-ÐÕi bi Thª Tôn! Khéo vì t¤t cä B° Tát giäng dÕy viên giác trong sÕch ðÕi t±ng trì v« nhân ð¸a phát tâm ðúng theo chánh pháp, và phß½ng ti®n thÑ l¾p tu theo chánh hÕnh cüa Nhß Lai, khai phá ám muµi cho chúng sanh, pháp chúng trong hµi nh¶ sñ t× bi chï dÕy cüa Ph§t, ðßþc trí hu® trong sÕch, m¡t nh£m sáng tö.

1. BÕch Thª Tôn! Nªu các chúng sanh b±n lai thành Ph§t, tÕi sao lÕi có t¤t cä vô minh?

2. Nªu nhæng vô minh chúng sanh sÇn có, do nhân duyên gì Nhß lai lÕi nói b±n lai thành Ph§t?

3. Nªu m߶i phß½ng chúng sanh b±n lai thành Ph§t, r°i sau m¾i kh·i vô minh, v§y t¤t cä Nhß lai ðªn lúc nào sanh lÕi t¤t cä phi«n não?

Xin Ph§t rü lòng ðÕi t×, vì nhæng B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp khi giäng pháp tÕng bí m§t, khiªn ng߶i nghe ðßþc pháp môn li­u nghîa cüa kinh này dÑt hÆn tâm nghi ng¶ .

Ngài kim cang TÕng B° Tát nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, ðänh l­ thßa thïnh ba l¥n nhß v§y.

B¤y gi¶ Ph§t bäo kim cang TÕng B° Tát r¢ng:

-Lành thay! Lành thay! Thi®n nam tØ! Ngß½i khéo vì các B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp höi Nhß lai v« pháp thâm sâu bí m§t, phß½ng ti®n r¯t ráo cüa Ph§t, ¤y là sñ chï dÕy t¯i cao cüa ðÕi th×a lieu nghîa cho các B° Tát, hay khiªn m߶i phß½ng B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp ð¯i v¾i sñ tu h÷c ðßþc lòng tin quyªt ð¸nh, dÑt hÆn tâm nghi ng¶. nay ngß½i hãy l¡ng nghe, ta s¨ vì ngß½i mà thuyªt ".

Lúc ¤y kim cang TÕng B° Tát và ðÕi chúng hoan hÖ vâng l¶i Ph§t dÕy, im l£ng mà nghe:

-Thi®n nam tØ! T¤t cä thª gi¾i nhæng sñ thüy, chung, sanh, di®t, trß¾c, sau, có, không, tø, tán, kh·i, d×ng, cho ðªn ðü thÑ thü xä ð«u là ð¯i ðãi, xoay v¥n tß½ng sanh v¾i nhau, ni®m ni®m tß½ng tøc, ð«u là luân h°i. Kë chßa ra khöi luân h°i mà phân bi®t Viên Giác thì tánh Viên Giác kia cûng ð°ng nhß luân h°i, v§y mu¯n khöi b¸ luân h°i thì chÆng có ch² ðúng. Ví nhß m¡t nháy th¤y nß¾c l£ng dþn sóng, m¡t ngó hÆn mµt ch² th¤y vòng lØa xoay tròn, do mây bay mau th¤y m£t trång ði nhanh, do thuy«n ði th¤y b¶ trôi thì cûng nhß thª.

Thi®n nam tØ! Sñ xoay vòng chßa d×ng mà mu¯n cänh v§t d×ng trß¾c còn chÆng th¬ ðßþc, hu¯ng là tâm c¤u b¦n chßa t×ng trong sÕch, còn · trong sanh tØ luân h°i mà mu¯n quán Viên Giác cüa Ph§t chÆng xoay v¥n thì làm sao ðßþc! Vì thª các ngß½i m¾i sanh ba ði«u nghi ho£c k¬ trên.

