14. QUÄ BÁO R„T NH‰

(Trích Tång chi Bµ kinh 3 A, tr 230)

"Này các TÏ Kheo, sát sanh ðßþc thñc hi®n, ðßþc tu t§p, ðßþc làm cho sung mãn, ðßa ðªn ð¸a ngøc, ðßa ðªn loài bàng sanh, ðßa ðªn cõi ngÕ quÖ. Quä d¸ thøc hªt sÑc nh© cüa sát sanh là ðßþc làm ng߶i v¾i tu±i th÷ ng¡n.

"Này các TÏ Kheo, l¤y cüa không cho ðßþc th, ðßþc tu t§p, ðßþc làm cho sung mãn, ðßþc ðªn ð¸a ngøc. Quä d¸ thøc hªt sÑc nh© cüa lâáy cüa không cho là ðßþc làm ng߶i v¾i sñ t±n hÕi tài sän".

"Này các TÏ kheo tà hÕnh trong các døc ðßþc thñc hi®n,.... ðßa ðªn ð¸a ngøc, bàng sanh, ngÕ quÖ. Quä d¸ thøc hªt sÑc nh© cüa tà hÕnh trong các døc là ðßþc làm ng߶i v¾i sñ oán thù cüa kë ð¸ch".

"Này các TÏ Kheo, nói láo ðßþc thñc hi®n,... ðßa ðªn ð¸a ngøc, bàng sanh, ngÕ quÖ. Quä d¸ thøc hªt sÑc nh© cüa nói láo là ðßþc làm ng߶i, b¸ vu cáo không ðúng sñ th§t".

"Này các TÏ Kheo, nói hai lßÞi ðßþc thñc hi®n, ðßa ðªn ð¸a ngøc, bàng sinh, ngÕ quÖ. Quä d¸ thøc hªt sÑc nh© cüa nói hai lßÞi là ðßþc làm ng߶i v¾i bÕn bè b¸ ð± vÞ".

"Này các TÏ Kheo, nói ác kh¦u ðßþc thñc hi®n...., ðßa ðªn ð¸a ngøc, ngÕ quï, bàng sanh. Quä d¸ thøc hªt sÑc nh© cüa sñ nói ác kh¦u là ðßþc làm ng߶i v¾i b¸ nghe nhæng tiªng không khä ý".

"Này các TÏ Kheo, nói l¶i phù phiªm... là ðßþc làm ng߶i nghe nhæng l¶i khó ch¤p nh§n".

"Này các TÏ Kheo, u¯ng rßþu lên men, rßþu n¤u... là ðßþc làm ng߶i v¾i tâm ðiên loÕn".

NH‡N XÉT:

Ðây là nhæng l¥m l²i cån bän cüa ng߶i tÕi gia cß sî mà ÐÑc Ph§t ðã ð« c§p ðªn r¤t nhi«u. — ðây nêu lên tám ði«u, nhßng gom lÕi chï trong nåm ði«u ð¬ Ph§t chª thành ngû gi¾i. Ngû gi¾i là hàng rào gìn giæ chúng sanh có ðßþc thân ng߶i không r½i vào ba ð߶ng ác quá ðau kh±.

Th¶i nay có nhi«u ng߶i tu thi«n, nghe nói: "Tâm bình hà lao trì gi¾i, hÕnh trñc hà døng tu thi«n", h÷ có quan ni®m xem th߶ng gi¾i lu§t. H÷ cho r¢ng giæ gi¾i là gò bó và phá gi¾i là... tñ tÕi! Có ng߶i sau mµt th¶i gian døng công, ðßþc sÑc tïnh giác r±ng rang cüa chánh ni®m, thØ u¯ng rßþu, vçn th¤y còn giæ ðßþc tâm tïnh giác này, li«n cho mình ðã tñ tÕi không còn b¸ v¤n ð« giæ gi¾i phÕm gi¾i chi ph¯i. HÕng tà kiªn này không bao lâu s¨ phÕm nhæng tr÷ng gi¾i ð¬ r°i ð÷a vào ð߶ng ma.

Phäi biªt r¢ng ng߶i tñ tÕi là ng߶i ðü sÑc giæ gi¾i. Chßa ðü sÑc giæ gi¾i tÑc là chßa tñ tÕi. Phá gi¾i là chuy®n d­ làm cüa kë phàm phu, ðâu phäi là chuy®n cao siêu khó khån gì. tu mµt th¶i gian r°i ðü sÑc... phá gi¾i, hÕng ng߶i này là gì, nªu không là hi¬u sai?

Có th¬ chúng ta u¯ng vài chung rßþu, l¤y lén vào món ð° mà trình ðµ công phu nào gi¶ vçn không th¯i th¤t. Nhßng chúng ta ð×ng xem th߶ng, phÕm vài l¥n næa s¨ b¸ th¯i th¤t công phu. H½n næa chúng ta c¥n phäi giæ gi¾i ð¬ làm gß½ng cho ng߶i khác. Chúng ta phäi quý kính gi¾i lu§t nhß là sñ th¬ hi®n chân chính cüa tâm h°n giäi thoát. Tâm h°n thênh thang giäi thoát ðßþc th¬ hi®n n½i gi¾i lu§t kÛ lßÞng, không phäi th¬ hi®n n½i sñ b×a bãi phóng túng. Chúng ta s¨ tr· lÕi v¤n ð« này n½i ph¥n phân tích Nhân Quä xu¤t thª gian.

Sñ vi phÕm quá ðáng nhæng gi¾i cån bän nêu trên ð«u ðßa ðªn ð¸a ngøc, súc sanh và ngÕ quÖ. — ðây ÐÑc Ph§t cho biªt quä báo r¤t nh© cüa ác nghi®p ðó là nhæng ngh¸ch cänh n½i thân ng߶i. S· dî có tr߶ng hþp quä báo r¤t nh© này là do ng߶i kia có th¬ ðã t×ng tÕo nhæng công ðÑc khác l¾n lao h½n ð¬ ch§n ðÑng ðßþc sñ ð÷a vào ba ác ðÕo. tuy nhiên n½i thân ng߶i, h÷ vçn phäi g£p ngh¸ch cänh tß½ng xÑng v¾i ác nghi®p ðã gây.

Ng߶i sát sinh tÑc là tri®t m¤t th÷ mÕng cüa chúng sanh. Sñ ð«n trä tß½ng xÑng dành cho h÷ là b®nh hoÕn và y¬u m®nh. sau khi nghe tin báo là ðã thiêu m¤y vÕn quân ð¸ch trong hang núi, Kh±ng minh than th· r¢ng ông s¨ giäm th÷ mµt kÖ (m߶i hai nåm). Quä báo hi®n ð¶i nhß v§y là quá nh©. Có th¬ do công ðÑc trong ð¶i quá khÑ cüa ông r¤t l¾n chång?

Ðßþc th¤y cho biªt r¢ng mình s¨ ch¤m dÑt th÷ mÕng trong bäy ngày næa. Ông sa di xin v« thåm nhà. Giæa ð߶ng ông v¾t mµt ± kiªn to trôi theo nß¾c lû. Công ðÑc này ðã kéo dài th÷ mÕng cüa ông thêm mµt th¶i gian næa.

Chúng ta cûng th߶ng g£p nhæng ng߶i có vë hi«n lành, chßa th¤y tÕo nghi®p gì quá ðáng nhßng vçn ch¸u mµt ð¶i s¯ng ng¡n ngüi. Có khi h÷ nh§n mµt tai nÕn bi thäm nhß ðøng xe, trôi sông lØa cháy.... r°i mÕng s¯ng kªt thúc. Cûng có khi h÷ b®nh hoÕn qua loa r°i m¤t. Nhæng hi®n tßþng nhß thª ð«u là sñ báo Ñng t× nghi®p sát sinh trong quá khÑ.

Chúng ta ð£t v¤n ð«n nhæng chiªn sî chiªn ð¤u n½i tuyªn ð¥u ð¬ bäo v® ð¤t nß¾c. Quä báo s¨ ra sao khi sñ chiªn ð¤u k¸ch li®t ðêm ngày luôn luôn ðßa ðªn sñ sát sanh ð¥y ð¦y. Dî nhiên cuµc chiªn tranh xäy ra là do quä báo oán thù giªt hÕi nhi«u ð¶i, nhßng · ðây chúng ta trích ra mµt ph¥n ð¬ khäo sát Nhân Quä cüa mµt chiªn sî c¥m súng chiªn ð¤u. Sñ ki®n nào cûng v×a là nhân v×a là quä, không chï ð½n thu¥n mµt chi«u. Quä báo ðã khiªn h÷ phäi ð¯i ð¥u v¾i nhau ð¬ mµt m¤t mµt còn. Nhßng ngay lúc ¤y cûng là lúc h÷ gây nhân m¾i cho v¸ lai.

Nhß ðã nói, sát sinh luôn luôn là mµt b¤t thi®n nghi®p. tuy nhiên môt b¤t thi®n nghi®p có th¬ ðßþc hóa giäi b·i mµt ðÕi thi®n nghi®p. ÐÕi thi®n nghi®p ðßþc nh¡c ðªn · ðây là chiªn ð¤u bäo v® sñ bình yên cho nhân dân bên trong lãnh th±. Nªu ng߶i chiªn sî phäi chiªn ð¤u ð¬ ngån ch£n sñ xâm lång t× bên ngoài, giæ cho ph¥n ð¤t bên trong ðßþc yên ±n, cho em bé ngày ngày t¾i tr߶ng, cho m© già say gi¤c ngü trßa, cho cánh ð°ng xanh màu lúa m¾i, cho chuông chùa vång vÆng xa ðßa... thì sñ chiªn ð¤u này là mµt thi®n nghi®p l¾n lao hóa giäi b¾t b¤t thi®n nghi®p cüa sñ sát sinh. Chính sñ cao thßþng n½i lòng hy sinh cuµc s¯ng cüa mình ð¬ ðem lÕi yên ±n cho nhæng ng߶i khác là mµt công ðÑc l¾n.

Ngßþc lÕi, nªu ðây là sñ xâm lång ðúng v¾i bän ch¤t cüa nó, có th¬ nó ðßþc che ð§y b·i nhæng chiêu bài khéo léo và lý tß·ng, nhßng nó ðã d¤y lên khói lØa loÕn lÕc, d¤y lên tung toé kinh hoàng, thì sñ sát sinh này ðßþc nhæng ng߶i chiªn ð¤u ði v« ác ðÕo lâu dài v« sau.

Qua v¤n ð« trµm c¡p. khi tôi còn là mµt sa di, · n½i chiªc th¤t nhö trên cánh ð°ng v¡ng, tôi quen v¾i mµt thanh niên hi«n lành ít nói và nghèo kh±. Nhìn dòng chæ "Th×a phü ngày...." ðßþc xâm n½i b¡p chân tôi chÆng hi¬u gì. sau này anh vþ cüa thanh niên ðó là mµt ph§t tØ cho tôi biªt thanh niên kia ðã t×ng · tù tÕi nhà lao Th×a phü Huª, vì tµi trµm c¡p. Vì chÑng kiªn mµt quä báo hi®n ð¶i mà anh tr· nên tin lu§t Nhân Quä Nghi®p báo. Có mµt l¥n anh cu²m m¤t cái giö xách cüa mµt thiªu phø chu¦n b¸ ð° ðÕc ð¬ ði nhà bäo sanh vì c½n ðau ðë ðã xu¤t hi®n. M¤t giö ð°, ng߶i thiªu phø khóc hªt nß¾c m¡t. sau này anh vào nam l§p gia ðình. Ðêm trß¾c ngày ðßa vþ ði sanh, cß¾p vào nhà l¤y ðúng cái giö xách ðñng ð° ðÕc ð¬ ðem ði nhà bäo sanh. Vþ anh khóc hªt nß¾c m¡t còn anh thì ng§m ngùi th¯ng h¯i ån nån. Biªt chuy®n nhß v§y tôi th߶ng khuyên anh ráng ðem công sÑc ð¡p lÕi nhæng ðoÕn ð߶ng hß trong xóm làng. Có khi chính tôi phäi tìm ðoÕn ð߶ng c¥n ð¡p và rü anh cùng làm. sau này tôi r¶i vùng ðó ði v« n½i khác, m÷i chuy®n chìm vào quên lãng theo th¶i gian phôi pha. Chþt ng߶i anh vþ ðªn tìm tôi, trao tôi món quà cüa ng߶i thanh niên nåm nào, và cho biªt vþ ch°ng anh ta ðã tr· nên khá giä r¤t nhi«u.

Sñ m¤t mát ð° ðÕc không chï ð½n thu¥n là thiªu th¯n, nó còn là n±i bª t¡c tuy®t v÷ng trong ð¶i s¯ng cüa con ng߶i. BÕn có th¬ tß·ng tßþng ra sñ ðau kh± tuy®t v÷ng cüa mµt ng߶i t¾i ngày sanh ðë b¸ l¤y m¤t hªt ð° ðÕc. Ðây là mµt tr߶ng hþp, còn vô s¯ nhæng tr߶ng hþp ðau ð¾n h½n nhi«u. Có khi ng߶i b¸ m¤t ðã phäi dùng ðªn bi®n pháp tñ vçn vì kë trµm cß¾p ðã l¤y ði chút tài sän nß½ng tña cu¯i cùng trong ð¶i h÷. Có khi vì món ð° b¸ m¤t, vþ ch°ng cha con nghi kÜ chia r¨ v¾i nhau, · ðây sñ trµm c¡p ðã tác thành sñ b¤t hòa. Món ð° b¸ m¤t không chï ðßa ðªn sñ giäm thi¬u tài sän mà th§t sñ ðã ðßa ðªn nhi«u ð± vÞ tinh th¥n cüa m÷i ng߶i. Sñ ðau kh± do trµm c¡p gây nên ðã nhi«u nhß núi nhß bi¬n. Vì v§y, quä báo ch¶ ðþi cho kë tµi l²i này là hình phÕt và kh± cänh n½i ð¸a ngøc, ngÕ quÖ và súc sanh. Nªu sñ ð«n trä ðã v½i, ho£c nªu kë kia ðã tÕo ðßþc nhi«u công ðÑc to l¾n ð¬ vçn ðßþc thân ng߶i, thì quä báo r¤t nh© ch¶ ðþi cho y là tài sän b¸ t±n hÕi. Nªu ð¶i này chúng ta thïnh thoäng b¸ m¤t trµm, hãy thän nhiên ch¤p nh§n mµt cách vu vë vì tin r¢ng ðây là nghi®p quä t× thu· lâu xa nào r½i r¾t ðªn t§n hôm nay.

Ác nghi®p thÑ ba là tà dâm, tÑc là ngoÕi tình. sinh ra giæa cuµc ð¶i c¤u uª này, chúng ta ðã có m£t trong vûng bùn dâm døc. Bän ch¤t cüa chúng sinh là ái døc, là dâm døc. Vì thª hªt l¾p ng߶i này n¯i tiªp l¾p ng߶i kia ð«u phäi l¦n qu¦n trong ái døc cüa ð¶i s¯ng vþ ch°ng. tuy nhiên khoái lÕc tr¥n gian luôn luôn là sñ chñc ch¶ cüa b¤t an và tµi l²i. Kë thöa mãn phü phê m÷i døc v÷ng cüa mình, ch¡c ch¡n là kë t¡m mình trong tµi l²i. Không có ÐÕo ðÑc và bình an n½i mµt kë thöa mãn døc v÷ng lçy l×ng cüa mình. Chï có b¾t ði døc v÷ng, ng߶i ta m¾i tránh ðßþc b¤t an và tµi l²i.

Trong mµt ch×ng mñc ß¾c l® nào ðó, sinh hoÕt tính døc ðßþc ch¤p nh§n giæa hai vþ ch°ng chính thÑc không có liên h® v« huyªt th¯ng. Nªu sinh hoÕt tính døc xäy ra giæa hai ng߶i không phäi vþ ch°ng chính thÑc, ðây là ngoÕi tình; nªu xäy ra giæa hai ng߶i có liên h® huyªt th¯ng, ðây là loÕn luân, nªu xäy ra giæa ng߶i và thú, ðây là cu°ng dâm; nªu xäy ra giæa hai ng߶i cùng phái, ðây là b®nh ð°ng tính; nªu xäy ra giæa ng߶i trß·ng thành và ðÑa trë chßa phát tri¬n, ðây là bÕo dâm.... chung quanh khoái lÕc tr¥n gian ð«u là tµi l²i giång büa!

B®nh aids ðang hoành hành làm ðiên ð¥u các c½ quan y tª, chung quy cûng xu¤t phát t× nhæng kë hß·ng thø quá ðáng khoái lÕc xác th¸t và sai l¥m trong quan h® tính døc. khi h® th¯ng th¥n kinh ðßþc rung ðµng theo khoái cäm, nó tñ ðánh m¤t khä nång ð« kháng cüa c½ th¬. Không phäi virus nào ðó ðã gây thành b®nh AIDS, mà chính khoái cäm cüa h÷ ðã gây thành tình trÕng m¤t khä nång mi¬n nhi­m n½i chính h÷. Kë nào tiªp tøc tìm kiªm khoái cäm - quá ðáng và sai l¥m - s¨ không bao gi¶ thoát khöi nanh vu¯t cüa hµi chÑng AIDS.

Thª nên, quan h® tính døc sai l¥m tÑc là gây mê muµi ô nhi­m cüa mình và ng߶i. Riêng v¤n ð« ngoÕi tình không phäi ð½n thu¥n là lén lút thø hß·ng khoái cäm tính døc, mà nó là sñ cß¾p m¤t hÕnh phúc cüa ng߶i khác. Không th¬ có sñ thß½ng yêu sån sóc ð¥y ðü ð¯i v¾i vþ con khi mà ng߶i ch°ng còn phäi chia xë tình thß½ng và khoái lÕc v¾i tình nhân khác. Sñ trµm c¡p tài sän ðã gây nên ðau kh± thª nào thì tß½ng tñ và h½n thª, ngoÕi tình là sñ trµm c¡p hÕnh phúc g¡n bó cüa gia ðình ng߶i ta. HÕnh phúc v¡ng bóng có nghîa là ðau kh± l¤p ð¥y. Nhæng ði«u có th¬ tìm th¤y sau sñ ð± vÞ cüa hÕnh phúc gia ðình là ghen tuông, h¶n gi§n, m¡ng nhiªc, ðánh ð§p và nghèo nàn. trong t¤t cä sñ thø hß·ng khoái lÕc cüa tr¥n gian thì tính døc (sex) là sñ thø hß·ng th¤p hèn nh¤t. Ðó là lý do tÕi sao con ng߶i biªt tñ tr÷ng phäi sinh hoÕt tính døc n½i kín ðáo. Chï có ng߶i m¤t hªt nhân cách, g¥n gûi v¾i thú tính m¾i lµ li­u ph½i bày nhæng sinh hoÕt cüa tính døc n½i công cµng ho£c trên màn änh và sách v·. T§n trong lß½ng tâm cüa con ng߶i, khoái cäm tính døc luôn luôn ði kèm v¾i sñ x¤u h±. Chính vì sñ th¤p hèn quá ðáng cüa khoái lÕc tính døc mà ng߶i thø hß·ng nó - quá ðáng và sai l¥m - ð«u b¸ t±n phß¾c và tµi l²i. Nªu li®t kê nhæng hß·ng thø t× thanh bai ðªn thô tøc cüa con ng߶i thì nhÕc không l¶i là sñ thß·ng thÑc thanh bai nh¤t, kª ðó là hµi h÷a phi tính døc. Còn thô tøc nh¤t là hß·ng thø tính døc. Nhßng dù thanh bai hay thô tøc thì nó vçn còn n¢m trong gi¾i vÑc cüa khoái cäm tr¥n gian. Ng߶i tu hành c¥u giäi thoát phäi t× ch¯i m÷i khoái cäm này, chï có tâm h°n an tînh sâu xa, không b¤t an xao ðµng, m¾i là hÕnh phúc chân th§t và vînh cØu.

Nªu vßþt qua ðßþc quä báo n½i ð¸a ngøc, ngÕ quÖ và súc sinh, ng߶i tà hÕnh trong ái døc phäi g£p gÞ sñ oán thù cüa kë ð¸ch, hÕnh phúc gia ðình b¸ ð± vÞ, không tìm ðßþc sñ chung thüy chân thành.

Ác nghi®p thÑ tß là nói láo. Ý nghîa nói láo · ðây là kªt tµi ng߶i khác sai sñ th§t, ho£c khen ngþi ng߶i khác sai sñ th§t. khen sai sñ th§t ðã ðßþc ð« c§p · bài "Bút Máu", · ðây chúng ta phân tích sñ kªt tµi sai sñ th§t vì ác tâm. tuy nhiên, nói láo có ý nghîa rµng h½n nhi«u, có nói không, không nói có, trình bày sai sñ th§t, làm ng߶i khác hi¬u l¥m. Nhßng sñ tác hÕi cüa vi®c nói láo không d×ng ngang · ch² khiªn cho ng߶i ta hi¬u l¥m, phía sau sñ hi¬u l¥m ðó là máu ð± th¸t r½i, là nhà tan cØa nát.

L¶i tuyên b¯ quä quyªt r¢ng ai không tin Thánh kinh coran c¥n phäi ðßþc giªt chªt ð¬ không làm d½ b¦n tr¥n gian. Фng allah s¨ ban thß·ng cho nhæng chiªn sî chiªn ð¤u ð¬ tiêu di®t ngoÕi giáo, ð¬ truy«n bá H°i giáo. sau nhæng l¶i tuyên b¯ ðó, ngña cüa nhæng ðÕo quân H°i giáo phäi khó khån lµi qua dòng sông ng§p máu ng߶i ðªn g¯i, dçm qua xß½ng th¸t nh¥y nhøa cüa thây ng߶i ð¥y cä cánh ð°ng. Cuµc "thánh chiªn" kéo dài ngót nåm thª kÖ còn là n±i kinh hoàng ðªn hôm nay.

"Không có Nhân Quä Nghi®p báo!" Phía sau l¶i tuyên b¯ sai sñ th§t này là tµi phÕm lan tràn kh¡p n½i. Nhà tù không ðü sÑc giáo døc con ng߶i tr· thành ÐÕo ðÑc. victor hugo ðã phê phán ði«u này gay g¡t qua tác ph¦m vî ðÕi "Nhæng kë kh¯n cùng". khi con ng߶i không tñ ki¬m soát nhæng hành vi thi®n ác cüa mình b¢ng nguyên lý Nhân Quä, thì không còn có th¬ có mµt bi®n pháp nào ngån ch§n tµi l²i cüa h÷ ðßþc thñc hi®n qua nhi«u cách tinh vi.

L¸ch sØ cûng ðã ghi ð¥y nhæng tr߶ng hþp vu cáo sai l¥m b·i nhæng kë tranh giành quy«n lþi v¾i nhau, và sau ðó là giªt hÕi thù oán lên thê. Chính vì tác hÕi cüa sñ nói láo n£ng n« nhß thª nên ð¸a ngøc, ngÕ quÖ, súc sinh là quä báo dành cho h÷. Còn quä báo r¤t nh© · thân ng߶i là b¸ vu kh¯ng oan Ñc khó tö bày.

Ác nghi®p thÑ nåm là nói l¶i hai lßÞi nghîa là gây chia r¨ m÷i ng߶i v¾i nhau. Ng߶i này ðã dùng l¶i khích ðµng sñ tñ ái cüa ðôi bên ð¬ ðôi bên cåm tÑc nhau, ho£c h¡n dñng ðÑng nhæng sñ ki®n không có th§t ð¬ ðôi bên hi¬u l¥m nhau. V¾i m÷i thü ðoÕn thâm ðµc, h¡n ðã làm ðôi bên nghi kÜ, thù h§n v¾i nhau. Phía sau sñ ð± vÞ ðoàn kªt ðó là ð¤u tranh tàn hÕi, là cØa m¤t nhà tan, là lØa khói ðiêu tàn. Thª gi¾i ngày nay ðã chia r¨ quá nhi«u b·i vô s¯ lý thuyªt. trong t¤t cä nguyên nhân ðßa ðªn chia r¨, thì anh hùng cá nhân là mµt nguyên nhân ðáng k¬. ai cûng mu¯n mình là lãnh tø duy nh¤t, mu¯n mình là ng߶i ðßþc công ð¥u, mu¯n mình là vì sao chói sáng. Ь tr· thành anh hùng giæa muôn ng߶i, chúng ta phäi phü nh§n nhæng cái hay cüa ng߶i khác, tiêu di®t phe phái khác, công kích nhæng ngôi sao khác.

