæng c¯ g¡ng l¾n lao nhß v§y không th¬ hoàn thành viên mãn trong mµt s¾m mµt chi«u. Ng߶i hành thi«n phäi chuyên c¥n thñc hành mµt cách kiên trì và ð«u ð£n. Mµt lñc sî hay mµt ng߶i mu¯n ðßþc có thân hình tráng ki®n, ð©p ð¨, không ng×ng thao dþt h¢ng ngày, và luôn luôn theo ðúng chß½ng trình t§p luy®n cüa mình. T§p luy®n ð«u ð£n mà không quá sÑc ép mình mµt cách không c¥n thiªt là ði¬m chánh yªu ð¬ thành công trong sñ trau gi°i c½ th¬. Ng߶i chï c¯ g¡ng t×ng c½n, t×ng lúc, không th¬ nào tr· thành mµt lñc sî thßþng th£ng. Nhß v§y, khi luy®n t§p, trau gi°i tâm trí, ta cûng phäi áp døng phß½ng pháp trung dung ¤y -- thñc hành ð«u ð£n và kiên trì.

Ta không c¥n phäi nh÷c công chiªn ð¤u ch¯ng lÕi nhæng tß tß·ng b¤t thi®n phát sanh trong khi hành thi«n. ta phäi ð¬ cho nó din tiªn mµt cách tñ nhiên. Nªu ta t§p trung n± lñc ð¬ xua ðu±i nhæng tß tß·ng x¤u ¤y ¡t s¨ không thành công. Ngßþc lÕi, ta phäi ghi nh§n và theo dõi quan sát lúc nó phát sanh và làm nó d¸u xu¯ng d¥n d¥n. T§p hành thi«n cûng gi¯ng nhß t§p lµi. Nªu ð¬ im tay chân, không b½i lµi, ¡t phäi chìm, nªu qu½ tay qu½ chân quay vòng vòng, ¡t cûng không lµi ðªn ðâu. Ho£c næa, t§p hành thi«n cûng gi¯ng nhß ng߶i mu¯n ngü, nªu n± lñc tranh ð¤u, ép mình phäi ngü, ta s¨ không bao gi¶ ngü ðßþc yên gi¤c mà chï tr¢n tr÷c thao thÑc. Gi¤c ngü phäi ðªn tñ nhiên và ta phäi ð¬ cho c½ th¬ nghï ng½i mà không có sñ c¯ g¡ng nào ð¬ ép mình ngü. Nhß v§y, có th¬ nói r¢ng t§p hành thi«n là mµt "sñ c¯ g¡ng trong khi ðó không có c¯ g¡ng gì hªt", ð¬ cho tâm trí luôn luôn cänh tïnh và hay biªt trong hi®n tÕi.

Mµt l¥n næa, quá sÑc tñ ép mình là mµt trong hai cñc ðoan (cñc ðoan kia là ð¬ tâm buông lung phóng túng) mà ÐÑc Ph§t mu¯n cho ng߶i hành thi«n nên tránh, vì không b± ích và không dçn ðªn v¡ng l£ng và giác ngµ. Không ích gì phäi tñ ép xác (nhß vài ðÕo sî „n е vçn còn làm) v¾i døng ý làm cho nhæng tß tß·ng b¤t thi®n ð×ng phát sanh, b·i vì nhæng kh± hÕnh nhß v§y th߶ng làm bñc d÷c và b¤t mãn. khi tâm b¸ phi«n toái, hành giä cäm nghe chán nän v¾i vi®c hành thi«n. T¤t cä m÷i công trình rèn luy®n tâm trí phäi ðßþc thñc hành mµt cách tñ nhiên và hành giä luôn luôn giác tïnh ghi nh§n. "Ép sÑc c¯ g¡ng quá ðµ và kém th§n tr÷ng cûng tña h° nhß c¡m ð¥u chÕy mau trong ðêm t¯i".

