Sau khi quân ðµi iraq xâm chiªm kuwait vào ngày 2 tháng 8 nåm 2026, t±ng th¯ng hoa KÏ ra l®nh cho bµ qu¯c phòng MÛ thñc hi®n cuµc ð± quân vào nß¾c saudi arabia theo chiªn d¸ch Khiên sa MÕc. sau khi h½n nØa tri®u quân hoa KÏ và ð°ng minh ðã l§p nhæng cån cÑ häi, løc và không quân bao vây nß¾c Iraq, t±ng th¯ng bush ðã v§n ðµng c½ quan Liên Hi®p Qu¯c ra t¯i h§u thß cho t±ng th¯ng saddam hussein phäi rút quân khöi kuwait vào ngày 15 tháng giêng nåm 1991. T±ng th¯ng saddam hussein t× ch¯i và chiªn d¸ch Khiên sa MÕc chuy¬n thành Bão sa MÕc. Vào lúc 5 gi¶ 30 chi«u ngày 25 tháng giêng chiªn hÕm U.S.S. bunker hill b¡n chiªc höa ti¬n tomahawk ð¥u tiên vào møc tiêu ðã ghi sÇn trong bµ óc ði®n tØ cüa höa ti¬n này, và tiªp theo ðó thª gi¾i ðã chÑng kiªn sñ tiªn bµ cüa kÛ thu§t hûy di®t tân tiªn cüa cu¯i thª kÖ thß hai mß½i. Chï mµt tråm gi¶ sau ðó hoa KÏ tuyên b¯ th¡ng cuµc vì bµ máy chiªn tranh cüa iraq hoàn toàn b¸ tan rã v¾i h½n mµt tråm ngàn quân b¸ giªt cùng v¾i hàng ngàn xe tång và vû khí n£ng b¸ tiêu hûy. so v¾i tr§n chiªn Vi®t nam v¾i 47, 358 binh sî tØ tr§n, s¯ binh sî hoa KÏ tØ tr§n trong cuµc t¤n công này là 90 ng߶i.

Nhæng V¸ Tß¾ng Lãnh Dè D£t

Sau cuµc chiªn · Vi®t nam quân ðµi hoa KÏ không còn ðßþc sñ tin tß·ng cüa dân chúng MÛ, nhßng sau cuµc chiªn th¡ng h÷ ðßþc xem là mµt t± chÑc ðáng tin c§y. Báo newsweek làm cuµc thåm dò ý kiªn vào ngày mùng mµt tháng giêng nåm 1991 và th¤y 88% dân chúng MÛ tín nhi®m quân ðµi hoa KÏ so v¾i 58% ð¯i v¾i các t± chÑc tôn giáo và 33% ð¯i v¾i qu¯c hµi. Nhæng ng߶i lãnh ðÕo cuµc chiªn th¡ng ngoài t±ng th¯ng bush dî nhiên là các v¸ tß¾ng lãnh. Vi®n nghiên cÑu gallup cho th¤y 93% dân chúng MÛ ca ngþi tß¾ng norman schwarzkopf so v¾i 86% ð¯i v¾i tß¾ng colin Powell. H÷ ðßþc xem là nhæng anh hùng ðem lÕi chiªn th¡ng cho nß¾c hoa KÏ. con ð߶ng tß½ng lai cüa h÷ gi¶ ðây m· rµng h½n næa.

