Kinh ði¬n Ph§t giáo r¤t nhi«u vì tùy theo cån c½ cüa ng߶i höi ðÕo, ðÑc Ph§t giäng giäi v« ðÕo lý và chï các cho h÷ thñc hành. Chúng ta th߶ng nghe nói ðªn tam TÕng kinh Ði¬n bao g°m t¤t cä giáo lý và các cách thñc hành trong ðÕo Ph§t. tam tÕng là ba b° l¾n chÑa ðñng kinh, lu§t và lu§n liên quan ðªn toàn th¬ sinh hoÕt Ph§t giáo:

Kinh tÕng

Kinh là giáo lý ðÑc Ph§t giäng dÕy cho nhi«u ng߶i có trình ðµ khác nhau và có l¯i s¯ng khác nhau nhßng t¤t cä l¶i dÕy ð«u hß¾ng v« sñ buông bö kh± ðau và quay v« v¾i su¯i ngu°n hÕnh phúc v¯n có sÇn n½i m²i ng߶i. L¶i dÕy phù hþp v¾i m²i hÕng ng߶i nên g÷i là Khª (Hþp) Kinh, và khi ng߶i nghe cäm nh§n ðßþc chân lý ¤y thì ðßþc xem là giác ngµ, tÑc là hi¬u ðßþc chân lý. Giác ngµ có nhi«u trình ðµ, trình ðµ cao nh¤t n½i ðÑc Ph§t g÷i là ÐÕi Giác ÐÕi Ngµ.

Lu§t tÕng

Lu§t tÕng ghi lÕi hay gi¾i là nhæng nguyên t¡c sinh hoÕt cüa các tång ni ðßþc ðÑc Ph§t l§p ra ð¬ ði«u hòa sinh hoÕt tu t§p g°m có nhæng gi¾i và lu§t mà chß tång ni phäi tuân theo, cách sinh hoÕt trong các th¶i tiªt mßa n¡ng khác nhau, các nghi l­, y phøc, thu¯c men khi b®nh t§t, kÛ lu§t và cách ði«u hành sinh hoÕt giáo hµi (Sñ tß½ng quan giæa tång sî v¾i nhau cûng nhß sñ tß½ng quan giæa tång sî và cß sî.).

Lu§n tÕng

Lu§n là nhæng l¶i bàn lu§n, v¤n ðáp cao siêu g°m có các l¶i giäng cüa các v¸ B° Tát cùng chß v¸ thánh tång.

Trong ðÕo Ph§t, nhæng v¸ tu sî thông thuµc ba tÕng mà di­n giäi và d¸ch thu§t thì ðßþc g÷i là tam TÕng Pháp Sß nhß ngài Ð߶ng tam TÕng, tam TÕng Pháp Sß ð¶i nhà Ð߶ng. V¸ nào tinh thông v« gi¾i lu§t, giäng dÕy v« gi¾i lu§t và th߶ng truy«n gi¾i lu§t cho ð® tØ xu¤t gia và tÕi gia ðßþc g÷i là Lu§t sß nhß ngài ¿u ba Ly, v¸ giæ gìn gi¾i lu§t h½n hªt trong hàng ð® tØ cüa ðÑc Ph§t. Nhæng ai th߶ng dùng các lý lu§n væng ch¡c, rõ ràng và cao siêu ð¬ hß¾ng dçn kë khác tu hành thì g÷i là Lu§n Sß nhß ngài Gi¾i Hi«n, mµt trong các v¸ t± cüa duy ThÑc H÷c.

Kinh ði¬n trong Ph§t giáo ðßþc xªp thành m߶i hai loÕi. khi chúng ta ð÷c mµt bµ kinh nhß kinh a Hàm, a di Ðà, Di®u Pháp Liên Hoa, kim Cang, hoa Nghiêm, v.v... là chúng ta ð÷c mµt trong m߶i loÕi kinh ¤y. Các bµ kinh Ph§t ð«u có chung nhæng ð£c tính nhß sau: Ý nghîa chân th§t, thâm sâu và linh ðµng, chï bày rõ r®t, nói cách thÑc thñc hành cho có kªt qüa, t¤t cä các ph¥n ð«u kªt lÕi ch£t ch¨ nhß dây hoa ðan v¾i nhau.

