Mhtl-8 Ajahn Chah
M£t H° Tînh L£ng
TÏ kheo Khánh-HÖ chuy¬n d¸ch
Nguyên tác: "A still forest pool - the insight meditation of ajahn Chah",
compiled and edited by jack kornfield and paul Breiter

Chiêng im l£ng
Không có gì ð£c bi®t
Bên trong bÕn không có gì cä
Hành thi«n là nhìn thÆng vào tâm mình-V¤n ðÕo v¾i ajahn Chah

Chiêng im l£ng

S¯ng trong thª gian mà hành thi«n, ng߶i khác th¤y bÕn chÆng khác nào cái chiêng không ðßþc ðánh ðµng và không tÕo nên âm thanh nào hªt. H÷ th¤y bÕn nhß vô døng, ðiên r°, th¤t bÕi. Nhßng thñc ra ði«u ngßþc lÕi thì ðúng h½n.

Sñ thñc ¦n tàng trong sñ không thñc, cûng nhß tính th߶ng h¢ng ¦n tàng trong sñ vô th߶ng.
 

Không có gì ð£c bi®t

Ng߶i ta th߶ng höi d÷ tôi v« sñ hành trì riêng cüa tôi: Tôi chu¦n b¸ tâm tß nhß thª nào khi ng°i thi«n? Không có gì ð£c bi®t hªt! Tâm tôi ð¬ yên ch² h°i nào t¾i gi¶ nó ·. H÷ höi tôi, "Thª thì Ngài là mµt v¸ A-La-Hán chång?" (A-La-Hán là mµt v¸ tu hành ðã ðÕt ðªn mÑc ðµ cao cüa sñ tiªn bµ v« tâm linh.) Tôi có biªt ðâu? Tôi nhß cây c± thø ð¥y lá hoa, hoa và trái. chim chóc t¾i ån và làm t± trong cây ðó. Nhßng cây c± thø ðó không hi¬u biªt v« thân ph§n nó. Nó cÑ s¯ng tñ nhiên v§y thôi, nó sao nó v§y.
 

Bên trong bÕn không có gì cä

Nåm thÑ ba tôi làm tÏ kheo, tôi có sñ nghi ng¶ v« bän ch¤t cüa иnh và Trí Tu®. Quá mu¯n kinh nghi®m trÕng thái иnh, tôi không ng×ng c¯ g¡ng hành trì. khi ng°i tham thi«n, tôi c¯ g¡ng hình dung ra tiªn trình ðó, và do ðó tâm tôi b¸ chia tách mµt cách ð£c bi®t.

Khi tôi không làm gì ð£c bi®t hªt và không tham thi«n thì tôi t¯t, không có làm sao. Nhßng khi nào tôi quyªt tâm t§p trung tß tß·ng thì tâm tôi tr· nên cñc kÏ b¤n loÕn.

Tôi tñ höi, "Chuy®n gì v§y? TÕi sao nó nhß thª này?" sau mµt th¶i gian tôi nh§n ra r¢ng sñ t§p trung tâm ý trong vi®c hành thi«n cûng gi¯ng nhß hít th· v§y thôi. Nªu bÕn nh¤t ð¸nh c¯ g¡ng th· sâu hay cÕn, mau hay ch§m, vi®c hít th· tr· nên khó khån. Còn nªu cÑ xuôi thu§n theo nó, không c¥n ý thÑc vi®c hít vào th· ra, vi®c hít th· tr· nên tñ nhiên và trôi chäy. Tß½ng tñ nhß v§y, m÷i c¯ g¡ng b¡t buµc mình tr· nên tînh l£ng chï là th¬ hi®n sñ bám víu và ham mu¯n. Làm nhß v§y chï cän tr· sñ ð¸nh tâm mà thôi.

Th¶i gian trôi qua, tôi tiªp tøc hành trì v¾i lòng tin tß·ng væng ch¡c và sñ hi¬u biªt càng lúc càng l¾n mÕnh h½n lên. D¥n dà tôi b¡t ð¥u th¤y di­n tiªn tñ nhiên cüa vi®c hành thi«n. Vì nh§n ra r¢ng nhæng ß¾c mu¯n cüa tôi rõ ràng là mµt chß¾ng ngÕi, tôi hành trì mµt cách c·i m· h½n, khäo sát các yªu t¯ cüa tâm khi chúng xäy ra. Tôi ng°i và theo dõi, ng°i và theo dõi, cÑ nhß v§y hoài.

Mµt ngày n÷, vào khoäng 11 gi¶ ðên, sau khi ng°i thi«n xong tôi ði kinh hành. trong ð¥u tôi khi ðó tr¯ng tr½n không có tß tß·ng nào hªt. Tôi ðang · tu vi®n trong r×ng mà có th¬ nghe nhæng tiªng °n ào và tiªng ca hát cüa cuµc hµi hè ðình ðám ðang di­n ra trong làng cách tu vi®n mµt khoäng xa. khi cäm th¤y möi m®t do vi®c hành thi«n, tôi tr· v« c¯c cüa mình. khi tôi ng°i xu¯ng, tôi nh§n th¤y tôi không ng°i vô thª kiªt già mau l© nhß th߶ng l®. Tâm tôi tñ nó mu¯n tiªn vô trÕng thái иnh thâm sâu. Tâm tñ nó nhß thª ðó. Tôi tñ nghî, "TÕi sao nhß v§y?" khi tôi ng°i xu¯ng, tôi th¤y tînh l£ng hªt sÑc. Tâm tôi væng vàng và t§p trung t¯t. Không phäi là tôi không nghe ðßþc tiªng ca hát t× trong làng, nhßng tôi có th¬ làm cho tôi không nghe tiªng ca hát ðó nªu tôi mu¯n nhß v§y.

— trÕng thái nh¤t tâm này, tôi xoay nó hß¾ng v« các âm thanh thì tôi nghe ðßþc các âm thanh ðó. khi tôi không hß¾ng tâm v« các âm thanh thì hoàn toàn yên l£ng. Lúc âm thanh t¾i, tôi quan sát kë ðang chú tâm ðªn âm thanh, kë này hoàn toàn tách bi®t v¾i âm thanh. Tôi quán tß·ng nhß v§y. Ðây là trÕng thái ð¸nh, phäi không? Không phäi trÕng thái này thì còn trÕng thái nào khác h½n? Tôi có th¬ nhìn th¤y tâm tôi tách r¶i khöi ð¯i tßþng nó nhìn nhß cái chén này và ¤m nß¾c này v§y. Tâm và âm thanh không h« dính li«n v¾i nhau. Tôi tiªp tøc xét nhß v§y, r°i tôi hi¬u. Tôi nhìn th¤y cái n¯i li«n chü th¬ và khách th¬ lÕi v¾i nhau, và khi sñ n¯i li«n này b¸ phá vÞ, sñ an t¸nh th§t sñ hi¬n lµ.

L¥n ðó, tâm tôi không ð¬ ý ðªn chuy®n gì khác. Nªu tôi mu¯n ngßng hành thi«n, tôi có th¬ ngßng, nhß v§y mà không th¤y khó ch¸u. khi mµt nhà sß ngßng hành thi«n, th¥y th߶ng tñ höi, "Ta làm biªng chång? ta m®t möi chång? ta b¤t an chång?" Không, tâm tôi lúc ðó không làm biªng, không m®t möi, cûng không b¤t an. Tôi chï th¤y tr÷n v©n và ð¥y ðü v« m÷i m£t.

Khi tôi ngßng hành thi«n ð¬ nghï ng½i mµt lát, chï có hành ðµng ng°i là ngßng lÕi thôi. Tâm tôi vçn y nguyên nhß trß¾c, không thay ð±i. khi tôi n¢m xu¯ng, tâm tôi vçn tînh l£ng y nhß trß¾c. khi ð¥u tôi chÕm lên chiªc g¯i, tâm tôi xoay vào trong. Tôi không biªt nó xoay vô trong ch² nào, nhßng nó xoay vô trong nhß ði®n ðßþc b§t lên v§y, và toàn thân tôi n± bùng °n ào; sñ nh§n thÑc thì vô cùng tinh tª. Vßþt qua ði¬m ðó, tâm bß¾c sâu vô næa, bên trong không có gì hªt, hoàn toàn không có gì hªt, không có gì vô trong hªt, không có gì có th¬ ðÕt t¾i hªt. Sñ nh§n biªt ngßng lÕi bên trong mµt lúc r°i tr· ra. Không phäi tôi kéo nó ra, không ðâu, tôi chï là mµt quan sát viên, là ng߶i nh§n biªt mà thôi.

Khi tôi ra khöi tình trÕng này, tâm tôi tr· lÕi trÕng thái bình th߶ng, và mµt câu höi näy lên, "Cái ðó là cái gì v§y?" Câu trä l¶i xäy ðªn là, "Nhæng sñ vi®c này, chúng chï là nhß v§y, nhß v§y thôi. Không c¥n phäi nghi ng¶ chúng nó." Tôi chï nói có b¤y nhiêu, và tâm tôi ch¤p nh§n nhß v§y.

Sau khi ngßng nghï mµt lúc, tâm tôi lÕi quay b§t vô trong. Tôi không quay nó; chính nó tñ quay vô trong l¤y mµt mình. khi tâm ði vô trong, nó lÕi ði t¾i b¶ mé nhß l¥n trß¾c. L¥n thÑ nhì này thân th¬ tôi vÞ thành t×ng mänh vøn. Và tâm tôi ði sâu h½n næa, tînh l£ng, cùng tµt. khi tâm tiªn vô và ðã lßu lÕi mµt th¶i gian lâu nhß ý nó mu¯n, nó lÕi ra tr· lÕi, và tôi tr· v« trÕng thái bình th߶ng. trong th¶i gian này, tâm tñ nó hành ðµng, tôi chÆng h« có ý b¡t nó ði vô hay ði ra gì hªt. Tôi chï nh§n biªt và quan sát nhæng gì xäy ra v§y thôi. Tôi không nghi ng¶. Tôi chï tiªp tøc ng°i thi«n và quán tß·ng mà thôi.

L¥n thÑ ba tâm tiªn vô, toàn bµ thª gi¾i ð«u tan vÞ: ð¤t ðai, cây cö, ð°i núi, ng߶i,..., t¤t cä chï là khoäng tr¯ng. Không mµt v§t gì còn lÕi hªt. khi tâm thÑc ðã tiªn vô và lßu lÕi mµt th¶i gian nhß nó mu¯n, nó rút ra và tr· lÕi trÕng thái bình th߶ng. Tôi không biªt nó trø nhß thª nào, nhæng chuy®n ðó khó th¤y và khó di­n tä. Không có gì có th¬ dùng ð¬ so sánh v¾i tình trÕng ðó ðßþc.

V« ba l¥n kinh nghi®m này, ai nói ðßþc là chuy®n gì ðã xäy ra? ai biªt ðßþc ði«u ðó? Tôi có th¬ g÷i ðó là gì? Ði«u tôi nói · ðây chï là v¤n ð« bän th¬ cüa tâm. Không c¥n phäi bàn t¾i vi®c phân loÕi các tâm hay tâm s·. B¢ng lòng tin sâu ch£t, tôi tiªn vô hành thi«n, sÇn sàng li«u mÕng, và khi tôi ra khöi kinh nghi®m này thì toàn th¬ thª gi¾i ðã thay ð±i hÆn. M÷i kiªn thÑc và hi¬u biªt ð«u ðã biªn thái. Nªu có ng߶i nào trông th¤y tôi thì ch¡c ng߶i ðó nghî là tôi ðã ðiên m¤t r°i. Th§t v§y, ng߶i nào không chánh ni®m væng vàng r¤t d­ tr· nên ðiên khùng, b·i vì nh§n thÑc v« thª gi¾i vû trø hoàn toàn thay ð±i hÆn so v¾i trß¾c. Thñc ra chï có "cái ta" là thay ð±i mà thôi. tuy v§y, cái ta thay ð±i ðó vçn chï là mµt ng߶i v¾i cái ta trß¾c kia. Thiên hÕ nghî thª này, tôi nghî thª khác. Thiên hÕ nói nhß thª này, tôi nói nhß thª khác. Tôi không còn ð°ng nh¤t v¾i bàng dân thiên hÕ nhß trß¾c næa.

Khi tâm tôi ðÕt t¾i sÑc mÕnh tµt ðµ cüa nó thì cån bän · ðây là nång lñc tinh th¥n, nång lñc cüa sñ t§p trung tâm ý. trong tr߶ng hþp tôi v×a mô tä, kinh nghi®m ðó ðÕt trên nång lñc cüa ð¸nh. khi ð¸nh ðÕt t¾i trình ðµ này, minh sát tñ nó di­n tiªn trong khi hành giä không c¥n phäi c¯ g¡ng. 

