Kinh kim cang là mµt ph¦m trong kinh ÐÕi Bát Nhã 600 quy¬n. kinh này t× ð¥u ðªn cu¯i ð«u hi¬n bày nghîa ba câu, nªu ð÷c giä th¤u su¯t ðßþc nghîa ba câu cüa kinh này, thì ð¯i v¾i t¤t cä kinh ðÕi th×a li­u nghîa ð«u th¤u su¯t cä. Nghîa ba câu cûng nhß nghîa tÑ cú k®, phá hªt t¤t cä tÑ tß¾ng ch¤p th§t, chÆng hai chÆng khác. Nói ch¤p th§t tÑc là l÷t vào tß½ng ð¯i, thuµc v« biên kiªn, b¤t cÑ ch¤p có là th§t, ch¤p không là th§t, ch¤p ch½n là th§t, ch¤p giä là th§t, ð«u là ch¤p th§t cä. Tiªng Hán có vån ngôn và bÕch thoÕi. Vån ngôn ð¶i xßa quá súc tích, th߶ng hay có ý mà chÆng có l¶i, ng߶i xßa nói "ð÷c ch² chÆng có chæ" là v§y. Chúng tôi g£p nhæng tr߶ng hþp này thì thêm l¶i vào ð¬ sáng tö ý nghîa ¦n trong vån, nhæng danh t× tiªng Hán mà tiªng Vi®t ít dùng, lÕi chÆng th¬ d¸ch ra tiªng Vi®t thì chúng tôi ghi chú, còn nhæng nghîa lý thâm sâu khó hi¬u thì chúng tôi lßþc giäi thêm. Vì ð÷c giä cäm th¤y ph¥n 27 còn h½i t¯i nghîa, nên kÏ in này chúng tôi lßþc giäi thêm ð¬ sáng tö nghîa kinh trong ph¥n này. Nói tóm lÕi, chúng tôi d¸ch kinh này là mong giúp cho ð÷c giä d­ hi¬u nghîa kinh, theo ðó tu hành ð¬ ðßa ðªn kiªn tánh (giäi thoát). (Thích duy Lñc )

Tôi nghe nhß v¥y, mµt thu· Ph§t · nß¾c Xá V®, n½i t¸nh xá KÏ Th÷ C¤p Cô еc, cùng chúng ÐÕi TÏ kheo mµt ngàn hai tråm nåm mß½i v¸. B¤y gi¶ ðªn gi¶ ån, Thª Tôn ð¡p mang y bát, vào ðÕi thành Xá V®, theo thÑ tñ kh¤t thñc t×ng nhà trong thành xong, tr· v« ch± · th÷ trai, r°i c¤t y bát, ðÕi chúng rØa chân, träi t÷a cø cùng ng°i.

Khi ¤y, trß·ng lão tu B° Ы · trong ðÕi chúng t× ch² ng°i ðÑng d§y, tr¸ch vai áo tay phäi, quÏ g¯i chân phäi, ch¡p tay cung kính bÕch Ph§t r¢ng:

-Hy hæu Thª Tôn! Nhß lai khéo hµ ni®m cho các B° Tát, khéo phó chúc cho các B° Tát. BÕch Thª Tôn! Nhæng thi®n nam tín næ phát tâm Vô Thßþng Chánh ÐÆng Chánh Giác nên an trø tâm nhß thª nào? Hàng phøc tâm nhß thª nào?

 Ph§t bäo:

Lành thay! Lành thay! tu B° Ы! theo nhß ngß½i nói, Nhß lai khéo hµ ni®m cho các B° Tát, khéo phó chúc cho các B° Tát. nay ngß½i hãy l¡ng nghe, ta s¨ vì ngß½i nói rõ. Nhæng thi®n nam tín næ phát tâm Vô Thßþng Chánh ÐÆng Chánh Giác nên an trø tâm nhß v¥y, hàng phøc tâm nhß v¥y.

-BÕch Thª Tôn, con r¤t mong ðßþc nghe.