Ch÷n kinh Mà Ð÷c

Nhß thª, t¤t cä các l¶i dÕy trong kinh, lu§t và lu§n ð«u chân th§t và t¯t lành, nªu chúng ta có thì gi¶ nghiên cÑu và h÷c höi t¤t cä là ði«u r¤t t¯t. Trên thñc tª, chúng ta không có thì gi¶ làm chuy®n ¤y. Nhi«u lúc chúng ta thïnh mµt vài bµ kinh t× các nhà xu¤t bän hay các chùa, ho£c ð÷c các bài báo trong nhæng t§p san Ph§t h÷c xu¤t bän ð¸nh kÏ ð¬ tøng ð÷c hay nghiên cÑu, nhi«u lúc th¤y sñ tu hành sao mà khó quá nhß ðòi höi phäi t× bö gia ðình hay s¯ng ð¶i ðµc thân, t× bö nhà cØa, công ån vi®c làm m¾i tu ðßþc.

Яi v¾i ng߶i cß sî tÕi gia, sñ tu hành không ðòi höi phäi thñc hành các ði«u ¤y, ðó là sñ hi¬u l¥m tai hÕi làm cho nhi«u ng߶i có ý nghî sai làm ðÕo Ph§t yªm thª, xa lánh cuµc ð¶i và không thiªt tha gì v¾i sñ phát tri¬n xã hµi. do ðó, chúng ta phäi nh§n rõ l¶i dÕy cüa ðÑc Ph§t nh¡m ðªn ai, ng߶i ðã t× bö m÷i ti®n nghi, m÷i tình cäm thông th߶ng ð¬ n² lñc thñc hành ðÕo giác ngµ hay l¶i dÕy dành riêng cho gi¾i cß sî tÕi gia ð¬ s¯ng ð¶i an vui hÕnh phúc trong ánh sáng cüa ðÕo Ph§t trong ð¶i s¯ng hàng ngày. do ðó, khi ð÷c kinh ði¬n hay các bài bàn lu§n v« ðÕo Ph§t, chúng ta nh¾ kinh chia làm ba loÕi chính:

1. kinh nói v« cÑu cánh giác ngµ

Chï bày chân tâm, Ph§t tánh, tñ tánh a di Ðà, tâm giác ngµ mà cä hai gi¾i tu sî hay cß sî ð«u có th¬ nghiên cÑu, tøng ð÷c và thñc hành nhß kinh Pháp Hoa, hoa Nghiêm, Lång Già, kim Cang, Thü Lång Nghiêm,v.v...

2. kinh ðÑc Ph§t chï dÕy cho gi¾i xu¤t gia mà thôi

Nh¡c nh· các v¸ tång ni v« hÕnh nguy®n xu¤t gia là ð¬ ðÕt quä giäi thoát viên mãn và phøc vø chúng sanh, n² lñc thñc hành các phß½ng thÑc tu t§p ð×ng ð¬ lòng vß¾ng b§n v¾i chuy®n vþ ch°ng, con cái, cüa cäi, danh lþi trói buµc làm cho sñ tu hành không ðßþc nhß ý. trong các kinh TÑ Th§p Nh¸ Chß½ng kinh (Kinh B¯n Mß½i hai Chß½ng), kinh di Giáo, cùng mµt s¯ kinh khác trong bµ kinh a Hàm, v.v... nh¡c nh· các ði«u ¤y.