Nªu bÕn hành trì nhß thª này, bÕn s¨ không phäi tìm kiªm · ðâu xa. BÕn thân ½i, bÕn còn ch¥n ch¶ gì næa mà không thØ ði?

Có mµt chiªc thuy«n bÕn có th¬ dùng ð¬ qua bên kia b¶ sông. TÕi sao bÕn chßa ch¸u bß¾c lên thuy«n? hay là bÕn thích bùn sình h½n? Tôi có th¬ chèo ch¯ng ra kh½i b¤t cÑ lúc nào, nhßng mà tôi còn · ðây ch¶ bÕn ðó!
 

Hành thi«n là nhìn thÆng vào tâm mình - 
   V¤n ðÕo v¾i ajahn Chah

Sau ðây là nhæng l¶i v¤n ðÕo cüa mµt thi«n sinh Tây phß½ng v¾i ngài ajahn Chah.

Höi: Thßa th¥y, tôi ðã c¯ g¡ng hªt sÑc ð¬ hành thi«n, nhßng d߶ng nhß tôi chÆng ðÕt ðßþc chút kªt quä nào. Tôi phäi làm sao ðây?

Ðáp: Ði«u quan tr÷ng trong lúc hành thi«n là ð×ng mong mu¯n ðÕt ðßþc cái gì. Lòng mong möi giäi thoát hay giác ngµ là mµt chß¾ng ngÕi cho sñ giäi thoát. Dù bÕn có n² lñc hành thi«n ðªn mÑc ðµ nào ði næa, ho£c hành thi«n su¯t ngày ðêm mà vçn còn ôm ¤p tß tß·ng là s¨ ðÕt ðßþc cái gì ðó, tâm bÕn s¨ không bao gi¶ bình an, tînh l£ng. N² lñc hành thi«n v¾i ß¾c mu¯n ðÕt ðß½c cái gì là nguyên nhân tÕo ra sñ hoài nghi và b¤t an. Ng߶i hành thi«n v¾i ß¾c mu¯n ðÕt ðßþc cái gì s¨ không bao gi¶ tiªn bµ b·i vì trí tu® không th¬ kh·i sinh t× lòng ham mu¯n. V§y thì cÑ thän nhiên thñc t§p, chú tâm theo dõi thân tâm, và ð×ng mong ß¾c ðÕt thành gì cä. Ð×ng dính m¡c vào sñ giäi thoát, giác ngµ. Ngoài ra, khi bÕn b¡t ð¥u hành thi«n, và khi tâm b¡t ð¥u yên t¸nh, bÕn li«n nghî r¢ng, ", không biªt nhß v¥y ðã ðªn t¥ng thi«n-na thÑ nh¤t chßa? Còn phäi bao lâu næa?" ngay lúc kh·i tâm nhß thª, bÕn m¤t hªt t¤t cä. Cách hay nh¤t là cÑ tiªp tøc theo dõi ð« møc và ð¬ trí tu® phát tri¬n mµt cách tñ nhiên.

BÕn cÑ tiªp tøc chú tâm theo dõi m÷i di­n biªn cüa thân tâm mà ð×ng nghî gì ðªn vi®c ðánh giá trình ðµ mình, không c¥n biªt mình ðang · tu® nào, mÑc ðµ nào. BÕn càng chú tâm theo dõi thân tâm bao nhiêu, bÕn càng th¤y rõ b¤y nhiêu. Nªu bÕn hoàn toàn t§p trung tâm ý vào ð« møc, bÕn s¨ không còn bån khoån lo l¡ng ðªn chuy®n ðã ðÕt ðªn trình ðµ nào. CÑ tiªp tøc ði ðúng ð߶ng r°i chân lý s¨ hi¬n lµ mµt cách tñ nhiên.

Làm sao có th¬ nói c¯t tüy cüa vi®c thñc hành? Ði t¾i cûng không ðúng! Ði lui cûng không ðúng! ÐÑng yên mµt ch² cûng không ðúng! Không có cách nào ð¬ ðo l߶ng hay phân loÕi sñ giäi thoát.

Höi: Tôi vçn còn suy nghî nhi«u, vçn còn b¸ phóng tâm nhi«u, m£c d¥u tôi r¤t c¯ g¡ng chú tâm chánh ni®m. TÕi sao?

Ðáp: Ð×ng lo l¡ng, bån khoån v« chuy®n ðó. Hãy c¯ g¡ng giæ tâm an trø trong hi®n tÕi. B¤t kÏ tß tß·ng gì hi®n ra trong tâm bÕn, bÕn phäi chú tâm ghi nh§n nó. Nhæng phóng tâm ¤y s¨ tñ ðµng ra ði. Cûng ð×ng ao ß¾c s¨ xua ðu±i ðßþc chúng; cÑ thñc hành r°i bÕn s¨ ðÕt ðßþc trÕng thái tñ nhiên. Cûng không nên có sñ phân bi®t giæa t¯t và x¤u, giæa nóng và lÕnh. ChÆng có tôi, chÆng có anh, và chÆng có tñ ngã gì cä. Chúng thª nào thì nhìn chúng thª ¤y. khi bÕn ôm bát ði kh¤t thñc, bÕn chÆng c¥n làm chuy®n gì ð£c bi®t cä, chï ð½n thu¥n ði và chú tâm vào nhæng gì ðang xäy ra. ChÆng c¥n phäi dính m¡c vào sñ tînh l£ng hay ðµc cß. Nghîa là ð×ng bao gi¶ có tß tß·ng: tôi phäi thi«n mµt mình · mµt n½i yên tînh m¾i tiªn bµ ðßþc. B¤t cÑ ði n½i ðâu bÕn cûng có th¬ thi«n ðßþc. khi bÕn · ðâu bÕn cûng ð«u phäi biªt mình và chú tâm chánh ni®m mµt cách tñ nhiên. Nªu có sñ nghi ng¶ xu¤t hi®n, phäi theo dõi sñ nghi ng¶ ðªn và ði. Chï giän d¸ thª thôi. Không bám víu hay n¡m giæ ði«u gì, v§t gì, d¥u t¯t hay x¤u. trong khi ði kinh hành, thïnh thoäng bÕn có th¬ g£p vài tr· ngÕi. ChÆng hÕn, tß tß·ng cüa bÕn b¸ ô nhi­m và hß¾ng ði n½i khác, khiªn bÕn không còn chú tâm vào bß¾c ði næa. G£p nhæng tr߶ng hþp phi«n não ðªn qu¤y nhi­u bÕn nhß thª, bÕn chï c¥n nhìn chúng, chúng s¨ ra ði. Ð×ng bao gi¶ suy nghî, b§n tâm ðªn nhæng tr· ngÕi ðã trôi qua. Ð×ng ßu tß v« nhæng chuy®n gì s¡p hay chßa xäy ra. Hãy an trú trong hi®n tÕi. Ð×ng quan tâm ðªn chi«u dài cüa con ð߶ng ði, cûng ð×ng dính m¡c vào nó næa. khi thñc t§p ðã thu¥n thøc, tñ nhiên sñ quân bình s¨ ðªn v¾i bÕn.

Höi: Tôi phäi kh·i ð¥u vi®c hành thi«n nhß thª nào? Có c¥n phäi có ðÑc tin trß¾c khi thñc hành không?

Ðáp: Mµt s¯ ng߶i b¡t ð¥u vi®c thñc hành khi h÷ ðã có mµt s¯ ðÑc tin và hi¬u biªt v« Ph§t Pháp. Ðó là chuy®n tñ nhiên. Nhßng nhß thª không có nghîa là phäi có ðÑc tin và hi¬u biªt Ph§t Pháp m¾i ch¸u ði hành thi«n. Chúng ta có th¬ hành thi«n, và phäi hành thi«n mà không c¥n phäi có ði«u ki®n nào cä. Ði«u quan tr÷ng là phäi thñc sñ mu¯n nhìn vào bên trong cüa Tâm mình, hoàn cänh cüa chính mình, hi¬u Tâm mình mµt cách trñc tiªp. sau ðó, tñ nhiên ðÑc tin và sñ hi¬u biªt chín mùi trong tâm.

Höi: trong khi hành thi«n, chúng tôi có c¥n ði sâu vào иnh hay không?

Ðáp: trong khi ng°i thi«n, nªu tâm bÕn b¡t ð¥u yên tînh và ð¸nh thì ðó là ði«u t¯t, vì bÕn có th¬ dùng chúng làm døng cø ð¬ tiªn xa h½n. Nhßng bÕn c¥n th§n tr÷ng và ð×ng b¸ dính ch£t vào sñ yên t¸nh. Nªu bÕn ng°i chï v¾i møc ðích ðÕt ðªn ð¸nh tâm thì bÕn s¨ cäm th¤y hÕnh phúc và sung sß¾ng, nhßng bÕn ðã phí thì gi¶. Møc ðích cüa hành thi«n là ng°i và ð¬ cho tâm an ð¸nh, r°i dùng tâm ð¸nh này ð¬ quan sát bän ch¤t cüa Thân và Tâm. Ngoài ra, nªu bÕn chï mu¯n ðÕt t¾i ð¸nh tâm, bÕn s¨ ðÕt ðßþc sñ an t¸nh và ðè nén ðßþc nhi«u phi«n não trong lúc bÕn ng°i, nhßng khi hªt hành thi«n, sñ an t¸nh và ð¸nh tâm cûng m¤t luôn. Gi¯ng nhß bÕn l¤y mµt täng ðá ð¬ ðè lên h¯ rác, khi bÕn nh¤c täng ðá ði, h¯ rác vçn còn. Ng°i lâu hay mau không thành v¤n ð«. BÕn ð×ng ð¬ mình b¸ lÕc vào trong an t¸nh mà phäi dùng sñ an t¸nh cüa mình ð¬ quan sát sâu xa h½n bän ch¤t cüa Thân và Tâm. Ðó chính là phß½ng cách giúp bÕn giäi thoát thñc sñ.

Quan sát Thân - Tâm mµt cách trñc tiªp nh¤t, ðó là không dùng sñ suy nghî, tß·ng tßþng ð¬ nhìn Thân - Tâm. Có hai trình ðµ quan sát. Mµt là suy nghî và ði lang thang t× ði¬m này ðªn ði¬m khác, khiªn bÕn b¸ dính m¡c vào nhæng tri giác h¶i hþt giä tÕo, chï có b« m£t mà không có thñc ch¤t. LoÕi quan sát thÑ hai là mµt sñ an t¸nh, ð¸nh tâm và l¡ng nghe bên trong. Chï khi nào có tâm ð¸nh, tïnh và an t¸nh, lúc ¤y chân trí tu® m¾i phát sinh mµt cách tñ nhiên. ThoÕt ð¥u, trí tu® chï là mµt âm vang nhè nh©, mµt m¥m cây yªu m«m v×a nhô lên khöi m£t ð¤t. Nªu bÕn không hi¬u ði«u này, bÕn có th¬ nghî quá nhi«u ðªn nó, sån sóc nó quá n£ng tay khiªn nó chªt mµt cách ðau ð¾n dß¾i chân bÕn. Nªu bÕn cäm nh§n nó mµt cách l£ng l¨, t× ðó bÕn có th¬ th¤y ðßþc cån bän cüa tiªn trình Thân và Tâm. T× nh§n thÑc này bÕn s¨ th¤y ðßþc vô th߶ng và bän ch¤t vô ngã cüa Thân và Tâm.

Höi: Nhßng nªu chúng tôi không tìm kiªm gì cä thì làm sao g£p ðßþc Ph§t Pháp?

Ðáp: B¤t kÏ ch² nào bÕn nhìn ð«u là Pháp--xây dñng nhà cØa, ði trên ð߶ng cái, · trong nhà t¡m, hay · trong thi«n ð߶ng này,..., t¤t cä ð«u là Pháp. khi bÕn hi¬u biªt ðúng thì không có gì trên thª gian này mà không phäi là Pháp cä.

Nhßng bÕn phäi hi¬u r¢ng hÕnh phúc và ðau kh±, vui và bu°n luôn luôn · v¾i ta. khi bÕn hi¬u rõ bän ch¤t cüa chúng, Ph§t và Pháp cûng · ngay ðây. khi bÕn th¤y mµt cách rõ ràng, m²i th¶i kh¡c cüa kinh nghi®m ð«u là Pháp. Nhßng ph¥n l¾n chúng ta có phän Ñng mµt cách mê muµi. Trß¾c lÕc thú, "Tôi thích cái này; tôi mu¯n ðßþc nhi«u h½n." Và trß¾c nhæng gì không v×a lòng, "Ði ði, tôi không thích cái ðó; tôi không mu¯n næa." Nªu bÕn hoàn toàn m· rµng t¥m m¡t trß¾c m÷i di­n biªn cüa thª gian mà không có thái ðµ mê muµi nhß trên, bÕn v¾i Ph§t s¨ là mµt.