Tuy nhiên, ð¯i v¾i hai v¸ tß¾ng lãnh này, th§t sñ h÷ mu¯n có chiªn tranh hay không? Mµt cuµc chiªn ðã ðem lÕi vinh quang cho h÷ h½n bao gi¶ hªt. Ký giä bob woodward trong quy¬n the commanders trä l¶i rõ ràng: Tß¾ng colin powell không mu¯n xØ døng quân ðµi t¤n công iraq vì ông ta biªt cuµc chiªn s¨ làm cho nhi«u binh sî MÛ b¸ thß½ng vong. Ông là mµt chiªn sî ðã t×ng có m£t · Vi®t nam và biªt rõ v« chiªn tranh h½n ai cä. Tß¾ng schwarzkopf cûng ðã t×ng tham dñ cuµc chiªn tÕi Vi®t Nam, ông ta ðã ð¯i di®n v¾i cái chªt trong gang t¤t cùng th¤y rõ nhæng cái chªt cüa ð°ng ðµi khi h÷ không may lÕc và mµt bãi mìn. Báo washington Post, ngày 7 tháng 7 nåm 1991 thu§t lÕi chi tiªt câu chuy®n chªt chóc này. Vào ngày 28 tháng 5 nåm 1970, lúc tß¾ng schwarzkopf còn là trung tá trong quân ðµi, ðßþc tin mµt toán quân cüa ông b¸ lÕc vào bãi mìn. Ông vµi ðªn tiªp cÑu h÷. Máy bay trñc thång ch· ông ð§u xu¯ng kª bãi mìn ðó r°i ông bß¾c vào bãi mìn ð¬ cÑu h÷. Ông ra l®nh cho mµt binh sî bë nhánh cây ð¬ bó chân cho mµt ng߶i lính b¸ mìn n± gäy chân. anh này bß¾c ði và ðÕp phäi mìn. Mìn n± làm anh ta cùng hai ð°ng ðµi chªt trß¾c m¡t m÷i ng߶i. Mãnh s¡t vång lên cûng làm cho ông b¸ thß½ng.

Tß¾ng schwarzkopf hi¬u rõ chiªn tranh th§t sñ ra sao. Ông ta không phäi là mµt ng߶i hiªu chiªn. Ngßþc lÕi, ông ta sþ nhæng kë ham mu¯n chiªn tranh:

" ...Chiªn tranh không phäi là mµt kinh nghi®m vui vë. Không vui thú tí nào. Tôi th¤y nhi«u kë ßa thích chiªn tranh · Vi®t Nam. Ði«u ¤y làm cho tôi khiªp ðäm. Nhæng ng߶i ðó lÕi không phäi là nhæng tß¾ng lãnh giöi. Tß¾ng custer ßa thích chiªn tranh và hãy xem ông ta ðã thành ðÕt ðßþc gì."

Tr§n Chiªn Này Ch¤m DÑt Ь Kh·i Ð¥u cho Tr§n Chiªn Khác

Cuµc chiªn th¡ng mau chóng cüa hoa KÏ ðã ðem lÕi vinh quang cho nß¾c này nhßng nhæng tu¥n l­ sau ðó ng߶i dân MÛ không còn th¤y ðây là mµt cuµc th¡ng tr§n nhß h÷ ðã nghî trß¾c kia. Hàng tråm ngàn ng߶i kurd ðã chÕy tr¯n lên vùng núi non sau khi h÷ th¤t bÕi trong viêc n±i d§y ch¯ng lÕi hussein theo l¶i kêu g÷i cüa hoa KÏ. Hình änh cüa nhæng em bé chªt vì lÕnh và thiªu ån, vì bom ðÕn cùng hàng ngàn ng߶i chªt ðßþc loan tin m²i ngày làm cho cuµc chiªn th¡ng b¾t hào quang ban ð¥u. Các v¤n ð« · trung Ðông còn nguyên v©n và các hãng sän xu¤t võ khí tÕi hoa KÏ, nga Sô, Anh, Pháp, trung C÷ng, v.v...lÕi nh§n ðßþc nhi«u ð½n mua hàng m¾i k¬ cä khí gi¾i nguyên tØ. Chiªn tranh có th¬ tái di­n · trung Ðông hay không? Không ai nghi ng¶ là nó không tái di­n vì nhæng qu¯c gia nhi«u d¥u höa ðang ð± ti«n mua s¡m khí gi¾i cho h÷ và cho nhæng nß¾c ð°ng minh cüa mình.

