Mµt tr§n bão l¾n xäy ra tÕi bangladesh vào ngày 30 tháng tß nåm 1991. Gió th±i 145 d£m mµt gi¶ và sóng th¥n cao 20 bµ ðã tàn phá xÑ này và làm cho trên 100,000 ng߶i b¸ chªt.

Bangladesh là mµt qu¯c gia ðông dân và nghèo. V¾i mµt di®n tích nhö h½n 1/2 Nh§t Bän, mµt nß¾c n±i tiªng là ðông ðúc dân cß. bangladesh có trên 110 tri®u ng߶i và ðßþc Ngân Hàng Thª Gi¾i li®t kê là nß¾c nghèo ðÑng vào hàng thÑ nåm trong nåm qu¯c gia nghèo nhÑt thª gi¾i.

Cûng nhß nhi«u ng߶i thuµc vùng Burumchara, anh mubarrak khatum không có ðü ti«n ð¬ s¡m mµt máy ra ði ô. khi tr§n bão b¤t th¥n kéo ðªn anh không nghe ðßþc tin tÑc qua ðài phát thanh nên cä gia ðình anh ð«u b¸ lâm nÕn. khi nß¾c løt tàn vào nhà và dâng lên, vþ ch°ng con cái trèo lên mái nhà. Gió và nß¾c lû cu¯n vþ và ðÑa con nhö m¤t tích. hai ðÑa khác ðeo vào c± anh khi anh ðeo trên mµt cây d×a. Nhßng vì tay hai ðÑa con xiªt c± anh ch£t quá, anh phäi kéo tay chúng ra và chúng trôi theo giòng nß¾c. Ng߶i cha ðau kh± cùng cñc vì cho r¢ng mình ðã giªt hai ðÑa con .

Cûng trong t¶ báo washington post ngày thÑ hai 6 tháng 5, 1991 còn cho biªt thêm hàng ngàn gia ðình khác cûng biªn m¤t sau tr§n bão. Sñ kh± ðau cüa ng߶i dân bangladesh trong su¯t tu¥n ðó ðã ðßþc trình bày rõ ràng trên các ðài truy«n hình.

Bi®t Nghi®p Và C÷ng Nghi®p

Cái chªt cüa nhæng nÕn nhân bão løt ðó do ðâu mà có? Th߶ng chúng ta nghî ðó là s¯ m®nh. V§y ai tÕo ra s¯ m®nh, ai quyªt ð¸nh cái chªt cüa hàng tråm ngàn ng߶i nghèo nàn và vô tµi ¤y?

Nhæng v¸ tin vào khoa TØ vi cho r¢ng m²i ng߶i sinh ra ði«u ch¸u änh hß·ng cüa các vì sao tác døng h² tß½ng lçn nhau (Nhæng v¸ sao này không phäi · trên không trung mà là nhæng v¸ sao ðßþc trình bày theo mµt h® th¯ng ð£c bi®t v¾i nhæng tên khác nhau nhß sao TØ Vi, sao Phúc ÐÑc, sao Thiên ÐÑc, sao Thái BÕch,v.v...). Tùy theo ngày gi¶ sinh ra mà m²i ng߶i có s¯ m®nh khác nhau vì vào ngày ðó, gi¶ ðó thì ngôi sao này hay ngôi sao khác chiªu m®nh trë s½ sinh. Mµt cách t±ng quát, s¯ m®nh trong khoa TØ Vi, nhæng ði«u t¯t và x¤u m²i ng߶i s¨ g£p trong tß½ng lai không do ý tr¶i mà do sñ liên h® phúc ðÑc gia ðình cüa m²i cá nhân. Cúng sao không phäi là cúng ông tr¶i, Thßþng Ъ, mà chï là mµt phß½ng thÑc làm cho änh hß·ng cüa các sao x¤u giäm ði. Mµt câu chuy®n n²i tiªng v« cúng sao ðßþc thu§t lÕi trong bµ tam Qu¯c Chí. Th×a tß¾ng Kh±ng minh th¤y v§n hÕn cüa mình s¡p ðªn h°i kªt thúc bèn làm phép nhß½ng sao nhßng b¸ Ngøy Diên, mµt ng߶i bµ tß¾ng cüa ông vô tình làm cho cây ðèn b¸ t¡t nên vi®c cúng sao ð¬ kéo dài tu±i th÷ không thành công.

Có ng߶i khác thì cho ðó là ý Tr¶i (Thiên ý) mình không th¬ hi¬u ðßþc, có kë lÕi nói thiên tai bäo t¯ xäy ra nhß trên là do tr¶i tr×ng phÕt loài ng߶i,v.v... khi höi tÕi sao tr¶i lÕi tr×ng phÕt ng߶i vùng này mà không tr×ng phÕt ng߶i vùng khác, tÕi sao th߶ng nhæng n½i nghèo nàn b¸ thi®t hÕi chªt chóc nhi«u h½n nhæng vùng giàu có dù tµi l²i có th¬ có nhi«u h½n · tÕi vùng giàu có. Dî nhiên nhæng câu höi và trä l¶i nhß thª thành b¤t t§n và cu¯i cùng ng߶i ta cho là nhæng ði«u nhß thª thuµc loÕi không th¬ biªt ðßþc hay b¤t khä tri. H÷a sî garry larson chuyên v¨ tranh hý h÷a n±i tiªng trên r¤t nhi«u t¶ báo hoa KÏ dß¾i møc the far Side, ðã cñc tä ý tß·ng trên khi v¨ mµt v¸ râu tóc bÕc ph½ trong mµt chiªc áo choàng tr¡ng tßþng trßng cho v¸ tr¶i hay tÕo hóa, sau khi tÕo các con v§t th§t hi«n lành d­ thß½ng và trong tr¡ng nhß thö tr¡ng, nai lÕi tÕo ra nhæng con v§t hung dæ nhß c÷p, beo ð¬ ån th¸t chúng. Ý cüa nhà h÷a sî này không phäi chï ð¬ ch÷c c߶i mà còn nh¤n mÕnh ðªn câu höi mà nhi«u triªt gia ðã ð£c ra cho nhæng nhà tôn giáo t× lâu: Nªu nói tr¶i là v¸ tÕo ra muôn v§t và ngài có lòng thß½ng yêu vô cùng thì chúng ta không hi¬u ðßþc tÕi sao v¸ tr¶i ðó lÕi tÕo ra nhæng ác thú ð¬ ån th¸t nhæng con v§t hi«n lành mà theo lý thuyªt thì nhæng con v§t hi«n lành, th½ ngây và vô tµi ¤y cûng chính do v¸ tr¶i tÕo ra!