Mµt khi bÕn ðã hi¬u rõ, ðó chï là mµt v¤t ð« ð½n giän và trñc tiªp. khi lÕc thú phát sinh, nên hi¬u r¢ng nó không phäi là ta, là cüa ta. khi ðau kh± phát sinh, cûng nên hi¬u r¢ng nó không phäi là ta, là cüa ta, ðau kh± hay khoái lÕc ð«u biªn m¤t. Nªu bÕn không ch¤p giæ các hi®n tßþng xäy ra, không ð°ng hoá chúng v¾i mình, không xem chúng là s· hæu cüa mình, tâm s¨ ðÕt ðßþc trÕng thái quân bình. Sñ quân bình này là chánh ðÕo, nhæng l¶i dÕy cüa ÐÑc Ph§t, dçn ðªn giäi thoát. Th߶ng chúng ta hay kÏ v÷ng, "Tôi có th¬ ðÕt ðßþc t¥ng thi«n này hay t¥ng thi«n kia không?" hay, "Tôi có th¬ phát tri¬n nång lñc gì?" Nhß v§y là chúng ta ðã bö qua nhæng l¶i dÕy cüa ÐÑc Ph§t ð¬ nhäy sang mµt lãnh vñc khác th§t sñ chÆng hæu døng chút nào. Nªu bÕn th§t sñ mu¯n, bÕn có th¬ tìm th¤y ÐÑc Ph§t trong nhæng sñ v§t ð½n giän nh¤t trß¾c m¡t bÕn, và có th¬ ðÕt ðßþc c¯t tuÖ cüa sñ quân bình này b¢ng tâm xä bö.

Bß¾c ð¥u thñc hành, ði«u quan tr÷ng là bÕn phäi có mµt hß¾ng ði thích hþp. thay vì cÑ ði càn, ðªn ðâu thì ðªn, bÕn phäi có mµt bän ð° hay ðßþc mµt ng߶i ðã t×ng ði trên ð߶ng này hß¾ng dçn. con ð߶ng giäi thoát mà ÐÑc Ph§t là ng߶i ð¥u tiên chï dçn là trung ÐÕo, n¢m giæa hai thái cñc: lþi dßÞng và kh± hÕnh. Tâm phäi m· rµng trß¾c m÷i kinh nghi®m, không m¤t quân bình hay r½i vào nhæng cñc ðoan. Ðßþc v§y, bÕn s¨ nhìn sñ v§t v¾i tâm tñ nhiên, không dính m¡c mà cûng không h¤t huï. khi hi¬u rõ ðßþc sñ quân bình này thì ÐÕo s¨ rõ d¥n. khi sñ hi¬u biªt ðßþc phát tri¬n là lúc lÕc thú ðªn, bÕn hi¬u ngay nó là vô th߶ng, b¤t an và tr¯ng r²ng. khi ðau bu°n và th¤t v÷ng ðªn, bÕn cûng xem chúng nhß v§y: vô th߶ng, b¤t an và tr¯ng r²ng. Cu¯i cùng, khi ðã ðÕt ðßþc mµt ðoÕn khá xa trên con ð߶ng, bÕn s¨ th¤y rõ ràng r¢ng trên thª gian này chÆng có gì có giá tr¸, chÆng có gì c¥n phäi n¡m giæ. M÷i v§t chÆng khác nào nhæng vö chu¯i hay vö d×a, chÆng có gì h¤p dçn. khi bÕn nhìn th¤y m÷i v§t trên thª gian ð«u là nhæng vö chu¯i và vö d×a, bÕn s¨ tñ do ði trên thª gian này, không có gì khiªn bÕn bñc mình chán nän. Lúc ¤y bÕn ðã ði trên con ð߶ng dçn ðªn giäi thoát.

Höi: Ngài có ðòi höi thi«n sinh phäi theo nhæng khoá thi«n dài ngày, hành thi«n tích cñc và t¸nh kh¦u không?

Ðáp: V¤n ð« này tùy thuµc vào t×ng cá nhân. BÕn phäi t§p hành thi«n trong m÷i hoàn cänh, · chþ hay ðµc cß trong r×ng. Dî nhiên hành thi«n n½i yên tînh thì t¯t h½n. Ðó là lý do chúng tôi s¯ng · trong r×ng. Lúc m¾i thñc hành, bÕn phäi làm m÷i vi®c mµt cách ch§m chÕp, phäi chánh ni®m trong khi ði. sau ðó bÕn có th¬ h÷c chánh ni®m trong m÷i hoàn cänh.

Mµt s¯ ng߶i xin ðßþc hành thi«n tích cñc, t¸nh kh¦u trong sáu tháng hay mµt nåm. Nhßng không có lu§t l® nào v« vi®c này. Ðó phäi là quyªt ð¸nh cüa cá nhân. Cûng nhß nhæng chiªc xe bò mà các nông dân sØ døng quanh ðây -- khi mu¯n ch· hàng nhi«u thì h÷ phäi thêm sÑc mÕnh vào xe, thay bánh xe mÕnh h½n và thêm bò kéo. H÷ có th¬ làm ðßþc ði«u ¤y hay không? Cûng v§y, thi«n sß và thi«n sinh phäi linh ðµng trong vi®c này. Thi«n sinh có th§t sñ mu¯n thª không? Có ðúng lúc không? Phäi tª nh¸, linh ðµng, hi¬u và tôn tr÷ng gi¾i hÕn cüa mình. Ðó cûng là trí tu®.

ÐÑc Ph§t dÕy hai loÕi thñc hành: Giäi thoát b¢ng trí tu® và giäi thoát b¢ng hành thi«n.

Nhæng ng߶i giác ngµ b¢ng trí tu® chï c¥n nghe Pháp và tÑc thì có tri kiªn. B·i vì toàn bµ giáo lý ð«u dÕy xä bö m÷i v§t, ð¬ m÷i v§t nhß v§y, h÷ thñc hành xä bö theo l¯i tñ nhiên chÆng c¥n phäi qua n² lñc tinh t¤n hay ð¸nh tâm. L¯i thñc hành ð½n giän này cu¯i cùng có th¬ ðßa h÷ ðªn ch² không còn tñ ngã, n½i ðó không còn gì ð¬ xä bö và không còn gì ð¬ n¡m giæ.

Nhæng ng߶i giác ngµ b¢ng thi«n ð¸nh c¥n phäi có nhi«u thì gi¶ ð¬ ð¸nh tâm h½n. H÷ phäi ng°i hay thñc hành theo mµt s¯ kÖ lu§t ð£c bi®t và dài ngày. Яi v¾i h÷, sñ ð¸nh tâm này nªu sØ døng ðúng cách s¨ tr· thành c½ s· ð¬ tiªn sâu vào minh sát. Mµt khi tâm ðã ð¸nh, cûng gi¯ng nhß h÷c xong b§c trung h÷c, b¤y gi¶ h÷ có th¬ vào ðÕi h÷c và h÷c b¤t cÑ ngành nào thích hþp v¾i h÷. Mµt khi tâm ð¸nh ðã mÕnh h÷ có th¬ tiªn ðªn nhæng t¥ng thi«n ð¸nh cao h½n hay dùng tâm ð¸nh ð¬ phát tri¬n t¤t cä các mÑc ðµ cüa minh sát.

Dù giäi thoát b¢ng trí tu® hay giäi thoát b¢ng thi«n ð¸nh, chúng ta ð«u phäi qua con ð߶ng thñc hành. M÷i phß½ng cách thñc hành mà không có sñ dính m¡c, ch¤p thü ð«u ðßa ðªn giäi thoát.

Höi: C¥n phäi thñc hành pháp ni®m tâm t× cùng lúc v¾i thi«n minh sát không?

Ðáp: L§p ði l§p lÕi nhæng câu ni®m tâm t× ðem lÕi kªt quä t¯t ð©p. Nhßng ðó chï là sñ thñc t§p cån bän cho nhæng ng߶i m¾i hành thi«n. khi bÕn ðã thñc sñ nhìn th¤y bên trong tâm bÕn và thñc hành ph¥n tinh tuý cüa Ph§t Giáo mµt cách ðÑng ð¡ng thì tâm t× cüa bÕn tñ nhiên phát tri¬n. khi bÕn xä bö tñ ngã và các thÑ khác thì bÕn s¨ có mµt sñ phát tri¬n sâu xa và tñ nhiên khác hÆn v¾i ng߶i s½ c½, l§p ði l§p lÕi câu: "C¥u mong cho t¤t cä chúng sinh an vui hÕnh phúc, c¥u mong cho t¤t cä chúng sinh tránh khöi m÷i ði«u ðau kh±."

Höi: Chúng tôi phäi ði dâu ð¬ nghiên cÑu Ph§t Pháp?

Ðáp: khi bÕn tìm th¤y Ph§t Pháp, bÕn s¨ nh§n th¤y Ph§t Pháp không · trong r×ng sâu hay trên núi cao. Ph§t Pháp cûng không · trong hang ðµng hay trong tu vi®n. Ph§t Pháp · ngay trong tâm. Ngôn ngæ cüa Ph§t Pháp không phäi là tiªng Thái, tiªng Miªn hay tiªng Pali. Ph§t Pháp có ngôn ngæ riêng, ngôn ngæ chung cüa m÷i ng߶i, ngôn ngæ cüa kinh nghi®m g£t hái qua thñc hành. Có mµt sñ khác bi®t l¾n lao giæa sñ chª ð¸nh cüa thª tøc và kinh nghi®m trñc tiªp. Ng߶i nào nhúng tay vào ly nß¾c nóng ð«u cäm th¤y nóng. Nhßng sñ nóng này ðßþc di­n tä b¢ng nhi«u ngôn ngæ khác nhau. Cûng v§y, ng߶i nào nhìn sâu vào tâm ð«u có cùng kinh nghi®m nhß nhau, chÆng liên quan gì ðªn quá trình vån hóa hay ngôn ngæ. Nªu tâm bÕn nªm ðßþc hß½ng v¸ cüa giáo pháp thì bÕn tr· thành mµt v¾i m÷i ng߶i, chÆng khác nào gia nh§p chung mµt ðÕi gia ðình.

Höi: Ph§t Giáo có khác bi®t nhi«u v¾i các tôn giáo khác không?

Ðáp: Møc ðích cüa tôn giáo, trong ðó có Ph§t Giáo, là ðem lÕi hÕnh phúc cho con ng߶i, b¢ng cách giúp h÷ th¤y mµt cách rõ ràng và chân th§t sñ v§t nó nhß thª nào. B¤t kÏ tôn giáo nào, h® th¯ng tín ngßÞng hay ð߶ng l¯i thñc hành nào giúp con ng߶i th¤y rõ chân tß¾ng cüa sñ v§t, ð«u có th¬ g÷i là Ph§t Giáo, nªu bÕn mu¯n.

Trong ðÕo Thiên Chúa, mµt trong nhæng ngày l­ quan tr÷ng là L­ Giáng Sinh. Nåm ngoái, mµt nhóm nhà sß Tây phß½ng ðã t± chÑc mµt ngày Giáng sinh ð£c bi®t, v¾i mµt l­ t£ng quà và làm phß¾c. Mµt s¯ thi®n nam tín næ th¡c m¡c ði«u ðó, "TÕi sao ðã xu¤t gia thành sß sãi Ph§t Giáo r°i mà các v¸ này còn t± chÑc L­ Giáng Sinh? Bµ ðó không phäi là l­ cüa Thiên Chúa Giáo sao?"

Trong bu±i thuyªt pháp, tôi ðã giäi thích tÕi sao m÷i ng߶i trên thª gi¾i ð«u có mµt cån bän nhß nhau. G÷i là ng߶i Âu, ng߶i hoa kÏ, hay ng߶i Thái, chï là mu¯n nói ðªn ch² h÷ sinh hay màu tóc cüa h÷, nhßng Thân và Tâm cüa h÷ ð«u có cùng bän ch¤t nhß nhau. T¤t cä ð«u · trong mµt gia ðình nhân loÕi, có cùng ð£c tính gi¯ng nhau, ðó là ð«u phäi sinh ra, ð«u phäi già, ð«u phäi chªt. khi bÕn hi¬u ðßþc ði«u ðó, sñ khác bi®t không còn quan tr÷ng næa. Cûng v§y, l­ Giáng sinh là mµt d¸p ð¬ m÷i ng߶i c¯ g¡ng giúp ðÞ ng߶i khác b¢ng nhæng vi®c làm t¯t ð©p cüa mình. Ðó là ði«u quan tr÷ng và kÏ di®u. BÕn có th¬ g÷i ðây là ngày gì cûng ðßþc, chÆng ån nh¢m gì ði«u ðó cä.

