Kinh Ngß¶i Biªt S¯ng Mµt Mình 
(D¸ch t× TÕp a Hàm, kinh s¯ 1071)
Thích Nh¤t HÕnh d¸ch


Ðây là nhæng ði«u tôi nghe h°i Bøt còn · tÕi tu vi®n C¤p Cô еc trong vß¶n cây KÏ Ðà · thành Vß½ng Xá. Lúc ðó có mµt v¸ kh¤t sî tên là Thßþng T÷a (Thera) chï ßa · mµt mình mµt ch², v¸ này thß¶ng ca ngþi hÕnh s¯ng mµt mình, ði kh¤t thñc mµt mình, th÷ trai xong ði v« mµt mình và ng°i thi«n mµt mình. B¤y gi¶ có mµt s¯ các v¸ kh¤t sî t¾i n½i Bøt ·, làm l­ dß¾i chân Bøt, lui v« mµt bên ng°i, và bÕch v¾i Ngß¶i: 

- Thª Tôn, có mµt v¸ tôn giä tên Thßþng T÷a, v¸ này ßa · mµt mình, ßa ca ngþi hÕnh s¯ng mµt mình, mµt mình vào xóm làng kh¤t thñc, mµt mình t× xóm làng ði v« trú xÑ, mµt mình t÷a thi«n. 

ÐÑc Thª Tôn bèn bäo mµt v¸ kh¤t sî: 

- Th¥y hãy t¾i ch² mà kh¤t sî Thßþng T÷a cß trú và bäo v¾i ông ta là tôi g÷i ông tÕ V¸ kh¤t sî vâng m®nh. 

Lúc ¤y v¸ kh¤t sî Thßþng T÷a li«n ðªn ch² Bøt ·, làm l­ dß¾i chân Bøt, lui v« mµt bên mà ng°¸ 

Lúc ¤y ðÑc Thª Tôn höi kh¤t sî Thßþng T÷a: 

- Có phäi là th¥y ßa · mµt mình, ca ngþi hÕnh s¯ng mµt mình, mµt mình ði kh¤t thñc, mµt mình ra khöi xóm làng, mµt mình t÷a thi«n phäi không? 

Kh¤t sî Thßþng T÷a ðáp: 

- Thßa Thª Tôn, ðúng v§Ü 

Bøt bäo kh¤t sî Thßþng T÷a: 

- Th¥y s¯ng mµt mình nhß thª nàö 

Kh¤t sî Thßþng T÷a ðáp: 

- BÕch Thª Tôn, con chï s¯ng mµt mình mµt n½i, ca ngþi hÕnh s¯ng mµt mình, mµt mình ði kh¤t thñc, mµt mình ra khöi xóm làng, mµt mình ng°i thi«n, thª thô¸ 

Bøt dÕy: 

- Th¥y ðúng là ngß¶i ßa s¯ng mµt mình, tôi không nói là không phä¸ Nhßng tôi biªt có mµt cách s¯ng mµt mình th§t sñ m¥u nhi®m. Ðó là quán chiªu ð¬ th¤y r¢ng quá khÑ ðã không còn mà tß½ng lai thì chßa t¾i, an nhiên s¯ng trong hi®n tÕi mà không b¸ vß¾ng m¡c vào tham døc. Kë thÑc giä s¯ng nhß thª, tâm không do dñ, bö hªt m÷i lo âu, m÷i h¯i h§n, xa lìa hªt m÷i tham døc · ð¶i, c¡t ðÑt t¤t cä nhæng sþi dây ràng buµc và sai sØ mình. Ðó g÷i là th§t sñ s¯ng mµt mình. Không có cách nào s¯ng mµt mình mà m¥u nhi®m h½n thª. R°i ðÑc Thª Tôn nói bài k® sau ðây: 

Quán chiªu vào cuµc ð¶i 
Th¤y rõ ðßþc vÕn pháp 
Không k©t vào pháp nào 
Lìa xa m÷i ái nhi­m 
S¯ng an lÕc nhß thª 
TÑc là s¯ng mµt mình.   
Bøt nói xong, tôn giä Thßþng T÷a l¤y làm vui m×ng sung sß¾ng, cung kính làm l­ Bøt và rút lu¸ 

Kinh Ngß¶i Biªt S¯ng Mµt Mình 
(Bhaðekaratta Sutta, majjhima Nikaya, 131)
Thích Nh¤t HÕnh d¸ch

Sau ðây là nhæng ði«u tôi ðã ðßþc nghe lúc ðÑc Thª Tôn còn lßu trú · t¸nh xá KÏ Viên trong vß¶n KÏ Ðà tÕi thành Xá V®; Ngài g÷i các v¸ kh¤t sî và bäo: 

 - Này quý th¥Ü 

Các v¸ kh¤t sî ðáp: 

- Có chúng tôi ðâÜ 

ÐÑc Thª Tôn dÕy: 

- Tôi s¨ nói cho quý th¥y nghe thª nào là ngß¶i biªt s¯ng mµt mình. Trß¾c hªt tôi nói ðÕi cß½ng, sau ðó tôi s¨ giäi thích. Quý th¥y hãy l¡ng ngh© 

- Thßa Thª Tôn, chúng tôi ðang l¡ng nghe ðâÜ 

ÐÑc Thª Tôn dÕy: 