Báo newsweek ngày 8 tháng tß nåm 2026 ðã li®t kê thÑ tñ 10 nß¾c buôn bán vû khí nhi«u nh¤t hi®n nay trong ðó nåm nß¾c hµi viên th߶ng trñc cüa Hµi аng an ninh Liên Hi®p Qu¯c là bán nhi«u vû khí h½n ai hªt. T× nåm 1985 ðªn nåm 1989 h÷ ðã bán hàng tÖ mÛ kim khí gi¾i nhß sau:

Qu¤c Gia
S¯ Bán (TÖ MÛ Kim)
 

Nhæng nß¾c mua vû khí là nhæng nß¾c kém tiªn bµ v« khoa h÷c thuµc nhæng nß¾c cüa thª gi¾i thÑ ba. H÷ có th¬ là r¤t giàu nhß nß¾c Ä R§p saudi arabia hay nghèo nhß „n е. Chï có mµt nß¾c phát tri¬n nhi«u v« kÛ ngh® mà vçn nh§p cäng vû khí là Nh§t B±n.

Nhân Cüa Chiªn tranh Và Quä Cüa Chiªn Tranh

Khi nhìn th¤y sñ chªt chóc do chiªn tranh gây ra thì ai cûng khiªp sþ. Ðó là h§u quä cüa chiªn tranh. Còn nguyên nhân cüa chiªn tranh thì chúng ta ít ð¬ ý. do ðó, ðÕo Ph§t th߶ng nh¤n mÕnh:"B° Tát sþ nhân, chúng sanh sþ quä". Nhæng ng߶i có sñ hi¬u biªt chân th§t nh§n ra nguyên nhân cüa m÷i sñ ki®n t× ðâu mà có và ngån ng×a ngay nhæng biªn c¯ tai hÕi t× n½i g¯c r­ cüa nó. Còn bình th߶ng thì ða s¯ chúng ta chï mong mu¯n nhæng sñ vi®c tai hÕi ð×ng xäy ra dù chính mình cûng là mµt nguyên nhân làm nó xu¤t hi®n.

Khi nåm c߶ng qu¯c có nhi®m vø giæ gìn an ninh chung cho loài ng߶i qua Hµi аng an ninh Liên Hi®p Qu¯c lÕi sän xu¤t và bán vû khí nhi«u h½n ai hªt thì chúng ta th¤y n«n hòa bình trong "mµt tr§t tñ thª gi¾i m¾i" mà t±ng th¯ng bush ð« cao khi hoa KÏ tham chiªn · trung Ðông vçn còn là mµt ß¾c mong chính tr¸. Và chúng ta, nhæng ng߶i dân bình th߶ng, không quá th½ ngây ð£t ni«m tin cüa mình vào nhæng l¶i hÑa h©n cüa các v¸ nguyên thü qu¯c gia s¨ ðem lÕi hòa bình cho thª gi¾i mµt khi mà chính nß¾c h÷ sän xu¤t r¤t nhi«u vû khí.

Chúng ta cûng không quá ngây th½ mà vµi vàng kªt lu§n nhæng nß¾c bán vû khí là ð¥u m¯i cüa chiªn tranh. Có ng߶i mua thì m¾i có ng߶i bán. Có nhu c¥u thì m¾i có sñ ðáp Ñng nhu c¥u. nhu c¥u có th¬ tñ nhiên mà có và nhu c¥u cûng có th¬ do ng߶i ta tÕo ra hoàn cänh ð¬ mà buôn bán thÑ sän xu¤t ra. do ðó, chúng ta cûng không kªt lu§n là chiªn tranh xäy ra chï vì nhæng nß¾c nhö mua vû khí cüa các c߶ng qu¯c ð¬ chiªn ð¤u lçn nhau. жi s¯ng cüa chúng ta liên h® r¤t ch£t ch¨ v¾i nhæng gì chúng ta sän xu¤t ra, v¾i nhæng gì chúng ta bán ra và mua vào. khi nhìn vào s¯ lßþng vû khí l¾n lao mà loài ng߶i sän xu¤t và mua bán v¾i nhau vào cu¯i thª kÖ thÑ hai mß½i này thì chúng ta th¤y rõ nguyên nhân và h§u quä hay cüa nghi®p báo trên mµt bình di®n rµng l¾n h½n hay là c÷ng nghi®p cüa nhân loÕi v§y. Nói theo ðÕo Ph§t: Ðó là vòng luçn qu¦n cüa luân h°i mà dµng lñc, sÑc mÕnh làm cho nó xoay chuy¬n là tham lam, gi§n dæ và sñ mê m¶ v§y.