B·i thª tôi m¾i nói v¾i m÷i thi®n tín, "Hôm nay là ngày Thiên Chúa Ph§t Pháp." ai thñc hành ðúng thì h÷ ðã thñc hành "Ph§t Ðà Thiên Chúa Giáo" và m÷i chuy®n ð«u t¯t ð©p.

Tôi dÕy h÷ cách này ð¬ xä bö ch¤p thü và luyªn ái vào nhæng chª ð¸nh cüa thª gian và ð¬ nhìn th¤y m÷i di­n biªn cüa sñ v§t mµt cách chính xác và tñ nhiên.

B¤t kÏ cái gì giúp chúng ta th¤y rõ chân lý, giúp chúng ta làm ði«u t¯t ð©p, ð«u là l¯i thñc hành ðúng. BÕn có th¬ ð£t cho nó tên gì cûng ðßþc.

Höi: Nhæng ng߶i m¾i t§p thi«n phäi hành thi«n nhß thª nào?

Ðáp: Cûng nhß nhæng ng߶i hành thi«n lâu.

Höi: Tôi có th¬ quan sát tham lam và sân h§n, nhßng làm thª nào ð¬ ki¬m soát si mê?

Ðáp: BÕn nhß ng߶i ðang cßÞi ngña mà lÕi höi, "Con ngña ðâu?"

Höi: V« vi®c ngü nghï phäi nhß thª nào? Tôi phäi ngü m¤y tiªng m²i ngày?

Ðáp: Th§t là khó trä l¶i cho bÕn ði«u ðó. Яi v¾i thi«n sinh, trung bình m²i ngày ngü b¯n tiªng là ðü. Ði«u quan tr÷ng là phäi tñ xét xem và tñ tìm hi¬u mình ð¬ ch÷n mµt s¯ gi¶ ngü nghï thích hþp. Nªu bÕn ngü quá ít, bÕn s¨ th¤y không thoäi mái, và ði«u này làm cho bÕn khó tïnh thÑc. Nhßng ngü nhi«u quá cûng khiªn trí óc ch§m løt và tâm chao ðµng. Hãy tìm mµt sñ quân bình tñ nhiên cho chính mình, th§n tr÷ng quan sát thân tâm và c¯ g¡ng ch÷n cho mình mµt s¯ gi¶ ngü thích hþp. sau mµt th¶i gian hành thi«n, bÕn s¨ tñ biªt là phäi ngü bao nhiêu gi¶ mµt ngày. Nªu ngü d§y mà còn n¢m nß¾ng thêm, ðó là phi«n não. Hãy tïnh thÑc, chánh ni®m ngay lúc bÕn v×a m· m¡t.

Höi: V« vi®c ån u¯ng thì sao? Tôi phäi ån nhi«u ít m²i ngày?

Ðáp: Ån cûng nhß ngü, bÕn phäi tñ biªt l¤y. ThÑc ån là nhu c¥u dinh dßÞng cüa c½ th¬. Hãy xem thÑc ån nhß nhæng loÕi thu¯c chæa b®nh. Nªu bÕn cäm th¤y bu°n ngü sau khi ån hay cäm th¤y càng ngày càng m§p ra, nhß v§y là bÕn ðã ån quá nhi«u. Hãy b¾t ån lÕi, xem xét thân và tâm bÕn. Cûng không c¥n phäi ån quá ðói. Hãy tñ xem bÕn c¥n phäi dùng bao nhiêu lßþng thñc ph¦m hàng ngày. Hãy tìm l¤y sñ quân bình tñ nhiên cüa c½ th¬ bÕn. Thñc hành hÕnh ð¥u ðà b¢ng cách bö t¤t cä thÑc ån vào trong bình bát cüa bÕn, lúc b¤y gi¶ bÕn s¨ d­ dàng tìm th¤y s¯ lßþng thñc ph¦m ðü dùng cho bÕn trong m²i bæa ån. M²i khi ån hãy th§n tr÷ng theo dõi mình, bÕn s¨ tñ hi¬u rõ. tinh túy cüa sñ thñc hành là · ch² ðó. BÕn chÆng c¥n phäi làm gì ð£c bi®t cä, chï c¥n theo dõi chính mình, theo dõi tâm mình ð¬ tìm ra sñ quân bình tñ nhiên.

Höi: Tâm ng߶i Ðông phß½ng và tâm ng߶i Tây phß½ng có khác nhau không?

Ðáp: M£c d¥u hình dáng bên ngoài và ngôn ngæ có khác nhau, nhßng tâm con ng߶i ð«u có nhæng ð£c tính thiên nhiên gi¯ng nhau. Ng߶i Ðông phß½ng hay Tây phß½ng cûng ð«u có tham lam, sân h§n nhß nhau. M÷i ng߶i ð«u có ðau kh± và ð«u có khä nång ch¤m dÑt kh± ðau.

Höi: Ð÷c hay h÷c giáo lý có phäi là mµt trong nhæng yªu t¯ c¥n thiªt ð¬ hành thi«n không?

Ðáp: Không th¬ tìm th¤y giáo lý trong kinh ði¬n. Nªu bÕn mu¯n tñ mình tìm th¤y nhæng gì ÐÑc Ph§t dÕy cho bÕn, bÕn không c¥n b§n tâm ðªn sách v· làm gì. Hãy theo dõi tâm mình. Hãy quan sát và theo dõi cäm giác và tß tß·ng ðªn r°i ði nhß thª nào. Ð×ng ð¬ b¸ dính m¡c vào b¤t cÑ ði«u gì, chuy®n gì. Chï c¥n chú tâm tïnh thÑc trß¾c nhæng gì ðang xäy ra. Ðó là con ð߶ng tiªn ðªn chân lý. Hãy tñ nhiên. M÷i vi®c làm, m÷i ðµng tác cüa bÕn · ðây ð«u là c½ hµi ð¬ bÕn thñc t§p thi«n quán. T¤t cä ð«u là giáo pháp. B¤t kÏ làm công vi®c gì bÕn cûng phäi c¯ g¡ng chánh ni®m. trong khi quét d÷n, phø bªp, rØa chén, v. v., bÕn phäi chú tâm tïnh thÑc, giæ chánh ni®m. khi bÕn ði ð± rác, ð± ¯ng nh±, chuì rØa nhà c¥u, ..., ð×ng nghî bÕn làm nhæng công vi®c ðó vì lþi ích cho kë khác. Chân lý n¢m ngay trong vi®c ð± ¯ng nh±, trong công tác chùi rØa c¥u tiêu. Ð×ng nghî r¢ng chï nhæng lúc ng°i kiªt già m¾i là nhæng gi¶ phút hành thi«n. Nhi«u ng߶i than phi«n là không có dß thì gi¶ ð¬ hành thi«n. Ði«u ðó th§t sai l¥m. Bµ bÕn không có ðü thì gi¶ ð¬ th· sao? Thi«n ð¸nh cüa bÕn n¢m · ðây: chánh ni®m, giác tïnh, hoàn toàn tñ nhiên, thoái mái trong m÷i công vi®c bÕn ðang làm.

Höi: TÕi sao lúc hành thi«n · ðây chúng tôi không có nhæng gi¶ trình pháp hàng ngày?

Ðáp: Nªu bÕn có v¤n ð« gì c¥n höi, bÕn có th¬ ðªn g£p thi«n sß b¤t cÑ lúc nào. Không c¥n phäi trình pháp hàng ngày. Nªu tôi trä l¶i bÕn t¤t cä m÷i câu höi nhö nh£t nh¤t, bÕn s¨ không bao gi¶ hi¬u ðßþc tiªn trình hoài nghi trong tâm bÕn. Ði«u c¥n thiªt là bÕn phäi biªt tñ biªt cách tñ xem xét mình, tñ höi mình, tñ trình pháp cho mình. Hãy chú tâm theo dõi bài giäng mµt th¶i gian, r°i ðem nhæng l¶i giäng ðó so sánh v¾i sñ thñc hành cüa bÕn. Xét xem thØ sñ thñc hành cüa bÕn ðúng hay sai, khác v¾i l¶i giäng dÕy · ði¬m nào? Tìm hi¬u xem tÕi sao bÕn hoài nghi, ai hoài nghi và hoài nghi cái gì? BÕn chï có th¬ hi¬u ðßþc nhæng ði¬m này khi chính bÕn tñ xem xét l¤y.

Höi: Ðôi lúc tôi lo l¡ng v« gi¾i lu§t cüa nhà sß. Vô ý làm chªt côn trùng có tµi l²i không?

Ðáp: Gi¾i lu§t và nhæng qui lu§t ðÕo ðÑc r¤t c¥n thiªt; chúng là nhæng yªu t¯ cån bän trong vi®c hành thi«n, nhßng ð×ng dính m¡c mµt cách mù quáng vào chúng. Sñ chü ý hay c¯ ý ðóng vai trò quan tr÷ng trong gi¾i sát sanh cûng nhß trong các gi¾i khác. Hãy hi¬u tâm mình. Ð×ng quá dính m¡c vào gi¾i lu§t. Nªu giæ mµt cách ðÑng ð¡n và thích hþp, gi¾i s¨ h² trþ cho bÕn trong lúc hành thi«n. Nhi«u nhà sß quá lo l¡ng v« gi¾i lu§t khiªn h÷ ån ngü không yên; ð¤y là mµt tr· ngÕi. Ð×ng khiªn gi¾i lu§t tr· thành gánh n£ng cho chính mình. 

Trong vi®c thñc tâp thi«n cüa chúng ta · ðây, n«n täng chính là gi¾i lu§t. Gi¾i lu§t, hÕnh ð¥u ðà, và thñc hành thi«n ð¸nh là ba ði¬m quan tr÷ng. Chú tâm chánh ni®m và th§n tr÷ng giæ gìn gi¾i lu§t (t× nhæng qui lu§t có tính cách h² trþ trong lúc hành thi«n cho ðªn 227 gi¾i cüa tÏ kheo) s¨ ðem lÕi lþi ích l¾n lao. Gi¾i lu§t giúp cho ð¶i s¯ng giän d¸, tri túc, không phi«n toái. 

Không c¥n lo l¡ng là phäi giæ gi¾i nhß thª nào, làm sao ð¬ khöi phÕm gi¾i, v. v. Hãy tñ nhiên trong m÷i tác ðµng. Không quá lo l¡ng v« gi¾i lu§t s¨ khiªn bÕn khöi suy nghî. thay vào ðó bÕn chï c¥n chú tâm chánh ni®m là ðü. Gi¾i lu§t giúp chúng ta cùng s¯ng hoà hþp v¾i m÷i ng߶i, mµt cuµc s¯ng êm th¡m, hài hoà. Gi¾i lu§t là nhæng viên gÕch lót ð߶ng ð¬ tiªn ðªn ð¸nh tâm và phát tri¬n trí tu®. Giæ gi¾i lu§t và hành hÕnh ð¥u ðà khiªn chúng ta s¯ng ð¶i s¯ng ð½n giän, không bám víu vào v§t ch¤t và cüa s· hæu. do ðó, s¯ng · ðây chúng ta có th¬ thñc hành tr÷n v©n nhæng l¶i dÕy cüa ÐÑc Ph§t: tránh xa ði«u ác, làm ði«u lành, s¯ng ð½n giän (chï sØ døng nhæng nhu c¥u v§t ch¤t c¥n thiªt), thanh l÷c tâm. Mu¯n thª chï c¥n chú tâm theo dõi m÷i tác ðµng cüa thân và tâm bÕn trong m÷i oai nghi: ði, ðÑng, n¢m, ng°i.

Höi: Làm thª nào ð¬ ð¯i tr¸ v¾i sñ hoài nghi? Nhi«u hôm tôi ðâm ra nghi ng¶ nhi«u thÑ. nghi ng¶ sñ thñc hành, nghi ng¶ sñ tiªn bµ cüa chính tôi, và nghi ng¶ cä thi«n sß næa.