Thi®n nam tØ! Ví nhß b®nh nh£m v÷ng th¤y hoa ð¯m hi®n trên hß không, nªu b®nh nh£m tr×, chÆng th¬ nói r¢ng nh£m nay ðã di®t, v§y ðªn lúc nào t¤t cä b®nh nh£m m¾i sanh tr· lÕi. TÕi sao? Vì hai pháp b®nh nh£m và hoa ð¯m chÆng phäi ð¯i ðãi sanh nhau, cûng nhß hoa ð¯m di®t n½i hß không r°i, chÆng th¬ nói r¢ng hß không lúc nào sanh lÕi hoa ð¯m næa. TÕi sao? Hß không v¯n chÆng hoa ð¯m nên chÆng có sñ sanh di®t. sanh tØ Niªt Bàn ð°ng nhß hoa ð¯m sanh di®t, nªu di®u giác hi®n ra tròn ð¥y chiªu kh¡p thì hoa ð¯m và b®nh nh£m ð«u tñ lìa hÆn.

Thi®n nam tØ! Phäi biªt hß không chÆng phäi tÕm có, cûng chÆng tÕm không, hu¯ng là bän tánh bình ðÆng cüa hß không là tùy thu§n Viên Giác cüa Nhß Lai, làm sao có th¬ dung nÕp nhæng ð¯i ðãi nhß: có, không, sanh, di®t, trß¾c, sau, v.v... · trong ðó!

Thi®n nam tØ! Nhß luy®n qu£ng vàng, vàng chÆng phäi do luy®n mà có, khi ðã thành vàng ròng thì dù träi qua vô lßþng kiªp tánh vàng chÆng hoÕi, chÆng th¬ tr· lÕi làm qu£ng næa; v§y chÆng nên nói r¢ng vàng ròng v¯n chÆng thành tñu, Viên Giác cüa Nhß lai cûng là nhß thª.

Thi®n nam tØ! Di®u tâm Viên Giác cüa t¤t cä Nhß lai v¯n chÆng B° Ы và Niªt Bàn, cûng chÆng só sñ thành Ph§t hay chÆng thành Ph§t, cûng chÆng có v÷ng luân h°i và phi luân h°i.

Thi®n nam tØ! theo cänh gi¾i s· chÑng cüa hàng thanh Vån, thân tâm ngôn ngæ ð«u ðã ðoÕn di®t còn chÆng th¬ ðªn ch² Niªt Bàn cüa tñ mình chÑng, hu¯ng là dùng tâm suy tß ð¬ ðo l߶ng cänh gi¾i Viên Giác cüa Nhß Lai; ví nhß l¤y lØa ðom ðóm ð¬ ð¯t núi tu di thì làm sao cháy ðßþc! nay dùng tâm luân h°i, sanh tri kiªn luân h°i mà mu¯n vào bi¬n ÐÕi T¸ch Di®t cüa Nhß lai thì làm sao ðªn ðßþc! Cho nên ta nói t¤t cä B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp, trß¾c tiên phäi ðoÕn dÑt cµi g¯c luân h°i t× vô thï.

Thi®n nam tØ! Nhæng tác ý suy tß do có tâm mà sanh kh·i, ¤y ð«u là løc tr¥n, là nhân duyên cüa v÷ng tß·ng, chÆng phäi bän th¬ th§t cüa ch½n tâm, nên nói nhß hoa ð¯m; v§y nªu dùng tâm suy tß này ð¬ phân bi®t cänh gi¾i cüa Ph§t, cûng nhß trông mong hoa ð¯m lÕi kªt thành quä hß không, ¤y ð«u là do v÷ng tß·ng xoay v¥n, th§t ra chÆng có ch² ðúng.

Thi®n nam tØ! V÷ng tâm trôi n±i sanh nhi«u khiªn ch¤p xäo trá, nên chÆng th¬ thành tñu phß½ng ti®n cüa Viên Giác, sñ thßa höi cüa ngß½i là do v÷ng tâm phân bi®t nhß thª. Th§t chÆng phäi là câu höi ðúng theo chánh kiªn.