Nghi®p Và Luân H°i

Nghi®p là hành vi cüa thân, kh¦u và ý. Thân làm, mi®ng nói và ý suy nghî tÕo ra nhæng h§u quä t¯t hay x¤u. Thân làm ði«u t¯t, mi®ng nói ði«u lành, ý nghî ði«u chân th§t thì ðó là thi®n nghi®p. Thân làm ði«u dæ, mi®ng nói ði«u ác, ý suy nghî sai l¥m thì ðó là ác nghi®p. H§u quä cüa thi®n nghi®p hay ác nghi®p g÷i là nghi®p báo. Nghi®p báo có th¬ dài hÕn và cûng có th¬ ng¡n hÕn. khi nghi®p báo chï liên h® v¾i mµt ng߶i thì ðó là nghi®p riêng, bi®t nghi®p. khi nghi®p báo liên h® v¾i nhi«u ng߶i thì ðó là c÷ng nghi®p hay là nghi®p chung.

Trong khi tr߶ng trình chuyªn tr· lÕi iraq vào ngày 4 tháng 7 nåm 2026, ký giä truy«n hình bob simon cho th¤y nhæng cänh hoang tàn và ð± nát cüa nß¾c này sau cuµc chiªn do chính quy«n iraq kh·i xß¾ng. Ng߶i dân iraq ðang c¯ g¡ng xây dñng lÕi xÑ s· và lÕi tiªp tøc bi¬u tình ð¬ hoan hô lãnh tø cüa h÷, ng߶i ðã góp công tÕo ra cuµc chiªn tranh tàn kh¯c v×a qua. Hình änh cüa nhæng ng÷n lØa t× nhæng giªng d¥u höa b¸ ð¯t cháy vçn phun khói lØa m¸t mù, hình änh nhæng nghîa trang chôn nhæng ng߶i b¸ giªt, nhæng l¶i kªt tµi và than van trách móc lçn nhau cüa ng߶i dân do Thái, Palestin, kuwait làm cho chúng ta th¤y rõ thäm k¸ch cüa nhæng qu¯c gia này trong quá khÑ vçn s¨ là thäm k¸ch cüa nhæng qu¯c gia này trong tß½ng lai. Nhæng ði«u ng߶i dân các nß¾c này ðang làm, ðang nói và ðang suy nghî chúng ta th¤y rõ ðó là sñ chuçn b¸ cho mµt cuµc chiªn kª tiªp. Và trong mµt bình di®n l¾n h½n v¾i cái nhìn th¤y rõ m÷i góc cÕnh liên h® cüa bao nhiêu nguyên nhân và h§u quä kªt n¯i lÕi, nhân quä ch¢ng ch¸t mà ÐÕo Ph§t g÷i là Trùng Trùng Duyên Kh·i, thì chúng ta, nhæng ng߶i ng°i an bình n½i xÑ hoa KÏ này, chúng ta có tham dñ vào trong trò ch½i chªt chóc ðó hay không? Nói khác ði, chúng ta có ðóng góp vào trong c÷ng nghi®p cüa thª gi¾i hi®n nay hay không?

B° Tát TÕo Nhân Lành

Trong ni«m vinh quang cüa ng߶i th¡ng tr§n và sñ tüi nhøc cüa kë bÕi tr§n cùng lò lØa chiªn tranh lÕi b¡t ð¥u ðßþc nhen nhúm trong nhæng n¯i tiªp nhân qüa t× thª h® này qua thª h® khác, c½ h° nhß s¯ ph§n cüa nhân loÕi không bao gi¶ thoát khöi nhæng cuµc chiªn tranh, chúng ta nh¾ lÕi câu höi cüa mµt ng߶i trong UÖ ban Phát Giäi Thß·ng Hoà Bình nobel khi h÷ ch÷n ngài ÐÕt lai LÕt ma Là ng߶i xÑng ðáng nh¤t ð¬ lãnh giäi thß·ng này vào nåm 1989: Chúng ta còn có giäi pháp nào khác h½n là giäi quyªt nhæng xung ðµt theo tinh th¥n hoà bình?