Ðáp: nghi ng¶ là chuy®n tñ nhiên. M÷i ng߶i b¡t ð¥u v¾i sñ nghi ng¶. BÕn s¨ h÷c ðßþc · hoài nghi nhi«u ði«u lþi ích. Ði«u quan tr÷ng là ð×ng ð°ng hoá mình v¾i sñ hoài nghi, nghîa là ð×ng chøp l¤y nó, bám víu vào nó. Dính m¡c vào hoài nghi s¨ khiªn bÕn r½i vào vòng l¦n qu¦n. thay vào ðó, hãy theo dõi toàn th¬ tiªn trình cüa hoài nghi, cüa bån khoån. Hãy nhìn xem ai ðang hoài nghi. Hoài nghi ðªn và ði nhß thª nào. Làm thª bÕn s¨ không còn là nÕn nhân cüa sñ nghi ng¶ næa. BÕn s¨ vßþt ra khöi sñ nghi ng¶ và tâm bÕn s¨ yên tînh. Lúc b¤y gi¶ bÕn s¨ th¤y m÷i chuy®n ðªn và ði mµt cách rõ ràng. Tóm lÕi, hãy ð¬ cho m÷i sñ bám víu, m÷i dính m¡c cüa bÕn trôi ði; chú tâm quan sát sñ nghi ng¶. Ðó là cách hi®u quä nh¤t ð¬ ch¤m dÑt hoài nghi. Chï c¥n ð½n thu¥n chú tâm quan sát hoài nghi, hoài nghi s¨ biªn m¤t. 

Höi: Có r¤t nhi«u thi«n sß và m²i v¸ chï dÕy mµt phß½ng pháp hành thi«n riêng, khiªn thi«n sinh b¯i r¯i, bån khoån. Làm sao biªt phß½ng pháp nào ðúng?

Ðáp: Cûng gi¯ng nhß vi®c ði xu¯ng ph¯. Chúng ta có th¬ ðªn ph¯ t× nhi«u hß¾ng khác nhau. Th߶ng các phß½ng pháp thi«n chï khác nhau b« ngoài. D¥u phß½ng pháp nào ði næa, ch§m hay nhanh, nªu giúp chánh ni®m thì cûng nhß nhau. Ði¬m chính yªu mà m÷i thi«n sinh c¥n phäi n¢m lòng là ð×ng dính m¡c. Vì cu¯i cùng thì m÷i phß½ng pháp hành thi«n phäi ðßþc buông bö. Phß½ng pháp hành thi«n chï là phß½ng ti®n. Thêm vào ðó, thi«n sinh cûng không ðßþc dính m¡c vào thi«n sß. L¯i cüa thi«n sß nào ðßa bÕn ðªn sñ dÑt bö, không dính m¡c, ðó là l¯i thi«n ðÑng ð¡n.

BÕn có th¬ ði ðây ðó ð¬ tham h÷c v¾i các thi«n sß và ð¬ thØ qua nhæng phß½ng pháp hành thi«n khác nhau. Mµt s¯ các bÕn · ðây ðã t×ng làm nhß thª. Ðó là ði«u ß¾c mu¯n và là vi®c tñ nhiên. sau khi bÕn ðã ð£t nhi«u câu höi v¾i các v¸ thi«n sß và ðã biªt ðßþc nhi«u phß½ng pháp hành thi«n, bÕn s¨ nh§n th¤y r¢ng t¤t cä nhæng vi®c bÕn làm chÆng ðßa bÕn ðªn chân lý ngoài sñ bu°n chán. R°i bÕn s¨ th¤y r¢ng chï có lúc bÕn ðÑng lÕi ð¬ xem xét tâm mình m¾i là lúc bÕn th¤y ðßþc, tìm ðßþc nhæng gì ÐÑc Ph§t dÕy. ChÆng c¥n phäi ði tìm cái gì bên ngoài bÕn. Hãy tr· v« ð¯i di®n v¾i bän ch¤t thñc sñ cüa chính mình. Chính lúc tr· v« ð¯i di®n v¾i chính mình bÕn s¨ th¤y chân lý.

Höi: Nhi«u lúc tôi th¤y d߶ng nhß các v¸ sß · ðây chÆng thñc hành thi«n chút nào. H÷ có vë l¶ ð¶, thiªu giác tïnh. Nhæng hình änh này làm b§n tâm tôi r¤t nhi«u.

Ðáp: Không nên chú ý ðªn kë khác. Ь ý ðªn kë khác chÆng ðem lÕi lþi ích gì cho chúng ta. Nªu bÕn cäm th¤y bñc bµi, hãy xem xét sñ bñc bµi cüa mình. Không nên th¡c m¡c r¢ng thi®n tín này x¤u, v¸ sß kia không t¯t. Hãy ð¬ h÷ qua mµt bên, không c¥n phäi ðánh giá, phê bình ng߶i khác làm gì. BÕn s¨ không th¤y trí tu® nªu cÑ ð¬ tâm theo dõi, xem xét, ðánh giá kë khác. Gi¾i lu§t, nµi qui là døng cø trþ giúp cho bÕn hành thi«n có kªt quä. Gi¾i lu§t không phäi là khí cø ð¬ bÕn chï trích hay tìm l²i · kë khác. Không ai có th¬ hành thi«n thay cho bÕn. BÕn cûng không th¬ hành thi«n thay cho ai cä. Hãy chú tâm chánh ni®m, tïnh thÑc trß¾c nhæng gì bÕn làm; ðó là phß½ng pháp hành thi«n t¯t ð©p.

Höi: Tôi hªt sÑc c¯ g¡ng t§p thu thúc løc cån và chú tâm ðªn cäm giác cüa mình. Tôi luôn luôn nhìn xu¯ng ð¤t và giæ tâm chánh ni®m trong m÷i tác ðµng nhö nh£t. ChÆng hÕn, lúc ån, ån r¤t ch§m, dành nhi«u thì gi¶ ð¬ ån. Tôi ð¬ ý ðªn t×ng xúc chÕm cüa sñ ån: nhai, ý thÑc muì v¸, nu¯t, v. v. Tôi thñc hi®n t×ng tác ðµng mµt cách th§n tr÷ng và ý tÑ. Thñc hành nhß v§y có ðúng không?

Ðáp: thu thúc løc cån và theo dõi cäm giác cüa mình là sñ thñc t§p t¯t ð©p. Lúc nào chúng ta cûng phäi chú tâm tïnh thÑc, ghi nh§n m÷i cäm giác ðªn v¾i mình. Nhßng ð×ng thái quá. Hãy ði, ðÑng, n¢m, ng°i mµt cách tñ nhiên. Ð×ng quá thúc ép vi®c hành thi«n cüa bÕn, cûng nhß ð×ng quá bó buµc chính mình vào trong mµt khuôn kh± ð¸nh sÇn nào. Quá thúc ép cûng là mµt hình thÑc cüa tham ái. Hãy kiên nhçn. Kiên nhçn và ch¸u ðñng là ði«u ki®n c¥n thiªt cüa mµt thi«n sinh. Nªu bÕn hành ðµng mµt cách tñ nhiên và chú tâm tïnh thÑc, trí tu® s¨ ðªn v¾i bÕn mµt cách tñ nhiên.

Höi: Có c¥n phäi ng°i thi«n th§t lâu không?

Ðáp: Không c¥n phäi ng°i thi«n th§t lâu, th§t nhi«u gi¶. Nhi«u ng߶i nghî r¢ng càng ng°i lâu thì chúng ta càng sáng su¯t. Ði«u ðó không ðúng. Trí tu® ðªn v¾i chúng ta qua m÷i oai nghi: ði, ðÑng, n¢m, ng°i. Bu±i sáng, lúc m¾i thÑc d§y, bÕn phäi hành thi«n ngay và bÕn phäi tiªp tøc hành thi«n cho ðªn khi bÕn ði ngü. trong su¯t ngày bÕn có th¬ hành thi«n qua m÷i tß thª: ði, ðÑng, n¢m, ng°i. Ði«u quan tr÷ng là phäi chánh ni®m trong m÷i tß thª, m÷i tác ðµng cüa bÕn; vi®c duy trì mµt tß thª nào lâu không phäi là ði«u quan tr÷ng. 

Nói nhß thª không có nghîa ng°i lâu là ði«u không t¯t; · ðây, tôi mu¯n nh¤n mÕnh ðªn sñ chánh ni®m. Không c¥n quan tâm ðªn chuy®n bÕn có th¬ ng°i ðßþc bao lâu. Ði«u quan tr÷ng là bÕn phäi theo dõi m÷i tác ðµng, m÷i tß thª cüa bÕn trong m÷i lúc ði, ðÑng, t¡m, rØa, ån, u¯ng, v. v.

M²i ng߶i có mµt bän ch¤t thân, tâm khác nhau (ng߶i có th¬ ng°i lâu, ng߶i có th¬ ði lâu, v. v.) ChÆng hÕn mµt s¯ bÕn s¨ chªt · tu±i nåm mß½i; mµt s¯ khác · tu±i sáu mß½i, và mµt s¯ khác næa · tu±i chín mß½i. Cûng thª, không th¬ qui ð¸nh thª nào v« sñ thñc hành cüa bÕn. Ð×ng suy nghî hay bån khoån v« ði«u ðó. Hãy chánh ni®m và ð¬ m÷i chuy®n trôi chäy mµt cách tñ nhiên; d¥n d¥n tâm bÕn s¨ an tînh và t¤t cä nhæng gì quanh bÕn cûng s¨ tînh l£ng theo. Tâm bÕn lúc b¤y gi¶ s¨ tînh l£ng nhß m£t h° phÆng l£ng trong khu r×ng yên tînh. M÷i loÕi thú hiªm và quí s¨ ðªn u¯ng nß¾c tÕi chiªc h° tînh l£ng này. BÕn s¨ th¤y biªt bao ði«u kÏ di®u ðªn và ði, nhßng bÕn vçn tînh l£ng trong sñ ðªn và ði ðó. M÷i giäi ðáp s¨ hi¬n lµ và bÕn s¨ tÑc th¶i nh§n th¤y bän ch¤t thñc sñ cüa vÕn hæu. Ðó là hÕnh phúc cüa kë giác ngµ.

Höi: khi hành thi«n có nh¤t thiªt phäi ðÕt ðªn trÕng thái nh§p ð¸nh không?

Ðáp: Không c¥n thiªt. BÕn chï c¥n có tâm an t¸nh và ðÕt ðªn nh¤t tâm là ðü. R°i dùng sñ nh¤t tâm ðó ð¬ xem xét chính bÕn. Ngoài ra, chÆng c¥n phäi có ði«u ki®n nào khác. Nªu ðÕt ðß½c ð¸nh tâm cûng t¯t, nhßng chÆng c¥n phäi dính m¡c, ch¤p ch£t vào chúng. Mµt s¯ ng߶i dính m¡c vào trÕng thái ð¸nh tâm; ð¤y là mµt tr· ngÕi. TrÕng thái ð¸nh tâm cûng có th¬ ðem lÕi nhi«u thích thú, nhßng bÕn nên hÕn chª. Nªu bÕn khéo léo mµt chút, bÕn s¨ biªt cách sØ døng và gi¾i hÕn trÕng thái này.

Höi: TÕi sao chúng ta phäi hành hÕnh ð¥u ðà? ChÆng hÕn chï ån thÑc ån ðñng trong bát, không ðßþc dùng thÑc ån ðñng trong chén ðîa?

Ðáp: HÕnh ð¥u ðà giúp c¡t ðÑt phi«n não. Chï ån thÑc ån trong bát giúp chúng ta chánh ni®m, giác tïnh h½n và xem thÑc ån nhß mµt món thu¯c chæa b®nh. Nªu chúng ta không có phi«n não, chúng ta có th¬ ån nhß thª nào cûng ðßþc. — ðây chúng ta thñc hành nhß thª này là ð¬ có mµt ð¶i s¯ng ð½n giän. ÐÑc Ph§t không buµc m²i tu sî ð«u phäi giæ hÕnh ð¥u ðà. Ngài cho phép nhæng ai mu¯n thñc hành tích cñc ðßþc giæ hÕnh ð¥u ðà vì hÕnh ð¥u ðà giúp gia tång ý chí và sÑc mÕnh tinh th¥n. Ðây là mµt hÕnh tñ nguy®n. Ð×ng ð¬ ý ðªn ng߶i khác ðã thñc hành nhß thª nào. Hãy quan sát chính tâm bÕn và tìm xem hÕnh ð¥u ðà ðem lÕi lþi ích gì cho bÕn. 

Ngay · ðây, khi thi«n sinh ðªn tu, h÷ s¨ ðßþc chï ð¸nh mµt cån l«u 𬠷. H÷ ðßþc chï ð¸nh, không ðßþc tñ do ch÷n lña. Vi®c ðó nh¢m møc ðích giúp thi«n sinh không bám víu, dính m¡c vào ch² ·; · ðâu cûng ðßþc. sau khi hành thi«n mµt th¶i gian, nªu h÷ ra ði r°i tr· lÕi hành thi«n l¥n næa, h÷ s¨ ðßþc chï ð¸nh · mµt l«u khác. Ðó là cách thñc t§p cüa chúng tôi -- t§p không dính m¡c vào b¤t cÑ chuy®n gì.

Höi: Nªu chï ån thÑc ån ðñng trong bát là ði«u quan tr÷ng ð¬ hành thi«n, tÕi sao là th¥y mà Ngài không ån trong bát nhß chúng tôi? Ngài không nghî r¢ng mµt v¸ th¥y phäi làm gß½ng cho ng߶i khác noi theo sao?