Lúc ¤y Thª Tôn mu¯n giäng lÕi nghîa này mà thuyªt k® r¢ng:

Kim cang TÕng nên biªt,
Tánh Nhß lai t¸ch di®t,
Chßa t×ng có thüy chung.
Nªu dùng tâm luân h°i,
Suy tß thành xoay v¥n.
Chï ðªn b¶ luân h°i,
ChÆng th¬ vào bi¬n Ph§t.
Ví nhß luy®n qu£ng vàng,
ChÆng do luy®n có vàng.
Dù vàng ròng sÇn có,
Nh¶ luy®n m¾i thành tñu.
Khi ðã thành vàng ròng,
ChÆng tr· lÕi qu£ng næa.
Sanh tØ và Niªt Bàn,
Phàm phu v¾i chß Ph§t,
аng nhß tß¾ng hoa ð¯m.
Suy tß nhß huy­n hoá,
Hu¯ng sñ höi hß v÷ng.
Hãy th¤u rõ tâm này,
R°i m¾i c¥u Viên Giác.

Khi ¤y di L£c B° Tát · trong ðÕi chúng t× ch² ng°i ðÑng d§y, ði nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân ph§t, ch¤p tay quÏ g¯i bÕch Ph§t r¢ng:

-ÐÕi bi Thª Tôn! Ðã vì B° Tát khai th¸ pháp tÕng bí m§t, khiªn ðÕi chúng th¤u ngµ lý luân h°i, phân bi®t ðßþc tà chánh, hay b¯ thí cho chúng sanh ð¶i mÕt pháp ðßþc ðÕo nhãn vô úy, ð¯i v¾i ÐÕi Niªt Bàn sanh lòng tin quyªt ð¸nh, chÆng còn tùy theo cänh gi¾i luân h°i mà sanh kh·i tri kiªn luân h°i.

1. BÕch Thª Tôn! Nªu các B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp mu¯n vào bi¬n ÐÕi T¸ch Di®t cüa Nhß Lai, nên dÑt cµi g¯c luân h°i nhß thª nào?

2. N½i các luân h°i có bao nhiêu chüng tánh?

3. Ng߶i tu ðªn B° Ы cüa Ph§t có m¤y b§c sai bi®t?

4. B° Tát tr· vào tr¥n lao nên thiªt l§p m¤y thÑ phß½ng ti®n ð¬ giáo hoá chúng sanh?

Xin Ph§t rû lòng t× bi cÑu thª, khiªn t¤t cä B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp theo ðó tu hành, ðßþc hu® nhãn trong sÕch, tâm gß½ng sáng tö, viên mãn ngµ nh§p vô thßþng tri kiªn cüa Nhß lai .

Ngài di L£c B° Tát nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, ðänh l­ thßa thïnh ba l¥n nhß v§y.

B¤y gi Ph§t bäo di L£c B° Tát r¢ng:

-Lành thay! Lành thay! Thi®n nam tØ! Ngß½i khéo vì các B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp, höi Nhß lai v« nhæng nghîa lý vi di®u, thâm sâu bí m§t cüa chß Ph§t, khiªn các B° Tát hu® nhãn trong sÕch, và t¤t cä chúng sanh ð¶i mÕt pháp dÑt hÆn luân h°i, tâm ngµ th§t tß¾ng, chÑng vô sanh pháp nhçn. nay ngß½i hãy l¡ng nghe, ta s¨ vì ngß½i mà thuyªt .

Lúc ¤y di L£c B° Tát và ðÕi chúng hoan hÖ vâng l¶i Ph§t dÕy, im l£ng mà nghe.

-Thi®n nam tØ! T¤t cä chúng sanh t× vô thï ðªn nay do có ðü thÑ tham døc ân ái nên có luân h°i. T¤t cä chüng tánh n½i các thª gi¾i nhß noãn sanh, thai sanh, th¤p sanh, hoá sanh, ð«u l¤y dâm døc làm chánh nhân m¾i thành có sinh mÕng, nên biªt ái døc là cµi g¯c cüa luân h°i. do có các døc làm trþ duyên, phát kh·i tánh ân ái, vì thª khiªn chúng sanh có sanh tØ tß½ng tøc.

Døc do ái mà sanh, mÕng do døc m¾i có, chúng sanh tham ái thân mÕng là dña theo cµi g¯c tham døc, v§y tham døc là nhân, tham ái thân mÕng là quä. do n½i cänh døc mà sanh tâm yêu ghét; cänh thu§n v¾i tâm ta thì yêu, cänh ngh¸ch v¾i tâm ta thì ghét, nên theo ðó tÕo ðü thÑ ác nghi®p thì sanh vào ðÕo ð¸a ngøc, ngÕ qüy.