3. kinh ðÑc Ph§t chï dÕy cho gi¾i tÕi gia mà thôi

Ng߶i Ph§t tØ thñc hành ðÕo Ph§t ð¬ s¯ng an vui, hÕnh phúc v¾i ch°ng vþ, con cái, cha m©, anh em bÕn bè, làm các vi®c t¯t cho bän thân, gia ðình và xã hµi nhß h÷c hành, thñc t§p ngh« nghi®p, l§p gia ðình, ð¬ dành ti«n bÕc, ð¥u tß ð¬ phát tri¬n sän nghi®p, duy trì và phát tri¬n các ði«u t¯t ð©p trong gia ðình, cµng ð°ng và xã hµi.

Nhß thª, khi ð÷c kinh ði¬n hay các bài viªt v« ðÕo Ph§t, chúng ta nh§n biªt rõ ràng nhæng ði«u nói ra hay lu§n bàn nh¢m cho cä cß sî lçn tu sî nghiên cÑu, tøng ð÷c, loÕi nào chï dành cho nhæng v¸ tång ni áp døng và loÕi nào chï ð¬ cho quý v¸ cß sî thñc hành. Nªu các v¸ cß sî không phân bi®t nhß trên thì th¤y ðÕo Ph§t khó thñc hành quá vì ðòi höi phäi t× bö gia ðình, d©p hªt tình thß½ng (C¡t ái ly gia), cho hªt m÷i cüa cäi, bö m÷i công ån vi®c làm c¥n thiªt cho ð¶i s¯ng gia ðình, bö cä vi®c h÷c hành ð¬ chï ng°i nhà tøng kinh, ng°i thi«n, ån chay v.v...

Trên thñc tª, tÕi hoa KÏ có ng߶i ðã làm nhß v§y do sñ hi¬u l¥m hay do ng߶i khác bày cho sai lÕc nên dù ðang làm vi®c nuôi n¤ng vþ con, cha m©, ðang h÷c hành ð¬ tÕo tß½ng lai t¯t ð©p h÷ bö ngang và chï · nhà ð¬ mà "tu hành". H÷ t× khß¾c m÷i trách nhi®m ðang có và bi®n minh cho thái ðµ ¤y b¢ng cách l§p ði l§p lÕi l¶i: "Con là nþ, vþ là oan gia." hay nói r¢ng Ph§t dÕy phäi s¯ng ð¶i thanh t¸nh, xa lánh ph¯ ph߶ng, ð×ng tham dñ vào các vi®c hành chánh, vån hóa, chính tr¸, v.v...

Tu T§p Là S¯ng an vui HÕnh Phúc

ÐÑc Ph§t dÕy ng߶i thñc tâm tu hành không làm nhß thª. Ng߶i Ph§t tØ tÕi gia phäi quan sát hoàn cänh ð¬ áp døng ðÕo Ph§t cho phù hþp hoàn cänh sinh s¯ng, không gây xáo trµn, ðói kh±, bu°n phi«n,thiªu th¯n hay kh± ðau cho kë khác. H÷ biªt rõ trách nhi®m cüa mình ð¯i v¾i chính cá nhân mình, gia ðình và xã hµi mà thñc hành sñ tu t§p ð¬ cá nhân hÕnh phúc, gia ðình an vui hòa hþp, cµng ð°ng phát ti¬n và xã hµi th¸nh vßþng. Nhß tr߶ng hþp th¤y ng߶i khác ån chay tr߶ng, v« nhà b¡t vþ con ð«u ån chay tr߶ng nhß mình dù biªt h÷ không thích hay c½ th¬ h÷ c¥n vài thÑ th¸t cá. Nªu h÷ không ån ðßþc thì b¡t n¤u thành hai mâm khác nhau, mµt bên m£n, mµt bên chay. Mình ån chay tÑc là mình cao thßþng, ch°ng hay vþ con ån m£n tÑc là h÷ tµi l²i, kém cõi. Nhæng ng߶i thñc hành v¾i tâm nhß thª thì tÕo thêm nghi®p dæ, ðßa ðªn sñ xung ðµt trong gia ðình vì không phäi do tâm lành mà ån chay mà th§t ra chï mu¯n chÑng tö mình h½n ng߶i: Dùng chuy®n ån chay mà l¤n lß¾t kë khác mµt cách c¯ ý. ÐÕo Ph§t nói rõ ðó là nhæng ng߶i mang "ác tâm tu t§p".