Ðáp: Ðúng. Mµt v¸ th¥y phäi làm gß½ng cho h÷c trò noi theo. Tôi không trách bÕn chï trích ði«u ðó. BÕn có th¬ höi b¤t cÑ ði«u gì bÕn mu¯n. Nhßng ði«u quan tr÷ng tôi mu¯n nói · ðây là ð×ng dính m¡c vào v¸ th¥y næa. Nªu tôi có hình thÑc bên ngoài hoàn toàn tuy®t häo thì th§t là kinh khüng! T¤t cä các bÕn s¨ dính m¡c vào tôi. ngay ÐÑc Ph§t nhi«u l¥n bäo h÷c trò làm thª này nhßng Ngài làm thª khác. Sñ nghi ng¶ cüa bÕn ð¯i v¾i v¸ th¥y có th¬ giúp bÕn. 

BÕn nên theo dõi chính bän thân mình. Phäi theo dõi nhæng phän Ñng cüa mình. Có khi nào bÕn nghî r¢ng tôi ð¬ thÑc ån · dîa r°i ðem cho nhæng thi®n tín làm vi®c quanh ngôi chùa này không? Mu¯n có trí tu®, chính bÕn phäi biªt quay lÕi và khai tri¬n · chính mình. Hãy h÷c höi · th¥y nhæng ði«u gì t¯t ð©p, và chú tâm tïnh thÑc, hi¬u biªt mình trong khi thñc hành. Nªu tôi ðang nghï ng½i thoäi mái, trong khi ðó bÕn phäi ng°i xªp b¢ng ð¬ tham thi«n, bÕn có l¤y làm tÑc t¯i không? khi tôi nói ðây là màu xanh, kia là màu ðö, ðó là ðàn ông, ðây là ðàn bà, bÕn phäi tñ mình quan sát, ð×ng nghe theo tôi mµt cách mù quáng. 

Mµt v¸ th¥y cüa tôi trß¾c ðây ån r¤t nhanh, khi ån ông ta gây ra nhæng tiªng ðµng °n ào, nhßng ông ta lÕi dÕy chúng tôi phäi ån ch¥m ch§m và chú tâm tïnh thÑc trong khi ån. quan sát th¥y, tôi l¤y làm th¤t v÷ng và bu°n nän. Tôi ðau kh± trong khi ông ta vçn tñ nhiên! Th§t ra tôi ðã quan sát bên ngoài mà không quan sát chính tôi. sau này tôi m¾i hi¬u rõ ðßþc ði«u ðó. Có nhi«u ng߶i lái xe r¤t nhanh, nhßng c¦n th§n. trong khi ðó mµt s¯ khác lái xe r¤t ch§m nhßng lÕi gây ra r¤t nhi«u tai nÕn. Ð×ng dính m¡c vào nhæng qui lu§t có sÇn. Ð×ng dính m¡c vào hình thÑc bên ngoài. 

Nên nhìn ng߶i ngoài m߶i ph¥n tråm, và ð¬ lÕi chín mß½i ph¥n tråm theo dõi chính mình. Ðó là phß½ng pháp thñc hành t¯t ð©p. trong th¶i gian ð¥u tôi th߶ng ð¬ tâm quan sát th¥y tôi là Ngài achaan toong rath và có nhi«u nghi ng¶ ð¯i v¾i Ngài. Nhi«u ng߶i nghi Ngài là mµt ng߶i b¤t bình th߶ng. Ngài làm nhi«u chuy®n kÏ lÕ và ð¯i xØ r¤t kh¡t khe v¾i h÷c trò. B« ngoài Ngài có vë r¤t nóng gi§n, nhßng bên trong thì r¤t bình l£ng. Tâm h°n Ngài r¤t trong sáng và luôn luôn chánh ni®m -- cho ðªn giây phút Ngài qua ð¶i. 

Thông th߶ng chúng ta hay nhìn b« ngoài ð¬ so sánh phân bi®t. Nªu cÑ nhìn b« ngoài ð¬ quan sát thiên hÕ, bÕn s¨ không bao gi¶ có hÕnh phúc. Cûng nhß thª, nªu bÕn mu¯n tìm th¤y sñ an bình mà lÕi cÑ phí thì gi¶ ð¬ quan sát theo dõi nhæng ng߶i hoàn toàn hay nhæng v¸ tuy®t häo, bÕn cûng s¨ không ðßþc bình an chút nào. ÐÑc Ph§t dÕy chúng ta phäi nhìn vào giáo pháp, chân lý, ch¾ ð×ng nhìn vào kë khác.

Höi: Làm thª nào ð¬ có th¬ chª ngñ ðßþc døc v÷ng? Ðôi khi tôi cäm th¤y mình th§t sñ b¸ nô l® vào nhæng thú vui th¬ xác.

Ðáp: tham døc phäi ðßþc quân bình b¢ng sñ chú tâm vào ð« møc b¤t t¸nh. Dính m¡c vào vóc dáng có th¬ là mµt cñc ðoan. G£p tr߶ng hþp nhß thª, chúng ta phäi ð¬ tâm ðªn mµt cñc ðoan khác cüa c½ th¬. Chúng ta hãy quan sát c½ th¬ và xem ðó nhß mµt xác chªt. Hãy nhìn vào tiªn trình tan rã, huÖ hoÕi cüa mµt xác chªt. Cûng có th¬ quan sát t×ng bµ ph§n cüa c½ th¬ nhß ph±i, tim, gan, m¡t, máu, nß¾c ti¬u, m° hôi, v. v. Hãy nh¾ lÕi hình änh cüa các yªu t¯ b¤t t¸nh cüa c½ th¬ m²i khi tham døc phát sinh. Làm nhß thª s¨ tránh khöi tham døc qu¤y nhi­u.

Höi: Còn v« sñ nóng gi§n thì sao? khi c½n gi§n n±i lên, tôi phäi làm thª nào?

Ðáp: Phäi ni®m tâm t×. khi tâm nóng gi§n phát sinh, bÕn phäi quân bình chúng b¢ng cách khai tri¬n t× tâm. Nªu có ai làm ði«u gì x¤u ð¯i v¾i bÕn hay gi§n bÕn, bÕn cûng ð×ng gi§n d²i. Nªu tÑc gi§n, bÕn càng si mê và t¯i tåm h½n ng߶i ðó næa. Hãy sáng su¯t giæ tâm t× ái và thß½ng ng߶i ðó, vì ng߶i ¤y ðang ðau kh±. Hãy làm cho tâm tràn ð¥y tình thß½ng, xem ng߶i ðang gi§n mình nhß anh ch¸ em thân yêu cüa mình. Lúc b¤y gi¶ hãy chú tâm vào cäm giác t× ái, và l¤y sñ t× ái làm ð« møc thi«n ð¸nh. Träi lòng t× ðªn t¤t cä chúng sinh trên toàn thª gi¾i. Chï có lòng t× ái m¾i th¡ng ðßþc sñ sân h§n.

Ðôi khi bÕn có th¬ th¤y vài v¸ sß có hành ðµng và thái ðµ không t¯t. Ði«u này làm bÕn b¤t bình. Sñ b¤t bình này là mµt phi«n não, ðau kh± không c¥n thiªt. Có nhæng ý nghî b¤t bình nhß thª là bÕn ðã ði ra ngoài Giáo Pháp cüa ÐÑc Ph§t. khi bÕn th¤y nhæng v¸ sß không t¯t, tß tß·ng sau ðây có th¬ ðªn v¾i bÕn: nhæng v¸ này không hành thi«n mµt cách tích cñc nhß ta, ð¤y là nhæng v¸ không t¯t, v. v. suy nghî nhß v§y là tñ tÕo ra và mang l¤y vào mình mµt phi«n não l¾n lao. Ð×ng so sánh, phê phán, phân bi®t. Hãy ð¬ cho thành kiªn, quan ni®m cüa bÕn trôi ði và theo dõi chính mình. Ðó là giáo pháp. 

BÕn không th¬ nào khiªn ng߶i khác làm ðúng nhß bÕn hay theo ý bÕn. Ð×ng ao ß¾c ði«u gì di­n ra theo ý mu¯n cüa mình, vì ðó là nguyên nhân gây ra sñ ðau kh±. Thi«n sinh th߶ng v¤p phäi nhæng khuyªt ði¬m thông th߶ng nhß thª. Hãy nh¾ r¢ng: vi®c quan sát, theo dõi kë khác không giúp cho bÕn m· mang trí tu®. Ð×ng phí phÕm thì gi¶ và tâm trí quan sát ng߶i khác, mà hãy xem xét chính mình, xem xét cäm giác cüa mình. Ðó là phß½ng pháp giúp cho bÕn m· mang trí tu®.

Höi: Trong lúc hành thi«n, tôi hay bu°n ngü. Sñ bu°n ngü làm cho tôi khó hành thi«n. Tôi phäi làm thª nào ð¬ hªt bu°n ngü? 

Ðáp: Có nhi«u cách ð¬ chª ngñ c½n bu°n ngü. Nªu bÕn ðang ng°i trong ch² t¯i, hãy ðªn ng°i · ch² sáng h½n và m· m¡t ra. ÐÑng d§y, ði rØa m£t. V² vào m£t hay ði t¡m. Nªu vçn còn bu°n ngü, hãy thay ð±i tß thª. Ði bµ nhi«u h½n. Ði thøt lùi. Ði thøt lùi khiªn bÕn chú ý ðªn bß¾c ði nhi«u h½n và hªt bu°n ngü. Nªu vçn còn bu°n ngü, hãy ðÑng mµt ch², tß·ng tßþng r¢ng ánh sáng chan hòa kh¡p n½i. Cûng có th¬ ðªn ng°i g¥n mép c¥u thang cao ho£c ng°i bên b¶ mi®ng giªng sâu, bÕn s¨ không còn dám bu°n ngü næa. 

Nªu ðã làm t¤t cä nhæng chuy®n ¤y mà vçn bu°n ngü, hãy ði ngü! N¢m xu¯ng t× t×, th§n tr÷ng theo dõi tâm cho ðªn khi hoàn toàn r½i vào gi¤c ngü. khi thÑc gi¤c hãy tïnh thÑc ngay, ð×ng xem ð°ng h° hay n¢m nß¾ng thêm. Hãy chánh ni®m ngày t× lúc bÕn b¡t ð¥u thÑc d§y.

Nªu ngày nào bÕn cûng th¤y bu°n ngü, hãy c¯ g¡ng ån ít ði. Hãy tñ xem xét mình. khi th¤y còn ch×ng nåm mu²ng næa s¨ no, hãy ng×ng lÕi ð×ng ån næa, r°i u¯ng nß¾c vào. sau ðó ðªn ch² ng°i theo dõi sñ bu°n ngü và sñ ðói bøng cüa bÕn. BÕn hãy t§p cách quân bình sñ ån u¯ng cüa mình. khi tiªp tøc làm nhß thª, bÕn s¨ tñ nhiên th¤y mình tinh t¤n h½n và s¨ ån ít ði.

Höi: TÕi sao hàng ngày chúng tôi phäi lÕy r¤t nhi«u?

Ðáp: L­ lÕy r¤t quan tr÷ng. Ðó là hình thÑc bi¬u hi®n bên ngoài mµt ph¥n vi®c thñc t§p thi«n ð¸nh cüa bÕn. Hình thÑc l­ lÕy phäi làm mµt cách ðÑng ð¡n. Ð¥u phäi ð¬ sát xu¯ng sàn, cùi chõ phäi ð¬ g¥n ð¥u g¯i và hai ð¥u g¯i phäi cách nhau mµt gang tay. LÕy ch§m ch§m và chánh ni®m trên thân th¬ bÕn. Ðó là cách chæa b®nh kiêu ngÕo, ngã mÕn. Chúng ta phäi l­ lÕy th߶ng xuyên. khi lÕy ba lÕy, bÕn có th¬ giæ trong mình ba ð£c tính quí báu: Ph§t, Pháp, Tång. Ðó là ðÑc tính cüa tâm trong sÕch sáng su¯t và bình an. L­ lÕy là dùng hình thÑc bên ngoài ð¬ tñ hu¤n luy®n mình, làm cho c½ th¬ và tâm h°n tr· nên ði«u hòa. 