ÐÕo Ph§t dùng lý nhân quä ð¬ giäi thích các hi®n tßþng v« tâm linh cûng nhß th¬ ch¤t. Nhân quä là nguyên nhân và h§u quä nhß n¤u nß¾c (Nhân) thì nß¾c sôi (Quä), tr°ng mµt hÕt thóc (nhân) hÕt thóc s¨ m÷c thành cây lúa (Quä), · n½i vùng nhi«u cây c¯i (nhân) thì ð­ b¸ chÑng d¸ Ñng (Quä) h½n là · vùng bi¬n. иnh lu§t nhân quä này là ngu°n g¯c cüa nghi®p (Karma). Nghi®p là hành ðµng và h§u quä cüa hành ðµng ðó. Nhân quä thì có tính cách t±ng quát cho thª gi¾i v§t ch¤t và thª gi¾i tâm linh còn nghi®p thì nh¤n mÕnh ðªn sñ có m£t cüa ý chí, tÑc là quyªt ð¸nh thñc hi®n hành vi (Nhân) ðßa ðªn kªt qüa (Quä). Nhß làm nhæng ði«u lành (Nhân) thì lòng ta ðßþc an vui (Quä), làm ði«u ác (Nhân) thì lúc nào cûng b¤t an, sþ hãi (Quä).

ÐÕo Ph§t nói v« nghi®p cüa thân, nghi®p cüa kh¦u và nghi®p cüa ý. Thân làm ði«u lành, mi®ng nói ði«u lành và ý nghî ði«u lành (Thi®n nghi®p) thì lòng an vui và g£p nhæng sñ t¯t lành. Thân làm ði«u ác, mi®ng nói ði«u ác, ý nghî ð«u ác (Ác nghi®p) thì g£p nhæng sñ hung dæ cho mình. Kªt qüa cüa vi®c làm do thân, mi®ng và ý ðó chúng ta g÷i là tác ðµng cüa nghiêp theo lu§t nhân quä hay theo cách nói giän d¸ là b¸ nghi®p báo hay qüa báo: Nghi®p lành thì quä báo lành, nghi®p dæ thì qüa báo dæ.

V§y nhæng vi®c làm cüa cá nhân tÕo nên nghi®p có liên h® gì ðªn nhæng cái chªt cùng lúc cüa cüa hàng tråm ngàn ng߶i trong tr§n bão nói trên? Nªu ðÕo Ph§t không cho là có mµt v¸ Thßþng Ъ, mµt ông tr¶i tÕo ra nhæng ði«u ¤y thì nguyên do nào ðßa ðªn nhæng thäm h÷a ðó?

N½i ðây chúng ta lÕi bß¾c sang mµt phÕm vi rµng h½n v« lý thuyªt nghi®p: ðó là c÷ng nghi®p, nghi®p chung cüa mµt s¯ ðông ng߶i chung s¯ng v¾i nhau trong mµt gia ðình, mµt xóm làng , mµt thành ph¯, mµt vùng, mµt qu¯c gia, mµt quä ð¸a c¥u, mµt thái dß½ng h®, mµt giäi Ngân Hà, v.v... khi nói ðªn c÷ng nghi®p thì chúng ta ðã bß¾c t× d¶i s¯ng con ng߶i riêng l¨ sang ð¶i s¯ng chung cüa t§p th¬ trong ðó các yªu t¯ di truy«n, vån hóa, giáo døc, tôn giáo, xã hµi, chính tr¸, kinh tª, ð¸a dß, l¸ch sØ, v.v... liên h® v¾i nhau ch£t ch¨ chi ph¯i các sinh hoÕt th߶ng ngày cüa chúng ta. Nói khác ði, c÷ng nghi®p là sñ tác ðµng lçn nhau, sñ liên h® h² tß½ng m§t thiªt cüa m÷i yªu t¯ trong mµt vùng. Vùng này có th¬ nhö nhß mµt cån nhà, mµt trß½ng h÷c hay l¾n nhß mµt cµng ð°ng, mµt qu¯c gia, mµt vùng nhi«u qu¯c gia, mµt quä ð¸a c¥u, mµt thái dß½ng h®, mµt giäi Ngân Hà hay cä vû trø. C÷ng nghi®p cûng có th¬ tác ðµng qua chi«u dài cüa th¶i gian t× mµt tích t¡c ðªn hàng tÖ nåm hay hàng ngàn vÕn l¥n lâu h½n thª næa.