Nhi«u ng߶i r¤t s· tr߶ng v« môn này. H÷ r¤t thông minh tài giöi nhßng không th¬ hþp tác v¾i nhau mµt cách lâu dài vì ai cûng mu¯n tr· thành nhân v§t s¯ mµt. Chï khi nào h÷ biªt vì lþi ích chung mà bö ði chü nghîa anh hùng cá nhân thì tài nång cüa h÷ m¾i có th¬ góp lÕi ð¬ tÕo nên nhæng thành tích phi th߶ng.

Ai cûng tuyên b¯ ð߶ng l¯i mình là ðúng và cñc lñc công kích t¤t cä ð߶ng l¯i khác. Sñ ðµc tôn này ðßa ðªn ít nh¤t hai ði«u tai hÕi:

- Mµt, gây sñ chia r¨ v¾i m÷i ng߶i.

- Hai, làm cho nhæng ng߶i tin theo mình có m£c cäm tñ cao, và tñ cao là ði«u sai l¥m trß¾c hªt.

Các tôn giáo ðã ðµc tôn và phü nh§n tôn giáo khác. R°i trong mµt tôn giáo, các tông phái ðã ðµc tôn và phü nh§n tông phái khác. Ði«u chúng ta có th¬ khÆng ð¸nh là sñ chia r¨ chï xu¤t phát t× mµt quan ði¬m sai l¥m. Ng߶i có quan ði¬m chân chính không bao gi¶ ßa thích sñ ðµc tôn và chia rë. Có th¬ h÷ ðã chÑng nghi®m mµt chân lý tuy®t v¶i n½i tñ thân, nhßng nªu nó là chân lý, nó luôn luôn ðßa ðªn sñ khiêm hÕ và dung hòa. Khiêm hÕ và dung hòa là sñ th¬ hi®n cüa nhæng tâm h°n chân chính.

Chß Thánh tàng ¦n vào các n½i ð¬ giáo hóa. Tùy theo cån c½ tâm tính cüa m²i hÕng ng߶i mà chß Thánh l§p bày nhæng phß½ng ti®n sai bi®t ð¬ ðßa l¥n v« mµt chân lý chung duy nh¤t. Nªu chúng ta ðµc tôn phe nhóm cüa mình, công kích phe nhóm ng߶i, có th¬ chúng ta s¨ công kích nh¢m nhæng b§c Thánh cao cä. Ði«u này ðßa ðªn ð÷a lÕc n£ng n«.

Chúng ta mu¯n tình thß½ng yêu chan hòa giæa m÷i ng߶i, mu¯n thª gi¾i này không có oán thù, ganh ghét hãy c¦n th§n dè d£t v« sñ phán xét ð¯i v¾i b¤t cÑ ai. khi nào có sñ khiêm hÕ và dung hòa, lúc ðó chúng ta g¥n gûi v¾i chân lý. ChÆng nhæng chúng ta không gây nên sñ chia r¨ m¾i, mà còn phäi tích cñc hàn g¡n nhæng chia r¨ có sÇn giæa m÷i ng߶i. Nhæng chia r¨ có sÇn ðó là gì, ðó là bÑc t߶ng vô hình giæa các tôn giáo, giæa các triªt thuyªt.

Mu¯n ðánh ð² nhæng bÑc t߶ng ngån cách giæa các chü thuyªt, chúng ta có hai phß½ng pháp áp døng tùy theo m²i tr߶ng hþp.

Nªu các chü thuyªt ðó có ch² gi¯ng nhau, hãy khai thác tri®t ð¬ ði«u này. Ví dø ð¬ b¾t sñ hi«m khích giæa Thiên chúa giáo và Ph§t giáo, chúng ta dçn chÑng l¶i chúa Jésus:

"Thiên qu¯c không · bên này, không · bên kia, mà ngay trong chính chúng ta".

Nhß thª thì Thiên Qu¯c chính là chân tâm, là Niªt Bàn cüa Ph§t giáo. krishnamarti cûng nói:

"Cái mà Ph§t g÷i là Niªt Bàn, Jésus g÷i là thiên qu¯c, thì cái ðó tôi g÷i là cuµc s¯ng".

(What the buddha called Nirvana, Jésus called the Heaven, i call it the living).

- Nªu các chü thuyªt ðó c¯ giæ nhæng quan ði¬m trái ngßþc lçn nhau, hãy phü nh§n t¤t cä. Chính lý tánh không trung Quán cüa B° Tát long Th÷, phü nh§n m÷i quan ði¬m ðß½ng th¶i, thª mà ðã xóa sÕch hai mß½i bµ phái ð¬ ðßa Ph§t giáo quy v« mµt m¯i.

Krishnamurt ðã phü nh§n m÷i giá tr¸ cüa t¤t cä tín ði«u, triªt thuyªt, thª mà ðã c·i bö m÷i c¯ ch¤p cüa con ng߶i, ðßa h÷ lÕi g¥n v¾i nhau h½n.

....

Mãi v« sau tôi có viªt nhæng dòng th½ ð¬ nói

S¨ chÆng nói lên ð¬ ca ngþi tình yêu

Vì tình yêu là hình änh bu±i chi«u

Tuy êm ái nhßng s¨ vào ðêm t¯i.

- Mãi v« sau tôi có viªt nhæng dòng th½ ð¬ nói.

S¨ chï nói lên ð¬ ca ngþi tình thß½ng.

Cüa nhæng ng߶i vì nhân loÕi quê hß½ng

Cüa hÕnh phúc thoát ra ngoài tµi l²i.

- Mãi v« sau tôi có viªt nhæng dòng th½ ð¬ nói.

S¨ nói lên ð¬ ca ngþi sñ an nhiên.

HÕnh phúc nào thong thä tña th¥n tiên.

R¤t thanh toán ung dung và ðïnh ðÕc.

- Mãi v« sau tôi có viªt nhæng dòng th½ ð¬ hát

S¨ ðoàn kªt m÷i ng߶i trong mµt trái tin chung

HÕnh phúc thiêng liêng và vî ðÕi vô cùng

Mµt là t¤t cä và t¤t cä m÷i ng߶i chï là mµt".

Trong ð¶i s¯ng g¥n gûi h¢ng ngày, hãy sÇn sàng hàn g¡n nhæng chia r¨ tÜ hi«m giæa các cá nhân.

Ðoàn kªt thß½ng yêu là mµt trong nhæng hÕnh phúc cüa con ng߶i. Thª nên hành vi ly gián chia r¨ là mµt tµi l²i. Tùy theo mÑc ðµ nghiêm tr÷ng cüa tµi l²i này mà kë tÕo nghi®p s¨ phäi ch¸u kh± báo · ð¸a ngøc, ngÕ quÖ và súc sanh. Nªu ðßþc làm ng߶i, y s¨ là ng߶i v¾i n²i cô ðµc, cô ð½n, bÕn bè ð± vÞ. Môi b¸ sÑt ðôi, chia ðôi cûng là hi®n tß¾ng cüa l¶i nói chia r¨ trong quá khÑ.

Ác nghi®p thÑ sáu là ác kh¦u, nghîa là chß·i rüa nhøc mÕ quá ðáng.

Dân chúng t× kosambi nghe l¶i xúi giøc cüa thÑ h§u Magandiya, vþ vua Udena, ðã nói nhæng l¶i ác kh¦u n£ng n« v¾i ÐÑc Ph§t. V¾i tâm h°n nhçn nhøc bao dung, cu¯i cùng ÐÑc Ph§t ðã cäm hóa nhæng kë sai l¥m ¤y.

Ác kh¦u còn là nhæng l¶i ðe d÷a ghê g¾m ðòi giªt ðòi ðánh ho£c nhæng tiªng chß·i th« kém nhân cách. Nhæng l¶i ác kh¦u nhß v§y chï xu¤t phát t× nhæng tâm h°n th¤p kém, thiªu giáo døc. ca dao Vi®t nam có câu:

"Kim vàng ai nÞ u¯n câu

Ng߶i khôn ai nÞ nói nhau n£ng l¶i".

Th§t v§y, ng߶i khôn ngoan sáng su¯t không bao gi¶ buông ra nhæng l¶i ác kh¦u bï ±i dành cho ng߶i khác. Tr× nhæng ng߶i thu¥n thøc trong thi«n ð¸nh m¾i không b¸ ðau kh± b·i nhæng l¶i ác kh¦u, còn nhæng chúng sinh khác ð«u b¸ m¤t bình tînh, ðau ð¾n, tñ ái, kh± s·, nhøc nhã khi b¸ xúc phÕm b·i nhæng l¶i ác kh¦u. — ðây, ðau kh± gây ra không b·i ðánh ð§p, giªt hÕi, m¤t mát, ngoÕi tình.... nhßng b·i sñ nhøc nhã t× ác kh¦u.

Kinh Hi«n ngu và lu§t sa di cüa Ph§t Giáo B¡c phß½ng có ghi lÕi tr߶ng hþp mµt chú sa di vì vô tình ðã chê mµt v¸ Alahán tøng kinh gi¯ng tiªng chó süa. do biªt sám h¯i nên chú sa di thoát ðßþc quä báo ð¸a ngøc nhßng vçn phäi th÷ thân chó nåm tråm ð¶i.

Phï báng ng߶i th߶ng tµi nh© h½n phï báng b§c Thánh. Phï báng b§c Thánh thì không l߶ng ðßþc nhæng h§u quä ghê g¾m cüa nó. Trß¾c hªt, h÷ phäi b¸ m¤t hªt danh dñ ðang có trong hi®n ð¶i, m¤t hªt ð¸a v¸ quy«n chÑc, tuµt xu¯ng ch² t¥m th߶ng hÕ li®t. Ng߶i ðßþc làm tång, nªu lÞ công kích nh¢m b§c Thánh s¨ m¤t phß¾c làm tång, b¸ th¯i chuy¬n tr· lÕi thª tøc.

Ngßþc lÕi v¾i ác kh¦u là l¶i nói nhu hòa, khä ái, khen ngþi dành cho nhau. trong quan h® giao tiªp giæa con ng߶i, hÕnh phúc ðªn v¾i nhau t× nhæng l¶i nói l­ ðµ, tôn tr÷ng, nhu hòa, khä ái. Ng߶i có ðßþc ái ngæ nhß thª tÑc là ðã có mµt lþi khí ð¬ ban phát hÕnh phúc cho m÷i ng߶i chung quanh mình. ai cûng c¥n ðßþc tôn tr÷ng, vì thª hãy ??? sñ tôn tr÷ng ðªn v¾i m÷i ng߶i b¢ng l¶i nói và cØ chï. L¸ch sñ cûng chính là hình thÑc ái ngæ cüa ng߶i vån minh. Ð×ng ðem l¶i thô l² cµc c¢n xúc phÕm ðªn v¾i nhau làm cho nhau ðau kh±. Sñ ðau kh± cüa m÷i ng߶i hi®n tÕi s¨ biªn thành sñ ðau kh± cho chính mình · ð¸a ngøc, ngÕ quÖ và súc sinh mai sau. Nªu ðßþc làm ng߶i, s¨ phäi ch¸u ðñng nhæng l¶i nói nhøc mÕ cay chua.

Ác nghi®p thÑ bäy là nói l¶i phù phiªm - theo tÕng Pàli - nhßng theo Hán tÕng lÕi là Ö ngæ có hàm ý khoe khoang phô trß½ng. Chúng ta có th¬ kªt hþp cä hai tÕng ð¬ ð¸nh nghîa cho tr߶ng hþp này là: Nói l¶i vô ích và khoe khoang.

Nói l¶i vô ích ðùa cþt làm loÕn ðµng tâm ng߶i, không ðßa ðªn sñ tång trß·ng cüa thi®n pháp. Nhæng l¶i tuy th߶ng ðßþc nghe t× các kë ån không ng°i r°i tøm nåm tøm ba bàn chuy®n th¸ phi, nói chuy®n tiªu lâm, c߶i cþt vô nghîa. Nhæng l¶i tøc tîu d½ b¦n, nhæng tiªng chß·i th« "ð®m" theo câu nói... cûng là nói phù phiªm. Nhæng câu chuy®n huy«n ho£c mê tín, nhæng l¶i ð°n nhãm cûng là nói phù phiªm.

Câu chuy®n phù phiªm làm m¤t thí gi¶, tång trß·ng ác pháp, r¯i loÕn tâm ng߶i, gây änh hß·ng x¤u cho nhæng ng߶i chung quanh. Mµt ng߶i cha có thói quen vång tøc thì khó có nhæng ðÑa con ðàng hoàng. H¥u nhß không tìm th¤y ng߶i ðÑng ð¡n trong ðám ng߶i nói chuy®n có quá nhi«u tiªng tøc tîu kèm theo. Ng߶i tñ tr÷ng không bao gi¶ ð¬ mi®ng mình phát ra nhæng tiªng d½ b¦n nhß v§y. Chï có tâm h°n th¤p kém m¾i ð¬ r½i r¾t nhæng tiªng thô tøc b¦n thïu mà thôi.

Là ng߶i ð® tØ Ph§t có tâm h°n chân chính khi g£p nhau, chúng ta chï nên bàn sâu v« ðÕo lý ð¬ sách t¤n nh¡c nh· nhau áp døng tu hành trong ð¶i s¯ng hàng ngày. Ð×ng ð¬ m¤t th¶i gi¶ vì nhæng câu chuy®n vô nghîa tr¯ng r²ng vu v½. Nªu câu chuy®n ðÕo lú làm tång trß·ng thi®n pháp bao nhiêu thì câu chuy®n phù phiªm làm tång trß·ng ác pháp b¤y nhiêu. Nhß v§y, tµi và phß¾c cûng theo ðó l§p thành.

Còn l¶i khoe khoang thì làm t±n ðÑc ng߶i nói. khi g£p mµt ng߶i th߶ng k¬ v« nhæng cái hay cüa h÷, bÕn có th¬ ðánh giá l§p tÑc mà ít sai l¥m là ng߶i này chßa th§t là ng߶i t¯t. Thi«n sß zenzetsu (Nh§t) cån d£n ð® tØ:

"Ð×ng nói cho ng߶i chung quanh biªt v« con trß¾c khi tñ h÷ khám phá ra con".

Th§t v§y, ng߶i chân chính không nói v« cái hay cüa mình, nhßng trong ð¶i s¯ng, t× n½i h÷ toát ra m÷i sñ t¯t ð©p ðªn v¾i m÷i ng߶i. M÷i ng߶i chï biªt cái hay cüa mµt ng߶i chân chính do hành vi cüa ng߶i ¤y, chÑ không phäi do sñ k¬ l¬ thành tích cüa ng߶i ¤y.

Chúng ta có l¨ ðã t×ng chÑng kiªn vài tr߶ng hþp, khi mµt ng߶i khoe ra cái hay cüa h÷ ð¬ r°i ít lâu sau cái không hay hi®n bày trái hÆn v¾i l¶i khoe khoang hôm trß¾c.

"Tôi có sÑc nhçn nhøc sâu xa, không bao gi¶ sân h§n".

Vài bæa sau, ng߶i nói l¶i này ðã g£p chuy®n phäi ðö m£t tía tai m¤t tñ chü.

Mµt ðÕo sî „n е tuyên b¯ ông ta có khä nång ði ðßþc trên m£t nß¾c. Thª r°i khi r¤t nhi«u ng߶i ùn ùn kéo t¾i chÑng kiªn ðã th¤y ông ðÕo sî r½i töm xu¯ng h°.

L¶i nói khoe khoang làm t±n phß¾c là nhß v§y.

Riêng ÐÑc Ph§t trong nhæng bài kinh Nguyên thüy th߶ng nêu ra Løc thông nhß là mµt ch² y cÑ ð¬ ng߶i tu biªt mình ðã viên mãn Niªt bàn hay chßa. Có th¬ v¸ này ðã nh§n rõ chân tâm, ðü khä nång sØ døng thi«n ngæ tài tình, nhßng nªu chßa ðü Løc thông, thì có nghîa là vô minh chßa hªt, Niªt bàn chßa viên mãn. Thª nên nêu ra Løc thông, ÐÑc Ph§t không làm công vi®c khoe khoang th߶ng tình nhßng mu¯n l§p ra mµt tiêu chu¦n ð¬ ng߶i sau tñ ðánh giá ch² tu t§p cüa mình mà không r½i vào chü quan tñ mãn.

(Løc thông là:

1. Thiên nhãn thông: Th¤y ðßþc nhæng n½i r¤t xa, nhæng v§t r¤t nhö, nhæng cõi gi¾i khác v¾i cõi gi¾i này, sñ lßu chuy¬n tái sinh cüa chúng sinh.

2. Thiên nhî thông: nghe ðßþc nhæng tiªng r¤t xa, nhæng tiªng r¤t nhö nhß tiªng chân cüa con kiªn, nhæng tiªng cüa chúng sinh trong cõi gi¾i khác.

3. tha tâm thông: Biªt ðßþc tâm suy nghî cüa chúnh sinh, biªt ch² chÑng ð¡c cüa thi«n giä, biªt ðßþc dù · r¤t xa.

4. Túc mÕng thông: Nh¾ lÕi vô lßþng kiªp quá khÑ v¾i t×ng chi tiªt nhö cüa chính mình ho£c cüa ng߶i khác.

5. Th¥n túc thông: Có khä nång phi hành biªn hóa, hi®n thân, ¦n thân, phân thân ra nhi«u n½i, th¥n lñc phi th߶ng.

6. L§u t§n thông: Ch¤m dÑt m÷i Vô minh, l§u ho£c không còn th×a, Niªt bàn hi¬n lµ viên mãn, hþp nh¤t v¾i chß Ph§t, tâm ch¤p thü s· ð¡c tan biªn, tñ biªt không còn b¸ sinh tØ luân h°i chi ph¯i.

Ðü Løc thông nói trên, v¸ này là b§c Alahán, không giäi thoát tñ tÕi, th¡ng trí sáng ng¶i, ðÕi bi viên mãn).

Quä báo r¤t nh© cüa vi®c nói l¶i vô ích và khoe khoang là ðßþc làm ng߶i nghe nhæng ði«u khó ch¤p nh§n, kém uy ðÑc, ít ðßþc kính tr÷ng, mi®ng x¤u.

Ác nghi®p thÑ tám là u¯ng rßþu say sßa. Lúc này kh¡p trên thª gi¾i ðang ð¤u tranh ch¯ng nÕn nghi®n rßþu, mµt t® nÕn ðã gây ðau kh± cho con ng߶i t× r¤t lâu. Không phäi rßþu ðã làm say sßa mê loÕn cho ng߶i u¯ng mà thôi, nhßng sau ðó nó ðã ðßa chiªc xe tông vào nhæng ng߶i ði ð߶ng vô tµi, nó ðã ðánh vþ, ð§p con, ð¯t nhà, nó ðã ðßa ðªn cßÞng bÑc vô luân, nó ðßa ðªn nghèo nàn túng thiªu.

Trß¾c hªt rßþu có vë không ác ðµc nhß giªt ng߶i, không x¤u xa nhß trµm c¡p, không b¦n thïu nhß tà dâm, không hi¬m trá nhß vu kh¯ng.... ChÆng nhæng thª nó còn có vë l­ nghîa theo phong tøc Á châu: "Vô tØu b¤t thành l­", nó chï có mµt tác hÕi ð½n giän là làm say sßa, khiªn ng߶i u¯ng tr· nên cu°ng nhi®t, không còn phân bi®t phäi trái, không ki¬m soát ðßþc hành vi và l¶i nói cüa mình. Phía sau sñ si mê này, nó ðßa ng߶i ðªn nhæng tµi ác tày tr¶i nguy hi¬m nh¤t, cûng ðµc ác nhß sát sinh, cûng x¤u xa nhß trµm c¡p, cûng b¦n thïu nhß tà dâm.... Nªu gia ðình bÕn có mµt ng߶i nghi®n rßþu, bÕn s¨ cäm th¤y n±i kh± tâm khó bày tö cuä mình, v×a hß hao trong gia ðình, v×a nhøc nhã v¾i hàng xóm. Không gì chán nän b¢ng sñ chÑng kiªn mµt ng߶i trong c½n say sßa ðánh m¤t m÷i tß cách cüa mình.

70% tai nÕn giao thông ð«u do say rßþu. Rßþu làm th¥n kinh cüa ng߶i lái xe không quan sát tinh anh, không phän Ñng k¸p th¶i. Chï c¥n ch§m mµt giây, tai nÕn ðã xäy ra r°i.

Nhan nhän trong xã hµi, nhæng ng߶i say rßþu v« hành hÕ vþ con, cha m© r¤t là t® bÕc. Ti«n bÕc trong gia ðình không ðßþc dùng vào vi®c no c½m ¤m áo, sän xu¤t, h÷c hành, mà chï ð¬ phung phí vào ly rßþu n°ng nàn, ðîa th¸t béo ng§y cüa cá nhân ng߶i nghi®n. H¡n ðã bóc lµt gia ðình mµt cách vô trách nhi®m. Và trong c½n say h¡n ðã gây phi«n hà cho láng gi«ng b¢ng l¶i nói x¢ng b§y °n náo, b¢ng cØ chï khiªm nhã thô bÕo. Rßþu còn làm kích thích tính døc h½n bình th߶ng, lúc u¯ng rßþu say, ng߶i này d­ có hành vi dâm bÕo, xúc phÕm ðªn phø næ, ð¬ r°i mang tiªng không t¯t v« sau. trong nhi«u l¥n nghiên cÑu, các Bác sî ÐÑc ðã xác nh§n r¢ng nhæng ðÑa con ðßþc thø tinh khi cha m© ðang nghi®n rßþu ð«u là nhæng ðÑa con ð¥n ðµn, kém cõi v« th¬ ch¤t và trí tu®. H÷ g÷i là nhæng ðÑa con cüa chi«u thÑ bäy (The children of saturday evening) vì ng߶i ÐÑc th߶ng u¯ng rßþu thoäi mái vào chi«u thÑ bäy.

Nhi«u ng߶i tñ cho mình không thoát khöi tÑ ð± t߶ng nên ðã ch÷n rßþu nhß là mµt ch² bám ðÞ tai hÕi h½n ba thÑ kia. Chiêu bài tñ an üi này r¤t là gßþng gÕo và l¤p liªm, ð¬ r°i sau ðó h÷ s¨ th¤y h÷ làm kh± bän thân và gia ðình quá ðáng.

Có nhæng hÕnh phúc cao thßþng h½n, thanh bai h½n các khoái cäm thô tøc, ðó là âm nhÕc, hµi h÷a, th¬ thao. Chúng ta có th¬ tìm kiªm ni«m vui trong các môn ngh® thu§t vån hóa th¬ thao này h½n là tìm ni«m vui trong rßþu n°ng th¸t béo. Nhæng tâm h°n hß¾ng thßþng thì thích nhæng giäi trí thanh bai, còn nhæng tâm h°n th¤p kém thì thích nhæng khoái lÕc hÕ li®t. Nhìn sñ giäi trí cüa mµt ng߶i, chúng ta có th¬ ðánh giá ít sai v« tâm h°n cüa ng߶i ðó. Ng߶i Nh§t Bän có tâm h°n khá thanh bai nên h÷ ðã tìm ðßþc ni«m vui tª nh¸ trong hß½ng v¸ cüa trà theo trà ðÕo, trong chiªc hoa c¡m n½i ðµc bình theo hoa ðÕo....

· nhæng lînh vñc phÑc tÕp nh¤t nhß kinh doanh, bÕn vçn th¤y ng߶i Nh§t có phong cách ung dung, nh© nhàng ði«m ðÕm. Chính sñ thanh khiªt cüa tâm h°n v¯n ðã th¤m nhu¥n Thi«n ðÕo Ph§t giáo, ng߶i Nh§t ðã leo ðªn ðïnh cao cüa vån minh và ngh® thu§t nhß hôm nay. TÕp chí Sông Hß½ng ð¥u nåm M§u Thìn có d¸ch mµt ðoÕn vån Nh§t "Tiªng xúc x¡c trong ðêm khuya" di­n tä mµt trò ch½i t¥m th߶ng nhß vi®c gieo xúc x¡c, nhßng qua con ng߶i Mitiko, trò ch½i này tr· thành mµt phß½ng pháp nhiªp tâm kÏ di®u.