Nªu bö ác mà ham thi®n thì sanh vào cöi tr¶i cõi ng߶i.

LÕi næa, nªu biªt nhàm chán nhæng tham ái, ßa xä bö tham ái, nhßng cái ßa ¤y v¦n là g¯c cüa tham ái, nên hi®n tång thßþng (tång thêm) thi®n quä, ðó ð«u là pháp hæu vi, nên còn phäi ch¸u luân h°i, chÆng thành thánh quä. cho nên chúng sanh mu¯n giäi thoát sanh tØ luân h°i, trß¾c tiên phäi ðoÕn dÑt tham døc và tr× bö ân ái.

Thi®n nam tØ! B° Tát th¸ hi®n ðü thÑ biªn hoá n½i thª gian chÆng t× cµi g¯c cüa tham ái, chï dùng tâm t× bi giä làm tham døc ð¬ vào sanh tØ khiªn chúng sanh xä bö ân ái. Nªu t¤t cä chúng sanh ð¶i mÕt pháp ch¸u xä bö tham døc và tr× sÕch yêu ghét thì ðßþc dÑt hÆn luân h°i, n½i tâm trong sÕch, r°i c¥u cänh gi¾i Viên Giác cüa Nhß lai m¾i ðßþc khai ngµ.

Thi®n nam tØ! T¤t cä chúng sanh do cµi g¯c tham døc phát kh·i vô minh; sanh ra nåm thÑ chüng tánh khác nhau, vô minh nß½ng theo hai thÑ chß¾ng mà hi¬n hi®n sâu cÕn.

Thª nào là hai thÑ chß¾ng?

Mµt là lý chß¾ng; làm chß¾ng ngÕi chánh tri kiªn; hai là sñ chß¾ng; do chß¾ng này làm cho sanh tØ tß½ng tøc.

Lñ½c giäi:

Hai thÑ chß¾ng: Pháp không sanh không di®t thuµc v« pháp vô vi, g÷i là Lý; t¤t cä pháp do nhân duyên sanh kh·i ð«u thuµc v« pháp hæu vi, g÷i là Sñ.

Tñ tánh b¤t nh¸ chÆng có ð¯i ðãi, nên hæu vi vô vi ð«u tuy®t. Nªu kiªn l§p ch½n lý thì phäi có sñ hþp lý và b¤t hþp lý; hþp v¾i b¤t hþp là nh¸, chÆng phäi bän th¬ b¤t nh¸ cüa tñ tánh, nên nói Chß¾ng NgÕi Chánh tri Kiªn, g÷i là lý chß¾ng. Vì chánh tri kiªn là tri kiªn b¤t nh¸, tÑc là chÆng l§p tri kiªn gì cä.

Sñ là sñ tß¾ng thñc hành, b¤t cÑ thñc hành ðúng lý hay không ðúng lý ð«u g÷i là sñ chß¾ng. TÕi sao? Nªu ch¤p th§t ðúng v¾i ch½n lý thì làm cho biªn d¸ch sanh tØ tß½ng tøc; nªu thñc hành không ðúng lý thì làm cho ph¥n ðoÕn sanh tØ tß½ng tøc, hai thÑ sanh tØ này cùng g÷i là sanh tØ tß½ng tøc.

Lßþc giäi hªt.

Thi®n nam tØ! Thª nào là nåm thÑ chüng tánh?

1. Phàm phu chüng tánh: Nªu hai thÑ chß¾ng k¬ trên chßa ðßþc ðoÕn di®t thì g÷i là chßa thành Ph§t.

2. Nh¸ th×a chüng tánh: Nªu nhæng chúng sanh bö hÆn tham døc, ðã tr× ðßþc sñ chß¾ng chßa dÑt lý chß¾ng thì chï có th¬ ngµ nh§p hàng thanh Vån hay Duyên Giác, chßa th¬ trø n½i cänh gi¾i B° Tát.