Chia Xë C÷ng Nghi®p

Trong tu¥n l­ nhæng ngày ð¥u tháng nåm, nåm 1991, vùng thü ðô hoa Th¸nh Яn chÑng kiªn nhóm ng߶i dân nói tiªng Tây ban nha (Hispanish) t¤n công các cänh sát cùng ð¯t cháy nhi«u xe cµ và ð§p phá cùng l¤y c¡p nhi«u ti®m buôn sau khi h÷ ð§p phá các cØa ti®m này. Cuµc n±i loÕn xäy ra sau khi tin tÑc v« mµt ng߶i g¯c nam MÛ b¸ cänh sát b¡n trong lúc anh ta say rßþu và có ý ch¯ng cñ lÕi cänh sát.

Nhæng ng߶i ch¯ng ð¯i chính quy«n cho r¢ng ðó không phäi là nguyên nhân chính. Ng߶i dân g¯c nam MÛ phàn nàn lâu nay h÷ b¸ cänh sát vùng thü ðô khinh th¸, xem h÷ nhß mµt loÕi công dân hÕng nhì trong xã hµi, mu¯n ðe d÷a hay b¡t b¾ tuÏ ý. N½i vùng h÷ ·, mount Pleasant, quy tø mµt s¯ ng߶i "tÜ nÕn b¤t hþp pháp" ðªn t× nam MÛ, nhæng qu¯c gia lâm vào nhæng cuµc nµi chiªn giæa các phe chính tr¸ do MÛ hay nga h² trþ. Công ån vi®c làm khó khån và th߶ng thiªu th¯n v« an ninh là nhæng yªu t¯ gây nên sñ cång thÆng trong lòng h÷. Ðó là c÷ng nghi®p cüa vùng này.

Ng߶i u¯ng rßþu ch¯ng cñ lÕi cänh sát r°i b¸ cänh sát b¡n là nghi®p cüa cá nhân: u¯ng rßþu ngoài ð߶ng (Thân), mi®ng nói l¶i ch¯ng ð¯i (Kh¦u) và ý mu¯n kháng cñ lÕi cänh sát (Ý). Nhßng hành vi ðó không phäi tñ nhiên mà có. Nó b¡t ngu°n t× sñ b¤t mãn chung cüa nhi«u ng߶i di dân · vùng mount pleasant và cänh sát b¡n vào anh ta là mµt c½ hµi ð¬ nhóm dân này bày tö sñ gi§n dæ cüa h÷. Ngoài ra, nhæng ng߶i · trong vùng b¸ ð¯t xe, ð¯t nhà, phá ti®m cùng b¸ trµm c¡p là nhæng ng߶i cùng chia xë c÷ng nghi®p v¾i nhau.

Ði«u nói trên lÕi tái di­n vào nåm 1992 khi tòa án tha b±ng b¯n cänh sát viên ðã ðánh d§p tàn nhçn ng߶i lái xe da ðen rodney King. Dân g¯c phi Châu và nam MÛ ðã uà ra ð߶ng và ð¯t phá nhà cØa cùng t¤n công ng߶i ði ð߶ng làm cho hàng ngàn ngôi nhà b¸ cháy, hàng chøc ng߶i chªt và hàng tråm ng߶i b¸ thß½ng. R¤t nhi«u cØa ti®m ng߶i ÐÕi Hàn b¸ ð¯t phá vì ng߶i da ðen lâu nay tÑc gi§n vì cho r¢ng ng߶i ÐÕi Hàn không kính tr÷ng h÷ và chï m· các cØa ti®m · khu da ðen l¤y l¶i mà không ðóng góp gì cho cµng ð°ng cüa h÷ cä. Nhß thª, c÷ng nghi®p chi ph¯i mµt phÕm vi rµng l¾n h½n do nhi«u yªu t¯ änh hß·ng lçn nhau trong m¯i liên h® ch£t ch¨ mà chúng ta c¥n phäi nghiên cÑu th§t c¦n th§n m¾i th¤y rõ ðßþc, m¾i không ði ðªn kªt lu§n quy trách nhi®m cho mµt cá nhân.

Tác døng cüa nghi®p ð¯i v¾i mµt cá nhân (Bi®t nghi®p) thì r¤t d­ nh§n biªt nhßng tác døng cüa c÷ng nghi®p thì phÑc tÕp và kéo dài trong th¶i gian lçn không gian. Nhß tr߶ng hþp nß¾c Bangladesh, nªu nß¾c này giàu có h½n, nªu chính phü có nhi«u phß½ng ti®n ð¬ thông báo tin tÑc và cÑu trþ h½n, nªu ng߶i dân có các máy truy«n thanh hay truy«n hình nghe loan báo v« tr§n bão s¾m h½n thì sñ thi®t hÕi và chªt chóc s¨ giäm ði ðßþc h½n nhi«u. do dó, chúng ta không th¬ nói là nhæng ng߶i b¸ thiên tai ðó là do nghi®p riêng (Bi®t nghi®p), mà là do nghi®p chung (C÷ng nghi®p).