Nªu c¥n giäi trí, chúng ta hãy tìm sñ giäi trí trong nhæng hình thÑc ngh® thu§t thanh khiªt h½n là tìm trong thú vui hèn kém. tuy nhiên, vßþt h½n m÷i sñ giäi trí cüa thª gian, t÷a thi«n chính là ni«m vui t¯i thßþng v« ÐÕo ðÑc, v« sñ ð½n giän, v« sñ cao cä, v« trí tu® và phúc lÕc. — giai ðoÕn ð¥u, t÷a thi«n g¥n nhß mµt cñc hình vì chân b¸ ðau trong thª ng°i kiªt già, tâm b¸ loÕn vì chßa quen ði«u phøc. Nhßng càng v« sau, mµt gi¶ t÷a thi«n là mµt gi¶ an vui hÕnh phúc. Nhi«u cß sî tÕi gia can ðäm vßþt qua giai ðoÕn ð¥u v¤t vä ð¬ r°i hôm nay h÷ ðã b¡t ð¥u tìm th¤y ni«m an lÕc vî ðÕi thanh khiªt n½i pháp môn t÷a thi«n này. Cái vui cüa t÷a thi«n không n°ng nhi®t nhß men rßþu, không xao ðµng nhß ái døc, không khoái trá nhß th¡ng lþi trong mµt cuµc ch½i.... Nhæng ngôn t× cüa thª gian nào gi¶ không ðü ð¬ di­n tä ni«m vui cüa thi«n ð¸nh, chï nhæng ng߶i th§t sñ tìm th¤y m¾i tñ biªt r¢ng không mµt trò vui nào cüa thª gian có th¬ so sánh ðßþc. Thi«n ð¸nh là mµt hÕnh phúc và cûng là con ð߶ng phát tri¬n trí tu®. Càng thâm nh§p thi«n ð¸nh, ng߶i này càng tr· nên thông minh nhÕy bén. khi nhæng suy lu§n quanh co ðã d×ng l¡ng thì trñc giác phát sinh. H÷ không còn biªt b¢ng tß duy lý lu§n, nhßng h÷ biªt trñc tiªp thÆng vào sñ ki®n cüa v¤n ð«. ai ðã tu t§p thi«n ð¸nh ð«u nh§n th¤y rõ r¢ng mình tr· nên sáng su¯t h½n ngày xßa. Còn rßþu bia n°ng n£c, ngßþc lÕi, ðã ðem lÕi sñ si mê trong hi®n ð¶i, ðem lÕi kh± báo trong ð¸a ngøc, ngÕ quÖ, trong ð¶i sau, và cûng ðem lÕi ðiên loÕn · thân ng߶i sau næa.

Nêu lên kh± báo cüa tám ác nghi®p này, Ph§t ðã gián tiªp ca ngþi giá tr¸ cüa sñ trì gi¾i. Ng߶i Ph§t tØ tÕi gia c¥n phäi giæ gìn Nåm gi¾i mµt cách chu ðáo, phäi xem gi¾i lu§t nhß là mµt bi¬u hi®n thiêng liêng cüa ðÕo Ph§t, ð×ng khinh th߶ng gi¾i lu§t ð¬ ðánh m¤t tß cách và phúc lÕc cüa chính mình. Gi¾i lu§t ðßþc gìn giæ b·i ba ði«u ki®n:

- Mµt, b¢ng sñ nh§n ð¸nh ðÑng ð¡n v« giá tr¸ và lþi ích cüa gi¾i lu§t.

- Hai, b¢ng tác ý dõng mãnh quyªt tâm cao ðµ, có mµt thái ðµ dÑt khoát v¾i nhæng hành vi phi gi¾i lu§t.

- Ba, b¢ng ð¸nh lñc sâu xa b·i công nång t÷a thi«n.

Hµi ðü ba ði«u ki®n này, gi¾i lu§t ðßþc g÷i là viên mãn.

Có nhæng cß sî tÕi gia không may m¡n, không g¥n ðßþc nhæng b§c xu¤t gia trì gi¾i viên mãn nên ít ðßþc nghe nhæng l¶i nh¡c nh· chân thành, ðã tr· nên phá gi¾i, u¯ng rßþu, r¤t là m¤t tß cách. Dî nhiên chúng ta cûng quy mµt ph¥n trách nhi®m n½i v¸ th¥y kém gi¾i, nhßng h½n t¤t cä, ng߶i cß sî phäi nh§n l¤y trách nhi®m v« chính mình. Gi¾i lu§t và giáo pháp cüa chính ÐÑc Ph§t m¾i th§t là b§c th¥y væng ch¡c cho chúng ta nß½ng tña. Ð×ng vì sñ s½ xu¤t cüa vài v¸ xu¤t gia mà chúng ta tñ ðánh m¤t công ðÑc cüa mình qua hành vi phá gi¾i.

15.Яi XØ V¾i Tång

(Trích kinh Bµ Tång chi 2, tr 246)

Khi nào, này các TÏ Kheo, các ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i ði ðªn v¾i gia ðình cß sî, tÕi ð¤y, do nåm tr߶ng hþp, các ng߶i cß sî ðßþc nhi«u công ðÑc. Thª nào là nåm?

Khi nào, này các TÏ Kheo, các ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i ði ðªn v¾i gia ðình cß sî, khi trông th¤y nhæng v¸ xu¤t gia giæ gi¾i này tâm h÷ ðßþc t¸nh tín. Này các TÏ Kheo, nhß v§y trong lúc ¤y gia ðình kia ðã ð£t chân lên con ð߶ng ðªn cõi tr¶i.

Khi nào, này các TÏ Kheo, các ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i ðdi ðªn gia ðình cß sî. khi trông th¤y nhæng v¸ xu¤t gia giæ gi¾i này, h÷ ðÑng d§y ðänh l­ và m¶i ng°i. Này các TÏ Kheo, nhß v§y trong lúc ¤y gia ðình kia ðã ð£t chân lên con ð߶ng ðßa ðªn sñ cao sang.

Khi nào, này các TÏ Kheo, các ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i ði ðªn gia ðình cß sî. khi trông th¤y nhæng v¸ xu¤t gia giæ gi¾i này, h÷ t× bö c¤u uª cüa xan tham. Này các TÏ Kheo, nhß v§y trong lúc ¤y, gia ðình kia ðã ð£t chân trên con ð߶ng ðßa ðªn ðÕi uy lñc.

Khi nào, này các TÏ Kheo, các ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i ði ðªn gia ðình cß sî. khi trông th¤y... h÷ tùy theo khä nång, tùy theo nång lñc, li«n san xë v§t b¯ thí. Này các TÏ Kheo, nhß v§y trong lúc ¤y, gia ðình kia ðã ð£t chân trên con ð߶ng ðßa ðªn tài sän l¾n.

Khi nào, này các TÏ Kheo, các ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i ði ðªn v¾i gia ðình cß sî, khi trông th¤y.... h÷ thßa höi nhæng câu höi (v« giáo pháp), l¡ng nghe chánh pháp. Này các TÏ Kheo, nhß v§y trong lúc ¤y, gia ðình kia ðã ð£t chân trên con ð߶ng ðßa ðªn ðÕi trí tu®.

Khi nào, này các TÏ Kheo, các ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i ði ðªn v¾i gia ðình, tÕi ð¤y do nåm tr߶ng hþp, h÷ ðßþc nhi«u công ðÑc".

NH‡N XÉT:

Trong bài kinh này, ðÑc Ph§t nên ra nåm tr߶ng hþp dùng ð¬ ð¯i xØ v¾i mµt v¸ xu¤t gia khi h÷ ðßþc v¸ này ðªn thåm tÕi gia ðình. tuy nhiên, nh¤n mÕnh nhi«u l¥n, Ph§t chï ð« c§p ðªn ng߶i xu¤t gia xÑng ðáng ðó là ng߶i giæ gi¾i thanh t¸nh. Chï khi nào h÷ viên mãn v« gi¾i lu§t, h÷ m¾i th§t sñ là phß¾c ði«n chân th§t cho chúng sanh gieo tr°ng cån lành lên ðó. Nªu ng߶i xu¤t gia kém khuyªt v« gi¾i lu§t, h÷ không phäi là mänh ruµng t¯t cho chúng sinh nß½ng tña. Nói lên ði«u này, Ph§t mu¯n nh¡c nh· b±n ph§n cüa ng߶i xu¤t gia trß¾c khi dÕy cß sî cách thÑc ð¯i v¾i chß Tång. Chúng tôi s¨ phân tích v« v¤n ð« trì gi¾i cüa chß tång trong ph¥n nói v« Nhân Quä xu¤t thª gian phía sau. — ðây, chúng ta chï nói lên ði«u này ð¬ ng߶i cß sî làm tròn trách nhi®m hµ trì tam bäo cüa mình, nghîa là h÷ phäi ðánh giá ðúng ai là ng߶i xu¤t gia giæ gi¾i thanh t¸nh, ai chßa giæ gi¾i thanh t¸nh, ð¬ biªt r¢ng sñ hµ trì cüa h÷ phäi hß¾ng v« cho b§c trì gi¾i, vì chï có b§c trì gi¾i m¾i th§t sñ là ng߶i duy trì Ph§t pháp. Ðã có nhi«u cß sî vì lòng tin mù quáng, không ðánh giá ðúng sñ quan tr÷ng cüa v¤n ð«" Tång giæ gi¾i", ðã tin tß·ng theo mµt s¯ tà sß kém gi¾i lu§t giäng nhæng giáo lý huy«n ho£c sai l¥m. Nhæng tà sß này ðã bi®n minh cho sñ kém giá tr¸ cüa mình b¢ng nhæng lý lu§n cao siêu d߶ng nhß hþp lý. Ng߶i cß sî vì kém hi¬u biªt ðã ch¤p nh§n nhæng tín ði«u sai l¥m này, ð£t cuµc ð¶i mình theo tà sß ác gi¾i tÑc là tñ ðoÕn m¤t nhæng thi®n cån quý giá cüa mình. ÐÑc Ph§t dÕy:

"Hãy nhìn b§c ðÕo sß theo cái nhìn cüa tai m¡t" (Tß½ng ßng bµ kinh)

Nghîa là ðánh giá b§c th¥y theo nhæng gi¾i lu§t oai nghi ðßþc th¬ hi®n ra bên ngoài. Th§t là khó khi mu¯n tìm hi¬u ch² ðªn trong thi«n ð¸nh cüa mµt ng߶i. Hàng cß sî tÕi gia chï vi®c tìm ðªn nhæng ng߶i thanh t¸nh trong gi¾i lu§t ð¬ nß½ng tña cûng ðü ðßþc nhi«u công ðÑc. B·i vì chï có nhæng ng߶i giæ gi¾i và ng߶i tinh t¤n thi«n ð¸nh m¾i mÕnh dÕn rån nh¡c sñ tu hành cho ng߶i khác. Còn nhæng kë giäi ðãi và khuyªt gi¾i th߶ng tránh né nói v« ðÕo lý. Ðã ðªn lúc chúng ta phäi khôi phøc lÕi giá tr¸ cüa gi¾i lu§t nhß là mµt n«n täng væng ch¡c cho sñ tu hành. tuy cách Ph§t ðã xa, hoàn cänh và tâm tình ðã biªn ð±i, t§p quán và sinh hoÕt ðã sai bi®t, có nhæng gi¾i lu§t không còn thích hþp, nhßng nhæng gi¾i cån bän càng ðßþc giæ nhi«u ch×ng nào thì Ph§t Pháp càng ðßþc hßng th¸nh ch×ng n¤y. Hàng chß sî tÕi gia phäi phán xét v« gi¾i lu§t ð¬ ð£t sñ tôn tr÷ng cüa mình, cûng có nghîa là khuyªn khích nhæng ng߶i xu¤t gia c¯ g¡ng hµ trì gi¾i lu§t.

R°i mµt ngày ð©p tr¶i, mµt v¸ sa môn trang nghiêm ðÕo mÕo ðªn viªng gia ðình bÕn vì mµt duyên sñ nào ðó. khi trông th¤y v¸ sa môn thanh t¸nh trong gi¾i lu§t kia, bÕn và gia ðình phát kh·i ni«m kính tin thu¥n t¸nh. gia ðình bÕn ðßþc Ph§t công nh§n là ðã ð£t chân lên con ð߶ng ðßa ðªn cõi tr¶i. Nhß v§y lòng t¸nh tín ð¯i v¾i chß tång t¸nh gi¾i là nhân lành ð¬ sinh thiên. Chï có ý nghi®p ð½n giän là phát kh·i ni«m kính tin ð¯i v¾i b§c t¸nh gi¾i, mµt nhân lành l¾n lao ðã xu¤t hi®n. Th§t ra vi®c sinh thiên không d­. Nhæng cõi gi¾i khác v¾i cõi ng߶i ðßþc liên h® v¾i nhau theo chi«u sâu tâm linh. Nhæng tác nghi®p cüa tâm là nhæng yªu t¯ quan tr÷ng ð¬ chúng sinh thay ð±i cõi gi¾i. Nªu ác tâm thu¥n thøc, chúng sinh chuy¬n v« các cõi tr¶i. Ðó là kªt quä cüa ý nghi®p. — ph¥n sau chúng ta s¨ g£p gÞ tr߶ng hþp Nhân Quä có chúng sinh quán t× bi ðßþc sinh v« cõi tr¶i PhÕm thiên. Ý nghi®p làm thay ð±i cõi gi¾i cüa chúng sinh; còn kh¦u nghi®p và thân nghi®p tÕo nên hoàn cänh trong cõi gi¾i ðó. Ví dø ng߶i có thi®n tâm ðßþc sinh v« cõi tr¶i, nhßng ng߶i này ít có d¸p b¯ thí, thuyªt pháp, in khinh, ð¡p ð߶ng, phóng sinh.... thì tuy ðßþc thân thiên tØ nhßng là mµt thiên tØ t¥m th߶ng không b¢ng các thiên tØ khác có thân nghi®p t¯t v« phß½ng di®n trí tu®, quy«n lñc, tài sän, dung mÕo....
 
 

Trong tr߶ng hþp ð¯i xØ v¾i tång, Ph§t nêu lên ý nghi®p ban ð¥u là ni«m kính tr÷ng tin tß·ng cüa cß sî ð¯i v¾i chß tång, và ý nghi®p này ðü ð¬ ðßa h÷ v« Thiên gi¾i. Tâm kính tr÷ng xu¤t hi®n tÑc là tâm ngã mÕn biªn m¤t. khi nhìn mµt ng߶i tÕi gia ðªn chùa v¾i cung cách thiªu sñ kính tr÷ng, phäi biªt ng߶i này còn có ngã mÕn ¦n núp trong tâm. Không gì ðßa chúng sinh ðªn ch² th¤p hèn mÕnh b¢ng tâm ni®m ngã mÕn. Nhæng kë sinh vào n½i hÕ li®t th¤p kém, h¥u hªt ð«u do tâm ni®m ngã mÕn chi ph¯i. Яi tr¸ v¾i tâm ni®m ngã mÕn là tâm khiêm hÕ, nhßng tâm khiêm hÕ ðßþc hình thành do lòng kính tr÷ng ð¯i v¾i b§c ðáng kính. Không g÷i là tâm khiêm hÕ nªu lòng kính tr÷ng v¡ng bóng. may m¡n hôn næa là bÕn biªt ð£t lòng t¸nh tín vào b§c xu¤t gia thanh t¸nh trong gi¾i lu§t. Chï v¾i ý nghi®p ð½n giän này, là phát lòng t¸nh tín v¾i v¸ sa môn t¸nh gi¾i, mµt công ðÑc l¾n ðã thành tñu cho bÕn r°i.

Kª ðªn, gia ðình cß sî này vui m×ng ðÑng d§y, l­ bái và m¶i ng°i, nghîa là tiªp ðón ân c¥n khi ðßþc b§c xu¤t gia t¸nh gi¾i ðªn thåm. Ðây là thân nghi®p th¬ hi®n lòng t¸nh tín cüa h÷.

Không gì tr½ trën e ngÕi b¢ng sñ th¶ ½ lÕnh nhÕt cüa chü ð¯i v¾i khách. Ng߶i khách g£p phäi sñ lÕnh nhÕt th¶ ½ này th§t là khó xØ và r°i phäi ra v« trong hiu quÕnh bu°n tüi. Nªu chü nhà dùng l¯i ð¯i xØ nhß thª nghîa là dành cho khách mµt v¸ trí th¤p kém, quä báo s¨ tr· lÕi v¾i h÷ tß½ng tñ là h÷ s¨ tr· thành kë hèn kém trong tß½ng lai. Dù không phäi là b§c sa môn ðªn nhà, chúng ta ð«u nên c¯ g¡ng dùng l¯i ð¯i tiªp ân c¥n dành cho ng߶i, tÑc là ð£t cho h÷ vào ð¸a v¸ sang tr÷ng. Quä báo tr· lÕi t× sñ ð¯i xØ ðó là ð¸a v¸ cao sang · v¸ lai.

Trong các mçu chuy¬n trong quy¬n "2026 ðêm, câu chuy®n "Hoàng ðª mµt ngày" r¤t là phù hþp v¾i lu§t Nhân Quä Nghi®p báo (bän d¸ch cüa L® hoa xu¤t bän 1963). Nhân v§t thanh lam ðßþc cha ð¬ lÕi mµt gia tài ð° sµ. Chàng chia làm hai ph¥n, mµt là nhæng tài sän c¯ ð¸nh sinh lþi h¢ng nåm nhß ruµng v߶n, hai là vàng bÕc ð¬ tiêu xài. Chàng dùng tr÷n v©n ph¥n thÑ hai ð¬ tiªp ðãi bè bÕn. H÷ kéo ðªn r¤t ðông ð¬ thø hß·ng yªn ti®c linh ðình do thanh lam t± chÑc. Ъn khi vànb bÕc ðã hªt, thanh lam không còn t± chÑc yªn ti®c nhß xßa næa thì bÕn vè cûng xa lánh. thanh lam bu°n bã và b¤t mãn, xin m© chi phép t× nay chï tiªp ðãi nhæng khách lÕ ghé ngang mµt ðêm duy nh¤t, không lßu lÕi ngày thÑ hai. T× ðó, m²i chi«u chàng ðón khách lÕi tÕi ð¥u c¥u m¶i h÷ v« nhà, nh¶ m© n¤u nß¾ng các món ån, ân c¥n trò chuy®n thªt ðãi h÷, s¡p xªp ch² nghï qua ðêm, r°i ti­n h÷ ra ði vào sáng hôm sau, kèm theo l¶i yêu c¥u h÷ ð×ng tr· lÕi l¥n thÑ hai næa.

Th¶i gian trôi qua cho ðªn mµt hôm thanh lam g£p ng߶i khách lái buôn mang tên Qu¯c Anh, chính là hoàng ðª ðß½ng tri«u ðang cäi dÕng thåm dò dân tình cùng v¾i mµt th¸ v® khoë mÕnh. Nhà vua tò mò theo thanh lam v« nhà ð¬ ðßþc thªt ðãi, trò chuy®n ð¬ nghe than van v« nhân tình thª thái. sau khi biªt lòng t¯t cüa thanh Lam, nhà vua höi chàng có mong möi ði«u gì không. thanh lam t× ch¯i nói r¢ng chï thích s¯ng nhß v§y ð¬ tiªp ðãi khách phß½ng xa và không cßu mang mµt ß¾c v÷ng nào cä. Chþt thanh lam nh¾ t¾i m¤y ông th¥y tu và b¯n ông lão g¥n nhà chuyên h÷p nhau nói chuy®n th¸ phi cüa thiên hÕ. Chàng buµc mi®ng nói:

- ¿¾c gì tôi ðßþc làm vua mµt ngày, tôi s¨ tr×ng phÕt lû ðó thích ðáng.

Nhà vua chþt näy sinh mµt sáng kiªn kÏ lÕ, bèn chu¯c thu¯c mê vào ly rßþu cüa thanh lam r°i sai th¸ v® vác chàng vào hoàng cung. vua cån d£n t¤t cä m÷i ng߶i cung phi mÛ næ, bá quan phäi xem thanh lam nhß chính nhà vua. Sáng hôm sau khi ðßþc cung næ lay thÑc d§y, thanh lam vô cùng ngÕc nhiên trß¾c sñ ki®n lÕ lùng này, · giæa cung vàng ði®n ng÷c v¾i các cung t¥n quan tß¾ng mà ai cûng xßng tøng mình là ðß½ng kim hoàng ðª. ban ð¥u chàng cäi chính mÕnh m¨, nhßng các quan khoác áo long bào, ðµi mû thiên tri«u và hß¾ng dçn chàng ra sân ch¥u lên ngai vàng ð¬ phán xét công vi®c. trong tâm trÕng næa thñc næa hß ðó, chàng nhanh nh©n xét ðoán công vi®c do các quan báo cáo mµt cách sáng su¯t phân minh, khiªn cho nhà vua núp sau rèm cûng phäi t¤m t¡c khen ngþi. Chþt chàng g÷i quan hình cänh ðªn ra l®nh ðªn b¡t tµi m¤y ông th¥y tu và b¯n ông lão ðánh cho m²i ng߶i mµt tråm roi và ch· lên lßng l×a di¬u qua các ph¯ cho m÷i ng߶i làm gß½ng v« tµi ng°i lê ðôi mách nói chuy®n th¸ phi. quan hình cänh vâng l®nh ra ði. Chàng sai quan giæ kho cho xu¤t nghìn ð°ng ti«n vàng d£n ðem cho m© thanh lam · dß¾i ph¯. quan giæ kho vâng l®nh thi hành. sau khi giäi quyªt m÷i vi®c tri«u ðình qu¯c sñ xong, các cung næ ðßa chàng v« vui v¥y yªn ti®c, nhÕc vû xênh xang khiªn cho chàng sung sß¾ng khôn xiªt. Chi«u ðªn, thanh lam lÕi b¸ ðánh thu¯c mê và ðßþc cõng v« trä lÕi ch² cû.

Sáng d§y, chàng còn mang m£c cäm hoàng ðª hôm qua, ðã lên gi÷ng nÕt nµ m© mình, và h½n thª næa ðã ðánh m© vì tµi khi quân, dám coi chàng là con!

Khi ðßþc biªt r¢ng m¤y ông th¥y tu và b¯n ông lão ðã b¸ tr×ng phÕt ðúng nhß l®nh và m© chàng ðßþc t£ng nghìn ti«n vàng, chàng càng ðoán ch¡c mình chính thñc là vua. Hàng xóm kéo ðªn trói chàng vì tµi ðánh m© và dám nh§n là hoàng ðª, bäo chàng ðiên và ðßa ðªn nhà thß½ng ðiên trên lßng mµt con l×a. D÷c ð߶ng chàng b¸ nhi«u ng߶i ð¤m ðá túi bøi. Th¶i gian · tÕi nhà thß½ng ðiên, chàng còn b¸ qu¤t nåm mß½i roi gân bò in h¢n trên lßng. sau mµt th¶i gian nguôi ngoai chàng t× bö m£c cäm hoàng ðª và nh¶ m© xin cho v«.

Chàng cho chuy®n v×a r°i là quÖ ám do ông lái buôn kia ra ði ðóng cØa không kÛ. Chàng tr· lÕi thú vui tiªp khách mµt ðêm nhß trß¾c. Ъn mµt hôm thì vô tình nhà buôn Qu¯c anh g£p lÕi. Chàng quay m£t không tiªp. Nhßng nhà vua ðªn v°n vã höi thåm. Chàng bu°n r¥u k¬ lÕi m÷i vi®c khiªn nhà vua thß½ng xót và xin theo chàng v« nhà ðêm nay. B¤t ð¡c dî chàng lÕi tái di­n sñ thªt ðãi nhß l¥n trß¾c và cûng b¸ chu¯c thu¯c mê cõng vào nµi cung.