Cho nên, ðªn vi®c ån chay là mµt ði«u r¤t giän d¸ và có vë chï liên h® ðªn chính cá nhân mình, nó vçn là mµt ði«u r¤t tª nh¸ và liên quan ðªn m÷i ng߶i trong gia ðình mà mµt ng߶i th§t lòng tu t§p biªt r¤t rõ và làm sao tÕo ðßþc ni«m an vui chung.

Ng߶i xu¤t gia mu¯n s¯ng cuµc ð¶i thanh t¸nh, an vui và giäi thoát ð¬ phøc vø chúng sanh nên h÷ s¯ng cuµc ð¶i ðÕm bÕc: Không tài sän, không ch°ng vþ, con cái, không ån m£n và u¯ng rßþu, không làm các ngh« thß½ng mÕi hay chính tr¸, v.v... do ðó, các gi¾i lu§t, nhæng lu§t l® áp døng trong ð¶i s¯ng hàng ngày, cüa quý tång ni khác v¾i gi¾i lu§t dành cho quý v¸ cß sî. Ng߶i cß sî s¯ng trong cuµc ð¶i, có trách nhi®m v¾i ch°ng vþ, con cái, cha m©, anh em, thân thuµc, cµng ð°ng và xÑ s·, do ðó ng߶i cß sî s¯ng ð¶i tích cñc trong cuµc s¯ng: H÷c hành, phát tri¬n ngh« nghi®p, có ti«n cüa ð¬ xây dñng gia ðình, nuôi n¤ng con cái, phøng dßÞng cha m©, giúp ðÞ bà con bÕn bè, ðóng góp vào các chß½ng trình tôn giáo, xã hµi và t× thi®n. Nhß thª, ng߶i tu sî tu hành · ch¯n Già lam thanh t¸nh, ng߶i cß sî tu hành ngay trong cuµc ð¶i. hai sñ tu t§p ¤y liên h® m§t thiªt v¾i nhau: Mµt bên là xu¤t thª, ð¬ dành t¤t cä thì gi¶ và sÑc mÕnh tâm linh ð¬ h÷c höi, hành trì h¥u có sñ hi¬u biªt và an vui th§t sñ ð¬ hß¾ng dçn nhæng ng߶i Ph§t tØ tÕi gia tu t§p cho phù hþp v¾i hoàn cänh sinh s¯ng và trình ðµ m²i ng߶i. Sñ tu t§p v¯n r¤t c¥n thiªt cho ng߶i cß sî vì tu t§p làm cho ð¶i s¯ng h÷ ðßþc an lành, phát tri¬n và hÕnh phúc.

Nh© Nhàng Tiªn Bß¾c Trên con Ð߶ng H÷c ÐÕo

Sñ thñc hành ðÕo Ph§t, tÑc là sñ tu t§p hàng ngày, dî nhiên không phäi là ði«u d­ làm. do ðó, tùy theo trình ðµ và hoàn cänh cüa m²i ng߶i, chúng ta phát nguy®n thñc hành t× t×. ban ð¥u chúng ta th÷ tam quy sau ðó ðªn ngû gi¾i. Nªu ðßþc chúng ta phát nguy®n ån chay mµt ngày, hai ngày, b¯n ngày trong mµt tháng. Nªu hoàn cänh thu§n ti®n, chúng ta ån chay nhi«u ngày h½n cho thân th¬ ðßþc khöe mÕnh, tinh th¥n an vui. — hoa KÏ vào nåm 2026 khoäng tám tri®u ng߶i ån chay vì lý do tôn giáo hay sÑc khöe. Nªu chúng ta thích s¯ng ð¶i an vui hÕnh phúc chân th§t, có tâm lành và mu¯n làm ði«u t¯t cho m÷i ng߶i thì tu t§p là mµt ni«m vui rµng l¾n. Nªu chúng ta ðang ch¸u nhi«u kh± ðau thì tu t§p s¨ giúp chúng ta giäi tr× m÷i kh± ðau ð¬ quay v« v¾i tánh t¯t lành và an vui tñ nhiên hay là P§t tánh cüa mình.