Ð×ng ð¬ r½i vào khuyªt ði¬m là nhìn xem nhæng ng߶i khác l­ lÕy nhß thª nào. Nhæng chú ti¬u m¾i tu có vë kh¶ khÕo, bu°n ngü hay nhæng v¸ sß già có vë thiªu chánh ni®m không phäi là ð¯i tßþng ð¬ cho bÕn phán ðoán. M²i ng߶i có nhæng ð£c tính riêng, b·i v§y khó có mµt phß½ng pháp hu¤n luy®n t±ng quát. Mµt vài ng߶i h÷c hi¬u r¤t nhanh; mµt s¯ khác lÕi có vë ch§m chÕp khi thñc hành hay tiªp thu nhæng ði«u dÕy d². Phán ðoán kë khác chï làm gia tång tính tñ kiêu, ngã mÕn cüa bÕn. thay vì phán ðoán kë khác, hãy xem xét chính mình. L­ lÕy th߶ng xuyên s¨ giúp bÕn d¥n d¥n loÕi bö ðßþc nhæng tính x¤u ¤y.

Nhæng v¸ nào ðã hài hoà v¾i giáo pháp s¨ vßþt qua nhæng hình thÑc bên ngoài. M²i vi®c h÷ làm ð«u là mµt hình thÑc l­ lÕy. khi ån h÷ nghiêm trang nhß ðang lÕy; khi ði, ðÑng, nói nång, h÷ cûng nghiêm trang nhß ðang l­ lÕy; ð¯i xØ v¾i m÷i ng߶i h÷ cûng nghiêm trang nhß ðang l­ lÕy. TÕi sao h÷ có tß thái nhß thª? B·i vì h÷ ðã vßþt ra ngoài sñ ích kÖ. 

Höi: Яi v¾i nhæng h÷c trò m¾i, Ngài g£p phäi v¤n ð« gì khó khån nh¤t?

Ðáp: Яi v¾i nhæng thi«n sinh m¾i, v¤n ð« khó khån nh¤t và cûng là mµt tr· ngÕi l¾n lao änh hß·ng ðªn vi®n hành thi«n cüa h÷, là quan ði¬m và ý kiªn riêng cüa h÷ v« m÷i v¤n ð«: quan ði¬m ngay chính h÷, quan ði¬m v« sñ thñc hành, quan ði¬m v« nhæng l¶i dÕy cüa ÐÑc Ph§t. tri kiªn cüa h÷ là nhæng v¤n ð«, nhæng tr· ngÕi l¾n lao! 

Ph¥n l¾n nhæng ng߶i h÷c thi«n · ðây là ng߶i có ð¸a v¸ cao trong xã hµi. H÷ là nhæng nhà buôn giàu có, nhæng ng߶i t¯t nghi®p ðÕi h÷c, giáo sß, sî quan. Kh¯i óc cüa h÷ chÑa ð¥y quan ni®m. H÷ biªt ðü thÑ; h÷ quá giöi giang nên không c¥n ðªn ng߶i khác. ChÆng khác nào mµt cái chén ðñng ð¥y nß¾c d½ nªu ð± thêm nß¾c vào thì chÆng dùng ðßþc gì cä. Phäi ð± nß¾c cû ði, chùi sÕch cái chén thì m¾i có th¬ sØ døng ðßþc. 

B·i thª thi«n sinh phäi ð¬ cho ð¥u óc mình tr¯ng r²ng; bö hªt m÷i quan ni®m, ý kiªn, sñ hi¬u biªt cüa mình, lúc b¤y gi¶ h÷ m¾i có th¬ th¤y ðßþc chân lý. Vi®c thñc hành cüa chúng ta vßþt ra ngoài sñ thông minh và sñ ngu d¯t. Nªu bÕn tñ nghî r¢ng, "Ta thông minh, ta lanh lþi, ta giàu có, ta là nhân v§t quan tr÷ng, ta hi¬u biªt rõ giáo pháp cüa ÐÑc Ph§t," bÕn ðã làm lu m¶ chân lý Vô Ngã. Ðâu ðâu bÕn cûng nhìn th¤y Tôi và Cüa Tôi mà thôi. Nhß v§y là bÕn ðã ði ra ngoài giáo pháp cüa ÐÑc Ph§t, vì Ph§t Giáo loÕi bö tñ ngã.

Höi: Nhæng phi«n não nhß tham lam, sân h§n là äo tß·ng hay có th§t?

Ðáp: tham lam, sân h§n v×a có th§t v×a là äo tß·ng. Nhæng phi«n não mà ta th߶ng g÷i là tham ái, tham døc, tham lam hay sân h§n, si mê, v. v., chï là nhæng cái tên bên ngoài. Gi¯ng nhß tr߶ng hþp ta g÷i cái chén này ð©p, x¤u; cái chén kia to, nhö, v. v., ðó là không phäi sñ th§t. Nhæng cái tên ðßþc g÷i mµt cách qui ß¾c nhß v§y phát kh·i t× sñ tham ái cüa chúng ta. Nªu ta mu¯n mµt cái chén l¾n h½n, ta g÷i cái chén ta ðang có là cái chén nhö. Lòng tham ái khiªn chúng ta có sñ phân bi®t. Th§t ra, chân lý không có tên g÷i. Nó thª nào thì ð¬ nó thª ¤y. 

Hãy nhìn sñ v§t theo ðúng thñc tß¾ng cüa chúng, ð×ng ð¸nh danh theo quan ni®m thiên l®ch cüa mình. BÕn là ðàn ông phäi không? BÕn có th¬ trä l¶i, "Phäi." Ðó chÆng qua là sñ bi¬u hi®n bên ngoài cüa sñ v§t. Th§t ra, bÕn chï là sñ kªt hþp cüa nhi«u yªu t¯, là mµt t±ng hþp cüa các u¦n biªn ð±i không ng×ng. khi bÕn có mµt tâm h°n tñ do, c·i m·, bÕn không còn có sñ phân bi®t næa. ChÆng có l¾n hay nhö; chÆng có tôi và anh. ChÆng có gì cä. Vô ngã hay không có mµt linh h°n vînh cØu. Th§t ra cu¯i cùng thì chÆng có ngã hay vô ngã gì cä. Ðó chï là nhæng danh t× qui ß¾c.

Höi: xin th¥y giäi thích thêm v« nghi®p báo.

Ðáp: Nghi®p là tác ðµng. Nghi®p là sñ dính m¡c. C½ th¬ chúng ta, l¶i nói chúng ta và tâm chúng ta ð«u tÕo ra nghi®p khi chúng ta dính m¡c. Chúng ta tÕo thói quen. Nhæng thói quen này s¨ khiªn chúng ta kh± trong tß½ng lai. Ðó là kªt quä cüa sñ dính m¡c cüa chúng ta, ð°ng th¶i cûng là kªt quä cüa nhæng phi«n não trong quá khÑ. M÷i tham ái ð«u dçn ðªn nghi®p. 

Giä sØ trß¾c khi tr· thành mµt nhà sß, bÕn là mµt tên trµm. BÕn ån c¡p, bÕn làm cho ng߶i khác ðau kh±, làm cho cha m© bu°n lòng. Bây gi¶ bÕn ðã là mµt nhà sß, nhßng m²i khi nh¾ ðªn nhæng vi®c sai qu¤y bÕn ðã làm trß¾c ðây, bÕn không khöi ðau bu°n, ân h§n. Hãy nh¾ r¢ng không phäi chï do thân th¬ mà cä ngôn ngæ và tâm h°n cûng tÕo ði«u ki®n cho nhæng gì s¨ xäy ra trong tß½ng lai. trong quá khÑ nªu bÕn làm ði«u gì t¯t ð©p, bây gi¶ chï nh¾ lÕi thôi, bÕn cûng s¨ l¤y làm sung sß¾ng hãnh di®n. TrÕng thái sung sß¾ng, hãnh di®n hôm nay là kªt quä cüa nhæng gì bÕn ðã làm trong quá khÑ. Nói cách khác, nhæng gì bÕn nh§n hôm nay là kªt quä cüa nghi®p trong quá khÑ. 

T¤t cä m÷i sñ ð«u ðßþc ði«u ki®n hóa b·i nguyên nhân, d¥u ðó là nguyên nhân ðã có t× lâu hay trong khoänh kh¡c hi®n tÕi. Nhßng bÕn cûng chÆng c¥n phäi bån khoån th¡c m¡c ð¬ tìm hi¬u nghi®p gì thuµc v« quá khÑ, nghi®p gì thuµc v« hi®n tÕi, nghi®p gì thuµc v« tß½ng lai, mà bÕn chï c¥n quan sát thân và tâm cüa bÕn. khi quan sát, theo dõi t×ng nhæng biªn chuy¬n cüa tâm, bÕn s¨ tñ hi¬u rõ nghi®p báo. V§y thì hãy quan sát tâm bÕn ði, bÕn s¨ th¤y rõ m÷i chuy®n. 

Яi v¾i nghi®p cüa ng߶i ta thì hãy ð¬ cho ng߶i ta lo. Ð×ng b§n tâm, ð×ng dính m¡c vào chuy®n quan sát, tìm hi¬u hay lo l¡ng cho nghi®p cüa ng߶i khác làm gì. Nªu tôi u¯ng thu¯c ð¡ng thì tôi ðau kh±. BÕn khöi c¥n chia xë sñ ðau kh± cüa tôi. Hãy nh§n nhæng gì t¯t ð©p mà th¥y bÕn ðã ðem lÕi cho bÕn. Có nhß thª bÕn m¾i ðßþc bình an; tâm trí bÕn m¾i gi¯ng nhß tâm trí th¥y bÕn. Nªu quan sát tâm bÕn, bÕn s¨ th¤y. D¥u bÕn chßa biªt gì v« sñ quan sát tâm, nhßng chï c¥n thñc t§p mµt l¥n bÕn s¨ hi¬u rõ ràng. Tñ bÕn s¨ hi¬u và chính ðó là sñ thñc hành giáo pháp.

Lúc còn nhö chúng ta th߶ng ðßþc cha m© dÕy d² và cha m© chúng ta cûng th߶ng l¤y làm bñc mình vì ta. Dî nhiên cha m© nào cûng mu¯n ta nên ng߶i. BÕn s¨ th¤y ði«u ðó khi bÕn thñc t§p mµt th¶i gian lâu. khi cha m© hay th¥y giáo phê bình chï trích chúng ta, chúng ta th߶ng bu°n r¥u và tÑc gi§n, nhßng v« sau chúng ta s¨ hi¬u rõ cha m© và th¥y giáo h½n. Cûng v§y, cÑ thñc t§p mµt th¶i gian bÕn s¨ hi¬u. Nhæng kë quá giöi d¡n, quá thông minh, s¨ bö ði sau mµt th¶i gian ng¡n, và không h÷c ðßþc gì cä. Nªu bÕn th¤y r¢ng bÕn giöi h½n kë khác, bÕn chï g£t hái sñ ðau kh± mà thôi. Ðáng thß½ng thay! Nhßng cûng chÆng c¥n phäi âu s¥u ði«u ðó làm gì. Chï quan sát thôi.

Höi: Ðôi khi tôi có cäm tß·ng r¢ng t× ngày tr· thành mµt v¸ sß, tôi càng b¸ khó khån và ðau kh± h½n.

Ðáp: Tôi biªt mµt s¯ các bÕn · ðây ðã t×ng s¯ng trong nhæng ti®n nghi v§t ch¤t và tñ do hß¾ng ngoÕi. nay thì các bÕn phäi s¯ng v¾i mµt nªp s¯ng nghiêm kh¡c và bó buµc. trong lúc thñc hành, chúng tôi lÕi th߶ng b¡t các bÕn ng°i và ch¶ ðþi hàng gi¶. Thñc ph¦m và khí h§u cûng khác hÆn · quê hß½ng bÕn. D¥u thª, m²i ng߶i ð«u c¯ g¡ng ð¬ vßþt qua nhæng tr· ngÕi này, vì ðau kh± s¨ dçn ðªn sñ ch¤m dÑt ðau kh±. Ðây là c½ hµi t¯t ð¬ các bÕn h÷c höi. Lúc bÕn nóng gi§n hay cäm th¤y bån khoån, ð¤y là nhæng duyên may l¾n lao ð¬ bÕn hi¬u biªt tâm mình. ÐÑc Ph§t th߶ng dÕy: Phi«n não là th¥y dÕy cüa chúng ta

Tôi xem h÷c trò nhß con tôi. Tâm tôi lúc nào cûng ð¥y lòng t× ái yêu thß½ng và mong cho h÷ ðßþc an lành. Ðôi khi tôi có làm cho bÕn khó ch¸u hay ðau kh±, ðó cûng chï nh¢m ðem lÕi lþi ích cho bÕn. Tôi biªt mµt s¯ các bÕn · ðây có h÷c thÑc cao và hi¬u biªt nhi«u. Nhßng ng߶i ít h÷c thÑc và có sñ hi¬u biªt trung bình d­ hành thi«n h½n. Nói nhß thª, nhßng cûng có nhi«u khía cÕnh phäi chú ý. Các bÕn có h÷c thÑc cao chÆng khác nào mµt cån nhà l¾n: các bÕn phäi lau chuì nhi«u. Nhßng sau khi lau chuì xong, các bÕn s¨ có nhi«u phòng rµng rãi ð¬ sñ døng. BÕn có th¬ dùng phòng khách, phòng ån, phòng ngü, nhà bªp, v. v. V§y hãy kiên nhçn. 