Cûng nhß ÐÑc Thª Tôn ðã chï dÕy, ng߶i có ß¾c nguy®n giäi thoát tâm b¢ng sñ giác ngµ phäi c¯ g¡ng tránh nhæng cñc ðoan, b¤t lu§n · ðâu. Ng߶i ¤y phäi c¯ bám vào con ð߶ng "Trung ÐÕo". Ь thñc hành chánh tinh t¤n cûng v§y, ta phäi giæ con ð߶ng · khoäng giæa, tránh hai cñc ðoan. Nhß ng߶i kÜ mã ð¬ ý trông ch×ng vó ngña cüa mình và m²i khi th¤y nó chÕy mau h½n ý mình mu¯n thì t× t× gò cß½ng lÕi. Ðàng khác, nªu th¤y ngña có vë trì ch§m lÕi thì thúc chân cho nó nhanh lên, và nhß v§y ng߶i ¤y có th¬ giæ ð«u v§n t¯c. Cùng thª ¤y, ta phäi trau gi°i chánh tinh t¤n nhß v§y. Không ð¬ quá sÑc, càng không nên ð¬ tinh th¥n quá cång thÆng, nhßng cûng không nên d¬ duôi trì hß·n, càng không nên ð¬ tinh th¥n quá dä dßþi. Cûng nhß ng߶i kÜ mã tài giöi, ta phäi luôn luôn th§n tr÷ng trong sñ c¯ g¡ng. khi lên dây ð¶n quá thÆng hay quá dùng, ng߶i nhÕc sî không th¬ nào ð¶n ðúng gi÷ng và nhß v§y, cây ð¶n không hæu ích. Тng khác, nªu ð¶n lên dây v×a ðúng, không quá thÆng hay quá dùng, thì có th¬ ð¶n ðúng gi÷ng, và nhß v§y, cây ð¶n s¨ hæu døng. Cùng mµt thª ¤y, ép sÑc c¯ g¡ng quá mÑc s¨ làm tinh th¥n cång thÆng, và ð¬ cho d¬ duôi, buông lung, ¡t tr· nên l߶i biªng dä dßþi. Thông hi¬u t¥m quan tr÷ng cüa ngû cån (tín cån, t¤n cån, ni®m cån, ð¸nh cån, tu® cån -- saddha, viriya, sati, samadhi, và panna) ta phäi giæ thång b¢ng ð°ng ð«u nåm chi ¤y trong khi c¯ g¡ng và nh¡m ðªn møc tiêu. (Xin xem phø bän s¯ 3, mµt câu chuy®n hÑng thú v« ng߶i hành thi«n)

16. Hi¬u biªt rõ ràng

Trong kinh ði¬n Ph§t Giáo, danh t× "ni®m" (sati) th߶ng ðßþc dùng chung v¾i mµt danh t× khác, cûng ð°ng ý nghîa: Sampajanna, hi¬u biªt rõ ràng. danh t× kép "sati-sampajanna" th߶ng ðßþc dùng trong các bài kinh. "Ni®m" và "hi¬u biªt rõ ràng" hþp tác và h² trþ lçn nhau. Ðó là sñ hi¬u biªt rõ ràng t×ng hoÕt ðµng và m÷i cØ ðµng cüa thân.

V¸ hành giä giæ tâm ni®m, hi¬u biªt rõ ràng nhæng hoÕt ðµng cüa c½ th¬ mình cûng hay biªt oai nghi cüa mình. Nhß khi ði, khi ðÑng, khi ng°i, khi n¢m, ng߶i hành thi«n luôn luôn hay biªt các nghi thª ¤y. T¤t cä m÷i hoÕt ðµng cüa mình, v¸ ¤y ð«u làm v¾i tâm hoàn toàn giác tïnh:

"Khi ði t¾i ði lui, khi nhìn trß¾c ho£c nhìn mµt bên, hành giä chú tâm hay biªt rõ ràng (sampajanakari hoti); khi co tay chân vào ho£c du²i ra, hành giä chú tâm hay biªt rõ ràng; khi m£c áo, khi ån, khi u¯ng, khi nhai, khi nghe v¸ cüa thÑc ån, khi ði c¥u, hành giä chú tâm hay biªt rõ ràng; khi ði, khi ðÑng, khi ng°i, khi n¢m (sutte), khi tïnh gi¤c (jagarite), khi nói, và khi giæ im l£ng, hành giä hay biªt rõ ràng."

Danh t× "sutte", khi dùng ð¬ chï mµt oai nghi, là thª n¢m. Nhßng chính xác h½n, ta nên hi¬u ðó là khi "ngü", ho£c khi "thiu thïu ngü". trong khi n¢m xu¯ng ngü hành giä luôn luôn giæ tâm ni®m vào ð« møc hành thi«n (kammatthana) cüa mình, và nhß v§y là ngü v¾i tâm không xao lãng.