Sáng ra khi trông th¤y cänh lµng lçy cüa hoàng cung, chàng sþi hãi và nh¡m m¡t ngü tiªp cho qua c½n ác mµng. Nhßng r°i các cám d² khoái lÕc cüa cung næ, b¥y tôi, yªn ti®c, nhÕc vû lôi chàng vào thß·ng thÑc mê ly. Chþt nhà vua phì c߶i bß¾c ra và m÷i chuy®n ðßþc giäi ðáp thöa ðáng. sau ðó, vua kªt nghîa anh em v¾i thanh lam và dành cho chàng tr÷n ð¶i giàu sang quy«n quý.

Thói quen hào phóng ð¶i trß¾c ðßa chàng ðªn sñ th×a hß·ng gia tài hôm nay. Sñ tiªp ðãi ân c¥n v¾i m÷i ng߶i ðßa chàng ðªn ngôi v¸ Hoàng ðª "nhß th§t" trong hi®n ð¶i. Nhßng chï tiªp mµt ðêm nên chï ðßþc làm vua mµt ngày. Vì ra l®nh ðánh nhæng tu sî và m¤y ông già nên chàng cûng b¸ ðánh ð§p tr· lÕi. Sñ bêu riªu m¤y ông già trên lßng l×a cûng ðßa chàng lên lßng l×a nhi­u qua ð߶ng ph¯. Nhßng dù sao thi®n nghi®p cüa chàng cûng khiªn chàng ðßþc giàu sang quy«n quý tr÷n ð¶i còn lÕi.

Ði¬m ðáng chú ý cüa câu chuy®n này là sñ tiªp ðãi ân c¥n cüa thanh lam ðã ðßa chàng ðªn sñ cao sang gi¯ng nhß ÐÑc Ph§t cho biªt qua bài kinh này. Nhßng khác ði mµt chút, Ph§t nh¤n mÕnh sñ tiªp ðãi dành cho nhæng v¸ xu¤t gia trong sÕch n½i gi¾i lu§t s¨ ðßa ðªn phß¾c báo thù th¡ng h½n v¾i nhæng kë không ðßþc t¸nh gi¾i.

Thi®n nghi®p thÑ ba là do ðßþc chß tång t¸nh gi¾i ðªn viªng, ng߶i cß sî t× bö c¤u uª cüa xan tham.

Có nhæng chúng sinh ðã t×ng tác ý tu t§p nhi«u ð¶i, bây gi¶ dù chßa ðßþc nghe giäng dÕy giáo pháp, chï c¥n trong th¤y b§c chân tu, lß½ng tâm h÷ li«n tr²i d§y biªt phân bi®t thi®n ác, biªt t× bö xan tham, biªt thúc li­m trong gi¾i lu§t. Ði«u này không phäi là chuy®n huy«n thoÕi. Ða s¯ nhæng ð® tØ s¯ng g¥n chân sß th߶ng ðßþc sñ tinh t¤n h½n nhæng ð® tØ xa th¥y. Công ðÑc g¥n gûi chân sß quan tr÷ng là nhß v§y. Nhßng không phäi ai cûng có ð£c ði¬m ðó. Ph§t khen ngþi hàng cß sî khi ðßþc chß tång t¸nh gi¾i ðªn viªng li«n phát sinh sñ tàm quý và t× bö c¤u uª cüa xan tham. Sñ t× bö xan tham này s¨ ðßa ðªn thành tñu ðÕi uy lñc. uy lñc nghîa là ðßþc ng߶i khác khâm phøc kính tr÷ng. Ng߶i không xan tham tÑc là ng߶i không còn nhö m÷n ích kÖ, ðã có tâm h°n rµng rãi bao dung ð¯i v¾i m÷i ng߶i. Chính sñ thanh khiªt cüa không xan tham khiªn cho h÷ tr· nên ðáng kính; chính tâm h°n rµng rão bao dung khiªn cho h÷ tr· nên ðáng ðßþc khâm phøc. Nhßng sñ khä kính trong tr߶ng hþp này ðßþc thù th¡ng h½n b·i sñ hi®n di®n cüa v¸ tång t¸nh gi¾i, vì kính tr÷ng tin tß·ng nói v¸ xu¤t gia t¸nh gi¾i này mà ng߶i cß sî t× bö xan tham, thª nên uy lñc thành tñu v« dau ðßþc gia tång g¤p bµi.

Thi®n nghi®p thÑ tß tiªp theo là sau khi t× bö xan tham, h÷ biªt san xë cúng d߶ng.

Nªu sñ không xan tham thành tñu cho gia ðình cß sî ðÕi uy lñc, mµt giá tr¸ tinh th¥n, thì hành vi cúng d߶ng thành tñu cho gia ðình ðÕi tài sän, mµt giá tr¸ v§t ch¤t. Dî nhiên Ph§t ðã bäo tùy khä nång mà ng߶i cß sî san së, không phäi h÷ san së quá ðáng ð¬ ðßa ðªn thiªu høt cho gia ðình h÷ trong hi®n tÕi. tuy nhiên sñ thanh t¸nh trong gi¾i lu§t ðã làm cho phß¾c báo cüa cß sî thù th¡ng g¤p nhi«u l¥n h½n sñ b¯ thí cho ng߶i phàm phu t¥m th߶ng. Giá tr¸ cúng d߶ng cho mµt b§c chân tu ðã ðßþc ð« c§p nhi«u · ph¥n trß¾c, không c¥n phäi nh¡c lÕi, vì cúng d߶ng có nghîa là giúp cho chß tång s¯ng qua mµt ngày, mµt ngày thúc li­m trong gi¾i lu§t, chuyên chú trong thi«n ð¸nh, sáng su¯t trong trí tu®, an lÕc trong giäi thoát, khác v¾i mµt ngày cüa phàm phu ð¥y tham lam thù h§n, ích kÖ, oán h¶n. Chính giá tr¸ s¯ng cao quý cüa chß tång ðã khiªn cho ng߶i san së ðßþc phß¾c báo vô cùng thù th¡ng.

Thi®n nghi®p thÑ nåm là biªt thßa höi và l¡ng nghe giáo pháp. B¯n thi®n nghi®p trß¾c có mµt trình tñ rõ ràng là, trông th¤y v¸ xu¤t gia t¸nh gi¾i ði ðªn, trß¾c hªt gia ðình cß sî phát sinh lòng t¸nh tín, kª ðó tiªp ðón ân c¥n b¢ng hành vi ðÑng d§y, ðänh l­, m¶i ng°i; kª ðó là hình änh v¸ chân tu khiªn h÷ biªt t× bö xan tham; kª ðó h÷ san së v§t thñc ð¬ cúng d߶ng. tuy nhiên nhæng công ðÑc ðó chßa ðü cho h÷ có ðßþc lþi ích l¾n lao cho ð¶i này và nhæng ð¶i sau nªu h÷ chßa biªt thßa höi và l¡ng nghe giáo pháp. Chính vì biªt thßa höi và l¡ng nghe giáo pháp, ng߶i cß sî s¨ áp døng ðÕo lý vào cuµc s¯ng mµt cách sít sao h½n. Giáo pháp s¨ dÕy h÷ biªt nghiêm trì gi¾i c¤m, biªt t× ái v¾i muôn loài, biªt chiªt phøc sân h§n, biªt tùy hï v¾i ng߶i, biªt tu t§p thi«n ð¸nh. Vô s¯ nhæng khúc m¡c éo le trong ð¶i s¯ng s¨ ðßþc ðÕo lý soi sáng khiªn cho h÷ th¤y manh m¯i ð¬ giäi thoát mµt cách thích ðáng hài hòa. Không có ðÕo lý, h÷ d­ giäi quyªt công vi®c mµt cách cñc ðoan mµt chi«u, mà cñc ðoan thì luôn luôn ðßa ðªn sai l¥m ð± vÞ. Ví dø khi con cái phÕm l²i, ho£c h÷ chü trß½ng tr×ng phÕt b¢ng roi v÷t mµt cách kh¡c nghi®t ð¬ nó sþ hãi ð×ng tái phÕm, ho£c h÷ chü trß½ng thä löng ð¬ nó tñ ý thÑc, ho£c h÷ chü trß½ng dùng thu¥n l¶i nói ð¬ nh¡c nh·. Dî nhiên sñ dÕy d² b¢ng l¶i nói v¾i sñ phân tích kêu g÷i là xß½ng s¯ng cüa sñ giáo døc, nhßng nªu thiªu uy lñc, l¶i nói không ðü chuy¬n hóa tâm h°n ðÑa trë. Sñ sþ hãi v« hình phÕt cûng khá gi¯ng nhß sñ sþ hãi v« kh± báo cüa mµt ng߶i am hi¬u ð߶ng ði cüa Nhân Quä, khiªn ðÑa trë røt rè trß¾c hành vi phÕm tµi. tuy nhiên, phäi là l¶i nói ôn t°n phân tích v« giá tr¸ ÐÕo ðÑc sâu xa m¾i nh± sÕch m¥m móng phÕm tµi cüa ðÑa trë. B§c cha m© không nên chï nhìn v« mµt chi«u, phäi trang b¸ cho mình mµt lòng bao dung t× ái ð¯i v¾i con cái, trang b¸ sñ nghiêm kh¡c v« kÖ lu§t ð¯i v¾i hành vi phÕm tµi, trang b¸ nhæng l¶i nói sâu s¡c v« ÐÕo ðÑc nh¤t là ðÕo lý Nhân Quä Nghi®p báo. Ð¥y ðü cä ba m£t này, sñ giáo døc trong gia ðình ðßþc g÷i là hoàn chïnh.

Giáo pháp s¨ cho ng߶i cß sî cái nhìn minh triªt toàn di®n trên m÷i v¤n ð« ð¬ h÷ giäi quyªt các công vi®c trong cuµc s¯ng ðßþc sáng su¯t h½n. H÷ ðßþc lþi ích v« l¯i s¯ng trong hi®n tÕi gieo tr°ng nhæng thi®n cån cho v¸ lai, và nªu thu§n duyên tång thßþng, h÷ vçn có th¬ tu t§p thi«n ð¸nh ð¬ chÑng t× quä v¸ tu Ðà Hoàn, Tß Ðà Hàm và a na Hàm. — tr߶ng hþp này ÐÑc Ph§t tán thán gia ðình cß sî ðã ð£t chân lên con ð߶ng ðßa ðªn ðÕi trí tu®. Th§t v§y, nhæng cß sî ðªn v¾i ph§t pháp, mà ít ch¸u thßa höi l¡ng nghe giáo pháp, chï ðªn vì hình thÑc l­ bái tán tøng, chï ðªn vì tìm c¥u phß¾c báo hæu vi, ng߶i này không ðßþc tång trß·ng trí tu® trong chánh pháp. Còn nhæng cß sî biªt thßa höi và l¡ng nghe, sinh ra trong ð¶i nào h÷ cûng ð«u là nhæng ng߶i tu® cån minh mçn. Và nªu h÷ khéo áp døng tu t§p thì lþi ích cüa chánh pháp ðªn v¾i h÷ th§t là vô hÕn vô biên.

Nåm tr߶ng hþp ð¬ thành tñu công ðÑc nói trên ðã hình thành t× hai ði«u ki®n:

Mµt, ng߶i xu¤t gia là v¸ trong sÕch n½i gi¾i lu§t.

Hai, nåm thi®n nghi®p sinh kh·i tÕi gia ðình cß sî.

Nªu thång tiªn h½n, ng߶i cß sî ch¸u khó ðªn v¾i chß tång n½i tinh xá và cûng sinh kh·i ðßþc nåm thi®n nghi®p nhß trên. Sñ sai bi®t này cûng ðßa ðªn sñ sai bi®t v« quä báo. Nªu ðþi chß tång ðªn t§n nhà r°i ng߶i cß sî m¾i tác thành nåm thi®n nghi®p, v« sau h÷ phäi r¶i khöi trú xÑ m¾i ðßþc hß·ng quä báo. Ðó là tr߶ng hþp nhæng ng߶i phäi ði ??? kia kinh doanh, tranh ð¤u, h÷c höi.... và ðßþc thành công. Nªu h÷ ðªn t§n n½i ð¬ th×a sñ thßa höi v¾i chß tång n½i tinh xá, v« sau h÷ · yên tÕi trú xÑ mà vçn hß·ng ðßþc quä báo. Ðó là tr߶ng hþp nhæng ng߶i có ði«u ki®n kinh doanh, h÷c höi tÕi nhà và ðßþc thành công.

16. Giä DÕng

(Góp chung nam Häi D¸ Nhân và Thi«n Sß Vi®t Nam)

Thi«n sß T× ÐÕo HÕnh v¯n là con nhà nho tên T× Vinh. T× vinh có sñ trái ý v¾i Diên Thành H¥u, H¥u nh¶ pháp sß ÐÕi Ðiên ðánh chªt. Sñ mu¯n trä thù cho cha, ð¸nh sang „n е h÷c thu§t linh d¸ ð¬ giªt ÐÕi Ðiên. Nhßng khi ði t¾i xÑ m÷i rång vàng, vì th¤y ð߶ng xá hi¬m tr· sß ðành tr· v« vào ¦n trong hang ðá T× S½n chuyên trì ÐÕi bi Tâm Ðà la Ni. Sß thành tñu ðÕi ð¸nh và th¥n thông, tr· v« tìm ðªn ÐÕi Ðiên ðánh ông ta mang b®nh r°i chªt. T× ðây, oan nghi®p xßa ðã trä, các vi®c ð¶i l£ng nhß tro lÕnh, sß trãi kh¡p tùng lâm tìm h÷c pháp thi«n.

Sau này sß ð¡c ngµ t× thi«n sß Sùng PhÕm · chùa Pháp Vân. Sß trß¾c có kªt bÕn v¾i minh Không (Nguy­n minh Không) và Giác Häi, cä ba ð«u thành tñu th¥n thông di®u døng phi th߶ng.

Có mµt l¥n, ÐÕo HÕnh ðùa cþt ðón ð߶ng minh Không và Giác Häi, hóa thân thành c÷p g¥m lên dæ dµi nhäy t¾i d÷a chøp hai ng߶i bÕn này. minh Không biªt qu·:

"Mu¯n làm h± thì s¨ ðßþc!"

Ъn khi ÐÕo HÕnh s¡p t¸ch, t¡m rØa sÕch s¨, thay ð±i y phøc, g÷i các môn ð° ðªn dÕy:

- "Túc nh½n cüa ta chßa hªt, phäi còn sinh lÕi thª gian làm tÕm v¸ qu¯c vß½ng. sau mÕng chung ta lÕi sinh lên cõi tr¶i ba Mß½i ba (Ba Mß½i ba là mµt danh t× riêng, không phäi thÑ b§c) làm thiên chü. Nªu th¤y thân ta b¸ hß hoÕi thì ta m¾i th§t vào Niªt bàn, chÆng còn trø trong vòng sinh di®t này næa".

Môn ð° nghe l¶i dÕy này ai ð¤y ð«u bu°n thäm r½i l®. Sß cûng d£n dò minh Không.

- "— thân qu¯c vß½ng t¾i ðây tôi s¨ b¸ ách t§t, nh¶ huynh lo li®u giùm".

Sß an nhiên ng°i t¸ch ð¬ nhøc thân ðªn t§n sau này (жi gi£c minh sang ðã ð¯t nhøc thân cüa sß tan m¤t), r°i sinh vào cung vua ð¬ tr· thành vua Lý Th¥n Tông. Nåm vua Lý Th¥n Tông 21 tu±i (2026) b²ng nhiên m¡c b®nh biªn thành c÷p, g¥m thét su¯t ngày, ng°i x±m chøp ng߶i, cu°ng loÕn ðáng sþ. Tri«u ðình phäi làm cûi vàng nh¯t vua trong ðó. khi ¤y có ðÑa bé tên Chân иnh hát r¢ng:

"Nß¾c có Lý Th¥n Tông

Tri«u ðình muôn vi®c thông

Mu¯n chæa b®nh thiên hÕ

C¥n ðßþc Nguy­n minh Không".

LÕi có tß½ng truy«n bài khác r¢ng:

"T§p t¥m vông

Có Nguy­n minh Không

Tr¸ vua khöi hóa

T§p t¥m vá

Mu¯n vua khöi hóa

Có Nguy­n minh Không".

Tri«u ðình sai quan chï huy ðón sß minh Không. Ъn am, sß c߶i bäo: "Ðâu không phäi là vi®c cÑu c÷p ß?"

Quan chï huy höi: "Sao th¥y biªt trß¾c?"

Sß bäo: "Ta ðã biªt vi®c này trß¾c ba mß½i nåm".

Sß ðªn cung vua sai n¤u mµt chäo d¥u bö mµt tråm cây kim vào, dùng tay không th÷c vào chäo d¥u nóng l¤y kim ghim vào thân vua (châm cÑu), nói:

"Quý vi thiên"

Tñ nhiên lông, móng, rång ð«u røng hªt, thân vua hoàn phøc nhß cû. vua tÕ ½n sß mµt ngàn cân vàng, mµt ngàn khoänh ruµng ð¬ hß½ng höa cho chùa, ruµng này không có l¤y thuª, và tôn minh Không làm qu¯c sß.

NH‡N XÉT

Phß¾c báo cüa sß ÐÕo HÕnh r¤t l¾n, ðßþc làm vua cõi ng߶i và lÕi ðßþc làm vua cõi tr¶i. Nhßng trong truy«n sØ không ghi rõ sß ðã gây tÕo nhæng công ðÑc l¾n lao trong ð¶i ðó ra sao. Có l¨ Sß cûng tác thành r¤t nhi«u thi®n nghi®p trong ð¶i ðó và nhi«u ð¶i trß¾c næa, cµng v¾i công ðÑc tu t§p thi«n ð¸nh nên ðßa ðªn phß¾c nghi®p nhß v§y. tuy nhiên, trong phÕm vi ði¬n tích này chúng ta chï xét ðªn quä báo hóa h± mµt th¶i gian ng¡n trong ð¶i vua Lý Th¥n Tông.

Ðánh chªt pháp sß ÐÕi Ðiên ð¬ trä thù cho cha cµng v¾i mµt l¥n ðùa cþt hi®n hình h± ð¬ d÷a hai ng߶i bÕn ðÕo. Dù sao hai ng߶i này, minh Không và Giác Häi, ð«u là nhæng v¸ tu hành ð¡c lñc nªu không mu¯n nói ðã vào hÕng hi«n thánh. hai tác nghi®p này khiªn cho vua Lý Th¥n Tông ðang · thân ng߶i phäi ch¸u ð÷a làm h± mµt th¶i gian.

Khi con c÷p ÐÕo hÕnh g¥m lên nhäy t¾i. Sß minh Không li«n biªt ðó là ng߶i bÕn mình ðùa cþt và cûng biªt luôn quä báo cüa hành ðông vô ý này ra sao nên ngài qu· "mu¯n làm h± thì s¨ ðßþc!". Quä nhiên 30 nåm sau l¶i qu· trách kia ðã biªn thành sñ th§t.

Trong t¤t cä tài li®u v« y khoa cüa Ðông Tây kim c± không bao gi¶ ð« c§p t¾i chÑng b®nh hóa thành c÷p nhß tr߶ng hþp trên ðây.

B®nh lý có r¤t nhi«u dÕng sai khác b·i vì nghi®p quä chúng sinh sai khác. Tr¸ b®nh tÑc là tr¸ nghi®p. Không tr¸ ðßþc nghi®p thì b®nh không bao gi¶ hªt. Dù cho y h÷c hi®n ðÕi tiªn bµ ðªn ðâu v¾i vô s¯ døng cø thu¯c men t¯i tân ðªn ðâu nhßng khi chúng sanh còn gây nghi®p thì s¨ luôn luôn có nhæng chÑng b®nh m¾i mà y h÷c hi®n ðÕi không th¬ nào tr¸ n±i. Nªu y h÷c có khä nång ði«u tr¸ ðßþc b®nh ðó thì b®nh khác s¨ xu¤t hi®n ð¬ cho thª gian này luôn luôn t°n tÕi hai tiªng "nan y". Nªu chúng sinh t× bö m÷i ác nghi®p, giæ gìn gi¾i c¤m, b¯ thí lþi ích, h÷ s¨ ðßþc xa lìa cõi ng߶i kh± ðau b®nh hoÕn này ð¬ sinh v« s¯ng chung v¾i chß thiên không mang thân t§t ách b®nh kh±.

Theo truy«n sØ, khi b¸ hóa thành h±, vua Lý Th¥n Tông nghe trong mình ðau nhÑc ghê g¾m (quä báo giªt hÕi ÐÕi Ðiên) nên m· mi®ng rên la, nhßng tiªng rên la kia lÕi gi¯ng nhß tiªng g¥m thét cüa loài h±. Dù ðßþc phß¾c báo làm vua, nhßng hai b¤t thi®n nghi®p kia vçn còn r½i lÕi änh hß·ng r¤t mÕnh khiªn cho vua Th¥n Tông phäi ð«n trä sòng phÆng mà không hóa giäi hªt hÆn ðßþc. Nªu là ng߶i t¥m th߶ng không biªt tu t§p, có l¨ sß ÐÕo HÕnh phäi ch¸u hÆn m¤y ð¶i làm c÷p nhßng vì sß là ng߶i có tác phß¾c và ðÕt ðÕo, dù chßa chÑng Niªt bàn viên mãn nhß Alahán nhßng công nång cüa thi®n nghi®p công ðÑc kia giúp cho sß chï phäi trä kh± báo trong th¶i gian ng¡n.

Sñ giä dÕng hình h² ð¬ d÷a ng߶i ðã ðßa ðªn quä báo th÷ l¤y thân h±. Nªu giä dÕng ð¬ cÑu ng߶i thì không sao, nhßng giä dÕng ð¬ phá ng߶i ¡t b¸ ác báo. Có ng߶i giä dÕng làm ma ð¬ nhát khách qua lÕi trên ð߶ng v¡ng, ho£c ð¬ thñc hi®n nhæng âm mßu ðen t¯i nào khác, ð«u s¨ d÷a làm ngÕ quÖ cô h°n sau khi m¤t thân ng߶i.

Có ng߶i giä tiªng chuµt kêu, mèo g÷i ð¬ h©n hò tà dâm, s¨ ðßþc làm thân mèo thân chuµt · ð¶i sau ðó. Nhßng cûng có ng߶i giä dÕng nhà sß uy nghi ðÕo mÕo ð¬ kiªm s¯ng, ho£c ð¬ l×a gÕt, h÷ s¨ ð÷a thân gì? Dî nhiên nhß thª là có chút chüng tØ làm th¥y tu, nhßng trß¾c hªt ng߶i mà phäi ð÷a ð¸a ngøc, súc sinh, ngÕ quÖ vì lÕm nh§n hình tß¾ng cüa b§c trì gi¾i thanh t¸nh. Chï có b§c trì gi¾i thanh t¸nh m¾i ðßþc quy«n khoác l¤y chiªc y casa cüa ðÑc Ph§t truy«n lÕi. LÕm nh§n hình thÑc này mà tâm h°n ðen t¯i, nh§n l¤y sñ cung kính cúng d߶ng mà nhân ph¦m hoen ¯ không xÑng ðáng, sñ ðau kh± và hèn hÕ là sñ ch¶ ðþi dành cho h÷ · mai sau.

17. PH› BÁNG B‡C THÁNH

(Trích Tång chi Bµ kinh 3B, tr 163)

R°i TÏ kheo kokalika ði ðªn Thª Tôn, ðänh l­ và ng°i xu¯ng mµt bên. kokalika bÕch Thª Tôn:

"BÕch Thª Tôn, sariputta và Moggallana, là ác døc, b¸ ác døc chinh phøc".

"Này Kokalika, ch¾ nói v§y, này Kokalika, ch¾ có nói v§y. Hãy ð¬ tâm t¸nh tín ð¯i v¾i sariputta và Moggallana, hi«n thi®n là sariputta và Moggallana!".

L¥n thÑ hai kokalika bÕch Thª Tôn:

"D¥u Thª Tôn có lòng tin tß·ng, ð¯i v¾i con, sariputta và moggallana là ác døc, b¸ ác døc chinh phøc".

Ba l¥n kokalika công kích, ba l¥n ðÑc Thª Tôn cäi chính.