 Ph§t bäo tu B° Ы:-Các B° Tát ma ha Tát nên hàng phøc tâm nhß v¥y: T¤t cä các loài chúng sanh, ho£c noãn sanh, ho£c thai sanh, ho£c th¤p sanh, ho£c hóa sanh, ho£c hæu s¡c, ho£c vô s¡c, ho£c hæu tß¾ng, ho£c vô tß¾ng, ho£c phi hæu tß¾ng, ho£c phi vô tß¾ng, ta ð«u khiªn vào Vô Dß Niªt Bàn mà di®t ðµ. Di®t ðµ vô lßþng vô s¯ chúng sanh nhß thª ,mà th§t ra chÆng có chúng sanh nào ðßþc di®t ðµ cä. TÕi sao? tu B° Ы! Nªu B°

Tát có ngã tß¾ng, nh½n tß¾ng, chúng sanh tß¾ng, th÷ giä tß¾ng ¡t chÆng phäi B° Tát.

TÑ tß¾ng có hai thÑ:

1) Mê ThÑc TÑ Tß¾ng cüa phàm phu: Ch¤p th§t cái thân ngû u¦n này là ta, g÷i là ngã tß¾ng. Bö ngã tß¾ng ch¤p vào toàn nhân loÕi g÷i là nh½n tß¾ng. Bö nhân loÕi ch¤p vào toàn chúng sanh g÷i là chúng sanh tß¾ng. Bö chúng sanh tß¾ng cho là chï có Ch½n Nhß Ph§t tánh vînh vi­n t°n tÕi trong th¶I gian g÷i là th÷ giä tß¾ng (th÷ là th¶i gian).

2) Mê Trí TÑ Tß¾ng cüa b§c thánh: B§c thánh tâm biªt có s· chÑng, dù chÑng ðªn thanh t¸nh Niªt Bàn ð«u thuµc v« ngã tß¾ng. nay ngµ thêm mµt b§c, biªt chÆng phäi ta chÑng, siêu vi®t t¤t cä chÑng, nhßng còn cái tâm nång ngµ g÷i là nh½n tß¾ng. nay tiªn thêm mµt b§c næa, li­u tri nång chÑng nång ngµ là ngã tß¾ng nh½n tß¾ng, ch² ngã tß¾ng nh½n tß¾ng chÆng th¬ ðªn (nång chÑng nång ngµ chÆng th¬ ðªn), chï còn tâm li­u tri, g÷i là chúng sanh tß¾ng. R°i tiªn thêm mµt b§c næa, chiªu soi tâm li­u tri cûng b¤t khä ð¡c, chï mµt giác th¬ thanh t¸nh, g÷i là cÑu kính giác, t¤t cä t¸ch di®t, cûng g÷I là Niªt Bàn. Nªu còn trø n½i Niªt Bàn thì mÕng cån chßa dÑt, g÷i là th÷ giä tß¾ng. (Lßþc giäi hªt)

-LÕi næa, tu B° Ы! B° Tát · n½i các pháp, ßng vô s· trø mà hành vi®c b¯ thí, tÑc là chÆng trø s¡c b¯ thí, chÆng trø thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp b¯ thí. tu B° Ы! B° Tát b¯ thí nên chÆng trø n½i tß¾ng nhß thª. TÕi sao? Nªu B° Tát chÆng trø n½i tß¾ng b¯ thí thì phß¾c ðÑc chÆng th¬ suy l߶ng.

-Tu B° Ы! Ý ngß½i thª nào? Hß không bên phß½ng ðông có th¬ suy l߶ng chång?

-BÕch Thª Tôn, không.

-Tu B° Ы! Hß không bên các phß½ng nam, tây, b¡c và trên, dß¾i có th¬ suy l߶ng ðßþc chång?

-BÕch Thª Tôn, không.

-Tu B° Ы! B° Tát b¯ thí chÆng trø n½i tß¾ng, phß¾c ðÑc cûng nhß v§y, chÆng th¬ suy l߶ng. tu B° Ы! B° Tát c¥n an trø tâm nhß ta ðã bäo.

-Tu B° Ы! Ý ngß½i thª nào? Có th¬ nh¶ thân tß¾ng mà th¤y Nhß lai chång?

-BÕch Thª Tôn, không. ChÆng th¬ nh¶ thân tß¾ng th¤y ðßþc Nhß Lai. TÕi sao? Nhß lai nói thân tß¾ng tÑc phi thân tß¾ng. Ph§t bäo tu B° Ы:

-Phàm t¤t cä tß¾ng ð«u là hß v÷ng. Nªu th¤y các tß¾ng phi tß¾ng, tÑc là th¤y Nhß Lai.