3. B° Tát chüng tánh: Thi®n nam tØ! Nªu t¤t cä chúng sanh ð¶i mÕt pháp mu¯n vào bi¬n ÐÕi Viên Giác cüa Nhß Lai, trß¾c tiên phäi phát nguy®n siêng nång dÑt tr× hai chß¾ng, nªu hai chß¾ng ðã hàng phøc thì ðßþc ngµ nh§p cänh gi¾i B° Tát. Nªu hai chß¾ng dÑt hÆn thì ðßþc ðªn ch² ÐÕi Niªt Bàn, B° Ы ð¥y ðü, thÆng vào Viên Giác vi di®u cüa Nhß Lai.

4. B¤t ð¸nh chüng tánh: Thi®n nam tØ! T¤t cä chúng sanh ð«u chÑng Viên Giác, ðßþc g£p thi®n tri thÑc, tùy n½i nhân ð¸a tñ tu pháp gì hÕnh gì cüa m²i thi®n tri thÑc ð¬ dÕy bäo môn ð°, ng߶i theo ðó tu t§p bèn có chüng tánh ð¯n ti®m khác nhau. Nªu g£p ð߶ng l¯i tu ðúng chánh hÕnh, thÆng ðªn vô thßþng B° Ы cüa Nhß lai thì chÆng k¬ cån c½ l¾n nhö, ð«u thành quä Ph§t.

5. NgoÕi ðÕo chüng tánh: Nªu nhæng chúng sanh mu¯n c¥u chánh pháp mà lÕi g£p th¥y bÕn tà kiªn thì tu hành chÆng ðßþc chánh ngµ, ðây g÷i là chüng tánh ngoÕi ðÕo, ¤y là l²i cüa tà sß, chÆng phäi l²i cüa chúng sanh.

Nhæng chüng tánh k¬ trên g÷i chung là ngû tánh sai bi®t cüa chúng sanh.

Thi®n nam tØ! B° Tát chï vì tâm ðÕi bi, tùy sñ phß½ng ti®n vào các cõi thª gian, khai th¸ cho kë chßa ngµ, cho ðªn th¸ hi®n ðü thÑ hình tß¾ng, tùy theo cänh gi¾i thu§n ngh¸ch cµng sñ v¾i h÷, giáo hoá cho ðªn thành Ph§t ¤y ð«u nß½ng theo nguy®n lñc trong sÕch ðã sÇn t× vô thï.

Nªu t¤t cä chúng sanh ð¶i mÕt pháp kh·i tâm tång thßþng n½i ÐÕi Viên Giác, nên phát ðÕi nguy®n trong sÕch cüa B° Tát r¢ng:

"Nay ta phát nguy®n trø n½i Viên Giác cüa Ph§t, c¥u thi®n tri thÑc, ch¾ g£p ngoÕi ðÕo và nh¸ th×a, theo nguy®n tu hành, các chß¾ng dÑt d¥n, chß¾ng dÑt sÕch thì nguy®n thoä mãn, bß¾c lên pháp ði®n trong sÕch giäi thoát, ðªn cõi di®u trang nghiêm, chÑng ÐÕi Viên Giác ".

Lúc ¤y Thª Tôn mu¯n giäng lÕi nghîa này mà thuyªt k® r¢ng:

Di L£c ngß½i nên biªt,
T¤t cä nhæng chúng sanh,
ChÆng ðßþc ðÕi giäi thoát,
Ыu do tâm tham døc,
Sa ð÷a n½i sanh tØ,
Nªu dÑt ðßþc yêu ghét,
Và ðµc tham sân si,
ChÆng k¬ tánh sai bi®t,
Ыu ðßþc thành Ph§t ðÕo.
Hai chß¾ng tiêu di®t hÆn,
C¥u sß ðßþc chánh ngµ.
Tùy thu§n nguy®n B° Tát,
Y chï ÐÕi Niªt Bàn.
T¤t cä các B° Tát,
Ыu theo nguy®n ðÕi bi,
Th¸ hi®n vào sanh tØ.
Ng߶i tu hành hi®n tÕi,
Và chúng sanh mÕt pháp,
Siêng dÑt nhæng ái kiªn,
Bèn vào ÐÕi Viên Giác