R°i TÏ kheo kokalika t× ch² ng°i ðÑng d§y, ðänh l­ Thª Tôn, thân bên hæu hß¾ng v« Thª Tôn r°i ra ði. kokalika ra ði không bao lâu, toàn thân n±i lên nhæng hÕt to b¢ng hÕt cäi, r°i l¾n b¢ng hÕt ð§u, l¾n b¢ng hÕt söi, hÕt táo, trái cau, trái dßa (dßa h߶ng), trái dßa chín. R°i chúng b¸ nÑt në, mü và máu chäy ra. TÕi ð¤y kokalika n¢m trên lá chu¯i nhß con cá ån phäi ð° ðµc.

R°i PhÕm Thiên ðµc giác tudu (Tudu là b±n sß cüa Kokalika. khi tudu m®nh chung, ðßþc Thª Tôn nói là chÑng ðßþc Nh¤t lai) hi®n trên hß không nói v¾i không:

"Này Kokalika, hãy ð£t tâm t¸nh tín n½i sariputta và Moggallana. Hi«n thi®n là sariputta và Moggallana!"

"Ngß½i là ai?"

"Ta là ðµc giä PhÕm thiên Tudu".

"Thßa hi«n giä, có phäi hi«n giä là ng߶i ðßþc Thª Tôn công nh§n ðã chÑng B¤t lai. sao ng߶i lÕi ðªn ðây? Phäi chång ng߶i không th§t chÑng B¤t lai?".

PhÕm thiên tudu th¯t lên bài k®:

"Con ng߶i ðßþc sinh ra

v¾i chiªc búa trong mi®ng

Ng߶i ngu nói ði«u x¤u

là tñ chém vào mình

Ai khen ng߶i ðáng chê

ai chê ng߶i ðáng khen

ð«u ch¤t chÑa b¤t hÕnh

do t× mi®ng tÕo thành

và b·i b¤t hÕnh ¤y

nên không ðßþc an lÕc

....

Ai chï trích b§c Thánh

V¾i l¶i, v¾i ác ý.

Träi qua nåm ngàn th¶i

V¾i ð¸a ngøc Nirab

còn thêm ba mß½i sáu

v¾i ngøc Abuda

phäi sanh vào ð¸a ngøc

ch¸u kh± ðau tÕi ð¤y".

R°i TÏ kheo kokalika do chÑng b®nh ¤y m®nh chung và sanh vào ð¸a ngøc sen h°ng (Paduma) vì tâm kh·i ác ý ð¯i v¾i sariputta và Moggallana. R°i PhÕm Thiên Sahampati, sau khi ðêm g¥n mãn, v¾i dung s¡c thù th¡ng chói sáng toàn vùng jetavana hi®n thân trß¾c Thª Tôn ðänh l­ và ðÑng mµt bên, bÕch Thª Tôn, thu§t lÕi sñ ki®n kokalika sinh v« ð¸a ngøc, r°i ðänh l­ biªn m¤t.

R°i Thª Tôn, sau ðêm ðã qua, bäo các TÏ kheo v« vi®c PhÕm Thiên sahampati thu§t lÕi. Mµt TÏ kheo höi Thª Tôn v« th¶i gian cüa ð¸a ngøc Padma. Thª Tôn dùng mµt thí dø ð¬ các TÏ kheo hình dung th¶i gian không th¬ tính k¬ cüa ð¸a ngøc này (xin xem nguyên bän).

NH‡N XÉT:

Kokalika phäi ch¸u mµt b¤t hÕnh l¾n vì ðã phï báng các b§c Thánh, nh¤t là v¸ Thánh này lÕi chính là hai ðÕi ð® tØ cüa ð¤ng Chánh ÐÆng Giác. Ác tâm cüa kokalika n£ng n« ðªn n±i chính Thª Tôn ba l¥n cäi chính mà kokalika vçn không thay ð±i quan ni®m cüa mình. Ác ý ð¯i v¾i hai ðÕi tôn giä sariputta và moggallana ðã khiªn kokalika m¤t hªt thi®n cån, hi®n ð¶i cäm báo b®nh hoÕn d½ dáy, kh¯n kh±. R°i thêm mµt l¥n chính b±n sß cüa kokalika là PhÕm Thiên Tudu, v¸ ðã vào quä v¸, hi®n ðªn khuyên bäo mà kokalika vçn không ð±i quan ni®m lÕi còn chê tudu chßa phäi vào v¸ Thánh. Nhß ng߶i b¸ té xu¯ng h¥m phân không còn mµt ch² sÕch s¨ nào trên ng߶i ð¬ cho ng߶i · trên có th¬ n¡m l¤y kéo lên. Cûng v§y ác tâm cüa kokalika che phü hªt m÷i thi®n cån ð¬ có th¬ ðßþc ng߶i khác cÑu v¾t.

Cu¯i cùng kokalika qua ð¶i và sinh v« ð¸a ngøc paduma v¾i th¶i gian d߶ng nhß vô hÕn. Nhæng v¸ Thánh giäi thoát gi¯ng nhß thØa ruµng m¥u mÞ t¯t tß½i, gieo mµt s¨ ðßþc tråm ngàn, ng߶i gieo hÕt ¾t, s¨ nh§n l¤y muôn ngàn cay ð¡ng, ng߶i tr°ng hÕt lê s¨ nh§n l¤y muôn nghìn th½m ng÷t. kokalika ðã gieo vào thØa ruµng sariputta và moggallana hÕt gi¯ng phï báng, ganh ghét ð¬ r°i phäi nh§n l¤y kh± báo trong hi®n ð¶i bß¾u ghë ðau ð¾n, nh§n l¤y kh± báo trong ð¶i sau tÕi ð¸a ngøc mà sñ ðau kh± muôn vàn l¥n bi thäm h½n không th¬ di­n tä hªt ðßþc.

Sñ phï báng nhæng v¸ Thánh giäi thoát, nhæng v¸ Tång giæ gi¾i thanh t¸nh s¨ ðßa ng߶i này ðªn ð¸a ngøc là ði«u không th¬ tránh khöi. tuy nhiên trong hi®n ð¶i, s¨ b¸ lìa khöi ð¸a v¸ cao sang ð¬ tr· thành th¤p hèn hÕ li®t, ng߶i làm tång s¨ m¤t phß¾c làm tång, ng߶i uy quy«n s¨ bÕi hoÕi danh v÷ng.

Khi chß thiên s¡p m®nh chung t× bö cõi ð¶i ð¬ sinh xu¯ng cõi nhân gian, các v¸ này có nåm tß¾ng x¤u hi®n ra báo trß¾c, trong ðó, h÷ kh·i tâm nhàm chán thiên sÑ hi®n tÕi cüa mình. Chính nghi®p ðã tác ðµng ðªn t§n trong tâm thÑc cüa chúng sanh. Cûng v§y, ng߶i xu¤t gia chþt kh·i tâm nhàm chán ð¸a v¸ làm tång cüa mình, thích s¯ng ð¶i cß sî, có khi tñ bi®n hµ b¢ng nhæng lý l¨ siêu thoát r¢ng ðÕo vßþt ngoài hình tß¾ng tång tøc, r°i c·i áo casa khoác thª y. Phäi biªt tr߶ng hþp này nghi®p ðã xen vào tác ðµng trong vô thÑc. Vì mµt lý do nào ðó, phß¾c làm tång cüa ng߶i này ðã hªt và ý tß·ng b¤t th߶ng kh·i lên. trong nhi«u nguyên nhân m¤t phß¾c làm tång, có mµt nguyên nhân là chï trích, khinh th߶ng, ganh ghét b§c Thánh.

Ng߶i ðang · ð¸a v¸ cao sang, nªu kh·i ba nghi®p b¤t kính ð¯i v¾i b§c Thánh, y s¨ ðánh m¤t ð¸a v¸ cüa mình không lâu ð¬ lui lÕi v¸ trí th¤p kém. Nhæng quä báo n£ng h½n · phía sau khi m®nh chung là ð¸a ngøc, ngÕ quÖ và súc sanh.

Ng߶i phï báng chánh pháp, chï trích b§c Thánh, quä báo ít nh¤t trong hi®n ð¶i là nhæng khuyªt t§t v« mi®ng. Mi®ng méo, sÑt môi, câm, ng÷ng.... là sñ th¬ hi®n cüa nghi®p phï báng này và nhæng kiªp ðßþc làm ng߶i v« sau, h÷ th߶ng b¸ công kích nhøc mÕ chê bai.

Chúng ta d­ m¡c ác nghi®p này trong tr߶ng hþp bênh vñc tôn giáo mình và công kích tôn giáo khác, tôn vinh giáo chü mình và hüy báng giáo chü khác. Có mµt th¶i gian ki tô giáo và H°i giáo công kích nhau k¸ch li®t. Ng߶i ki tô giáo theo sñ xúi giøc cüa euloge (thª kÖ 4) n±i lên công kích mahomet là "tên gian dâm, b¸p bþm và ðÕi ác" là "tay sai cüa quÖ Satan". Ngßþc lÕi sau này, ali ibmhazm (994 - 2026) viªt trong cu¯n "Tôn giáo và Th×a phái" phê bình:

"Chúng ta không nên ngÕc nhiên v« óc mê tín cüa con ng߶i. Nhæng dân tµc ðông ng߶i nh¤t và vån minh nh¤t cûng không thoát khöi t§t mê tín. S¯ tín ð° Kitô giáo nhi«u vô k¬, chï Thßþng ðª m¾i ðªm n±i, và h÷ có th¬ tñ hào r¢ng có nhæng ông vua sáng su¯t, nhæng triªt gia danh tiªng... H÷ tin r¢ng Chúa Kitô chính là ð¤ng sáng tÕo, ðã b¸ qu¤t, bÕt tai, ðóng ðinh lên Th§p tñ giá và trong ba ngày vû trø không có ai làm chü".

Kinh Cñu ¿¾c có nhi«u ði¬m s½ h· khiªn cho gi¾i trí thÑc khoa h÷c sau này m¤t ni«m tin luôn cä Chúa Jésus r¤t cäm ðµng, nhßng ng߶i có ác cäm vçn moi móc ðü ði«u.

Kokalika ðßþc sinh ra v¾i cái búa trong mi®ng, d­ dàng b¤t tín và chï trích m÷i ng߶i. ngay cä khi nghi®p quä bß¾u ghë n±i lên, ðßþc b±n sß t× cõi tr¶i thß½ng xót hi®n ðªn nh¡c nh·, kokalika vçn ph¾t l¶ lÕi còn hÕch sách tÕi sao tudu ðã chÑng B¤t lai còn tr· lÕi ðây, phäi chång ði«u này không ðúng! qua sñ ki®n này chúng ta hi¬u thêm mµt ði«u. Quä v¸ cüa ðÕo Ph§t là nång lñc tñ tÕi ð¯i v¾i sinh tØ, không phäi là sñ gò bó b¡t buµc. Mµt v¸ chÑng B¤t lai có nghîa là không còn b¸ nghi®p lôi kéo ð¬ tr· lÕi cõi ð¶i này, nhßng v¸ này vçn có th¬ tùy nghi®n tr· lÕi làm lþi ích chúng sinh. Cûng v§y, Niªt bàn Alahán là vô sinh, không còn b¸ nghi®p lôi kéo ð¬ th÷ thân trong tam gi¾i, nhßng v¸ này vçn có th¬ tùy nguy®n tr· lÕi làm lþi ích chúng sinh. Niªt bàn không phäi là sñ k«m töa trong khô t¸ch mà phäi là nång lñc ðÕi tñ tÕi nên b§c Alahán có khä ång ði vào sinh tØ hóa ðµ chúng sinh mà kh¡p n½i, ng߶i, ma, phÕm không tìm th¤y d¤u vªt.

Chúng ta chßa thñc chÑng Niªt bàn, theo ngôn t× trong sách v·, chia ðôi Niªt bàn Ti¬u th×a ÐÕi th×a, r°i bênh vñc Niªt bàn này, công kích Niªt bàn kia, không ng¶ ðó là gây tÕo mµt b¤t hÕnh l¾n cho mai sau mà B° tát long Th÷ ðã cänh cáo:

"... vì công kích quä v¸ Alahán, kë này b¸ ð÷a vào ð¸a ngøc". Chúng ta th߶ng ðµc tôn n½i cá nhân mình, chü thuyªt mình ði theo, tôn giáo mình quy hß¾ng, giáo chü mình phøng th¶, tông phái mình ch÷n lña ð¬ r°i công kích sÕch s¨ m÷i phe nhóm khác. Chiªn tranh tàn kh¯c máu ð± th¸t r½i cûng chï vì khuynh hß¾ng ðµc tôn sai l¥m này. Biªt bao nhiêu tri«u ðÕi ðã qua trong l¸ch sØ, càng công kích ch² d· cüa tri«u ðÕi trß¾c ch×ng nào thì h÷ càng vi phÕm sai l¥m nhi«u h½n ð¸ch thü cüa h÷ nhi«u ch×ng n¤y. Nhßng s· dî chúng ta thích công kích h½n ca ngþi chï vì chúng ta có cäm tß·ng kë khác b¸ ngã quÜ tÑc là chúng ta vinh quang h½n, tài giöi h½n, chúng ta th¤y ðßþc cái d· cüa ng߶i khác tÑc là chúng ta giöi h½n h÷(!). Vì nghî v§y nên chúng ta chï trích th߶ng xuyên. Mu¯n m£t mình ð©p b¢ng cách bôi nh÷ lên m£t ng߶i khác mà không biªt tñ sØa soÕn lÕi chính mình, mu¯n tông phái mình n±i b§t b¢ng cách chê bai tông phái khác mà không biªt hoàn thi®n lÕi chính tông phái mình.

Ph§t dÕy chúng ta phäi biªt ¦n ác dß½ng thi®n ð×ng bêu cái x¤u cüa ng߶i ra, chï nên ðßa cái t¯t cüa h÷ ra mà thôi. Lòng t× bi không ð¬ cho chúng ta th¤y ng߶i khác m¤t danh dñ.

Tuy nhiên ði«u này không nên c¯ ch¤p mµt chi«u. R°i mµt ngày ð©p tr¶i nào ðó, ng߶i anh em cüa chúng ta mu¯n ðªn th÷ giáo v¾i mµt ông ðÕo có nhi«u quy«n nång phép lÕ, tñ xßng là Ph§t xu¤t thª, là giáo chü ra ð¶i, phong thánh cho ng߶i này ng߶i kia... nªu chúng ta không k¸p th¶i ngån ch£n chï trích ð¬ cho ng߶i anh em chúng ta lÕc vào ð߶ng tà, chúng ta cûng có l²i l¾n.

"Không khen ng߶i ðáng chê

không chê ng߶i ðáng khen".

Уt ngßþc v¤n ð« phï báng, nªu tán thán b§c thánh s¨ ðßa ðªn quä báo ra sao?

Thiên gi¾i, vinh quang và hÕnh phúc là sñ ch¶ ðþi dành cho nhæng ng߶i kh·i tâm t¸nh tín và tán thán ð¯i v¾i b§c thánh. Nªu chúng ta kính tr÷ng ai v« ßu ði¬m nào, chúng ta s¨ thành tñu v« ßu ði¬m ðó.

Nªu chúng ta kính tr÷ng thánh francisco b·i nhân cách nghèo nàn ð½n giän, b·i lòng thß½ng yêu phøng sñ m÷i ng߶i, chúng ta s¨ d¥n d¥n tr· nên thành tñu nhæng nhân cách ðó.

S· dî chúng ta khát khao sñ giäi thoát trong khi chúng ta chßa t×ng nªm qua mùi v¸ giäi thoát, b·i vì trong quá khÑ, có mµt b§c thánh giäi thoát nào ðó ðã làm cho chúng ta kính phøc. Sñ kính phøc phong cách, oai nghi, dung mÕo, tâm h°n cüa v¸ thánh giäi thoát ðã ß½m thành ni«m khát khao giäi thoát cho chính ta ð¬ r°i ð¶i này, chúng ta ch¤p nh§n bao nhiêu khó nh÷c, bao nhiêu gi¾i c¤m và tiªn tu thi«n ð¸nh mãi mãi.

18. tu T‡P T» TÂM.

(Trích Tång chi Bµ kinh 3a, tr 146)

T»:

Nhß v¥y tôi nghe mµt th¶i Thª Tôn trú · Sàvathi, tÕi Jetavana, khu v߶n ông Anàthapindika. TÕi ð¤y, Thª Tôn g÷i các TÏ kheo.

"Này các TÏ kheo!"

Thßa vâng, bÕch Thª Tôn!"

"V¾i T× tâm giäi thoát, này các TÏ kheo, Ðßþc sØ døng, ðßþc tu t§p, ðßþc làm sung mãn, ðßþc làm nhß c² xe ðßþc làm nhß cån cÑ ð¸a, ðßþc tùy trú, ðßþc tích t§p, ðßþc khéo tác thành, sñ ch¶ ðþi là tám lþi ích. Thª nào là tám?

"Ngü ðßþc an lÕc, d§y ðßþc an lÕc, không th¤y ác mµng, ðßþc ng߶i ái mµ, ðßþc phi nhân ái mµ, chß thiên hµ trì, lØa hay thu¯c ðµc hay kiªm không gia hÕi, nªu không thông ðÕt thßþng v¸ s¨ ðÕt ðßþc PhÕm thiên gi¾i. V¾i T× tâm giäi thoát... sñ ch¶ ðþi là có tám lþi ích này.

Ai tu t§p T× tâm.

Vô lßþng, th߶ng Ñc ni®m

Các kiªt sØ yªu d¥n

Th¤y ðßþc sanh y di®t

V¾i tâm không ác ðµc

T× m¦n mµt chúng sanh

Do v§y v¸ ¤y thành

B§c thu¥n nh¤t chí thi®n

V¾i tâm ý t× m¦n

Яi v¾i m÷i chúng sanh

B§c Thánh khéo thñc hi®n

Nhi«u công ðÑc t¯t lành

Sau khi ðã chinh phøc

R¤t ðông ðäo loài ng߶i

Các ¦n sî, vua chúa

Theo nghi l­ tª tñ

L­ tª ngña tª ng߶i

L­ u¯ng nß¾c th¡ng tr§n

L­ ném c¥u may rüi

L­ rút lui khóa cØa

Không ðßþc ph¥n m߶i sáu

B§c khéo tu T× tâm

Nhß ánh sáng m£t trång

Яi v¾i các qu¥n sanh

Không giªt không bäo giªt

Không th¡ng, không bäo th¡ng

T× tâm m÷i chúng sanh

Không h§n thù v¾i ai".

NH‡N XÉT

Ph§t cho biªt nªu ng߶i tu t§p T× tâm mµt cách thu¥n thøc s¨ ðÕt ðßþc tám lþi ích. Trß¾c hªt chúng ta ð¸nh nghîa T× tâm là gì.

T× tâm là lòng thß½ng yêu không ði«u ki®n. Thông th߶ng chúng ta thß½ng yêu ai vì ng߶i ðó có sñ tß½ng quan nào v¾i mình. Ho£c h÷ là cha, là m©, là anh ch¸, bà con, thân quyªn... ho£c h÷ là bÕn bè ð¯i xØ ßu ái v¾i mình, và ð§m ðà tha thiªt h½n cä nªu h÷ là tình nhân hay vþ ch°ng v¾i mình. Lòng thß½ng yêu cüa chúng sinh ðßþc chi ph¯i thúc ð¦y b·i nghi®p nó có ði«u ki®n hÆn hoi. Chúng ta thß½ng yêu cha m© vì ng߶i ðã nuôi n¤ng sinh dßÞng sån sóc cho chúng ta t× th½ ¤u, và có khi còn ð¬ lÕi cä gia tài sñ sän v« sau. Chúng ta thß½ng yêu bÕn bè vì h÷ ðáp Ñng nhæng nhu c¥u giao tiªp vui ch½i, ðÞ ð¥n qua lÕi v¾i chúng ta, chúng ta thß½ng yêu tình nhân vì h÷ ðem lÕi cho chúng ta khoái lÕc cüa nhøc døc; chúng ta thß½ng yêu con cái vì chúng nó là sñ kéo dài hình änh, tên tu±i, dòng h÷ cüa chúng ta · lÕi v¾i cuµc ð¶i khi chúng ta ðã nh¡m m¡t.

Tình thß½ng có ði«u ki®n nhß thª, b¸ chi ph¯i b·i nghi®p nhß thª luôn luôn kéo theo ô nhi­m, b¤t an và phi«n ðµng. Nó luôn luôn ðòi höi sñ ðáp Ñng tr· v« cho tñ ngã. Nªu không ðßþc ðáp Ñng tr· lÕi, tình thß½ng s¨ biªn m¤t và ðôi khi s¨ ðßþc thay thª v¾i thù h§n. L¸ch sØ ðã chÑng minh và ti¬u thuyªt ðã di­n tä khá nhi«u v« loÕi tình thß½ng có ði«u ki®n này v¾i kªt quä sau cùng là sñ chiªm ch² cüa thù h§n. Tình thß½ng có ði«u ki®n ràng buµc nhau, là sñ ðòi höi nhau. cha m© thß½ng con cûng vçn ðòi höi mµt sñ hiªu ð¬ tr· lÕi, con thß½ng cha m© cûng vçn ðòi höi sñ chåm sóc chu ðáo. Vþ ch°ng thß½ng nhau cûng vçn ðòi höi sñ cung phøng v« xác th¸t. Có khi chï vì không thöa mãn nhøc døc, h÷ sÇn sàng ngoÕi tình và bö nhau. Tình thß½ng yêu nhß thª không phäi là T× tâm ðßþc Ph§t tán thán.

1. * Mu¯n biªt T× tâm này là gì, bÕn hãy hß¾ng tâm ðªn b¤t cÑ mµt chúng sinh nào. Không có chút liên quan gì v¾i mình và tác ý kh·i lên lòng yêu mªn ð¯i v¾i chúng sanh ðó trong lòng yêu mªn hß¾ng v« chúng sanh ðó, bÕn không nghe lòng mình ðòi höi n½i h÷ b¤t cÑ sñ ðáp Ñng nào, cûng không c¥n h÷ biªt r¢ng bÕn ðang thß½ng mªn h÷. Chï mµt sñ thß½ng yêu trìu mªn, ßu ái, chÑa chan th¡m thiªt cüa bÕn dành cho h÷ mµt cách thu¥n khiªt vô nhi­m mà thôi.

2. * R°i bÕn hß¾ng tâm ðªn nhæng ng߶i quen biªt trong cuµc ð¶i mà t× lâu bÕn vçn ph¾t l¶ ð¯i xØ h¶i hþt v¾i h÷, ð¬ chan rãi lòng thß½ng mªn v¾i h÷.

3. * R°i bÕn hß¾ng tâm ðªn t×ng ng߶i t× lâu ác cäm v¾i bÕn, ho£c ðã mßu hÕi bÕn. Phäi kh·i tâm h÷ chân thành bình ðÆng nhß nhæng chúng sanh khác. ThoÕt ð¥u bÕn s¨ nghe tình thß½ng m¾i này ðøng chÕm v¾i ni«m thù h§n b¤y lâu, nhßng sau này giây phút tïnh gi¤c, ni«m thù h§n cû s¨ tan ð¬ nh߶ng ch² cho tình thß½ng ngñ tr¸.

4. * R°i bÕn hß¾ng tâm ðªn nhæng thú v§t l¾n, nhæng côn trùng nhö, nhæng ngÕ quÖ vô hình, nhæng chúng sanh · ð¸a ngøc. khi kh·i tâm thß½ng mªn nhæng chúng sanh b¤t hÕnh này, li«n ðó có ni«m xót xa thß½ng hÕi kèm theo. T× ðã sinh ra bi. Thß½ng yêu ðã sinh ra thß½ng xót.

T× là thß½ng yêu m÷i loài mµt cách bình ðÆng không ði«u ki®n.

Bi là thß½ng xót khi th¤y chúng sanh ðau kh±.

5. * R°i bÕn lÕi tâm nguy®n r¢ng b¤t cÑ n½i nào có sñ hi®n di®n cüa chúng sinh, n½i ðó có tình thß½ng cüa bÕn ban phát. B²ng nhiên mµt cách không c¯ ý bÕn th¤y lòng t× bi cüa mình trùm phü vô hÕn trong pháp gi¾i.