Chúng ta có th¬ quan sát sñ tác ðµng cüa nghi®p chung này tÕi nß¾c Ti®p Kh¡c (Czechoslovakia). Nß¾c này sau khi thay ð±i th¬ chª chính tr¸ t× ðµc tài sang dân chü ðã hß¾ng v« vi®c sän xu¤t nhæng v§t døng tiêu thø h½n là khí gi¾i. T±ng th¯ng Ti®p Kh¡c vacla havel mu¯n ch¤m dÑt vi®c buôn bán vû khí cho nhæng nß¾c khác vì ông ta là mµt nhà nhân bän, không mu¯n súng ðÕn Ti®p Kh¡c ðóng góp vào sñ hûy di®t sinh mÕng nhæng n½i khác trên thª gi¾i. tuy nhiên, n«n kÛ ngh® Ti®p Khác t× lâu thu ðßþc mµt lþi tÑc l¾n lao qua vi®c sän xu¤t và bán vû khí. Nªu ngßng bán vû khí cho nhæng nß¾c · vùng trung Ðông thì nß¾c này s¨ m¤t 80,000 công vi®c làm. Các hãng sän xu¤t vû khí lÕi n¢m trong khu vñc C÷ng Hòa sloviac ðang có phong trào ðòi ly khai, tách lìa khöi nß¾c Ti®p Kh¡c. Nªu ngßng bán vû khí thì ng߶i dân vùng này s¨ b¸ thi®t hÕi nhi«u và ch¡c ch¡n s¨ tÕo ra b¤t ±n chính tr¸. do ðó, dù t±ng th¯ng havel mu¯n ch¤m dÑt vi®c bán vû khí (Bi®t nghi®p), ông ta cûng không th¬ thñc hành ðßþc do hoàn cänh xÑ s· cüa ông (C÷ng nghi®p).

Khi thª gi¾i càng lúc càng thu nhö lÕi nh¶ các phß½ng ti®n giao thông nhanh chóng thì c÷ng nghi®p lÕi càng hi®n rõ h½n. Cách ðây h½n thª kÖ, khi ng߶i Tây Phß½ng ðªn HÕ uy di (Hawaii) ðem theo nhæng hi¬u biªt v« khoa h÷c cùng nhæng b®nh t§t cüa h÷. 26 nåm sau cuµc tiªp xúc ð¥u tiên ¤y, dân s¯ HÕ uy di t× 300,000 ng߶i giäm xu¯ng còn 195,000 do các b®nh t§t ðßþc nh§p cäng t× Âu Châu ðªn n½i này nhß các b®nh lao, ð§u mùa, các b®nh hoa li­u, v.v... Hàng tråm ngàn ng߶i chªt do b®nh t§t ðó là do c÷ng nghi®p chÑ chÆng phäi do l²i l¥m cá nhân cüa h÷.

Ði«u trên ðã xäy ra cách ðây 500 nåm khi ng߶i Tây ban nha ðªn hoa KÏ. Ngoài Columbus, nhæng ng߶i ði chiªm ð¤t ðai nhß Hernán Cortés , b¡t ng߶i da ðö làm nô l®, l¤y vàng bÕc ðem v« Âu Châu ðã giªt chóc r¤t nhi«u ng߶i dân ð¸a phß½ng. Nhßng nhæng sñ giªt chóc ¤y chÆng th¤m vào ðâu khi so v¾i s¯ dân chúng tÕi MÛ Châu b¸ chªt do các b®nh t§t mà nhæng kë xâm lång này mang ðªn: · thành ph¯ mexico city trong vòng 50 nåm, 30 tri®u ng߶i dân M­ Tây C½ b¸ các chÑng b®nh cüa ng߶i Âu Châu mang ðªn. Dân s¯ cüa MÛ Châu lúc b¤y gi¶ ß¾c lßþng ðµ 50 ðªn 60 tri®u ng×½i và ða s¯ ðã b¸ chªt sau cuµc "khám phá Châu MÛ" l¸ch sØ nói trên. do ðó mà bà suzan S. harjo ðã bày tö sñ b¤t bình khi dân chúng hoa KÏ làm l­ tß·ng ni®m 500 nåm Ngày columbus Khám Phá MÛ Châu vì trß¾c nåm 1492, nåm columbus khám phá MÛ Châu thì " n½i ðây có sñ s¯ng - m£c dù giai ðoÕn ðó ðßþc các ð¸nh chª giáo døc Âu Châu và hoa KÏ g÷i là th¶i ti«n sØ..."

Thª gi¾i ngày nay càng thu h©p lÕi do các phß½ng ti®n giao thông và thông tin thì c÷ng nghi®p lÕi càng tác døng nhi«u h½n. hai n½i xa cách ngàn d£m nhßng chü trß½ng cüa mµt nhóm chính tr¸ gia hay nhæng l¶i nói cüa mµt v¸ lãnh ðÕo qu¯c gia có th¬ änh hß·ng nhi«u ðªn ð¶i s¯ng cüa nhi«u ng߶i khác hay nhæng quyªt ð¸nh cüa mµt chánh phü khác xa hàng nghìn d£m. sau tr§n chiªn v¾i Iraq, hình änh trên các ðài truy«n hình v« thäm cänh cüa ng߶i kurd làm cho t±ng th¯ng bush quyªt ð¸nh thñc hi®n chß½ng trình cÑu trþ h÷. Nh¶ ðó mà mÕng s¯ng cüa hàng ngàn ng߶i l¾n và trë em ðßþc bäo v® cûng nhß thúc ð¦y chính quy«n iraq thöa hi®p cho ng߶i kurd tr· v« nhæng vùng h÷ · trß¾c ðây. Cûng chính l¶i nói cüa v¸ t±ng th¯ng này m¤y tháng trß¾c ðó, hô hào dân chúng iraq n±i lên ch¯ng lÕi t±ng th¯ng saddam Hussein, ðã ðßa hàng tråm ngàn ng߶i kurd vào cänh màn tr¶i chiªu ð¤t.

Khó Phân Bi®t Giæa Bi®t Nghi®p Và C÷ng Nghi®p

Trong phÕm vi y khoa, chúng ta nh§n th¤y tác døng cüa c÷ng nghi®p chi ph¯i r¤t là mÕnh m¨. Nhi«u ng߶i b¸ b¸nh th¥n kinh nhß chÑng tâm phân li®t (Chrizophrenia), b¸ b¸nh ti¬u ð߶ng, b¸ b®nh lao ph±i, v.v... là do di truy«n hay do hoàn cänh sinh s¯ng cüa h÷ gây nên. do ðó, khi th¤y mµt ng߶i nào b¸ nhæng di«u kh± ðau, chúng ta không c¥n phäi tìm hi¬u trß¾c là do nghi®p chung hay nghi®p riêng mà h÷ phäi hÑng ch¸u sñ kh± ðau ¤y hay tình trÕng b¤t hÕnh ¤y mà phäi thñc hành sñ giúp ðÞ càng s¾m càng t¯t trong khä nång cüa mình.