Kiên nhçn và ch¸u ðñng là nhæng yªu t¯ thiªt yªu cüa sñ hành thi«n. Lúc tôi còn là mµt nhà sß trë, tôi h÷c và nói tiªng nß¾c tôi, tôi ån thÑc ån quen thuµc cüa xÑ tôi. Thª mà có ðôi lúc tôi cäm th¤y chán nän, th¤t v÷ng. Nhi«u l¥n tôi mu¯n hoàn tøc và ðôi khi còn có ý nghî tñ sát næa. Nhæng ðau kh± này phát sinh t× nhæng tß tß·ng sai l¥m. khi bÕn th¤y chân lý, bÕn s¨ không còn b¸ l® thuµc b·i quan ni®m hay ý kiªn næa, t¤t cä m÷i chuy®n ð«u yên l£ng, bình an.

Höi: sau mµt th¶i gian thñc t§p, hi®n nay tâm tôi r¤t an t¸nh trong lúc hành thi«n. Tôi nên làm gì cho bß¾c kª tiªp ðây?

Ðáp: Tâm an t¸nh và t§p trung là mµt ði«u t¯t. Hãy dùng tâm bình an, tînh l£ng và t§p trung này ð¬ xem xét thân và tâm. ngay cä nhæng lúc tâm b¤t an, bÕn cûng phäi ð¬ tâm theo dõi; sau ðó bÕn s¨ th¤y tâm an t¸nh. TÕi sao v§y? B·i vì bÕn s¨ th¤y ðßþc sñ vô th߶ng. ngay cä sñ bình an, tînh l£ng cûng phäi ðßþc xem là vô th߶ng næa. Nªu bÕn b¸ dính m¡c vào trÕng thái an t¸nh, bÕn s¨ ðau kh± khi không ðÕt ðßþc trÕng thái bình an, tînh l£ng. Hãy v¤t bö m÷i sñ, ngay cä sñ bình an tînh l£ng.

Höi: Tôi nh¾ không l¥m là th¥y t×ng nói th¥y r¤t sþ nhæng thi«n sinh quá tích cñc, quá siêng nång?

Ðáp: Ði«u ðó ðúng. Tôi r¤t sþ nhæng ng߶i ðó. Tôi sþ nhæng ng߶i có tß thái quá nghiêm tr÷ng nhß thª. Nh¤t là nhæng ng߶i r¤t n² lñc, r¤t tích cñc, nhßng thiªu trí tu®. H÷ tñ ép mình vào nhæng c¯ g¡ng không c¥n thiªt. Mµt s¯ các bÕn · ðây có quyªt ð¸nh phäi tu hành giác ngµ m¾i ðßþc, b·i thª h÷ hªt sÑc tích cñc. H÷ nghiªn rång và tranh ð¤u v¾i chính mình, lúc nào h÷ cûng chiªn ð¤u h¥u mong chóng ðÕt ðªn giác ngµ, giäi thoát. Nhæng c¯ g¡ng liên tøc ðem lÕi cho h÷ nhi«u khó khån, ðau kh±. ai cûng thª cä. H÷ không hi¬u bän ch¤t cüa sñ v§t. T¤t cä m÷i c¤u tÕo, thân và tâm ð«u vô th߶ng. Chï c¥n ð½n thu¥n quan sát chúng mà ð×ng dính m¡c vào chúng, ð×ng ð¬ chúng ràng buµc mình.

Có mµt s¯ ng߶i quá tích cñc nhß thª nên h÷ hay chï trích, phê bình; h÷ th߶ng theo dõi ng߶i khác ð¬ phê phán. H÷ mu¯n thª thì cÑ ð¬ h÷ làm. Hãy ð¬ h÷ qua mµt bên v¾i nhæng quan ni®m cüa h÷. Riêng chúng ta, chúng ta ð×ng có mµt sñ phê phán, mµt sñ phân bi®t nào. ai có quan ni®m gì, ai mu¯n thñc hành ra sao, cÑ ð¬ m£c h÷. Hãy lo cho chính mình. Ð×ng phân bi®t, vì phân bi®t r¤t nguy hi¬m, chÆng khác nào ðang lái xe trên khúc ð߶ng có nhi«u khúc cong nguy hi¬m, chúng ta phäi chåm chú lái xe, ð×ng ð¬ xe ði l®ch ra ngoài. Nghî ðªn sñ x¤u t¯t cüa kë khác, so sánh ng߶i v¾i mình: ng߶i ¤y x¤u h½n tôi, ng߶i ¤y t¯t h½n tôi, ng߶i ¤y b¢ng tôi, v. v., là ði l®ch ra khöi con ð߶ng và g£p nguy hi¬m. Nªu chúng ta phân bi®t, chúng ta chï g£t hái ðau kh± mà thôi.

Höi: Tôi hành thi«n nhi«u nåm. H¥u nhß b¤t cÑ lúc nào, trong hoàn cänh nào, tâm trí tôi cûng m· rµng và tôi luôn luôn có ðßþc sñ bình an tînh l£ng. nay tôi mu¯n tr· v« l¯i cû: ð÷c sách hay tìm hi¬u giáo lý, v. v., và thñc hành thi«n ð¸nh (thi«n v¡ng l£ng) · mÑc cao h½n ho£c mu¯n ðÕt ðªn nh§p ð¸nh. Th¥y th¤y thª nào?

Ðáp: Ðßþc l¡m. Vi®c này r¤t có ích cho vi®c hu¤n luy®n tâm. Nªu bÕn có trí tu®, bÕn s¨ không b¸ dính m¡c vào trÕng thái ð¸nh tâm. Tr߶ng hþp này cûng gi¯ng nhß tr߶ng hþp mu¯n ng°i thi«n th§t lâu. Ðó là cách r¤t t¯t ð¬ thñc t§p, ð¬ hu¤n luy®n tâm mình. Ðó là trí tu®. khi bÕn ðã xem xét và hi¬u biªt tâm mình, bÕn s¨ có ðü trí tu® ð¬ hÕn chª sñ ð¸nh tâm cûng nhß có ðü trí tu® ð¬ b¾t l® thuµc vào sách v·. 

Nªu bÕn ðã thñc hành thu¥n thøc và không còn dính m¡c hay b¸ l® thuµc vào b¤t cÑ cái gì, lúc b¤y gi¶ bÕn hãy tr· v« v¾i sách v·. Sách v· chÆng khác nào ð° ån tráng mi®ng, sách v· có th¬ giúp bÕn chï dçn kë khác. BÕn cûng có th¬ tr· v« v¾i thi«n v¡ng l£ng và thñc t§p ð¬ ðÕt ðªn tâm ð¸nh, và v¾i trí tu® là không dính m¡c vào b¤t cÑ ði«u gì.

Höi: xin th¥y giäng giäi thêm v« vi®c chia xë cho ng߶i khác nhæng l¶i dÕy cüa ÐÑc Ph§t.

Ðáp: Hành ðµng v¾i thi®n tâm và t× ái là ð߶ng l¯i cån bän và t¯t ð©p nh¤t ð¬ truy«n bá Giáo Pháp cüa ÐÑc Ph§t. Làm vi®c lành, giúp ðÞ m÷i ng߶i v¾i tâm t× ái và ðÕo ðÑc s¨ mang lÕi kªt quä t¯t ð©p, khiªn cho tâm h°n bÕn và tâm h°n ng߶i mát më, hÕnh phúc. DÕy d² kë khác là mµt trách nhi®m cao ð©p và quan tr÷ng, phäi làm v¾i t¤t cä nhi®t tâm cüa mình. Phäi ý thÑc r¢ng trong khi dÕy d² kë khác, bÕn cûng tñ dÕy cho mình. BÕn phäi tñ mình thñc t§p, tñ mình làm cho mình trong sÕch, chÑ không phäi chï ð½n thu¥n nói cho ng߶i khác biªt thª nào là ðúng, là sai. BÕn phäi thñc hành t¤t cä nhæng gì bÕn ðã dÕy d² kë khác v¾i t¤t cä t¤m lòng cüa mình. Phäi hªt sÑc thành th§t v¾i chính bÕn và v¾i m÷i ng߶i. Phäi hi¬u rõ ðâu là trong sÕch, ðâu là ô nhi­m. C¯t tuÖ cüa nhæng l¶i Ph§t dÕy là h÷c höi cách nhìn sñ v§t mµt cách chân xác, tr÷n v©n và rõ ràng. Th¤y ðßþc thñc tß¾ng cüa vÕn hæu tñ do, giäi thoát.

Höi: xin th¥y tóm lßþc lÕi nhæng ði¬m chính cüa bu±i v¤n ðÕo hôm nay.

Ðáp: BÕn phäi tñ xem xét mình. Hi¬u mình là ai. Hi¬u thân và tâm mình b¢ng sñ quan sát theo dõi. trong lúc ng°i thi«n, trong khi ån u¯ng, ngü nghï, bÕn ð«u phäi biªt làm thª nào ð¬ gi¾i hÕn và ði«u hoà. Hãy sØ døng trí tu® cüa bÕn. Hành thi«n không phäi nh¢m møc ðích ð¬ ðÕt ðßþc, ð¬ hoàn thành mµt cái gì cä. Chï c¥n chú tâm tïnh thÑc. Toàn th¬ vi®c hành thi«n cüa chúng ta là nhìn thÆng vào tâm mình. khi nhìn thÆng vào tâm mình, bÕn s¨ th¤y ðßþc sñ kh±, nguyên nhân kh± và sñ ch¤m dÑt kh±. BÕn phäi kiên nhçn. Phäi kiên nhçn nhi«u và ch¸u ðñng nhi«u. D¥n d¥n bÕn s¨ th¤u hi¬u ðßþc và h÷c höi ðßþc nhi«u ði«u. ÐÑc Ph§t dÕy nhæng h÷c trò phäi · v¾i th¥y ít nh¤t nåm nåm. BÕn phäi h÷c, phäi hi¬u giá tr¸ cüa sñ dÑt bö, kiên nhçn và t§n tuÜ.

Ð×ng thñc hành quá kh¡t khe, quá cÑng r¡n. Ð×ng b¸ l® thuµc vào hình thÑc bên ngoài. Chú ý ðªn kë khác là mµt l¯i thñc hành t® hÕi. Hãy tñ nhiên trong m÷i chuy®n và theo dõi tñ nhiên không gò bó. Gi¾i lu§t cüa nhà sß và nµi qui cüa tu vi®n r¤t quan tr÷ng, vì chúng tÕo nên sñ ð½n giän và ði«u hoà. Hãy sØ døng mµt cách có hi®u quä phß½ng ti®n quí báu này b¢ng cách tuân theo gi¾i lu§t và nµi qui. Nhßng hãy nh¾ r¢ng: tinh túy cüa gi¾i lu§t là theo dõi tác ý cüa mình. theo dõi và biªt mình ðang có ý ð¸nh hay ðang làm gì. Luôn luôn xem xét tâm mình. Phäi có trí tu®. Không có tâm phân bi®t. BÕn có cäm th¤y bu°n kh± khi nhìn th¤y mµt thân cây nhö trong r×ng, chÆng cao, chÆng thÆng nhß nhæng cây khác không? Ch¡c ch¡n là không r°i! Vì chï có nhæng kë ðiên r° m¾i lo l¡ng cho s¯ ph§n cüa nhæng cây cö èo uµt trong r×ng. Cûng thª, ð×ng phán ðoán kë khác. Cuµc ð¶i này có muôn màu muôn vë, bÕn ð¬ tâm ðªn làm gì? Mu¯n thay ð±i chúng chÆng khác nào mu¯n mang gánh n£ng vào thân. V§y hãy kiên nhçn, giæ gi¾i lu§t, s¯ng giän d¸ tñ nhiên, và theo dõi tâm. Ðó là hành thi«n. Ðó là phß½ng cách phát tri¬n lòng v¸ tha, loÕi bö tính ích kÖ, dçn d¥n ðªn an bình hÕnh phúc.

- Hªt -

Xin cäm tÕ Dr. Bình Anson, australia ðã gØi cho hoa sen ¤n bän ði®n tØ M£t H° Tînh L£ng-dÕng chæ VISCII.

. .
[Møc Løc][Gi¾i Thi®u][Mhtl-1][Mhtl-2][Mhtl-3[Mhtl-4][Mhtl-5][Mhtl-6][Mhtl-7][Mhtl-8]
.