Ý Ph§t · ðây là phá ch¤p tß¾ng. Nªu th¤y các pháp có tß¾ng là ch¤p vào tß¾ng có. Nªu th¤y các pháp không tß¾ng là ch¤p vào tß¾ng không. Nên · ðây kinh nói "các tß¾ng phi tß¾ng", mà nªu ch¤p vào phi tß¾ng cho là chÆng phäi tß¾ng, cho là không tß¾ng thì vçn còn ch¤p tß¾ng. (Lßþc giäi hªt)

Tu B° Ы Thßa r¢ng:

-BÕch Thª Tôn! Nªu có chúng sanh ðßþc nghe nhæng l¶i nói, vån tñ k¬ trên có th¬ sanh lòng tin ch½n th§t chång?

Ph§t bäo:

-Tu B° Ы, ð×ng nói v§y! sau khi Nhß lai di®t ðµ nåm tråm nåm v« sau, t× tßþng pháp cho ðªn mÕt pháp, nªu có ng߶i tu phß¾c trì gi¾i ð¯i v¾i l¶i nói, vån tñ k¬ trên ðßþc sanh lòng tin, cho ðó là th§t. Phäi biªt ng߶i ¤y ðã nghe l¶i nói vån tñ này, cho ðªn ðßþc mµt ni®m sanh kh·i lòng tin trong sÕch, là vì ðã t×ng gieo tr°ng thi®n cån n½i muôn ngàn vô lßþng Ph§t, chÑ chÆng phäi gieo tr°ng thi®n cån n½i mµt Ph§t, ho£c ba, b¯n, nåm Ph§t. tu B° Ы! Nhß lai biªt rõ, th¤y rõ nhæng chúng sanh ¤y ðßþc vô lßþng phß¾c ðÑc nhß thª. TÕi sao? Vì nhæng chúng sanh ¤y chÆng còn có ngã tß¾ng, nh½n tß¾ng, chúng sanh tß¾ng, th÷ giä tß¾ng, chÆng ch¤p pháp tß¾ng, cûng chÆng ch¤p phi pháp tß¾ng. TÕi sao? Vì nhæng chúng sanh ¤y nªu kh·i tâm ch¤p tß¾ng (ti«n tr¥n) tÑc là dính m¡c b¯n tß¾ng ngã, nh½n, chúng sanh, th÷ giä. Nªu ch¤p pháp tß¾ng (pháp tr¥n) cûng là dính m¡c b¯n tß¾ng ngã, nh½n, chúng sanh, th÷ giä. Nªu ch¤p phi pháp tß¾ng (là bóng phân bi®t cüa pháp tr¥n), cûng là dính m¡c b¯n tß¾ng ngã,

nh½n, chúng sanh, th÷ giä. Vì thª chÆng nên ch¤p pháp, chÆng nên ch¤p phi pháp. do nghîa này Nhß lai th߶ng nói: Các TÏ kheo phäi biªt l¶i thuyªt pháp cüa ta ví nhß chiªc bè qua sông, ðªn b¶ thì phäi bö bè; v§y pháp còn phäi bö, hu¯ng là phi pháp!

-Tu B° Ы! Ý ngß½i thª nào? Nhß lai có chÑng ð¡c Vô Thßþng Chánh ÐÆng Chánh Giác chång? Nhß lai có thuyªt pháp chång?

Tu B° Ы ðáp:

-Nhß con hi¬u nghîa cüa Ph§t nói thì chÆng có pháp nh¤t ð¸nh g÷i là pháp Vô Thßþng Chánh ÐÆng Chánh Giác, cûng chÆng có pháp nh¤t ð¸nh cho Nhß lai thuyªt. TÕi sao? Vì pháp cüa Nhß lai thuyªt ð«u chÆng th¬ ch¤p th§t, chÆng th¬ nói là pháp, là phi pháp hay phi phi pháp. TÕi sao? Vì t¤t cä hi«n thánh ð«u dña theo pháp vô vi mà nói có sai bi®t.