ÐÑc Ph§t ðã dÕy cho chúng ta rõ v« ði«u này khi ngài nói v« v« mµt ng߶i b¸ tên b¡n trúng: anh ta phäi nh± tên ra và bång bó cho lành vªt thß½ng, không th¬ cÑ ng°i ðó mà th¡c m¡c r¢ng mûi tên này t× ðâu t¾i, nó ðßþc làm b¢ng thÑ g² gì, do bàn tay nào tÕo ra, mµt ng߶i hay nhi«u ng߶i c¯ hÕi anh ta, v.v... Và sau khi ðßþc giäi ðáp t¤t cä m÷i câu höi thöa ðáng r°i anh ta m¾i ch¸u nh± tên và bång vªt thß½ng. Cûng nhß thª, chúng ta khi g£p nhæng hoàn cänh kh± ðau cüa ng߶i khác thì chúng ta không tìm hi¬u ðó là h§u qüa cüa nhæng vi®c làm cá nhân anh hay do hoàn cänh chung tÕo ra r°i m¾i quyªt ð¸nh giúp hay không. Trái lÕi, tuÏ theo hoàn cänh và khä nång cüa mình mà ta quyªt ð¸nh nên làm gì ð¬ giúp h÷ thoát khöi sñ kh± ðau là ði«u c¤p bách h½n cä. Và dî nhiên, chúng ta không th¬ làm công vi®c giúp ðÞ, cÑu trþ cho t¤t cä m÷i ng߶i, chúng ta làm theo khä nång mình có th¬ làm ðßþc v¾i lòng t× bi và sñ hi¬u biêt chân th§t.

Càng ngày chúng ta th¤y yªu t¯ c÷ng nghi®p càng ðóng vai trò quan tr÷ng trong ð¶i s¯ng chúng ta dù chúng ta mu¯n hay không. Các phß½ng ti®n truy«n thanh và truy«n hình, báo chí, quäng cáo g·i t§n nhà hay qua ði®n thoÕi, các bäng quäng cáo trên xa lµ, hai bên ð߶ng trong thành ph¯, ð¶i s¯ng ðông ðúc tÕi các ðô th¸ l¾n,v.v... làm thay ð±i cách sinh hoÕt hàng ngày cüa chúng ta r¤t nhi«u. ngay nhß sñ liên h® giæa nhæng qu¯c gia càng lúc càng gia tång. khi nß¾c Nh§t sän xu¤t nhi«u xe h½i t¯t bán trên th¸ tr߶ng thì xe h½i cüa nß¾c MÛ và mµt s¯ các nß¾c Âu Châu b¸ ª. Các hãng xe nhß Ford, Chrysler, GM, renault ðã phäi sa thäi b¾t nhân công. NÕn th¤t nghi®p gia tång cùng v¾i sñ tÑc gi§n cüa nhân công các hãng xe này ð¯i v¾i ng߶i Nh§t. Cách ðây vài nåm mµt ng߶i trung hoa b¸ dân trong vùng sän xu¤t xe h½i nh§n l¥m là ng߶i Nh§t và ðánh anh ta chªt. Nhß thª, c÷ng nghi®p tác døng trên mµt phÕm vi r¤t rµng l¾n.

ÐÕo Ph§t g÷i ðó là c÷ng nghi®p chÑ không cho ðó là ð¸nh m®nh hay là s¯ m®nh. khi ðã nói ðªn nghi®p thì tñ mình hay s¯ ðông ng߶i trong cµng ð°ng có th¬ làm cho nó thay ð±i t¯t ð©p h½n theo ý mu¯n. do ðó, thi hào Nguy­n du ðã viªt trong truy®n Ki«u:

"Ðã mang l¤y nghi®p vào thân,

Cûng ð×ng trách lçn tr¶i g¥n tr¶i xa."

Vì nghi®p cá nhân là hành vi và h§u qüa cüa vi®c làm do thân, kh¦u và ý cüa mình và nghi®p t§p th¬ là do nhi«u hành vi cüa nhi«u ng߶i hþp lÕi liên h® m§t thiªt v¾i n½i h÷ sinh s¯ng. Nghi®p do mình tÕo thì chính mình thay ð±i nó b¢ng cách làm nhæng ði«u lành và t¯t. Trách móc tr¶i, ð¤t thì cûng không giúp ích gì cho ta h½n.

C÷ng Nghi®p Càng Lúc Càng gia Tång Änh Hß·ng

Nªu mµt trë em sinh ra b¸ b®nh t§t, thông th߶ng ng߶i ta cho r¢ng dó là nghi®p báo cüa cá nhân em này. Giäi thích nhß thª thì làm cho chúng ta th¤y yên ±n ðôi chút vì có ng߶i ð¬ cho chúng ta quy trách nhi®m. Nói khác ði, em bé trong kiªp trß¾c ðã làm qu¤y nên kiªp này phäi trä nghi®p. Nói nhß thª trong ðÕo Ph§t g÷i là biên kiªn, sñ th¤y biªt mµt chi«u thiªu sót. Chúng ta hãy quan sát ð¶i s¯ng ng߶i dân · Bangkok, thü ðô Thái lan ð¬ biªt rõ thêm ði«u ¤y.