Ð×ng tìm v« quá khÑ 
Ð×ng tß·ng t¾i tß½ng lai 
Quá khÑ ðã không còn 
Tß½ng lai thì chßa t¾i 
Hãy quán chiªu sñ s¯ng 
Trong gi¶ phút hi®n tÕi 
Kë thÑc giä an trú 
Væng chãi và thänh th½¸ 
Phäi tinh tiªn hôm nay 
Këo ngày mai không k¸p 
Cái chªt ðªn b¤t ng¶ 
Không th¬ nào m£c cä. 
Ngß¶i nào biªt an trú 
Ðêm ngày trong chánh ni®m 
Thì Mâu ni g÷i là 
Ngß¶i Biªt S¯ng Mµt Mình.   
"Này quý th¥y, sao g÷i là tìm v« quá khÑ ? khi mµt ngß¶i nghî r¢ng: trong quá khÑ hình th¬ ta t×ng nhß thª, cäm th÷ ta t×ng nhß thª, tri giác ta t×ng nhß thª, tâm tß ta t×ng nhß thª, nh§n thÑc ta t×ng nhß thª. Nghî nhß thª và kh·i tâm ràng buµc quyªn luyªn v« nhæng gì thuµc v« quá khÑ ¤y thì khi ¤y ngß¶i ðó ðang tìm v« quá khÑ." 
 

"Này quý th¥y, sao g÷i là không tìm v« quá khÑ? khi mµt ngß¶i nghî r¢ng: trong quá khÑ hình th¬ ta t×ng nhß thª, cäm th÷ ta t×ng nhß thª, tri giác ta t×ng nhß thª, tâm tß ta t×ng nhß thª, nh§n thÑc ta t×ng nhß thª. Nghî nhß thª mà không kh·i tâm ràng buµc quyªn luyªn v« nhæng gì thuµc v« quá khÑ ¤y, thì khi ¤y ngß¶i ðó ðang không tìm v« quá khÑ. 

Này quý th¥y, sao g÷i là tß·ng t¾i tß½ng laï? khi mµt ngß¶i nghî r¢ng: trong tß½ng lai hình th¬ ta s¨ ðßþc nhß thª kia, cäm th÷ ta s¨ ðßþc nhß thª kia, tri giác ta s¨ ðßþc nhß thª kia, tâm tß ta s¨ ðßþc nhß thª kia, nh§n thÑc ta s¨ ðßþc nhß thª kiÕ Nghî nhß thª mà kh·i tâm ràng buµc và m½ tß·ng v« nhæng gì thuµc v« tß½ng lai ¤y, thì khi ¤y ngß¶i ðó ðang tß·ng t¾i tß½ng la¸ 
 

Này quý th¥y, sao g÷i là không tß·ng t¾i tß½ng laï? khi mµt ngß¶i nghî r¢ng: trong tß½ng lai hình th¬ ta s¨ ðßþc nhß thª kia, cäm th÷ ta s¨ ðßþc nhß thª kia, tri giác ta s¨ ðßþc nhß thª kia, tâm tß ta s¨ ðßþc nhß thª kia, nh§n thÑc ta s¨ ðßþc nhß thª kiÕ Nghî nhß thª mà không kh·i tâm ràng buµc và m½ tß·ng v« nhæng gì thuµc v« tß½ng lai ¤y, thì ngß¶i ðó trong lúc ¤y ðang không tß·ng t¾i tß½ng la¸ 
 

Này quý th¥y, thª nào g÷i là b¸ lôi cu¯n theo hi®n tÕï khi mµt ngß¶i không h÷c, không biªt gì v« Bøt, Pháp, Tång, không biªt gì v« các b§c hi«n nhân và giáo pháp cüa h÷, không tu t§p theo giáo pháp cüa các b§c hi«n nhân, cho r¢ng hình th¬ này là mình, mình là hình th¬ này, cäm th÷ này là mình, mình là cäm th÷ này, tri giác này là mình, mình là tri giác này, tâm tß này là mình, mình là tâm tß này, nh§n thÑc này là mình, mình là nh§n thÑc nàÜ.. thì khi ¤y ngß¶i ðó ðang b¸ lôi cu¯n theo hi®n tÕ¸ 

Này quý th¥y, thª nào là không b¸ lôi cu¯n theo hi®n tÕï khi mµt ngß¶i có h÷c, có biªt v« Bøt, Pháp, Tång, có biªt v« các b§c hi«n nhân và giáo pháp cüa h÷, có tu t§p theo giáo pháp cüa các b§c hi«n nhân, không cho r¢ng hình th¬ này là mình, mình là hình th¬ này, cäm th÷ này là mình, mình là cäm th÷ này, tri giác này là mình, mình là tri giác này, tâm tß này là mình, mình là tâm tß này, nh§n thÑc này là mình, mình là nh§n thÑc nàÜ.. thì khi ¤y ngß¶i ðó ðang không b¸ lôi cu¯n theo hi®n tÕ¸ 

Ðó, tôi ðã chï cho quý th¥y biªt ðÕi cß½ng và giäi thích cho quý th¥y nghe v« thª nào là ngß¶i biªt s¯ng mµt mình." Bøt nói xong, các v¸ kh¤t sî ð°ng hoan hÖ phøng hành. 

Xin tham khäo kinh Ngß¶i Biªt S¯ng Mµt do Nh¤t HÕnh d¸ch và chú giäi, nhà xu¤t bän Lá B¯i ¤n hành.