Ngài ÐÕt lai LÕt ma là ng߶i ðã khß¾c t× chiªn tranh t§n g¯c r­ cüa nó. trong 32 nåm qua, k¬ t× ngày Tây TÕng b¸ quân ðµi trung C÷ng xâm chiªm và ki¬m soát, ngài luôn luôn tranh ð¤u tích cñc cho sñ ðµc l§p cüa quê hß½ng ngài nhßng ngài t× khß¾c vû lñc. Ngài cho r¢ng con ng߶i bÕo ðµng là con ng߶i gi§n dæ và khi gi§n dæ thì chúng ta m¤t trí. trong Ph§t giáo, sñ gi§n dæ (Sân) là mµt trong ba ðµc làm cho ð¶i s¯ng chúng ta tr· thành b¤t an, h²n loÕn và tÕo ra kh± ðau cho mình cûng nhß cho ng߶i khác. T× nåm 1959 ðªn nay, hàng chøc ngàn tång ni Ph§t tØ Tây TÕng b¸ giªt, hàng ngàn ngôi chùa và tu vi®n b¸ phá hûy. Ngài ÐÕt lai LÕt ma là v¸ lãnh ðÕo Ph§t Giáo xÑ này và dî nhiên ngài r¤t bu°n r¥u v« các ði«u ¤y. Nhi«u ng߶i dân Tây TÕng tÑc gi§n và hô hào phäi chiªn ð¤u b¢ng vû khí ch¯ng lÕi trung C÷ng. tuy nhiên, ngài có con ð߶ng lý tß·ng cüa ngài. trong bài di­n vån ð÷c tai Thøy Ði¬n khi nh§n giäi nobel Hòa Bình vào nåm 1989 ngài bày tö sñ khß¾c t× bÕo lñc:

"Nªu Tây TÕng xØ døng vû khí ch¯ng lÕi trung hoa theo con ð߶ng bÕo ðµng thì ðó là g¥n nhß sñ tñ sát... Cách hay nh¤t ð¬ giäi quyªt nhæng tranh ch¤p giæa loài ng߶i là qua sñ cäm thông chÑ không phäi b¢ng chiªn ð¤u. Hãy nhçn nhøc."

S¯ng жi an vui Giác Ngµ

Nhçn nhøc là mµt trong sáu ba la M§t, mµt trong sáu cách bày tö cûng nhß thñc hành tâm Ph§t trong cuµc s¯ng hàng ngày ngoài b¯ thí, trì gi¾i, tinh t¤n, thi«n ð¸nh và trí tu® ba la M§t. SÑc mÕnh cüa nhçn nhøc ðó v¯n t× lòng thß½ng yêu rµng l¾n phát sinh vì không có thß½ng yêu thì không có giác ngµ, không có giác ngµ thì không có sñ nhçn nhøc chân th§t, chï có sñ kiên nhçn trong nhæng âm mßu khuªch trß½ng thª lñc và quy«n hÕn phe nhóm mà thôi. Trên thñc tª, cuµc ð¶i cüa ngài ÐÕt lai LÕt ma là mµt t¤m gß½ng sáng cho nhân loÕi. Ðó là mµt bài pháp thí b¢ng xß½ng b¢ng th¸t, b¢ng nhæng hành vi th§t sñ trong cuµc s¯ng chÑ không b¢ng chæ nghîa suông, b¢ng nhæng hoÕt ðµng tích cñc dÕy d² cho Ph§t tØ nåm châu v« Tình Thß½ng Yêu và sñ Hi¬u Biªt Chân Th§t cùng Ngu°n HÕnh Phúc bao la cüa Ph§t tánh. qua sñ nhçn nhøc chân th§t và r¯t ráo ðó (Nhçn nhøc ba la M§t) ngài ðã chÑng tö rõ r®t là mµt ba la M§t bao g°m cä nåm ba la M§t còn lÕi:

• B¯ thí: Ngài ðã ban cho nhân loÕi bài pháp thí cao qúy v« ðÕo Ph§t chân th§t.

• Trì gi¾i: Ngài ðã thñc hành gi¾i lu§t không giªt ng߶i và không tán trþ sñ giªt ng߶i · mÑc ðµ cao ð©p nh¤t cùng v¾i nhæng gi¾i lu§t khác.