Bangkok trß¾c ðây là mµt thành ph¯ r¤t sÕch s¨ và v® sinh. Ngày nay Thái lan tr· thành nß¾c tß½ng ð¯i giàu có v¾i nhi«u xe cµ, nhà máy cùng các thÑc tiêu thø gia tång. Phóng viên mary kay magistad cüa t¶ washington post cho r¢ng bøi b£m và tiªng °n hi®n nay · bangkok quá sÑc ch¸u ðñng cüa dân chúng. Hàng ngày, hai tri®u chiªc xe xä ra 38 ch¤t hóa h÷c trong ðó 18 thÑ có th¬ tÕo ra b®nh ung thß. M²i nåm, hàng tråm ngàn xe m¾i lÕi xu¤t hi®n làm gia tång tiªng ðµng cùng ô nhi­m. Các bà m© sinh s¯ng n½i thành ph¯ này hàng ngày hít các ch¤t ðµc ð¥y trong không khí. Nhæng ch¤t ðó chuy«n cho thai nhi. Các em khi sinh ra b¸ kém thông minh, sñ t§p trung tinh th¥n kém và thái ðµ hung dæ gia tång. Nhß thª, khi l¾n lên, các em này s¨ d­ b¸ ðau ¯m h½n và d­ tr· thành ng߶i hung dæ h½n, ðó là ð¥u m¯i cüa nhæng kh± ðau cho các em và cho nhæng ng߶i khác. Chính hoàn cänh sinh s¯ng · bangkok là nguyên nhân chÑ các em bé này chßa tÕo ra nhæng hành vi, nghi®p, x¤u nào cä. Sñ tác ðµng cüa c÷ng nghi®p nhß thª không phäi chï có · Bangkok, · thü ðô nß¾c mexico mÑc ðµ ô nhi­m lên cao ðªn ðµ không khí lúc nào cûng nhß có mùi khí ð¯t, ng߶i và thú v§t ð«u b¸ änh hß·ng n£ng n«. ngay tÕi nß¾c giàu có nhß hoa KÏ, các thành ph¯ l¾n bên cÕnh nÕn không khí b¸ ô nhi­m còn có các v¤n ð« khó khån khác nhß gia tång tµi ác, c¥n sa ma tuý, gia tång b®nh t§t, v.v... làm cho ð¶i s¯ng nhi«u ng߶i b¸ kh± s·.

Vào tháng 3, 2026 bà mary alice fisher ðßþc bác sî báo cho biªt bà b¸ chÑng li®t kháng (b®nh aids hay SIDA). Bà nåm nay 43 tu±i, con mµt nhà tri®u phú d¥u höa · vùng Florida, hoa KÏ. Nhæng nåm trß¾c ðây, ða s¯ các ng߶i b¸ b®nh li®t kháng thuµc nhóm ð°ng tình luyªn ái hay nhæng ng߶i chích ma túy. tuy nhiên, theo c½ quan y Tª Thª Gi¾i (World health Organization), thì 90% nhæng tr߶ng hþp m¾i m¡c b®nh li®t kháng (AIDS) vào nåm 1991 thì có ðªn 90% là do giæa nhæng ðàn ông và ðàn bà có b®nh truy«n cho nhau. Nhi«u ng߶i trong cµng ð°ng b¸ chÑng b®nh này và truy«n cho nhau mµt cách vô tình hay c¯ ý. Ng߶i ta ß¾c lßþng trên mµt tri®u ng߶i · hoa KÏ b¸ chÑng này. — phi Châu hàng tri®u ng߶i cûng b¸ chÑng b®nh không thu¯c chæa này. Các nß¾c Á Châu, s¯ ng߶i b¸ b®nh này cûng trên ðà gia tång. Bµ y Tª cüa các qu¯c gia cûng nhß c½ quan y tª Liên Hi®p Qu¯c luôn luôn nh¡c nh· phäi c¦n th§n trong v¤n ð« luyªn ái nam næ ð¬ tránh lây chÑng b®nh không thu¯c chæa tr¸ n¥y vì chÑng li®t kháng ðang lan tràn trong các nhóm dân chúng thuµc các thành ph¥n khác nhau. — trong mµt cµng ð°ng nhi«u ng߶i b¸ chÑng b®nh nan y n¥y thì tÖ l® b¸ lây b®nh gia tång nhanh chóng. Ðó là c÷ng nghi®p v§y.

Tích Cñc trong Sñ Chuy¬n Nghi®p

ÐÕo Ph§t chú tr÷ng ðªn ð¶i s¯ng hÕnh phúc chân th§t cüa cá nhân và t§p th¬. do ðó, dù trong hoàn cänh nào, chúng ta cûng c¯ tÕo nghi®p lành và chuy¬n ð±i hoàn cänh sinh s¯ng t× trÕng thái x¤u, tiêu cñc thành trÕng thái t¯t, tích cñc. Thñc hành sñ chuy¬n ð±i nghi®p cá nhân và t§p th¬ nhß thª c¥n có sñ thông minh, tình thß½ng yêu và sñ hi¬u biªt chân th§t. Sñ h÷c höi nhæng l¶i dÕy cüa ðÑc Ph§t cùng thñc hành chân lý do ngài giäng dÕy s¨ ðem ðªn cho ta nhi«u an vui hÕnh phúc. Mµt ng߶i có hÕnh phúc khi có tình thu½ng yêu và sñ hi¬u biªt chân th§t, và t× ðó chúng ta nhìn th¤y rõ h½n v« chính mình cùng nhæng gì xäy ra quanh mình ð¬ quyªt ð¸nh làm nhæng gì ðem lÕi an vui cho mình và cho ng߶i vì chúng ta biªt bi®t nghi®p và c÷ng nghi®p kªt lÕi v¾i nhau nhß hai m£t cüa ð°ng ti«n, làm t¯t ð©p bi®t nghi®p là làm t¯t ð©p c÷ng nghi®p và làm t¯t ð©p c÷ng nghi®p là làm t¯t ð©p bi®t nghi®p.