Danh t× "jagarite" có nghîa là khi thÑc d§y, ho£c khi tïnh ngü. khi v×a tïnh gi¤c, trß¾c khi m· m¡t ra næa, hành giä chú ni®m li«n vào ð« møc hành thi«n tÑc thì. danh t× này cûng có th¬ áp døng vào nhæng tr߶ng hþp nhß: 1.- thÑc d§y mµt cách giác tïnh (không ð¬ c½n bu°n ngü l¤n áp) trong khi hành giä chuyên chú ni®m trong nghi thª n¢m (vì b®nh hoÕn, hay vì b¸ t§t nguy«n), và 2.- trong nhæng ðêm thao thÑc không yên gi¤c, khi ta c¯ g¡ng ép gi¤c ngü, tâm chú ni®m và hi¬u biªt rõ ràng có th¬ giúp ta ch¤p nh§n tình thª mµt cách yên ±n và hi¬u biªt nguyên do tÕi sao không ngü ðßþc. trong chính trÕng thái yên ±n và hi¬u biªt ¤y, may ra gi¤c ngü tñ nhiên s¨ ðªn.

Trong ý nghîa rµng hai danh t× "sutte" và "jagarite", khi ngü và khi tïnh gi¤c, vßþt ra xa h½n là ý nghîa hàm xúc mµt nghi thª, vì ta có th¬ ngü trong oai nghi ng°i hay ðÑng ch¾ không phäi chï n¢m m¾i ngü. trong ý nghîa cao siêu nh¤t, th߶ng ta ngü trong khi tâm b¸ các ô nhim (kilesa) chi ph¯i (xin xem samyutta Nikaya, jagara sutta, devata samyutta). Cùng thª ¤y, danh t× "jagarite" bao hàm trÕng thái giác tïnh, ð£c tính cüa sñ chuyên c¥n chú ni®m, trong ý nghîa rµng rãi nh¤t. Nhß ÐÑc Ph§t dÕy: Ng߶i luôn luôn giác tïnh, ngày ðêm tñ k«m chª trong khuôn kh± kÛ cß½ng và tr÷n v©n hß¾ng tâm v« Niªt Bàn, m÷i ho£c l§u cüa ng߶i ¤y ð«u b¸ tiêu tr×.

Nhß v§y, trong t¤t cä nhæng hoÕt ðµng cüa thân nhß k¬ trên, và trong t¤t cä các hoÕt ðµng khác, ng߶i hành thi«n phäi luôn luôn chú ni®m và giác tïnh. Ðây là l¶i dÕy cüa ÐÑc Thª Tôn: "Chú ni®m, này chß TÏ Khßu, Nhß lai tuyên b¯, là ði¬m chánh yªu trong m÷i vi®c, · m÷i n½i". (Samyutta Nikaya, quy¬n V, trang 115),và theo Bän Chú Giäi kinh TÑ Ni®m XÑ, chú ni®m cûng chánh yªu cho sñ tu t§p nhß mu¯i c¥n thiªt cho sñ n¤u mµt n°i cà ri. — mµt n½i khác ÐÑc Thª Tôn dÕy: "Này chß TÏ Khßu, Nhß lai không biªt có cái chi khác mà ðem lþi ích lÕi ðßþc nhi«u nhß sñ chú ni®m. Chú ni®m quä th§t v§y, ðem lÕi r¤t nhi«u lþi ích l¾n lao". (Anguttara, quy¬n I, trang 3)

Ta phäi nh§n thÑc v¤n ð« chú ni®m và hi¬u biªt rõ ràng trong ý nghîa rµng rãi. L¨ dî nhiên, b¯n ði¬m tinh t¤n (tÑ chánh c¥n) nhß ðã ðßþc trình bày · ph¥n trên, là mµt bäo v® ch¡c ch¡n. Sñ chú ni®m phäi ðßþc áp døng rµng rãi vào t¤t cä nhæng tr߶ng hþp, ngay t× lúc ð¥u, và trÕng thái v¡ng l£ng cüa tâm giác tïnh s¨ giúp hành giä n¡m væng tình thª mµt cách thu§n lþi. tuy nhiên -- ðây cûng là mµt s¡c thái cüa chính con ð߶ng "Trung ÐÕo" - - có nhæng tr߶ng hþp mà hành giä phäi v§n døng pháp tÑ chánh c¥n trong hình thÑc mÕnh m¨ nh¤t, nhß ðßþc ghi nh§n trong kinh vitakkasandhana sutta (xin xem phø bän s¯ 4), khi mà chú ni®m suông không ðü khä nång chª ngñ.