• Tinh t¤n: Ngài luôn luôn thñc hành lòng t× bi cùng sñ hi¬u biªt chân th§t ngày này qua ngày khác. H½n ba mß½i nåm s¯ng xa quê hß½ng, ngài lúc nào cûng tu t§p, hß¾ng dçn Ph§t tØ kh¡p nåm châu tu t§p, luôn luôn tö lòng khoan dung v¾i m÷i ng߶i và m÷i loài.

• Thi«n ð¸nh: Tâm ngài lúc nào cûng trong sáng, thoäi mái, an lành, linh ðµng và tïnh thÑc.

• Trí hu®: Ngài luôn luôn th¤y biªt chân th§t, nói ði«u chân th§t, dÕy d² Ph§t tØ nhæng ði«u chân th§t. Dù không ð°ng ý v« ng߶i trung hoa ðã gây cho dân tµc ngài nhi«u sñ kh± ðau, ngài luôn luôn g÷i h÷ là ng߶i anh em và c¥u nguy®n h÷ ðßþc nhæng sñ an lành.

"Không ch¤p nh§n t¤t cä m÷i hình thÑc bÕo ðµng, nh¤t là chiªn tranh, là nhæng phß½ng thÑc ð¬ giäi quyªt nhæng xung ðµt giæa qu¯c gia, nhóm hay cá nhân."

Gi§n Dæ Là Ngu°n G¯c Cüa Kh± Ðau

Di«u quan tr÷ng nh¤t mà ngài ÐÕt lai LÕt ma nh¡n nhü nhân loÕi là ð×ng ð¬ mình b¸ lôi kéo vào sñ gi§n dæ vì khi tÑc gi§n thì chúng ta không còn th¤y biªt ði«u chân th§t và s¨ có nhæng hành ðµng gây kh± ðau cho mình hay cho ngu¶i. Bän tuyên ngôn b¤t bÕo ðµng nói trên còn nh¤n mÕnh:

"Tôn giáo không còn là kë ð°ng lõa cho chiªn tranh, cho khüng b¯, cho b¤t cÑ mµt hình thÑc bÕo ðµng nào, có t± chÑc hay tñ phát, ch¯ng lÕi b¤t cÑ thành ph¥n nào cüa nhân loÕi."

Ðây là ði«u r¤t quan tr÷ng. Ðã bao nhiêu l¥n trong quá khÑ và trong hi®n tÕi ng߶i ta ðã nhân danh tôn giáo mà giªt hÕi ng߶i khác. Ðã bao nhiêu l¥n nhæng ng߶i lãnh ðÕo cùng nhæng tín ð° tôn giáo ðã làm nhæng hành vi chém giªt tàn bÕo hay xúi giøc kë khác tÕo nên chiªn tranh dçm máu cûng nhß nhân danh tôn giáo mình mà gây kh± ðau cho ng߶i thuµc tôn giáo khác.

"Tôn giáo không còn là kë ð°ng lõa cho chiªn tranh, cho khüng b¯...", dî nhiên, ði«u này không phäi d­ thñc hi®n vì loài ng߶i t× lâu ðã quen vi®c xØ døng bÕo lñc ð¬ giäi quyªt nhæng sñ xung ðµt trong lòng mình hay · ngoài. Và h½n ai hªt, chúng ta chï c¥n quan sát nhæng ý tß·ng và cäm xúc n½i tâm mình là th¤y rõ ði«u ¤y. Nhæng nhà chính tr¸ hai phe lâm chiªn ðã biªt rõ ði«u ðó cho nên ng߶i ta th߶ng th¤y trong th¶i gian trß¾c và trong cuµc chiªn giæa hoa KÏ và Iraq, nhi«u bu±i c¥u nguy®n tÕi các nhà th¶ cùng các thánh ð߶ng H°i Giáo ðßþc t± chÑc quy mô và chiªu lên các ðài truy«n hình ð¬ c¥u nguy®n thßþng ðª hay ð¤ng allah giúp cho mình chiªn th¡ng ð¸ch quân. Hình änh nhæng bu±i c¥u nguy®n ðßþc chiªu lên khung änh truy«n hình ðã tác ðµng mÕnh vào tâm lý qu¥n chúng hai bên làm cho h÷ hång say h½n trong nhi®t tình ái qu¯c ðßa ðªn sñ üng hµ mÕnh m¨ chính phü nß¾c h÷ trong n² lñc chiªn th¡ng ð¸ch quân. Các v¸ lãnh ðÕo tôn giáo ðã làm nhæng công vi®c cüa mµt ng߶i công dân thß½ng yêu qu¯c gia cüa mình.