Tr߶ng hþp mexico City, thü ðô cüa Mexico, nÕn ô nhi­m gia tång quá mÑc làm nguy hÕi sÑc khöe dân chúng, chính phü phäi ra l®nh c¤m 50,000 xe chÕy m²i ngày th߶ng trong tu¥n. Thành ph¯ này có 3 tri®u xe và nhæng tháng ð¥u xuân dân chúng mua 80,000 xe m¾i. Ði«u ¤y s¨ làm gia tång ô nhi­m không khí trong tß½ng lai r¤t g¥n. Chính quy«n cûng ra l®nh các xí nghi®p giäm b¾t s¯ lßþng sän xu¤t ð¬ giäm b¾t vi®c thäi khói ðµc vào không khí. Nªu dân chúng và các xí nghi®p tuân theo nhæng ði«u trên càng nhi«u thì h÷ ðã làm cho c÷ng nghi®p cüa h÷ t¯t ð©p h½n lên. ÐÕo Ph§t nh¤n mÕnh ðªn sñ tham gia cüa con ng߶i vào vi®c thay ð±i hoàn cänh sinh s¯ng ð¬ cá nhân và xã hµi ðßþc an lành và hÕnh phúc.

Nhß thª, ðÕo Ph§t chü trß½ng mình phäi tích cñc trong cuµc s¯ng, không nhæng d×ng lÕi không tÕo ra nghi®p dæ, làm các ði«u gây kh± não cho mình và cho ng߶i, mà còn chuy¬n t¤t cä nhæng gì tiêu cñc, x¤u ác thành ði«u tích cñc, an lành và hÕnh phúc. Nghi®p không phäi là ð¸nh m®nh, không do ý tr¶i. Nghi®p là hành vi cüa thân, mi®ng và ý cüa m²i ng߶i v§y chï c¥n s¯ng tïnh thÑc, th¤y rõ nhæng ði«u x¤u ð¬ không làm, nh§n rõ nhæng ði«u t¯t ð¬ thñc hành h¥u tÕo dñng mµt ð¶i s¯ng cá nhân an vui, mµt gia ðình hÕnh phúc, mµt cµng ð°ng lành mÕnh và mµt qu¯c gia thái bình th¸nh vßþng. Ðó tÑc là tÕo nhân lành ð¬ có quä t¯t.

K¬ T× Ngày Hôm nay M²i chúng ta tham Dñ Vào Vi®c Chuy¬n Nghi®p X¤u Thành T¯t

ÐÕo Ph§t chï cho chúng ta con ð߶ng an vui hÕnh phúc chân th§t g÷i là Giäi Thoát Viên Mãn. Sñ Giäi Thoát Viên Mãn ¤y xu¤t hi®n khi chúng ta s¯ng v¾i lòng thß½ng yêu trong sáng và sñ hi¬u biªt chân th§t. khi lòng ta kh·i lên ni«m thß½ng yêu cuµc ð¶i, mu¯n làm ði«u gì ðem lþi ích cho ng߶i khác nhß giúp cho h÷ b¾t kh± ðau, tránh hoÕn nÕn, ðßþc nhi«u an vui thì tâm tr· nên trong sáng, an vui, hÕnh phúc, ð¥y nång lñc trong lành. Nhæng ði«u ¤y ðªn mµt cách tñ nhiên chÑ không phäi do chúng ta mong c¥u. Ðó chính là nång lñc tích cñc cüa Ph§t tánh, cüa sñ hi¬u biªt chân th§t tròn ð¥y và lòng thß½ng yêu trong sáng bao la. khi chúng ta thñc hành ðßþc ði«u ¤y là chúng ta h÷c theo hÕnh nguy®n cüa b§c B° Tát s¯ng trong cuµc ð¶i, mµt ng߶i thñc hành ðÕo Ph§t, tu t§p ð¬ s¯ng tràn ð¥y trong ni«m an vui rµng l¾n và ðem ni«m an vui, sñ t¯t ð©p cho ng߶i khác:

"....B° tát mu¯n cÑu ðµ t¤t cä chúng sanh, mu¯n cho chúng sanh ðßþc m÷i ði«u lþi ích, mu¯n h÷c theo b±n hÕnh cüa các ðÑc Ph§t, và mu¯n cho t¤t cä chúng sanh lìa t¤t cä kh± não, ðßþc an vui r¯t ráo."

Kinh hoa Nghiêm

Khi nghe nói cÑu ðµ t¤t cä chúng sanh chúng ta th§t e ngÕi vì công vi®c ¤y l¾n lao quá làm sao cá nhân nhö bé nhß mình có th¬ thñc hi®n ðßþc? khi nói mong mu¯n cÑu ðµ t¤t cä chúng sanh là bày tö lòng mong mu¯n giúp ðÞ m÷i ng߶i, tÑc là khai m· su¯i ngu°n thß½ng yêu có sÇn n½i mình và thñc hi®n ðßþc ði«u gì t¯t ð©p cho kë khác tùy theo khä nång và hoàn cänh cüa chúng ta chÑ không phäi nói theo tính cách s¯ lßþng.