T¤t cä hi«n thánh ð«u dña theo pháp vô vi mà nói có sai bi®t: Pháp vô vi tÑc là pháp vô sanh, chÆng th¬ tu chÑng, chÆng th¬ suy l߶ng, chÆng th¬ di­n tä. nay dña theo ð߶ng ði vô vi, vì chßa ðªn ch² vô vi nên m¾i có ðü thÑ sai bi®t nhß th§p tín, th§p trø, th§p hÕnh, th§p h°i hß¾ng, cho ðªn th§p ð¸a, ðÆng giác, nªu ðã ðªn di®u giác tÑc là ch² vô vi thì chÆng còn sai bi®t. (Lßþc giäi hªt)

-Tu B° Ы! Ý ngß½i thª nào? Nhß có ng߶i ðem th¤t bØu ð¥y kh¡p cõi tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i dùng ð¬ b¯ thí, ng߶I ¤y ðßþc phß¾c ðÑc nhi«u chång?

Tu B° Ы ðáp:

-BÕch Thª Tôn, r¤t nhi«u. TÕi sao? Phß¾c ðÑc ¤y tÑc phi phß¾c ðÑc tánh, nên Nhß lai nói là phß¾c ðÑc nhi«u.

Ph§t bäo:

-Nªu có ng߶i th÷ trì (tín th÷ mà thñc hành) kinh này, cho ðªn chï thñc hành theo tÑ cú k® r°i giäng cho ng߶i khác nghe, thì phß¾c ðÑc lÕi nhi«u h½n ng߶i kia. TÕi sao? tu B° Ы! T¤t cä chß Ph§t và pháp Vô Thßþng Chánh ÐÆng Chánh Giác cüa chß Ph§t ð«u t× kinh này ra. tu B° Ы, g÷i là Ph§t pháp, tÑc phi Ph§t pháp.

TÑ Cú K®:

Có là cú thÑ nh¤t,
Không là cú thÑ nhì,
Cûng có cûng không là cú thÑ ba,
ChÆng có chÆng không là cú thÑ tß.
ChÆng l÷t vào tÑ cú là thñc hành theo tÑ cú k®. (Ghi chú hªt)

-Tu B° Ы! Ý ngß½i thª nào? tu Ðà Hoàn có th¬ nghî r¢ng "Ta ð¡c quä tu Ðà Hoàn" chång?

Tu B° Ы ðáp:

-BÕch Thª Tôn, không Õ. TÕi sao? tu Ðà Hoàn g÷i là Nh§p Lßu mà vô s· nh§p; chÆng nh§p s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp, ¤y g÷i là tu Ðà Hoàn.

-Tu B° Ы! Ý ngß½i thª nào? Tß Ðà Hàm có th¬ nghî r¢ng "Ta ð¡c quä Tß Ðà Hàm" chång?

-BÕch Thª Tôn, không Õ. TÕi sao? Tß Ðà Hàm g÷i là Nh¤t Vãng lai mà th§t chÆng vãng lai, ¤y g÷i là Tß Ðà Hàm.

-Tu B° Ы! Ý ngß½i thª nào? a na Hàm có th¬ nghî r¢ng "Ta ð¡c quä a na Hàm" chång?

-BÕch Thª Tôn, không. TÕi sao? a na Hàm g÷i là B¤t lai mà th§t chÆng phäi b¤t lai, ¤y g÷i là a na Hàm.

-Tu B° Ы! Ý ngß½i thª nào? a la Hán có th¬ nghî r¢ng "Ta ð¡c ðÕo a la Hán" chång?

-BÕch Thª Tôn, không. TÕi sao? Th§t chÆng có pháp g÷i là a la Hán. Thª Tôn! Nªu a la Hán nghî r¢ng "Ta ð¡c ðÕo a la Hán", tÑc là dính m¡c b¯n tß¾ng ngã, nh½n, chúng sanh, th÷ giä. Thª Tôn! Ph§t nói con ð¡c Vô tranh tam Muµi, là hÕng nh¤t trong loài ng߶i, là hÕng nh¤t trong b§c ly døc a la Hán. Thª Tôn! Nhßng con nghî r¢ng con là ly døc a la Hán. Thª Tôn, nªu con nghî r¢ng con ð¡c ðÕo a la Hán, thì Thª Tôn chÆng nói tu B° Ы là mµt hành giä thanh t¸nh hÕnh. Vì tu B° Ы v¯n là vô s· hành, nên m¾i g÷i tu B° Ы là hành giä thanh t¸nh hÕnh.