Chúng ta ai cûng có mµt nß¾c ð¬ thß½ng yêu. khi chiªn tranh xäy ra thì lòng yêu nß¾c th߶ng b¸ kích ðµng ð¬ ng߶i dân üng hµ chính phü trong cuµc chiªn ð¤u ch¯ng "kë thù". Nhßng giäi quyªt các b¤t ð°ng b¢ng bÕo lñc cüa chiªn tranh có phäi là mµt cách giäi quyªt t¯t ð©p không? Chúng ta hãy nghe mµt ý kiªn:

"Chiªn tranh là ðiên khùng. Th§t là ðiên khùng khi giäi quyªt các v¤n ð« tranh ch¤p b¢ng cách giªt hÕi lçn nhau."

Và ðây là ý kiªn cüa ÐÕi tß¾ng Schwarzkopf, mµt trong nhæng chiªn sî có nhi«u huy chß½ng nh¤t tÕi hoa KÏ hi®n nay. Ði«u ông ta chân thành phát bi¬u trên ðài truy«n hình cbs trong chß½ng trình phöng v¤n schwarzkopf in Vietnam: a soldier return (Tß¾ng schwarzkopf · Vi®t Nam: Mµt Chiªn Sî Tr· V«) vào tháng sáu nåm 2026. L¶i phát bi¬u ðó xäy ra vài ngày sau khi t±ng th¯ng bill clinton ra l®nh xÕ kích trung tâm tình báo cüa iraq sau khi t±ng th¯ng saddam hussein b¸ hoa KÏ t¯ cáo là ðã âm mßu sát hÕi cñu t±ng th¯ng george bush khi ông này ðªn thåm nß¾c Kuwait. Sñ ki®n ðó làm cho chúng ta tñ höi sñ giäi quyªt các tranh ch¤p theo lý tß·ng cüa t× bi và trí hu®, cüa tình thß½ng yêu và sñ hi¬u biªt chân th§t, có th¬ áp døng trong hoàn cänh thñc tª cüa thª gi¾i hi®n nay hay không?

Có th¬ lòng mong mu¯n giäi quyªt m÷i tranh ch¤p b¢ng t× bi và trí hu® chßa có th¬ thñc hi®n ðßþc vào cu¯i thª kÖ 20 này nhß mong ß¾c cüa "mµt th¥y tu Ph§t giáo t¥m th߶ng" (ðó là l¶i ngài ÐÕt lai LÕt ma nói v« cuµc ð¶i cüa chính mình). Nhßng ð¶i s¯ng cüa ngài, nhæng l¶i phát bi¬u cùng dÕy d² cüa ngài, nhæng hành vi, cØ chï cùng các hoÕt ðµng tôn giáo, vån hóa, xã hµi và chính tr¸ cüa ngài qüa th§t là mµt t¤m gß½ng sáng, là mµt viên gÕch væng ch¡c ðóng góp vào sñ xây dñng cho n«n täng hoà bình nhân loÕi cüa thª kÖ 21 s¡p ðªn. ÐÕo Ph§t là ðÕo cüa hi®n tÕi, cüa tình thß½ng yêu, sñ hi¬u biªt chân th§t và hÕnh phúc bao la trong cuµc s¯ng giän d¸ h¢ng ngày. Chính trong ánh sáng chân th§t ðó mà m¥m an bình và hy v÷ng tß½i ð©p cüa tß½ng lai ðã n¦y m¥m và s¨ m÷c thành cây Hòa Bình Và HÕnh Phúc Chân Th§t cho nhân loÕi.