Chúng ta th߶ng nghe nói:

"(Khó) nh¤t là tu tÕi gia,thÑ hai tÕi chþ thÑ ba tÕi chùa". tu tÕi chùa th§t ra không phäi là d­, chúng ta chï c¥n s¯ng vài ngày tÕi chùa thì s¨ th¤y rõ ði«u ¤y, nhßng ng߶i cß sî tu tÕi gia và tÕi chþ cûng không phäi là d­ dàng. Chúng ta may m¡n nh¶ chß Ph§t và chß t± nhü lòng t× bi chï dçn cho chúng ta, nên sñ tu t§p tÕi nhà và tÕi chþ (Nói chung các ch² bên ngoài gia ðình nhß s· làm, tr߶ng h÷c, nhà hàng, n½i v§n ðµng tr߶ng, chþ búa, v.v...) tr· nên giän d¸, thích thú mà mang lÕi nhi«u kªt quä t¯t ð©p: Thân th¬ và tinh th¥n an vui, khoë mÕnh, ðßþc nhi«u ði«u t¯t lành trong cuµc s¯ng, gia ðình hòa thu§n và phát tri¬n, công vi®c làm thoäi mái, con cái hiªu thäo và h÷c hành tiªn bµ. Chúng ta càng tu t§p tinh t¤n thì ni«m an vui hÕnh phúc s¨ gia tång,làm ta cäm nh§n rõ r®t ý nghîa chân th§t cuµc ð¶i cüa mình: Chúng ta sinh ra ð¬ hß·ng ni«m an vui hÕnh phúc, l¾n lên trong hÕnh phúc, già cä trong hÕnh phúc và khi giä t× cõi ð¶i này, chúng ta quay tr· v« cõi hÕnh phúc miên vi­n tÑc là ch¯n Cñc LÕc, cõi sung sß¾ng vô cùng.

Nhß thª, nªu có thì gi¶ thì ng߶i Ph§t tØ tøng ð÷c nhi«u bµ kinh càng t¯t. tuy nhiên, vi®c thñc hành tu t§p v¯n c¥n thiªt h½n næa vì thñc hành tu t§p là áp døng nhûng ði«u Ph§t dÕy vào ð¶i s¯ng hàng ngày ð¬ ðem lÕi kªt qüa th§t sñ. do ðó, nªu không có thì gi¶, ng߶i cß sî chï c¥n ð÷c mµt bµ kinh và thñc hành r¯t ráo nhæng ði«u trong kinh và thñc hành nåm gi¾i cån bän dành riêng cho cß sî là thñc hành sñ s¯ng ðÕo ð¥y ðü. khi tâm chúng ta khai m·, lòng tràn ð¥y tình thß½ng yêu trong sáng, sñ thông minh tß½i mát, sñ hi¬u biªt chân th§t thì gi· trang kinh nào ra ð÷c chúng ta cûng nh§n biªt rõ ràng nhß m· t×ng trang chính cõi lòng chúng ta v§y. Và lúc ðó chúng ta th¤y ðÕo Ph§t th§t giän d¸ nhß l¶i ðÑc Ph§t dÕy:

"Làm t¤t cä các ði«u lành
Không làm nhæng ði«u ác
Tâm ý ðßþc trong sÕch
Ðó là lþi ph§t dÕy."

Vui thay, già có gi¾i
Vui thay, tín an trú
Vui thay, ðßþc trí tu®
Vui thay, ác không làm.
Ph¦m voi (Nagavagga)
Kinh Pháp Cú