Chúng ta thØ nghe qua câu chuy®n sau ðây và thñc hành mµt hÕnh nguy®n B° Tát:

Ngày thÑ sáu 18 tháng 5, 2026 có mµt cuµc tranh tài th¬ thao giæa hai tr߶ng St. albany school và landon school · sân v§n ðµng tr߶ng alban vùng Tây b¡c thü ðô hoa Th¸nh Яn. Mµt c½n giông ào ðªn, các em h÷c sinh chÕy ði tìm ch² trú mßa và giông bão. theo báo washington Post, em carol lubetzky ðã núp dß¾i tàn cây l¾n và b²ng nhiên: "Tôi nghe mµt tiªng ðµng l¾n và nhæng ðÑa bé ðÑng g¥n tôi r½i nhß sung røng. tai tôi vang ðµi nhæng tiªng ðµng." sau ðó ng߶i ta biªt có mµt em b¸ sét ðánh chªt và m߶i ng߶i b¸ thß½ng. Mµt xe cÑu thß½ng chÕy ðªn cÑu c¤p lÕi tông vào mµt xe khác làm gia tång s¯ ng߶i b¸ nÕn.

Sét chÑa hàng tri®u volt ði®n, b¸ sét ðánh thÆng và ng߶i thì chªt tÑc kh¡c, nhæng ng߶i b¸ nh© thì tim thay ð±i nh¸p ð§p, cháy da, sßng não, v.v... Sét không phäi là Ông Thiên Lôi do tr¶i sai ði ðánh ng߶i ta. Nhæng ng߶i b¸ tai nÕn này g÷i là b¸ sét ðánh chÑ không phäi b¸ tr¶i ðánh nhß chúng ta th߶ng nghe nói và th߶ng cho r¢ng h÷ · ác nên b¸ tr¶i ðánh nhß v§y. Ðó là sñ tin tß·ng sai l¥m. Ðây chÆng qua là sñ ph¯i hþp cüa hành ðµng chúng ta, th¶i gian và n½i ch¯n mà ta g÷i là c÷ng nghi®p. trong nhæng hoàn cänh nhß thª ta có th¬ có nhæng quyªt ð¸nh tránh ðßþc nhæng tai nÕn nhß trên. Chúng ta hãy thñc hành hÕnh B° Tát, mong mu¯n ðem sñ an vui, lành mÕnh, t¯t ð©p và yên ±n cho m÷i ng߶i b¢ng cách ð÷c kÛ nhæng l¶i khuyên dß¾i ðây trong t¶ washington Post, d£n dò con cái, bà con, bÕn bè hay thân thuµc cüa mình. Nªu trong vùng hay có s¤m sét, xin làm mµt bän sao và g·i cho nhæng t¶ báo trong vùng ð¬ h÷ nh¡c nh· giùm nhæng ng߶i khác.
 

Chúng ta Phäi Làm Gì khi Có Giông Bão Và S¤m Sét

• Nhi«u ng߶i b¸ sét ðánh chªt khi h÷ ðÑng · ch¯n ð°ng tr¯ng hay dß¾i mµt cái cây. Nªu ðÑng ch² khoäng tr¯ng khi có s¤m sét thì nên cúi th¤p xu¯ng ð¤t hay ng°i nhæng ch² th¤p nh¤t. Tránh xa nhæng v§t cao ðÑng ri®ng bi®t.

• Tìm ch² núp trong nhæng ngôi nhà l¾n hay xe ðóng kín.

• Ði ra khöi nhæng xe mui tr¥n nhß xe có tr¥n xªp lÕi, xe ðÕp, xe máy d¥u và xe ch½i golf.

• Ra khöi vùng nß¾c hay nhæng tàu nhö. Tránh xa các cµt bu°n.

• Ð×ng c¥m b¤t cÑ v§t gì b¢ng kim loÕi nhß g§y ðánh golf, vþt tennis, c¥n câu. Tháo nhæng ðôi dày có ðóng nhæng hàng ðinh nhß giày dùng trong mµt s¯ môn th¬ thao.

• Nªu cäm th¤y thân th¬ chÕm dòng di®n làm tóc dñng ðÑng lên, da nhß có kiªn bò thì sét s¡p ðánh bÕn. Hãy n¢m tÑc khác xu¯ng m£t ð¤t.

• Nªu ai b¸ sét ðánh trúng thì quý v¸ cÑu h÷ ngay b¢ng cách th±i h½i vào ph±i qua mi®ng cüa h÷ hay kích ðµng cho tim và ph±i cüa h÷ hoÕt ðµng lÕi theo cách c¤p cÑu h°i sinh (Cardiopulmonary resucitation): Nªu h÷ b¸ t¡t th· thì ð¬ mµt bàn tay s¤p lên ch² xß½ng Ñc (Vùng tim), tay kia ð¬ s¤p ðè lên tay trß¾c, ¤n xu¯ng và thä ra ð¬ khích ðµng tim và ph±i hoÕt ðµng. Tiªp tøc nhß thª nhi«u l¥n cho ðªn khi th¤y h÷ th· lÕi cùng mµt lúc nh¶ ng߶i khác g÷i xe cÑu c¤p ch· h÷ vào nhà thß½ng.

Xin nguyên c¥u chß Ph§t, ðÑc quan Thª Âm B° Tát gia hµ cho quý v¸ ðßþc m÷i ði«u an lành và sÑc khöe.

Vui thay chúng ta s¯ng,
Không b®nh giæa ¯m ðau.
Ph¦m an LÕc (Sukhavagga)
Ai l§u ho£c ðoÕn sÕch,
Ån u¯ng không tham ð¡m,
Tñ tÕi trong hành xØ,
Không, vô tß¾ng, giäi thoát.
Nhß chim giæa hß không,
D¤u chân th§t khó tìm."
Ph¦m a la Hán (Arahantavagga)
Kinh Pháp Cú