Kinh ði¬n có thu§t lÕi câu chuy®n hÑng thú v« ÐÕi ÐÑc maha Phussa. Ngài luôn luôn giæ tâm ni®m và theo dõi nhæng tß tß·ng cüa mình. trong khi Ngài ði nªu có mµt ý nghî b¤t thi®n phát sanh thì Ngài li«n d×ng chân và chï ði tr· lÕi khi tâm b¤t thi®n ¤y ch¤m dÑt. Nhi«u ng߶i th¤y v§y ngÞ r¢ng Ngài b¸ lãng trí ho£c Ngài ðã ðánh lÕc m¤t v§t gì trên ð߶ng ði. V« sau, nh¶ th߶ng xuyên chú ni®m và hi¬u biªt rõ ràng nhß v§y Ngài thành tñu mÛ mãn ß¾c nguy®n thanh l÷c hoàn toàn tâm trí và tr· thành mµt v¸ a la Hán, ng߶i tuy®t ð¯i trong sÕch, không còn mäy may ô nhim nào. Ði«u này cho th¤y r¢ng các b§c Th¥y T± t× ngàn xßa chÆng nhæng quan sát và hay biªt tß tß·ng mình trong khi ng°i thi«n, vào nhæng gi¶ gi¤c nh¤t ð¸nh, mà luôn luôn, t×ng giây, t×ng phút không ng×ng nghï.

17. Ngh® thu§t nghï ng½i

Khi ng°i thi«n mµt ít lâu hành giä có th¬ cäm nghe tay chân m®t möi hay ðau nhÑc và th¤y c¥n ðßþc thoäi mái. Ch×ng ðó hành giä có th¬ b¡t ð¥u ðÑng d§y ði (th߶ng ðßþc g÷i là ði kinh hành). T× lúc chu¦n b¸ ðÑng d§y hành giä không c¥n phäi chú tâm vào h½i th· næa mà chuyên sñ chú tâm và m÷i cØ ðµng cüa c½ th¬ mình. Hành giä ði ch§m ch§m và luôn luôn theo dõi t×ng hoÕt ðµng. Nªu th¤y phóng thì kéo nó tr· v« oai nghi "ði" mà không dính m¡c vào nhæng ý nghî nào khác. khi chân ch¤m ð¤t, hãy ghi nh§n và hay biªt cäm giác xúc chÕm này. Ði cûng là ð« møc hành thi«n, hay nói cách khác, là mµt phß½ng cách ð¬ rèn luy®n tâm giác tïnh.

Trong khi theo h÷c mµt khóa thi«n hành giä hãy c¯ g¡ng luôn luôn giæ tâm giác tïnh, b¤t lu§n · ðâu và ðang làm gì. khi ng°i, khi ðÑng, ði, làm vi®c, ån, u¯ng v.v... hãy chuyên c¥n chú ni®m.

Trong khi ng°i thi«n nªu hành giä b¸ tê chân thì cÑ du²i chân ra, l¤y tay thoa lên. Hành giä cûng có th¬ nghï ng½i trong thª n¢m. sau khi ng°i lâu m®t möi hành giä có th¬ n¢m trên ván ho£c trên gi߶ng có m£t b¢ng phÆng. Hành giä n¢m ngØa và c¯ g¡ng không dùng g¯i ð¬ g¯i ð¥u. hai chân thong thä du²i ra. hai tay thoäi mái ð¬ d÷c theo thân mình. M¡t nh¡m, không suy tß sâu xa, mà nh© nhàng ð£t tâm vào ð« møc, nhßng không phóng tâm. Hãy ð¬ cho m²i b¡p th¸t ð«u ðßþc nghï ng½i và toàn thân thong thä tñ nhiên trong vài phút. Ðôi khi, trong lúc nghï ng½i nhß v§y, có th¬ hành giä ngü quên ði mµt lúc, và sau ðó cäm nghe khoë kho¡n d ch¸u, sÇn sàng ð¬ tiªp tøc hành thi«n tr· lÕi. Hành giä có th¬ nghï ng½i thª ðó, không nhæng trong th¶i gi¾i hành thi«n mà b¤t lu§n lúc nào trong ngày, khi nghe mình m®t, ho£c khi cäm th¤y c¥n phäi nghï.
 

[Index][Thi«n T§p -01][Thi«n T§p -02][Thi«n T§p -03][Thi«n T§p -04][Thi«n T§p 05]
.