Nªu m¾i ban ð¥u chúng ta quán tß·ng T× tâm trùm kh¡p vô lßþng, T× tâm này chï có chi«u rµng mà không có chi«u sâu. Phäi ði qua nåm giai ðoÕn v×a k¬, T× tâm ðó m¾i có ð¥y ðü b« sâu và b« rµng.

Th߶ng xuyên chan rãi lòng thß½ng yêu nhß v§y - tu t§p T× tâm - cho ðªn thu¥n thøc, sung mãn nhß c² xe, nhß cån cÑ ð¸a, ng߶i này thành tñu tám lþi ích.

- Ngü, thÑc thì ðßþc yên vui, không có ác mµng.

- Ðßþc ng߶i yêu mªn, phi nh½n ái mµ.

Ði«u này d­ hi¬u vì T× tâm lan töa tñ nhiên cäm Ñng v¾i tâm chúng sanh nh¤t là các loài phi nhân th¤y ðßþc tâm ng߶i, chúng s¨ mªn mµ ng߶i nào có T× tâm lan töa nhß v§y.

- Ðßþc chß thiên hµ trì.

Nhæng thiên tØ là nhæng v¸ ðã t×ng vun b°i T× tâm nhi«u ð¶i, tích lûy thi®n cån nhi«u kiªp nên r¤t quý mªn nhæng chúng sanh ði theo con ð߶ng cao cä này. V¾i nång lñc cüa thiên gi¾i h÷ s¨ thü hµ gìn giæ ai tu t§p T× tâm thoát khöi nhæng chß¾ng nÕn trên ð߶ng tu, bäo v® sñ tu t§p v¸ này ðªn viên mãn.

- LØa, thu¯c ðµc, ðao kiªm không gia hÕi. Thu¯c ðµc ðây bao g°m nhæng ðµc trùng nhß r¡n, rªt, bò cÕp.... Nhæng hi¬m nÕn trên ðây cäm Ñng v¾i tâm ác ðµc, không cäm Ñng v¾i T× tâm. Có th¬ trong quá khÑ v¸ này ðã t×ng tÕo nghi®p ðáng b¸ quä báo lØa, ðao, ðµc dßþc, nhßng v¾i ð¶i này tu t§p T× tâm thu¥n thøc, quä báo kia ðßþc hóa giäi qua hình thÑc khác nh© h½n.

- Nªu không chÑng quä Thánh s¨ sinh v« cõi tr¶i phÕm thiên.

Cõi tr¶i phÕm thiên dành cho nhæng chúng sanh tu t§p sung mãn T× tâm và giæ gìn phÕm hÕnh, ð°ng th¶i có s· ð¡c trong thi«n ð¸nh.

- tu t§p T× tâm trþ giúp r¤t nhi«u cho thi«n ð¸nh giäi thoát.

"Các kiªt sØ yªu d¥n

Th¤y ðßþc sanh y di®t"

Tu t§p T× tâm có công nång phá d¥n các kiªt sØ che tâm. Kiªt sØ tan ðªn ðâu, Thánh v¸ tång ðªn ðó, cho ðªn t§n cùng thì sanh y ð«u ch¤m dÑt, ðßþc viên mãn Niªt Bàn.

Th¬ Niªt Bàn là th¬ cüa ÐÕi bi (Kinh ÐÕi Bát Niªt Bàn, h® Ph§t giáo phát tri¬n). Thª nên ai gieo nhân ðÕi bi s¨ ðßþc quä Niªt Bàn. Và khi ðã thành tñu Niªt Bàn tÑc là viên mãn ÐÕi bi và th¡ng trí, v¸ này s¨ ra vào tam gi¾i hóa ðµ chúng sanh mà không ai th¤y ðßþc d¤u vªt.

Vì sao tu t§p T× tâm có công ðÑc nhß v§y?

Nhß chúng ta ðã phân bi®t giæa phß¾c và ðÑc.

Phß¾c là do lþi ích chúng sanh.

ÐÑc là do cái t¯t cüa tñ tâm.

Tu t§p T× tâm tÑc là tång trß·ng ðÑc bên trong. ÐÑc là cµi g¯c væng b«n cho m÷i phß¾c nghi®p bên ngoài, là v¯n liªng ð¬ tñu thành vô lßþng công hÕnh khác. Ng߶i thu¥n thøc T× tâm là ng߶i ðã có sÇn kho tàng vô giá, công ðÑc cüa T× tâm ðü sÑc phá tan d¥n các kiªt sØ, trþ duyên l¾n lao cho thi«n ð¸nh giäi thoát.

Trong Pháp Cú truy®n tích có thu§t, mµt s¯ TÏ kheo · trong r×ng tu t§p b¸ các th¥n cày phá phách không yên. Ph§t dÕy các v¸ kh·i T× tâm ð¯i v¾i chúng sinh. sau ðó, chß thiên ðã hµ trì sñ yên ±n cho các v¸ tiªn tu.

Lòng T× cäm Ñng sñ h² trþ cüa chß thiên, hi®u quä h½n l¶i c¥u nguy®n t× mµt tâm h°n ích kÖ. Kë ích kÖ mu¯n ðßþc sñ h² trþ cüa chß thiên b¢ng l¶i c¥u nguy®n, vçn không thành tñu b¢ng mµt ng߶i chan rãi T× tâm cho t¤t cä chúng sinh.

B·i hai cách thÑc, mµt ng߶i s¨ giúp ðÞ kë khác.

Ho£c do lý trí phân bi®t thi®n ác, nên ng߶i này c¯ g¡ng làm ði«u thi®n, tránh ði«u ác.

Ho£c do T× tâm thß½ng yêu chúng sinh, nên ng߶i này c¯ g¡ng hy sinh giúp ðÞ cho kë khác.

Nhßng trong hai tr߶ng hþp tác thi®n nhß v§y, mµt do lý trí, mµt do T× tâm, thì hành vi b·i T× tâm vçn làm tß½i mát lòng ng߶i h½n cä. Chúng ta không phü nh§n vai trò quan tr÷ng cüa lý trí trong vi®c phân bi®t thi®n ác, nhßng cûng c¥n có T× tâm nhß dòng su¯i trong mát mùa hè, nhß tia n¡ng ¤m áp mùa xuân mµt cách tñ nhiên thoäi mái. Ng߶i thu¥n lý trí s¨ ð¯i xØ t¯t v¾i m÷i ng߶i nhßng vçn có vë khô khan cÑng cöi. Còn ng߶i thu¥n thøc T× tâm s¨ ð¯i xØ t¯t v¾i t¤t cä m÷i ng߶i trong vë bao dung ßu ái, và ai cûng thích tr߶ng hþp thÑ hai này.

19. khinh B›

(Trích pháp cú truy®n trích, tr 81)

Mµt ng߶i mang b®nh cùi, b¸ m÷i ng߶i ghê t·m xa lánh, nghe oai danh cüa ðÑc Ph§t ðÕi t×, ông tìm ðªn. trong mµt th¶i nghe pháp, ông ð¡c quä tu Ðà Hoàn. Nhßng b¤t hÕnh thay, lúc tr· v«, ông b¸ mµt con ngña húc vào ng߶i và ngã ra chªt. Các TÏ kheo ðem chuy®n này höi ðÑc Ph§t và ðßþc giäi thích r¢ng. V¸ ¤y mang b®nh cùi vì trong mµt ti«n kiªp ðã có l¥n nh± nß¾c miªng vào mµt v¸ Ph§t ðµc giác, b¸ ngña húc chªt vì ðã giªt mµt cô gái giang h°.

NH‡N XÉT:

Vào ð¥u thª kÖ này, bên MÛ xu¤t hi®n, mµt bác sî kÏ lÕ, làm ch¤n ðµng dß lu§n trong mµt lúc lâu, ðó là bác sî edgar Casey. edgar casey t¯t nghi®p b¢ng c¤p Tây y hÆn hòi, nhßng ít khi ông ch¦n ðoán nguyên nhân b®nh t§t b¢ng nhæng phß½ng pháp cüa y h÷c hi®n ðÕi, trái lÕi, ông ðã tìm nguyên nhân b®nh t§t b¢ng cách nh§p ð¸nh dùng th¥n nhãn truy tìm ác nghi®p trong quá khÑ cüa b®nh nhân. Ông là ng߶i theo Kitô giáo nhßng có khä nång tâm linh phi th߶ng nhß nhæng ðÕo sî „n е. Ông có th¬ soi th¤u nhæng tác nghi®p r¤t xa cüa ng߶i khác t× nhæng ð¶i s¯ng cách ðây h¢ng vÕn nåm. Nhæng ði«u ông tìm th¤y có vë xa lÕ v¾i ng߶i Kitô giáo, nhßng lÕi r¤t g¥n gûi v¾i tín 𰠄n е và Ph§t giáo. Nhæng nguyên nhân cüa b®nh hoÕn luôn luôn xu¤t phát t× mµt ác nghi®p trong quá khÑ. Ng߶i thiªu máu vì ðã t×ng dñ vào chiªn tr§n làm ð± máu nhi«u ng߶i. Ng߶i mù m¡t vì ðã t×ng dùi thüng m¡t cüa nhæng tµi nhân, ng߶i m¡c b®nh ð°ng tính (homosexual) vì ðã t×ng v¨ tranh hài hß¾c châm biªm nhæng kë ð°ng tính khác (theo many mansions, edgar Casey) Ng߶i không ðÑng ðßþc vì phá ð߶ng tháo c¥u n½i công cµng. Ng߶i b¸ ph±ng vì t×ng trøng luµc chúng sinh... Nói chung nhæng ðau ð¾n v« b®nh hoÕn mà chúng ta phäi ch¸u ðñng ð«u là phän ánh nhæng ðau kh± mà chúng ta ðã gây ra cho kë khác, v§t khác.

E.Casey không ð« c§p t¾i ð¸a ngøc và thiên ð߶ng, súc sinh hay ngÕ quÖ, ông chï nói t¾i nhæng kiªp làm ng߶i. Có l¨ ông ngÕi nói quá rµng v« siêu hình chßa thích hþp v¾i ng߶i Tây phß½ng Thiên chúa giáo. ông ðã soi kiªp cho hai mß½i låm ngàn tr߶ng hþp và m²i tr߶ng hþp ð«u lßu lÕi h° s½. Nªu có ði«u ki®n, bÕn nên tìm ð÷c trñc tiªp các tài li®u này, và s¨ tìm th¤y nhi«u kinh nghi®m v« ð߶ng ði cüa Nhân Quä Nghi®p báo. sau khi tìm th¤y nguyên nhân cüa nhæng b®nh, E.Casey ð«u khuyên b®nh nhân thay ð±i gÕn l÷c nµi tâm mình cho thu¥n thi®n, yêu thß½ng và giúp ðÞ m÷i ng߶i. Công ðÑc cüa thi®n tâm và phß¾c lñc cüa thi®n nghi®p s¨ thay ð±i tình trÕng sÑc khöe cüa h÷ khä quan h½n. Quä nhiên khi làm theo l¶i khuyên này, b®nh hoÕn cüa h÷ ð«u chuy¬n biªn. Nhßng ông cûng cho biªt b®nh nào có th¬ hªt hÆn và b®nh nào không th¬ hªt hÆn dù có c¯ g¡ng gia tång phß¾c nghi®p trong hi®n tÕi, b·i vì ð¸nh nghi®p quá n£ng.

Riêng ng߶i b®nh cùi ðßþc dçn ra trong ðây ðã b¡t ð¥u b¢ng mµt nguyên nhân tâm lý: khinh bï mµt v¸ Ph§t ðµc giác b¢ng hành vi nh± nß¾c b÷t vào v¸ này.

Ph§t еc giác là nhæng v¸ ra ð¶i không g£p Ph§t, không g£p thi®n tri thÑc, nhßng có sÑc huân tu t× quá khÑ r¤t mãnh li®t và thu¥n thøc, ð¶i này ðü sÑc tñ tu ðßþc viên mãn ðÕo quä Niªt bàn. N½i quä v¸ Niªt bàn này không sai khác v¾i các v¸ Alahán, vô minh l§u ho£c ð«u hªt sÕch, tam minh løc thông ð«u thành tñu, không còn mµt sÑc mÕnh nào lôi kéo v¸ này vào tam gi¾i tr× khi chính v¸ này tñ nguy®n tr· lÕi ð¬ giáo hóa chúng sinh. Nhßng v¸ еc giác Ph§t ðßþc tán thán nhi«u h½n b·i không c¥n sñ hß¾ng dçn nhß thanh vån, Alahán. Công ðÑc quá khÑ ð¬ v¸ này tñ ði mµt mình.

Hành vi phï nh± vào v¸ еc giác Ph§t s¨ ðßa ðªn quä báo nåm tråm ð¶i mang b®nh hüi. B®nh hüi là loÕi b®nh làm m÷i ng߶i ghê t·m lánh xa. Ghê t·m vì sþ lây và ghê t·m vì sñ l· lói kÏ d¸ cüa nó.

Ghê t·m xa lánh là hình thÑc cüa sñ khinh bï, tµt ðµ cüa sñ khinh bï. Sñ khinh bï b§c thánh thi®n ðã ðem lÕi quä báo ghê t·m xa lánh cho kë này. Nªu khinh bï ng߶i phàm phu, quä báo chï b¸ th¤p hèn khinh bï tr· lÕi, không ðªn n±i b¸ b®nh cùi, b¸ m÷i ng߶i ghê t·m xa lánh nhß thª.

Có khi chúng ta không khinh bï phï nh± b§c thánh, nhßng v¸ sñ tñ kiêu n½i dòng tµc, gia thª, danh v÷ng chúng ta su¯t ð¶i khinh bï nhæng t¥ng l¾p khác, ð¯i xØ h¤t hüi t® bÕc v¾i nhæng giai c¤p khác. Quä báo cûng tß½ng tñ s¨ xäy ð¤n b¢ng sñ nghèo khó th¤p hèn, b®nh hoÕn l· lói, nÑt në, h¯i hám ð¬ m÷i ng߶i phäi ghê t·m lánh xa.

Mu¯n hóa giäi ác nghi®p này, chúng ta phäi hß¾ng tâm v« ðÑc Ph§t mà kh·i lên ni«m tôn kính vô biên. L¥n lßþt chúng ta hß¾ng tâm v« chß v¸ B° tát Alahán v¾i tâm tôn kính tµt ðµ nhß v§y. Chúng ta lÕi tâm nguy®n cung kính thß½ng yêu ð¯i v¾i t¤t cä chúng sinh. M²i khi nhìn th¤y b¤t cÑ ai trong ngày, ð«u phát kh·i ni«m cung kính ðªn v¾i h÷. HÕnh tu này g÷i là ph± kïnh, cung kính t¤t cä. khi hÕnh ph± kïnh này thu¥n thøc, tâm cung kính sung mãn thì ác nghi®p cüa sñ khinh bï b¡t ð¥u b¸ ð¦y lui. B®nh hoÕn s¨ chuy¬n biªn d¥n ð¬ ði ðªn bình phøc.

HÕnh ph± kïnh cûng gi¯ng nhß t× bi, phäi b¡t ð¥u b¢ng sñ tñ kÖ ám th¸ r°i d¥n d¥n m¾i thu¥n thøc tr· thành su¯i ngu°n tuôn trào tñ nhiên vô t§n. khi ng°i n½i v¡ng vë, tâm chúng ta tñ nh¡c nh· r¢ng.

"T¤t cä m÷i chúng sinh ð«u là nhæng ng߶i tôi thß½ng yêu và kính tr÷ng".

Ho£c khi ði vào n½i ðông ng߶i, n½i thßa ng߶i, nhìn th¤y h÷, chúng ta li«n kh·i tâm r¢ng.

"Ðây là nhæng ng߶i tôi hªt lòng thß½ng yêu và kính tr÷ng".

Phäi th߶ng xuyên hu¤n t§p nh¡c nh· nhß v§y mãi, chúng ta s¨ thành tñu hÕnh ph± kïnh và t× bi.

Vì ðã giªt mµt cô gái giang h° nên ð¶i này b¸ ngña húc chªt. Ði«u này d­ hi¬u, và có th¬ chính con ngña ðó là h§u thân cüa cô gái giang h° nào chång?

Tuy nhiên, do mµt duyên ð£c bi®t nào không ðßþc Thª Tôn giäi thích, ông g£p Thª Tôn ð¬ ðßþc chÑng quä tu Ðà Hoàn. — quä v¸ tu Ðà Hoàn này, mµt chúng sinh không còn ð÷a vào ba ác ðÕo næa, ho£c h÷ sinh thiên, ho£c h÷ sinh làm ng߶i, mi­n sao qua vài nghìn nåm. Có th¬ cä vÕn nåm nhi«u l¥n sinh lÕi cõi ng߶i s¨ chÑng Niªt bàn viên mãn. Dî nhiên không phäi vô c¾ ông ðßþc nhân duyên ngµ ðÕo nhß thª. Nªu không nh¶ sñ hóa khéo léo nào ðó, nªu ông không h¯i cäi tha thiªt t× hành vi khinh bï kia, nªu ông ðã không qui hß¾ng mµt v¸ thánh nào, thì ð¶i này ông không th¬ g£p Ph§t nghe pháp và l÷t và dòng thánh (Nh§p lßu).

20. Vû K¸ch

(Trích Tß½ng ¿ng Bµ kinh 4, tr 307)

Mµt th¶i Thª Tôn trú · rajagaha (Vß½ng Xá) tÕi Trúc Lâm, ch² nuôi dßÞng các con sóc.

R°i Talaputa, nhà vû k¸ch sß (Natagàmani) ði ðªn Thª Tôn. sau khi ðªn, ðänh l­ Thª Tôn r°i ng°i xu¯ng mµt bên, bÕch Thª Tôn:

- "Con ðßþc nghe, bÕch Thª Tôn, các v¸ ðÕo sß nói v« các nhà vû k¸ch, nói r¢ng: "Ai là nhà vû k¸ch trên sân kh¤u giæa k¸ch tr߶ng v¾i các ði®u bµ giä sñ th§t, làm qu¥n chúng vui c߶i thích thú, ng߶i này sau khi thân hoÕi mÕng chung s¨ sinh cµng trú v¾i chß thiên hay c߶i (Pahasa deva). — ðây Thª Tôn nói nhß thª nào?".

"Thôi v×a r°i, này thôn trß·ng, hãy d×ng · ðây, ch¾ có höi ta v« ði«u này!

Ba l¥n vû k¸ch sß talaputa höi, ba l¥n Thª Tôn t× ch¯i trä l¶i. Cu¯i cùng Thª Tôn bäo:

"Th§t sñ ta ðã không ch¤p nh§n trä l¶i. tuy v§y, ta s¨ trä l¶i ??"

- "Này thôn trß·ng, ð¯i v¾i nhæng loÕi hæu tình t× trß¾c chßa ðoÕn tr× tham, sân, si, còn b¸ tham sân si trói buµc, nªu nhà vû k¸ch trên sân kh¤u hay trong k¸ch tr߶ng, t§p trung nhæng pháp h¤p dçn khiªn tham sân si cüa h÷ tång th¸nh. Ng߶i ¤y tñ mình ð¡m say, phóng d§t, cûng làm ng߶i khác ð¡m say phóng d§t, sau khi thân hoÕi mÕng chung b¸ sinh trong ð¸a ngøc Hý tiªu (pahaso). Còn ng߶i chï c¥n có tà kiªn r¢ng ng߶i vû k¸ch làm qu¥n chúng vui c߶i thích thú s¨ ðßþc sinh thiên, ta nói r¢ng kë tà kiªn ¤y chï có mµt trong hai sinh thú: ð¸a ngøc và súc sinh".

Khi nghe nhß v§y, vû k¸ch sß talaputa phát khóc, l® ð¥m ðìa.

"Chính vì v§y mà lúc ð¥u ta t× ch¯i trä l¶i câu höi cüa ông".

"BÕch Thª Tôn, con khóc không phäi vì Thª Tôn ðã nói nhß v§y, nhßng bÕch Thª Tôn, vì con b¸ các ðÕo sß, các t± sß vû k¸ch th¶i trß¾c l×a d¯i con, d¯i trá con trong cä th¶i gian dài.

"Th§t là vi di®u, bÕch Thª Tôn, nhß ng߶i dñng ðÑng lÕi nhæng gì b¸ quång ngã xu¯ng, ph½i bày nhæng gì b¸ che kín, chï ð߶ng cho kë b¸ lÕc hß¾ng, ðem ðèn sáng vào trong bóng t¯i ð¬ nhæng ai có m¡t có th¬ th¤y s¡c. Cûng v§y, chánh pháp ðã ðßþc Thª Tôn dùng nhi«u phß½ng ti®n trình bày giäi thích. BÕch Thª Tôn, con nay xin quy y Ph§t, Pháp và Chúng Tång. mong Thª Tôn cho con ðßþc xu¤t gia v¾i Thª Tôn, và ðßþc th÷ ðÕi gi¾i".

Thª Tôn ch¤p nh§n. Th÷ ðÕi gi¾i không bao lâu, tôn giä talaputa chuyên c¥n tinh t¤n và tr· thành mµt v¸ Alahán næa.

NH‡N XÉT

Ð߶ng ði cüa Nhân Quä Nghi®p báo r¤t là tª nh¸ và phÑc tÕp, nªu không suy xét m÷i khía cÕnh cüa v¤n ð«, r¤t d­ b¸ l¥m lçn. T± sß cüa môn vû k¸ch ðã dña vào lu§t Nhân Quä ð¬ an üi nhæng ng߶i theo môn ngh® thu§t sân kh¤u r¢ng làm cho qu¥n chúng vui c߶i thích thú s¨ ðßþc sinh thiên. Nhßng ðÑc Ph§t ðã nhìn th¤u su¯t v¤n ð« ð¬ chï ra r¢ng nªu môn ngh® thu§t sân kh¤u ðó làm tång th¸nh tham sân si cüa qu¥n chúng, quä báo ch¶ ðþi là ð¸a ngøc hý tiªu. Th߶ng thì tâm tình cüa qu¥n chúng d­ b¸ änh hß·ng hß¾ng dçn, ít ai có khä nång tñ chü trß¾c sñ h¤p dçn cüa ngh® thu§t ð¬ phê phán nó. Nhæng phim änh ð¤u tranh tàn bÕo, rùng rþn, nhæng ng߶i hùng ðánh hay giªt giöi.... ðã änh hß·ng mÕnh m¨ vào tâm h°n bao nhiêu thanh thiªu niên ð¬ gây cho h÷ sñ sôi søc, dã man, hång say và hiªu chiªn. V¤n ð« không d×ng ngang ðó! Các thanh thiªu niên b¸ phim änh kích ðµng, mu¯n mình tr· thành ng߶i hùng cüa th¶i ðÕi, ðã kªt bè t§p nhóm ðánh ð¤u, chém giªt nhau túi bøi. Nhæng khu ph¯ ðông ng߶i v¾i ngõ hëm quanh co · các thành ph¯ th¸ xã ð«u ðã t×ng b¸ tình trÕng h²n loÕn nhß v§y t mµt th¶i gian khá dài. Ъn 30/4/2026 tình trÕng h²n loÕn m¾i l¡ng d¸u. Cä nhæng nß¾c phß½ng Tây cûng báo ðµng v« tình hình thiªu niên phÕm pháp. Có ðÑa bé ðã thän nhiên giªt bÕn mình, khi ðßþc höi cung chï trä l¶i vön v©n r¢ng thØ xem giªt ng߶i có khó không!

T® h½n cä là nhæng phim änh khiêu dâm. Kë làm phim ðã bán ðÑng lß½ng tâm cüa mình, dñng nhæng cänh dâm døc thô bï tr½ tr¨n ð¬ thu vào ¯ng kính. Phß½ng ti®n video cassette hi®n nay tr· nên thu§n lþi cho vi®c chiªu phim khiêu dâm lén lút, làm bång hoÕi tâm h°n cüa bao nhiêu ng߶i. tham døc cüa con ng߶i v¯n ðã ð¥y tràn, gi¶ ðây còn ðßþc kích thích mãnh li®t. Và khi lòng tham døc sôi søc thì không có tµi l²i nào kë ¤y t× ch¯i, m÷i luân th߶ng ðÕo lý s¨ b¸ phá vÞ!