Chúng con Thành Kính Ðãnh L­ ÐÑc ÐÕt lai LÕt Ma

Ngài là b§c vî nhân ð¥y ðÕo hÕnh và khiêm cung, chúng con thành tâm ðãnh l­ ngài, B§c ÐÕi B° Tát S¯ng trong Cuµc жi vào cu¯i thª kÖ thÑ 20 này. C¥u nguy®n chß Ph§t gia hµ ngài ðßþc nhi«u sÑc khöe ð¬ dçn d¡t Ph§t tØ chúng con thñc hi®n ðßþc các nguy®n hÕnh trong lành và tích cñc h¥u ðem lÕi hÕnh phúc chân th§t cho mình và cho m÷i ng߶i. Ngài luôn luôn là ng÷n ðu¯c soi ð߶ng cho Ph§t tØ chúng con trên con ð߶ng an vui và giäi thoát ngay trong cuµc ð¶i. Chính cuµc ð¶i giän d¸ cüa ngài trong l¾p nâu s°ng, chính nø c߶i trë th½ cüa ngài trong m÷i hoàn cänh, chính nhæng l¶i ân c¥n, nhân ái cüa ngài khi dÕy ðÕo tÕi ch¯n chùa chi«n thanh t¸nh cûng nhß khi nói v« chuy®n thª sñ tÕi Qu¯c Hµi cüa nhi«u nß¾c hay v¾i các v¸ nguyên thü qu¯c gia ðã ban cho chúng con sñ dÕy bäo cø th¬ v« sñ l­ ðµ khiêm cung, lòng nhân ái thñc sñ cùng sñ töa sáng Ph§t tánh trong sinh hoÕt hàng ngày. qua ngài chúng con hi¬u rõ, th¤y rõ ðÕo Ph§t không phäi là ðÕo ð¬ mà bàn v«, mà nói v« mà chính là ðÕo ð¬ mà s¯ng v¾i, mà an vui v¾i trong m÷i hoàn cänh thång tr¥m trong cuµc ð¶i. Và trong hoàn cänh nào cûng chï làm ði«u lành, không làm ði«u ác nhß l¶i ðÑc Ph§t dÕy trong kinh Pháp Cú:

"Tñ mình làm ði«u ác
Tñ mình sanh nhi­m ô.
Tñ mình làm ði«u lành
Tñ mình thanh t¸nh mình.
Thanh t¸nh, không thanh t¸nh
D«u do tñ chính mình
Ai thanh t¸nh cho ai."

M§t thß cüa Tây TÕng chï rõ phß½ng thÑc giúp ng߶i v×a qua ð¶i nh§n rõ nhæng gì ðang di­n ra ð¬ h÷ có th¬ tr· v« v¾i thª gi¾i chß Ph§t. Các v¸ tu sî LÕt ma Tây TÕng hay ng߶i Ph§t tØ ð÷c hay tøng vào tai ng߶i v×a qua ð¶i:

"Tâm thÑc cüa chính ngß½i, không có mµt hình tß¾ng nào, nó th§t sñ tr¯ng r²ng; và tánh hi¬u biªt rõ ràng thông su¯t cüa ngß½i töa chiªu ánh sáng và sung sß¾ng kÏ di®u. hai thÑ ðó không th¬ tách lìa khöi nhau. Sñ hþp nh¤t cüa tánh r²ng l£ng và töa chiªu cüa tâm thÑc ðó là Pháp Gi¾i tánh cüa sñ Giác Ngµ Tròn Ð¥y.

Tâm thÑc cüa ngß½i, töa chiªu ánh sáng, r²ng l£ng, và không th¬ tách lìa v¾i Thân Cùng Kh¡p Töa Chiªu Ánh Sáng Rñc RÞ (ÐÕi Th¬ quang Huy) không có sinh ra và chªt ði, chính là Ánh Sáng Vînh Cæu cüa ðÑc a di Ðà.

Biªt ðßþc nhß thª là ð¥y ðü. Nh§n biªt cái r²ng l£ng cüa cüa tánh hi¬u biªt rõ ràng và thông su¯t cüa ngß½i là Ph§t tánh, và xem ðó chính là tâm thÑc cüa chính mình. Thñc hành nhß thª là tâm ngß½i · trong trÕng thái tâm thánh thi®n cüa ðÑc Ph§t."

TØ Thß Cüa Tây TÕng (The tibetan book of the Dead)