Nhæng k¸ch bän tình yêu lãng mÕn, nhæng khúc hát ân tình say ð¡m ðã vùi trái tim ai t bâng khuâng m½ mµng. khi kh¯i tình si hi®n hæu thì m£t tr¶i trí tu® b¸ khu¤t che u ám. Sñ cao thßþng cüa con ng߶i phäi v¡ng m£t khi nhæng tình cäm v¸ kÖ chiªm ch². H½n phân næa nhæng thi ph¦m, nhÕc ph¦m cüa nhân loÕi chï ð¬ nói v« tình yêu.

Có th¬ bÕn trách tôi quá kh¡t khe v¾i quan h® tình yêu cüa nam næ gi¯ng nhß m¤y ông bà già xßa th߶ng ngån c¤m con cái mµt cách l²i th¶i. BÕn có th¬ cho r¢ng th¶i ðÕi vån minh bây gi¶ ng߶i ta c¥n công khai ð£t v¤n ð« tình yêu ð¬ có sñ giáo døc hÇn hòi, h½n là che ð§y ð¬ b¸ Ñc chª. Th§t ra ðÕo Ph§t không ngån c¤m ng߶i cß sî có tình yêu và l§p gia ðình, nhßng h÷ còn nhi«u møc ðích cao cä h½n t ð¶i s¯ng. Tâm con ng߶i thì d­ duôi, buông thä và yªu ðu¯i, khuyªn khích mµt h÷ s¨ làm ðªn m߶i. H÷ còn c¥n trái tim ð¬ chan rãi tình thß½ng yêu m÷i ng߶i, h÷ còn c¥n nång lñc ð¬ hy sinh giúp ðÞ chúng sinh, h÷ còn c¥n hÕnh phúc cüa tâm h°n thanh thän. Còn nhæng cäm xúc sôi ðµng b×ng cháy cüa cäm tính thì d­ tìm và cûng th߶ng kéo theo b¤t an phi«n muµn. жi ng߶i quá ng¡n ngüi ð¬ h÷ vùi mình mãi t các cuµc truy hoan tÕm bþ. H÷ còn c¥n nhi«u th¶i gian ð¬ tác thành phß¾c nghi®p cho mai sau.

BÕn s¨ nói ðâu phäi k¸ch bän nào cûng kích ðµng h§n thù và tham lam, cûng có nhæng k¸ch bän có nµi dung xây dñng giáo døc r¤t t¯t. Tôi không phü nh§n ði«u này, nªu k¸ch bän có nµi dung giáo døc tâm h°n qu¥n chúng tr· nên cao thßþng hóa, ðây là ði«u ðáng m×ng. tuy nhiên, ð¬ g÷i là mµt k¸ch bän h¤p dçn, lôi cu¯n ng߶i xem, thì nhæng pha h°i hµp, cång thÆng, mê ly c¥n phäi có. ai ch¸u trách nhi®m sñ b¤t an này cüa qu¥n chúng. B®nh th¥n kinh tång nhanh trên thª gi¾i vì ngày nay sân kh¤u ði®n änh ðã gây cho h÷ quá nhi«u stress. H÷ ðã không tìm giäi trí t sñ thß giän tâm h°n, t buông xä nhæng suy tß, trái lÕi, h÷ tránh né cuµc s¯ng m®t möi này ð¬ tìm quên t cuµc s¯ng gay c¤n ðßþc dàn dñng t phim tr߶ng, ð¬ r°i sau khi giäi trí, ð¥u óc h÷ còn cång thÆng h½n lúc trß¾c. Ngày này qua ngày kia, não bµ quá täi thì b®nh tâm th¥n xu¤t hi®n.

Quä báo cüa nhæng ng߶i thñc hi®n k¸ch bän kích thích tång th¸nh tham sân si, ðßþc Ph§t cho biªt là ð¸a ngøc, ð¸a ngøc hý tiªu. Chúng ta không ðßþc nghe di­n tä v« ð¸a ngøc loÕi này, chï biªt r¢ng h­ nói ð¸a ngøc thì chï có khó ch¸u và ðau kh±.

Ph§t cûng cänh cáo, chï c¥n có tà kiªn cho r¢ng gây cho qu¥n chúng khán giä vui c߶i thích thú s¨ ðßþc sinh thiên, tà kiªn ¤y ðü ðßa ng߶i này vào ác ðÕo. qua ði«u này chúng ta th¤y sáng thêm mµt khía cÕnh cüa Nhân Quä Nghi®p báo, chï c¥n có tß tß·ng sai l¥m cûng ðü ð¬ th÷ kh± báo. do ðó, khi mµt ng߶i tu t§p T× tâm và ph± kïnh nhß trß¾c nói, s¨ kªt thành phúc lÕc vô lßþng · mai sau, ðü ð¬ sinh v« cõi tr¶i phÕm thiên th÷ lÕc báo. Không tin hi¬u Nhân Quä Nghi®p báo cûng là mµt tà kiªn. gieo r¡c sñ b¤t tín ð¯i v¾i Nhân Quä Nghi®p báo lÕi càng là ác nghi®p n£ng n« h½n.

21. Mu¯i Và Nß¾c

(Trích Tång chi Bµ kinh, tr 284)

"Ai nói nhß sau, này các TÏ Kheo, ng߶i nào làm nghi®p gì s¨ phäi ch¸u quä báo c¯ ð¸nh nhß v§y. Nªu sñ ki®n ðúng nhß v§y thì không có ð¶i s¯ng phÕm hÕnh, không có c½ hµi ð¬ ðau kh± ðßþc ðoÕn di®t.

"Và này các TÏ Kheo, ai nói nhß sau, ng߶i gây nghi®p thª nào tÑc là có tµi nhß v§y. Nªu sñ ki®n là nhß v§y thì có ð¶i s¯ng phÕm hÕnh, có c½ hµi ð¬ ðau kh± ðßþc ðoÕn di®t.

"— ðây, này các TÏ Kheo, có ng߶i không tu t§p v« thân, v« gi¾i, v« tâm, v« tu®, hÕn h©p, v¸ kÖ, nhö nhen. Ng߶i nhß v§y, này các TÏ kheo có làm nghi®p ác nhö m÷n cûng ðü ðßa nó vào ð¸a ngøc.

"— ðây, này các TÏ Kheo, có ng߶i tu t§p v« thân, v« gi¾i, v« tâm, v« tu® rµng rãi không v¸ kÖ, s¯ng ð¶i vô lßþng. Ng߶i nhß v§y có làm nghi®p ác nhö m÷n tß½ng tñ, ngay t hi®n tÕi mµt chút ít kh± báo cûng không xäy ra, nói gì là nhi«u.

"Ví nhß này các TÏ Kheo, có ng߶i bö mµt nhúm mu¯i vào t mµt chén nß¾c nhö. Các ông nghî thª nào, này các TÏ kheo nß¾c t chén nhö ¤y có vì nhúm mu¯i này mà tr· thành m£n và không u¯ng ðßþc chång?"

"Thßa có v§y, bÕch Thª Tôn"

"Vì sao?"

"Vì nß¾c t chén nhö ít, nhúm mu¯i ðü làm cho m£n ð¬ không u¯ng ðßþc.

"Này các TÏ Kheo, ví nhß có ng߶i bö mµt nhúm mu¯i vào sông H¢ng các ông nghî thª nào, sông H¢ng có vì nhúm mu¯i ¤y ð¬ tr· thành m£n và không u¯ng ðßþc chång?

"Thßa không, bÕch Thª Tôn"

"Vì sao"

"Vì l¾n thay là nß¾c sông H¢ng, nhúm mu¯n không ðü ð¬ khiªn cho nß¾c ¤y tr· thành m£n!

"Cûng v§y, này các TÏ Kheo, hÕng ng߶i làm ác nghi®p nhö m÷n không có tu t§p v« thân, v« gi¾i, v« tâm, v« tu®, hÕn h©p, v¸ kÖ nhö nhoi, ðü ðßa nó vào ð¸a ngøc (ngßþc lÕi).... ngay t hi®n tÕi mµt chút ít kh± báo cûng không xäy ra, nói gì là nhi«u.

Sñ ki®n là nhß v§y, này các TÏ Kheo, th¶i có ð¶i s¯ng phÕm hÕnh, có c½ hµi ð¬ ðau kh± ðßþc ðoÕn di®t".

NH‡N XÉT:

Bài kinh này nói v« tính cách linh ðµng cüa Nhân Quä Nghi®p báo. Nªu ng߶i cho r¢ng gây nghi®p nào c¯ ð¸nh phäi trä quä ðó, thì vînh vi­n không ai có th¬ tu giäi thoát. Nhæng ác nghi®p nho nhö t ð¶i s¯ng ð«u phäi trä sòng phÆng thì dù tu t§p thª nào cûng phäi luân h°i tái sinh ð¬ trä cho hªt. Và t ð¶i s¯ng tái sinh m¾i ðó, h÷ lÕi có c½ hµi ð¬ tÕo nghi®p và s¨ phäi tái sinh ð¬ th÷ báo tiªp tøc, cÑ thª ðªn vô cùng. ngay cä ð¶i s¯ng phÕm hÕnh cûng không th¬ viên mãn vì t nhi«u kiªp quá khÑ luyªn ái tình døc, duyên nþ ân ái phäi ð«n trä, v×a trä nþ cû cho nhau mà cûng v×a tÕo thêm duyên m¾i cho nhau. Sñ liên quan ch¢ng ch¸t làm cho không ai có th¬ thoát ra, nªu Nhân Quä c¯ ð¸nh nhß v§y. B¢ng trí tu® th¤u su¯t sñ lý cüa tam gi¾i, ðÑc Ph§t chï ra tính cách linh ðµng cüa lu§t Nhân Quä Nghi®p báo. Quä d¸ thøc s¨ thay ð±i tùy theo công hÕnh cüa m²i ng߶i. Ng߶i tÕo nghi®p thª nào, s¨ có tµi thª ¤y, nhßng có tµi không hÆn là phäi trä quä nªu ng߶i này có công ðÑc phß¾c lñc l¾n lao ðü sÑc hòa tan hóa giäi nhæng ác nghi®p nhö m÷n kia.

V¾i ng߶i không t×ng tu t§p nhæng công ðÑc khác, tâm nhö nhoi v¸ kÖ, thì mµt ác nghi®p nhö cûng ðü ðßa h÷ vào ð÷a xÑ. H÷ không có chút nß¾c phß¾c ð¬ làm loãng ði nhúm mu¯i tµi. H÷ phäi nªm trä ð¥y ðü sñ m£n ð¡ng cüa chút tµi l²i ðã gây.

Ngßþc lÕi, ng߶i ðã t×ng huân tu các công ðÑc v« hành vi, v« gi¾i lu§t, thi«n ð¸nh, trí tu®, tâm h°n quäng ðÕi, t× ái, nªu có lÞ phÕm chút ác nghi®p, ao nß¾c phß¾c cüa h÷ s¨ vô hi®u hóa chút tµi l²i kia. Nghi®p này không ðü sÑc kªt thành quä báo.

Tôn giä angulimala tuy ðã t×ng giªt nhi«u ng߶i nhßng chï b¸ ð«n trä quä báo t hi®n ð¶i mµt cách s½ sài, b¸ ðánh ð§p, ném ðá, xé y áo, b¬ bát.... Và sau này tôn giä vçn chÑng quä Alahán.

Mµt Tôn giä trß¾c khi xu¤t gia, vì ngu si ðã l¤y m© và ch¸ làm vþ, nhßng t× khi xu¤t gia, v¸ này tinh t¤n và kh± hÕnh r°i cûng chÑng Alahán (trong Trß·ng Lão Tång K®, Ti¬u Bµ).

Không phäi t¤t cä v¸ Alahán khi chßa xu¤t gia ð«u thu¥n thi®n trong sÕch, có v¸ cûng t×ng gây tÕo ác nghi®p, nhßng công ðÑc tu t§p gi¾i ð¸nh hu® khiªn cho nhæng nghi®p kia tr· thành vô hi®u quä. Ð߶ng ði cüa nq linh ðµng uy¬n chuy¬n nhß v§y nên m¾i có sñ hóa giäi nghi®p lñc, có c½ hµi ð¬ giäi thoát ðau kh±. Dù thª nào thì t muôn kiªp si mê chúng ta ðã t×ng tÕo ra r¤t nhi«u ác nghi®p. B±n ph§n t× hôm nay là hãy tÕo chÑa dòng sông phß¾c ðÑc ð¬ hóa giäi nhæng thúng mu¯i m£n ð¡ng còn n¢m nguyên v©n t kho tµi l²i kia ði! Dòng sông phß¾c ðÑc s¨ phát ngu°n t× gi¾i lu§t, T× tâm, b¯ thí, thi«n ð¸nh và trí tu®. T±ng quát là nhæng ði«u này. tuy nhiên t ð¶i s¯ng chúng ta tùy duyên kh·i hÕnh. Nuôi con chim non m¤t m©; ngån cän ng߶i giªt thú; tán thán ng߶i tÕo phß¾c; hß¾ng dçn ng߶i quy y; cho ng߶i mßþn cu¯n kinh; chï ð߶ng cho ng߶i lÕc l¯i; biªu thu¯c cho ng߶i b®nh; bênh vñc ng߶i thª cô; nh£t cüa r½i ðem trä; dành sñ d­ dàng cho ng߶i (nªu mình là viên chÑc hành chánh); sáng kiªn nâng cao ð¶i s¯ng cho m÷i ng߶i, ngån ch§n vån hóa ð°i trøy; truy«n bá tß tß·ng cao thßþng; hòa giäi nhæng cuµc tranh ch¤p vân vân... ð«u là nhæng công hÕnh phäi tích lûy qua th¶i gian dài t cuµc s¯ng. Có khi chúng ta có c½ hµi ð¬ tÕo nhæng công ðÑc nhß v§y, nhßng khi c½ hµi ðªn, chúng ta không ðü lý trí ð¬ phân bi®t thi®n ác, không ðü T× tâm ð¬ hy sinh giúp ðÞ ng߶i, và c½ hµi ðó ði quan. Ði«u c¥n thiªt là chính chúng ta phäi luôn luôn sáng ng¶i T× tâm và lý trí, không ð¬ lÞ mµt c½ hµi gây tÕo công ðÑc nào khi c½ hµi ðó xu¤t hi®n.

Cûng có nhæng ng߶i · n½i v¡ng vë, ít giao tiªp v¾i ð¶i s¯ng bên ngoài, ít có c½ hµi ð¬ giúp ðÞ ai. Ng߶i này phäi tu t§p T× tâm và thi«n ð¸nh th§t nhi«u ð¬ làm tång trß·ng công ðÑc cüa tâm. Công ðÑc l¾n lao cüa tñ tâm cûng là mµt dòng sông hòa tan m¤t nhæng thúng mu¯i m£n ð¡ng, t× nhi«u ð¶i cüa h÷.

22. vua Và ð¤t Nß¾c

(Trích Tång chi 2a, tr)

"Khi nào, này các TÏ Kheo, các vua phi pháp có m£t, khi ¤y các ðÕi th¥n phi pháp cüa vua có m£t. khi nào các ðÕi th¥n phi pháp cüa vua có m£t, khi ¤y các Bà la Môn gian chü phi pháp có m£t. khi nào các Bà la Môn gia chü phi pháp có m£t, khi ¤y dân chúng th¸ thành và dân chúng các làng tr· nên phi pháp. khi nào dân chúng th¸ thành và các làng là phi pháp, khi ¤y m£t trång m£t tr¶i ði sai quÛ ðÕo. khi nào m£t trång m£t tr¶i ði sai quÛ ðÕo, khi ¤y tháng và nØa tháng ði sai quÛ ðÕo, khi nào tháng và næa tháng ði sai quÛ ðÕo, khi ¤y th¶i tiªt và nåm ði sai quÛ ðÕo. khi nào th¶i tiªt và nåm ði sai quÛ ðÕo, khi ¤y gió th±i sai lÕc trái mùa. khi nào gió th±i sai lÕc trái mùa, khi ¤y chu thiên bñc mình. khi nào chß thiên bñc mình, khi ¤y tr¶i mßa không có ði«u hòa. khi nào tr¶i mßa không có ði«u hòa, khi ¤y lúa chín trái mùa. Này các TÏ Kheo, khi nào lúa chín trái mùa, khi ¤y loài ng߶i nuôi s¯ng v¾i loÕi lúa ¤y thì th÷ mÕng s¨ ng¡n, dung s¡c x¤u, yªu sÑc và nhi«u b®nh".

"Khi nào, này các TÏ Kheo, các vua ðúng pháp có m£t, khi ¤y các v¸ ðÕi th¥n ðúng pháp có m£t (Di­n d¸ch ngßþc v¾i ðoÕn trên...)

... Này các TÏ Kheo, khi nào lúa chín ðúng mùa, khi ¤y loài ng߶i nuôi s¯ng v¾i loÕi lúa ¤y, th÷ mÕng s¨ dài, dung s¡c ð©p ð¨, có sÑc mÕnh và không có nhi«u b®nh.

"Khi ðàn bò lµi sông

Ðàn ð¥u ði sai lÕc

Cä ðoàn ð«u ði sai

Vì hß¾ng dçn sai lÕc

Cûng vây t loài ng߶i

V¸ ðßþc xem t¯i th¡ng

Nªu s· hành phi pháp

Còn nói gì ng߶i khác

Cä nß¾c b¸ ðau kh±

Nªu vua s¯ng phi pháp

Khi ðàn bà lµi sông

Ðàn ð¥u ði ðúng hß¾ng

Cä ðàn ð«u ðúng hß¾ng

Vì hß¾ng dçn ðúng ð߶ng

Cûng v§y t loài ng߶i

V¸ ðßþc xem t¯i th¡ng

Nªu s· hành ðúng pháp

Còn nói gì ng߶i khác

Cä nß¾c ðßþc an vui

Nªu vua s¯ng ðúng pháp".

NH‡N XÉT

Bài kinh này ðÑc Ph§t nói v« Nghi®p báo chung cüa cä qu¯c gia.

Dî nhiên không phäi vô c¾ mà nhæng ng߶i dân sinh ra cùng mµt ð¤t nß¾c ð¬ ch¸u chung mµt hoàn cänh, mµt hiªn pháp, mµt n«n vån minh. Cûng không phäi vô c¾ mà mµt ng߶i tr· thành vua cüa qu¯c gia ¤y. Công ðÑc riêng cüa v¸ này và sñ liên h® nhi«u ð¶i v¾i nhân dân ðã ðßa v¸ ¤y tr· thành vua cüa ð¤t nß¾c ðó. L¸ch sØ ð¢ng ðÇng cüa loài ng߶i ðã chÑng tö r¢ng không phäi v¸ vua nào cûng là hôn quân vô ðÕo, cûng không phäi v¸ vua nào cûng là minh quân di®u ðÑc. Dù là cùng mµt th¬ chª phong kiªn, nhßng có khi vua là chính trñc, có khi vua là hôn ám. Và thái ðµ cüa vua änh hß·ng ðªn v§n m®nh ð¤t nß¾c. Bài kinh ði¬n d¸ch r¤t lÕ tai v« nhæng sñ ði l®ch quÛ ðÕo cüa m£t trång m£t trài, các thiên hà tinh tú, nåm tháng không chính xác, chß thiên bñc mình (?), th¶i tiªt mùa màng thay ð±i... nhßng có mµt ði¬m m¯c quan tr÷ng là:

"Khi nào dân chúng th¸ thành và làng mÕc tr· thành phi pháp..."

Nhß v§y không phäi vua là nguyên nhân ðßa ðªn ðau kh± an lÕc cho ð¤t nß¾c, mà chính sñ phi pháp cüa dân chúng ðßa ðªn b¤t hÕnh cho h÷. vua chï là các c¾ ban ð¥u dçn ðªn thái ðµ phi pháp hay ðúng pháp cüa dân chúng mà thôi.

Nªu dân chúng h¥u hªt tr· thành bång hoÕi ÐÕo ðÑc, phong hóa suy ð°i, ác gi¾i l×ng th¸nh, l¤p ð߶ng b¯ thí, m· l¯i ích kÖ, thì t× ðó nhæng sinh hóa cüa thiên nhiên ði d¥n v« phía b¤t lþi cho cuµc s¯ng con ng߶i. Mßa gió s¨ th¤t th߶ng không thu§n lþi cho vi®c tr°ng tïa; sâu b÷ côn trùng sinh sôi näy n· phá hoÕi hoa màu; ðµng ð¤t rung chuy¬n søp l· làm chªt ng߶i hß v§t; bão t¯ løt lµi s¨ th߶ng xuyên tàn phá xóm làng th¸ tr¤n; sóng th¥n tr±i d§y cu¯n trôi làng mÕc ven bi¬n, b®nh d¸ch phát kh·i lan tràn gieo r¡c chªt chóc tóc tang. Nhæng "c½n th¸nh nµ" cüa thiên nhiên r¤t tàn khóc và vçn n¢m ngoài t¥m tay ki¬m soát cüa con ng߶i. y h÷c tiªn bµ ch×ng nào thì b®nh nan y tång v÷t ch×ng n¤y. aids ðang là mµt loÕi b®nh m¾i xu¤t hi®n làm ðiên ð¥u bao nhiêu nhà khoa h÷c.

Trong các hình thÑc nghi®p, ðÕo Ph§t có nói ðªn cµng nghi®p - nghi®p chung. do cµng nghi®p này mà nhæng ng߶i cùng chung t mµt ði«u ki®n, mµt xÑ s·, mµt ð¸a phß½ng, mµt làng xóm, mµt t§p th¬, mµt chuyªn xe, phäi ch¸u chung mµt b¤t hÕnh hay mµt may m¡n. Nhæng ng߶i dân Ä R§p s¯ng chung trên nhæng túi d¥u höa; nhæng ng߶i eskimo s¯ng chung n½i vùng b¡c cñc lÕnh l¨o hoang v¡ng; nhæng ng߶i Nh§t · hiroshima và nagasaki ch¸u chung hai trái bom nguyên tØ; nhæng hành khách trên chuyªn xe hôm qua ch¸u chung tình trÕng l§t, nhæng gia ðình bên kia ch¸u chung mµt quyªt ð¸nh d¶i nhà t khu qui hoÕch... Có l¨ do sñ tÕo nghi®p t§p th¬ nào ðó, do tâm trÕng thi®n ác tß½ng Ñng nào ðó, ðã ðßa nhæng ng߶i này nh§n chung s¯ ph§n vui kh± gi¯ng nhau. Dî nhiên t cµng nghi®p vçn có bi®t nghi®p cüa t×ng ng߶i. Trái ðÕn n± tung, khói bøi m¸t m¶, hai ba ng߶i lính không còn tìm th¤y xß½ng th¸t nguyên v©n, nhßng có mµt ng߶i chï b¸ cháy nám s½ s½. Chiªc xe n± bánh trß¾c l§t nhào xu¯ng ruµng, hành khách b¸ mµt phen kinh hoàng, nhßng chï có hai ba ng߶i chªt. Mµt thành ph¯ t¯i tân giàu có, nhà cØa cao l¾n ch÷c tr¶i, sinh hoÕt t¤p n§p th¸nh vßþng, nhßng vçn có nhæng ng߶i nghèo khó s¯ng kham kh± thiªu áo, thiªu nhà.

Tuy nhiên nghi®p thi®n ác tß½ng Ñng trên toàn th¬ vçn ðem lÕi cho h÷ mµt s¡c thái vui kh± chung chung.

Bài kinh này Ph§t nh¤n mÕnh ðªn trách nhi®m cüa ng߶i lãnh ðÕo ð¤t nß¾c là phäi làm sao cho dân chúng s¯ng ðúng pháp. khi h÷ ðã s¯ng ðúng pháp r°i thì nhæng kª hoÕch ±n ð¸nh tr§t tñ, xây dñng kinh tª, nâng cao ð¶i s¯ng... d­ dàng thñc hi®n. Nªu ng߶i dân s¯ng phi pháp, dù c¯ g¡ng t¯i ða, v¸ nguyên thü vçn không thành công t vi®c ðem lÕi cho h÷ mµt ð¶i s¯ng ¤m no hÕnh phúc. Trách nhi®m n£ng n« cüa v¸ vua n¢m · ch² này, là giúp h÷ có mµt ð¶i s¯ng chân chính ÐÕo ðÑc. Th߶ng thì v¸ vua lãnh ðÕo ð¤t nß¾c chï ð£t n£ng khä nång t± chÑc, thiªt kª sách lßþc, s¡p xªp kª hoÕch, b± døng nhân sñ... mà quên ði cái g¯c n¢m tÕi thái ðµ s¯ng cüa ng߶i dân. V¸ vua chân chính nào cûng mu¯n cho dân ðßþc hÕnh phúc ¤m no, nhßng nªu ng߶i dân thiªu phß¾c thì không mµt sách lßþc nào thành tñu. Thª nên trên t¤t cä kª hoÕch, v¸ vua phäi có mµt kª hoÕch xây dñng thái ðµ s¯ng cho dân chúng. Kª hoÕch này là n«n täng cüa m÷i kª hoÕch kinh tª, qu¯c phòng, giáo døc, công nghi®p... nào khác.

Nhßng mu¯n xây dñng thái ðµ s¯ng cüa ng߶i dân thì v¸ vua phäi ch÷n thái ðµ cüa chính mình trß¾c hªt, và chính thái ðµ s¯ng cüa vua s¨ änh hß·ng t¾i các v¸ ðÕi th¥n, t¾i dân chúng. Chúng ta nói v¸ vua änh hß·ng t¾i v§n m®nh ð¤t nß¾c nghîa là nhß v§y. T× thái ðµ s¯ng cüa vua änh hß·ng t¾i dân chúng, và t× thái ðµ s¯ng cüa dân chúng änh hß·ng ðªn ð¶i s¯ng kh± vui cüa h÷.

Trong kinh cñu ß¾c cüa Thiên chúa giáo có mµt huy«n thoÕi v« sñ tiêu di®t thành Sodoma. Dân thành sodoma s¯ng trøy lÕc, ác ðµc và ích kÖ. Chúa tr¶i Jéhova quyªt ð¸nh tiêu di®t toàn bµ thành này. abraham xin chúa tha thÑ nªu còn mµt s¯ ng߶i còn thi®n tâm. Фng Jéhovah ð°ng ý tha thÑ thành này khöi b¸ hüy di®t nªu còn ðªn m߶i ng߶i có thi®n tâm. Nhßng tiªc thay, cä thành chï còn gia ðình cüa lott có thi®n tâm. Nhßng tiªc thay, cä thành chï còn gia ðình cüa lott có thi®n tâm. Thiên sÑ ðã hi®n ra ðßa gia ðình lott ra khöi thành, sau ðó mµt c½n mßa diêm sanh và lØa t× tr¶i giáng phü tiêu di®t toàn bµ thành sodoma và Gomose. hai thành này b¸ søp xu¯ng thành TØ Häi cho ðªn hôm nay.

Chúng ta bö qua nhæng chi tiªt huy«n thoÕi này, chï hi¬u ð½n giän r¢ng do thái ðµ s¯ng phi pháp quá ðáng cüa dân chúng hai thành này, nên thiên nhiên ðã xu¤t hi®n thiên tai, sñ ðµng ð¤t søp l· cùng v¾i mßa lØa - mßa lØa có th¬ hi¬u gi¯ng nhß mßa acid bây gi¶.

Th§t ra chúng ta khó ðánh giá Nhân Quä cüa mµt qu¯c gia vì sñ luân h°i tái sanh ðã chuy¬n ng߶i dân nß¾c này tr· thành ng߶i dân nß¾c khác. tuy nhiên chúng ta cûng th¤y ðßþc nhæng nét chung chung. Dân chúng các nß¾c Ä R§p (Arabic) theo H°i giáo, tuân thü l¶i dÕy b¯ thí cüa tiên tri mahomet r¤t tri®t ð¬. H÷ b¯ thí r¤t rµng rãi v¾i nhæng s¯ ti«n l¾n lao. Có nhæng phú gia b¯ thí hªt tr÷n cä gia tài. N«n vån minh cüa các qu¯c gia h°i giáo ðã t×ng vßþt lên khá cao b·i vì sñ tài trþ rµng rãi cüa các vua chúa phú gia cho nhæng nhà khoa h÷c và vån hóa b¤y gi¶. Bây gi¶ h÷ là nhæng qu¯c gia giàu có b·i các mö d¥u khí n¢m rãi rác trên ð¤t nß¾c sa mÕc mênh mông cüa h÷. tuy giàu có, nhßng h÷ phäi ch¸u ðñng quä báo v« chiªn tranh th߶ng xuyên. Sñ xung ðµt giæa isreal và các nß¾c Ä R§p, chiªn tranh ðiên cu°ng giæa iran và Irak, là sñ phän ánh nhæng cuµc hành quân truy«n giáo cüa quân ðµi H°i Giáo t quá khÑ. H°i giáo có truy«n th¯ng lÕ lùng v« sñ truy«n giáo. H÷ dùng quân ðµi và nhi«u hình thÑc chª tài ð¬ b¡t buµc ng߶i khác theo H°i Giáo. Giáo chü mahomet ði tiên phong theo phß½ng pháp này. ÐÕo Ph§t tÕi „n е ðã b¸ tiêu di®t g¥n hªt b·i quân ðµi H°i Giáo · thª kÖ thÑ 13.

B¡t chß¾c H°i Giáo, Thiên Chúa giáo thành l§p Th§p tñ quân ð¬ chiªn ð¤u ngån ch§n sñ phát tri¬n cüa H°i Giáo. Nhæng cuµc chiªn ð¤u dai dÆng và tàn kh¯c cüa "Thánh chiªn" này t nåm thª kÖ còn ð¬ lÕi n±i kinh hoàng ðªn t§n hôm nay. Máu ng߶i chäy thành dòng ng§p ðªn ð¥u g¯i ngña. Dña vào dòng sông máu này chúng ta có th¬ ðoán ra thây ng߶i nhi«u hay ít ra sao.

TÕi nß¾c Nh§t, Ph§t giáo ðßþc xem là qu¯c giáo cùng v¾i truy«n th¯ng võ sî ðÕo tÕi ðây. trong mµt chiªu chï ban cho toàn dân, Thánh ðÑc Thái TØ ðã viªt:

"Toàn dân Nh§t phäi kính th¶ ðÕo Ph§t".

Và thª là ðÕo Ph§t nhanh chóng xâm nh§p vào cuµc s¯ng ng߶i dân Nh§t. H÷ s¯ng thanh thän, thanh thi®n và bình th߶ng cho ðªn khi ng߶i Âu châu ð£t chân ðªn ð¤t nß¾c h÷. minh Tr¸ Thiên Hoàng ðã sáng su¯t tiªp nh§n vån minh kÛ thu§t Tây phß½ng vào ð¤t nß¾c mình. Trí tu® cüa thi«n t× lâu ¦n núp t phong cách mµc mÕc cüa dân chúng Nh§t, bây gi¶ tr±i d§y tiªp thu và phát huy nhæng kÛ thu§t cüa Tây phß½ng mµt cách s¡c bén không ng¶. N«n vån minh c½ khí v§t ch¤t vßþt lên cao ðµ, nhæng phß½ng ti®n xe cµ, máy bay, tàu thüy, ði®n tØ... ðã ðü ð¬ h÷ tr· nên c߶ng qu¯c t mµt th¶i gian không lâu. khi sñ vinh quang cüa v§t ch¤t ðßþc tôn sùng thì sñ cao cä cüa thánh triªt b¸ bö quên. tinh th¥n võ sî ðÕo truy«n th¯ng cüa Nh§t ðßþc phát tiªt vào quân ðµi. Ðäng H¡c long ra ð¶i v¾i chü thuyªt ðÕi Ðông Á, mßu ð° thôn tính các nß¾c Á Ðông ven Thái Bình Dß½ng. tinh th¥n Ph§t giáo nh߶ng ch² cho chü nghîa quân phi®t (Militarism). Nhæng chiªn th¡ng liên tiªp t× Mãn Châu, løc ð¸a trung Hoa, Vi®t Nam, Mã Lai, phi Lu§t Tân, nam Dß½ng.... ðã làm cho Nh§t tr· thành bá chü nhß chü trß½ng cüa h÷. Nhæng xác ng߶i ð¬ lÕi bên cuµc xâm lång, hai tri®u ng߶i Vi®t nam chªt ðói vì chính quy«n Nh§t ra l®nh phá lúa tr°ng ðay, còn là n²i thß½ng tâm khó xóa nhòa!

Và r°i quân ðµi ð°ng minh ðã phän công mÕnh m¨, chiªm lÕi d¥n d¥n nhæng vùng ð¤t b¸ chiªm. Quân ðµi Nh§t yªu thª t× t×. hoa KÏ ð£t chân càng lúc càng g¥n n½i lãnh th± Nh§t. trong lúc ðen t¯i tuy®t v÷ng nhß v§y, nhæng nhà quân ðµi lãnh ðÕo cüa Nh§t còn h¯i thúc các nhà bác h÷c chª ra bom nguyên tØ ð¬ hy v÷ng chuy¬n bÕi thành th¡ng (kª hoÕch Ni). Nhßng cu¯i cùng, mùa thu nåm 2026, hoa KÏ ðã ch¤m dÑt cuµc chiªn tranh Thái Bình Dß½ng này b¢ng hai quä bom nguyên tØ tÕi hai thành ph¯ hiroshima và Nagasaki! Nh§t ð¥u hàng vô ði«u ki®n.

Khi sñ vinh quang cüa quy«n uy và v§t ch¤t b¸ ð§p vÞ. Ng߶i Nh§t tr· v« tìm sñ an üi theo ð¶i s¯ng thi«n ð¸nh c¯ hæu cüa h÷. hoa KÏ ðã thay thª chính quy«n Nh§t b·i nhæng ph¥n tØ ôn hòa, giäi tr× toàn bµ quân ðµi Nh§t. Ng߶i Nh§t chï còn lo xây dñng kinh tª. Sñ thông minh do thi«n ð¸nh ðem lÕi ðã giúp cho ng߶i Nh§t tr· thành s¡c säo t lãnh vñc khoa h÷c kÛ thu§t và sñ thành công v« phß½ng di®n này ðã khiªn thª gi¾i khâm phøc h÷.

Phß¾c do l¯i s¯ng Ph§t giáo luôn luôn sÇn sàng ðem lÕi sñ thành công cho h÷, nhßng nªu h÷ hß¾ng sñ thành công ðó v« chiªn tranh giªt chóc, h÷ phäi ch¸u h§u quä tÑc thì.

Nªu so sánh các loài ðµng v§t thì con ng߶i có phß¾c h½n các loài thú khác. Dù to l¾n nhß voi, hung dæ nhß c÷p, con ng߶i vçn có khä nång kh¯ng chª nhß th߶ng. Nghi­m nhiên con ng߶i tr· thành chü nhân giæa các loài trên m£t ð¤t.

Nªu so sánh giæa các gi¯ng dân thì gi¯ng dân da tr¡ng có vë có phß¾c h½n gi¯ng dân da màu. bao nhiêu thª h® trôi qua, ng߶i da tr¡ng vçn giæ v¸ trí hàng ð¥u cüa nhân loÕi. Dù c¯ g¡ng ch¯ng kÏ th¸ chüng tµc, nhßng trong thâm tâm, ng߶i ta vçn có cäm tình v¾i dân da tr¡ng h½n dân da ðen. Nªu ai mu¯n hy sinh cä ð¶i mình ð¬ tìm giá tr¸ cho dân da ðen, h÷ s¨ ðßþc mãn nguy®n tìm th¤y giá tr¸ cho chính h÷ · nhæng ð¶i s¯ng v« sau, khi h÷ sinh vào gi¯ng dân da tr¡ng. Th§t v§y, ai có phß¾c s¨ chuy¬n sinh v« nhæng gi¯ng dân da tr¡ng d¬ ðßþc giá tr¸ h½n.

Không h« có sñ c¯ ð¸nh là loài v§t nhö s¨ tiªn hóa thành nhæng loài v§t c¤p cao, cûng nhß không h« c¯ ð¸nh nhæng loài v§t c¤p cao s¨ thoái hóa thành loài v§t c¤p th¤p. Phß¾c cüa t×ng chúng sinh s¨ quy ð¸nh sñ tiªn hóa hay thoái hóa cüa nó. Nªu con khï có chút lòng v¸ tha t× ái, nó s¨ chuy¬n thân thành ng߶i. Nªu con ng߶i là v¸ kÖ ganh ghét, nó s¨ chuy¬n thân thành khï. Sñ chuy¬n thân nghîa là th¥n thÑc ra khöi thân gá vào thai cüa loài gi¯ng khác, không phäi chuy¬n thân là ð±i hình dáng cüa nó. Nói khï thành ng߶i nghîa là th¥n thÑc cüa con khó ðó, sau khi chªt, gá vào thai loài ng߶i. Nói ng߶i thành khï nghîa là th¥n thÑc cüa ng߶i ¤y, sau khi chªt, gá vào thai loài khï. Cái ðµng lñc chính cüa sñ tiªn hóa hay thoái hóa là phß¾c nghi®p cüa m²i chúng sinh. SÑc mÕnh cüa phß¾c nghi®p ðã ðßa th¥n thÑc cüa chúng sinh ði vào n½i tß½ng xÑng.

Nói nhß v§y không có nghîa chúng sinh không có quy«n tñ làm chü và phß¾c nghi®p là sÑc mÕnh bên ngoài. Chúng sinh có quy«n làm chü t× ban ð¥u khi h÷ quyªt ð¸nh tÕo thi®n hay ác. khi nghi®p thi®n hay ác ðã ðßþc tÕo ra r°i thì h÷ tr· lÕi b¸ nghi®p ðó làm chü. Chính chúng sinh tÕo ra chü nhân cüa mình. Nªu ðó là chü nhân thi®n, chúng sinh có nhi«u tñ do và may m¡n. Nªu ðó là chü nhân ác, chúng sinh ch¸u nhi«u ràng buµc và b¤t hÕnh.

Nªu ng߶i có tâm t× ái t¯t lành, sÑc mÕnh cüa phß¾c s¨ ðßa th¥n thÑc h÷ v« mµt xÑ s· có nhi«u ng߶i t× ái thân thi®n. Nªu ng߶i có tâm v¸ kÖ ganh tÜ, sÑc mÕnh cüa nghi®p s¨ ðßa th¥n thÑc h÷ v« mµt xÑ s· có nhi«u ng߶i hay ð¤u tranh bön xën. N½i xÑ s· tß½ng xÑng ðó, h÷ s¨ nh§n ðßþc sñ ð¯i xØ thích hþp cüa m÷i ng߶i chung quanh. Nói nhß v§y cûng không có nghîa qu½ ðûa cä n¡m vì theo cái chung cûng có vô vàn d¸ bi®t, nhßng ngßþc lÕi t cái d¸ bi®t vçn có nét chung.

Bài kinh trên, Ph§t ð£t trách nhi®m chính n½i v¸ vua, gi¯ng nhß con bò ð¥u ðàn hß¾ng dçn ðàn bò. Nªu con ð¥u ðàn ði sai, cä ðàn s¨ kéo nhau vào vñc sâu thác gh«nh nguy hi¬m. Nªu con ð¥u ðàn ði ðúng, cä ðàn s¨ ðªn b¶ an ±n. do ðó, v¸ vua phäi s¯ng chân chính hß¾ng dçn dân chúng cùng s¯ng chân chính. Ðó là nói v¸ vua biªt vì dân vì nß¾c, nhßng còn có th¬ phÕm sai l¥m theo ð߶ng l¯i. trong tr߶ng hþp khác, có nhæng bÕo chúa không có mµt chút vì dân vì nß¾c, trái lÕi ðày ð÷a áp bÑc dân chúng, ð¯i xØ tàn bÕo v¾i dân chúng nhß kë thù. Cä mµt t§p ðoàn vua quan chï xúm nhau hà hiªp b¯c lµt dân chúng. vua Néron giäi trí b¢ng cách ð¯t cháy nhà dân chúng r°i ðÑng trên ðài cao ng¡m lØa cháy mµt cách vui sß¾ng! hitler v¾i chü nghîa qu¯c xã ðã v¡t cÕn sÑc lñc cüa toàn dân cho mßu ð° bá chü. polpot chøp mû phän ðµng ð¬ ð§p b¬ ð¥u g¥n hªt dân Kampuchea. Chúng ta không hi¬u n±i m¯i thù truy«n kiªp nào ðã ðßa ðªn tình trÕng éo le nhß v§y, nhßng rõ ràng có m¯i thù giæa t§p ðoàn th¯ng tr¸ và dân chúng. vua asoka t giai ðoÕn ban ð¥u cûng là bÕo chúa, ðã ð¯i xØ tào bÕo và kh¡c nghi®p v¾i m÷i ng߶i. vua còn ðem quân tàn phá thôn tính các n½i ð¬ m· rµng ðª qu¯c. Ng߶i dân ðã g÷i vua là Ác a døc. Ъn khi vua b¸ ðÕo Ph§t t¤n công và cai tr¸ cä cõi lòng, vua b²ng tr· thành minh quân, sáng su¯t, su¯t ð¶i hß¾ng dçn toàn dân s¯ng theo chánh pháp và h² trþ sñ phát tri¬n cüa ðÕo Ph§t. vua còn cho cä công chúa xu¤t gia sang truy«n giáo tÕi Tích Lan. Ъ qu¯c cüa vua träi qua mµt th¶i gian dài và th¸nh vßþng.

Th߶ng thì ít có tr߶ng hþp ð£c bi®t mµt ng߶i ð¶i này là th߶ng dân r°i qua ð¶i sau làm vua. H÷ phäi träi qua nhi«u ð¶i làm quan nhö quan l¾n. Nªu · giai ðoÕn làm quan này h÷ lo l¡ng cho dân mµt cách t§n tình thì s¨ ðßþc làm vua · nhæng ð¶i sau. Nhßng h÷ d­ r¾t · giai ðoÕn làm quan này vì quy«n uy và v§t ch¤t ðã chôn vùi khá nhi«u sñ cao thßþng cüa h÷. Hiªm ng߶i vßþt qua sñ cám d² cüa ngû døc ð¬ giæ tr÷n l§p tr߶ng vì dân vì nß¾c nhß ban ð¥u. Nªu h÷ vßþt qua sñ cám d² cüa ngû døc ð¬ giæ tr÷n l§p tr߶ng vì dân vì nß¾c, h÷ s¨ tiªn ðªn ðïnh cao cüa ngôi v¸ nhân vß½ng.

LÕi næa, nªu mµt ng߶i có duyên phß¾c ðßþc làm vua tÕi mµt qu¯c gia giàu có th¸nh vßþng, phäi biªt t nhæng ð¶i trß¾c, h÷ ðã t×ng giáo hóa dân chúng s¯ng theo ÐÕo ðÑc chân chính. Nªu h÷ chßa t×ng giáo hóa dân chúng ÐÕo ðÑc, h÷ s¨ phäi làm vua mµt qu¯c gia nghèo kh± b¤t hÕnh, thiên tai liên miên, th¤t mùa th߶ng xuyên, kª hoÕch th¤t bÕi, làm vua mµt qu¯c gia nhß thª kh± s· nhß s¯ng t ð¸a ngøc.

Chúng ta cûng cám ½n nhæng nhà tß tß·ng l¾n ðã ra ð¶i ð¬ sáng tÕo ð߶ng l¯i chính tr¸ tiªn bµ cho loài ng߶i, làm hÕn chª sñ sai l¥m cüa t§p ðoàn lãnh ðÕo.

Tuy nhiên không phäi vô c¾ mà ð¤t nß¾c có vua ðµc tài hay có v¸ nguyên thü dân chü. Nhæng v¸ lãnh tø ðµc tài có cái uy lñc lÕ lùng, có th¬ kh¯ng chª tâm h°n cüa ng߶i dß¾i mµt cách mÕnh m¨, buµc h÷ phäi làm theo ý mu¯n cüa mình mà không ai dám phän ð¯i. vua quang trung ðßþc di­n tä:

"Có ðôi m¡t sáng nhß sao và tràn ð¥y uy lñc, không ai dám nhìn thÆng. M²i khi chï tay ra l®nh nhß có s¤m sét. L¶i nói vang nhß chuông".

Uy lñc cüa vua quang trung ðã truy«n sÑc mÕnh cho quân sî ð¬ h÷ ðü sÑc phá tan ba mß½i vÕn quân thanh nhi«u h½n h÷ g¤p sáu l¥n.

Hitler có cái nhìn th¤u su¯t tâm h°n ng߶i ð¯i di®n nhß thôi miên h÷, không ai dám cäi hitler ði«u gì dù biªt ðó là sai. ÐÕi chiªn thÑ hai bùng n± chï b·i con ng߶i có uy lñc ðµc tài này.

Do phß¾c cüa dân chúng ð¬ h÷ có ðßþc v¸ vua ðµc tài nhß Asoka, và cûng b·i nghi®p cüa h÷ phäi ch¸u v¸ vua ðµc tàin hß T¥n Thüy Hoàng. C¤u kªt cüa Nhân Quä qu¯c gia r¤t linh ðµng và tß½ng ð¯i, không mµt sñ ki®n nào hình thành ðµc l§p, t¤t cä ð«u nß½ng vào nhau mà hi®n hæu. Phß¾c cüa dân chúng cho h÷ mµt v¸ vua, và sñ sáng su¯t cüa v¸ vua cho h÷ c½ hµi ð¬ tÕo phß¾c. Phß¾c cüa ng߶i Vi®t nam cho h÷ mµt Tr¥n Nhân Tôn, và Tr¥n Nhân Tôn ðã cho h÷ mµt n«n ÐÕo ðÑc Ph§t giáo.

Tóm lÕi, trên bình di®n qu¯c gia, vua là ng߶i änh hß·ng l¾n t¾i v§n m®nh ð¤t nß¾c. Nªu vua là nguyên nhân khiªn cho ÐÕo ðÑc dân chúng suy ð°i, ð¤t nß¾c s¨ ðiêu linh kh± s·. Nªu vua là nguyên nhân khiªn cho ÐÕo ðÑc dân chúng tång t¸nh, ð¤t nß¾c s¨ thái bình th¸nh vßþng. V¸ vua phäi th¤y cä ba m£t cüa v¤n ð« ÐÕo ðÑc.

Mµt, ngành tß pháp hæu hi®u có khä nång chª tài nhæng kë phÕm pháp, không cho kë phÕm tµi tiªp tøc phÕm tµi, rån ðe nhæng kë mu¯n phÕm tµi.

Hai, ngành giáo døc ÐÕo ðÑc hæu hi®u ðánh thÑc lß½ng tâm phân bi®t thi®n ác cüa m÷i ng߶i, ðem lÕi sñ tñ giác cho h÷. trong t¤t cä, sñ hi¬u biªt v« ð߶ng ði cüa Nhân Quä Nghi®p báo là ÐÕo ðÑc cån bän h½n hªt.

Ba, gu°ng máy kinh tª hæu hi®u không ð¬ cho ng߶i dân tr· thành b¥n cùng sinh ðÕo t£c. H÷ c¥n dß dä ð¬ b¯ thí và sñ b¯ thí là ði«u ki®n m¤u ch¯t ð¬ tång nhanh sñ giàu mÕnh cho ð¤t nß¾c. Nhæng nß¾c Tây phß½ng Thiên chúa giáo l§p nhi«u hµi t× thi®n cÑu tª cho nhæng n½i b¸ nghèo ðói, chiªn tranh và tai nÕn. H¥u hªt các gia ðình giàu có ð«u ðóng góp cho hµi t× thi®n và nhß v§y sñ giàu có cüa h÷ còn kéo dài r¤t lâu.

Ðü cä ba ngành hæu hi®u - Tß pháp, giáo døc ÐÕo ðÑc, kinh tª - ng߶i dân s¨ tr· nên hoàn thi®n h½n v« ÐÕo ðÑc, ð¤t nß¾c s¨ b¾t nhæng thiên tai, mùa màng s¨ tß½i t¯t, nhæng kª hoÕch xây dñng s¨ thành công, cõi ð¶i b¾i ði kh± ðau và thêm nhi«u vui sß¾ng.

[Lu§n V« Nhân Quä][Nhân Quä Thª Gian-1][Nhân Quä Thª Gian-2][Nhân Quä Xu¤t Thª Gian]
[Nhân Quä B° Tát ÐÕo][Suy Lu§n Nhân Quä]