Chúng ta ð«u biªt cuµc chiªn MÛ-Nh§t b¡t ð¥u khi Nh§t Bän b¤t th¥n t¤n công vào Trân Châu Cäng cách ðây 50 nåm làm cho hÕm ðµi hoa KÏ ðóng · HÕ uy di b¸ thi®t hÕi n£ng n«. Ng߶i ðã soÕn thäo kª hoÕch t¤n công n¥y là ðô ð¯c isoroku Yamamoto, mµt ng߶i mà dân chúng và báo chí MÛ r¤t ghét vì cho ông ta chính là kë ch¸u trách nhi®m v« nhæng sñ thi®t hÕi và thß½ng vong cüa quân ðµi hoa KÏ trong tr§n t¤n công b¤t ng¶ ðó.

Vào ngày 18 tháng ba nåm 1943, 16 chiªn ð¤u c½ hoa KÏ P-38 c¤t cánh t× phi tr߶ng bougainville ðã ðµt kích hai chiªc oanh tÕc c½ Nh§t bän ðang ðßþc mµt nhóm sáu chiªc khu trøc c½ mitsubushi zero hµ t¯ng. B¯n chiªc máy bay Nh§t Bän b¸ b¡n r¾t trong ðó có chiªc máy bay ch· ðô ð¯c Yamamoto.

Có ði«u ða s¯ dân chúng MÛ không biªt là chính ðô ð¯c yamamoto ðã ch¯ng lÕi ý kiªn cüa nhæng tß¾ng lãnh trong quân ðµi Thiên Hoàng Nh§t Bän. Nhßng cu¯i cùng, ý kiªn ông ta không ðßþc ch¤p thu§n và ông ta phäi thi hành l®nh c¤p trên: SoÕn thäo kª hoÕch t¤n công Trân Châu Cäng. Ði«u ¤y không khác gì viên ðÕi tß¾ng colin powell hoa KÏ ðã ð« ngh¸ ð×ng dùng bi®n pháp t¤n công quân sñ ð¯i v¾i iraq mà hãy ch¶ cho cuµc phong töa kinh tª làm cho nß¾c này phäi nhßþng bµ hoa KÏ. Ý kiªn cüa tß¾ng collin không ðßþc t±ng th¯ng george bush ch¤p thu§n. Ông ðßþc l®nh phäi ph¯i hþp kª hoÕch t¤n công quân ðµi iraq tÕi Kuwait. Ông ta tuân hành l®nh và hoa KÏ th¡ng tr§n v¨ vang.

Hai ng߶i nói trên tuy cùng mµt ý nghî nhß nhau nhßng mµt kë là công dân nß¾c hoa KÏ và ðßþc ca ngþi là anh hùng dân tµc, mµt kë là công dân nß¾c thù ð¸ch và b¸ chï trích không tiªc l¶i. Báo chí hoa KÏ g÷i yamamoto là "Hi®n thân cüa loài quÖ sÑ", còn ðÕi úy tom Laphier, viên phi công MÛ b¡n hÕ máy bay ông ta thì cho ông ta là: "Mµt tên d­ ghét... v¾i bµ m£t ªch."

H§u quä cüa cuµc chiªn MÛ-Nh§t là hai quä bom nguyên tØ n± · hiroshima và nagashaki làm cho hàng tråm ngàn ng߶i th߶ng dân Nh§t chªt mµt cách thäm kh¯c. Nªu ý kiªn ðô ð¯c yamamoto ðßþc nghe theo, l¸ch sØ chúng ta ngày nay có th¬ ðã khác bi®t.

Phó ðô ð¯c ugaki là ng߶i ph¯i trí nhæng chiªn thuy«n trong cuµc t¤n công vào cån cÑ häi quân MÛ nói trên cûng b¸ thß½ng n£ng trong vø phi c½ MÛ t¤n công b¤t ng¶ máy bay ch· ðô ð¯c yamamoto nhßng ðßþc cÑu thoát khi phi c½ ông ta b¸ r¾t xu¯ng bi¬n. sau này ông ta chï huy ðoàn chiªn thuy«n cùng ð® ngû phi ðoàn · vùng Kyushu. trong quy¬n nh§t ký, phó ðô ð¯c ugaki nói r¢ng mình là mµt Ph§t tØ " yêu ð¶i s¯ng, s¯ng tràn ð¥y nhßng không sþ hãi cái chªt." Ông ta thú nh§n dù biªt con ð߶ng nß¾c Nh§t chü trß½ng ðã th¤t bÕi nhßng vì là mµt chiªn sî ông ta vçn tiªp tøc chiªn ð¤u. Cu¯i cùng, mµt ngày trß¾c khi hoàng ðª hirohito tuyên b¯ ð¥u hàng, ông ta ðã quyªt ð¸nh ra ði trong mµt cuµc t¤n công theo phß½ng thÑc tñ sát.

Ði«u chúng ta tñ höi n½i ðây chúng ta có nhân danh là mµt Ph§t tØ trong tr§n chiªn tranh hay không. Cuµc chiªn tranh nào, dù là chiªn tranh tôn giáo mà th߶ng ðßþc g÷i là thánh chiªn có xÑng ðáng cho ng߶i tín ð° tham dñ nhân danh tôn giáo mình hay không? Tr× mµt thi¬u s¯ tôn giáo, nhi«u tôn giáo hi®n nay coi vi®c giªt ng߶i là mµt tr÷ng tµi. Ph§t giáo khuyªn khích ng߶i Ph§t tØ xin nh§n và giæ nåm gi¾i, nåm ði«u không làm: không giªt hÕi, không tà dâm, không nói láo, không trµm c¡p và không dùng nhæng ch¤t ðµc hÕi nhß rßþu, c¥n sa hay ma tuý. Nªu là mµt Ph§t tØ th÷ nåm gi¾i nói trên chúng ta s¨ r¤t ngÕc nhiên khi nghe phó ðô ð¯c ugaki nói mình thß½ng yêu ð¶i s¯ng nhßng lÕi vçn chü trß½ng phäi chiªn ð¤u t§n cùng trong mµt cuµc chiªn chÆng có ý nghîa dù biªt không còn c½ hµi chiªn th¡ng. Ngoài ra, cái chªt "anh hùng" cüa ng߶i chiªn sî ugaki kéo theo nhi«u cái chªt khác mµt cách vô ích và chÆng c¥n thiªt gì cho nß¾c Nh§t lúc b¤y gi¶ có th§t bi¬u lµ tinh th¥n ng߶i Ph§t tØ chân chính hay không? Cuµc chiªn tranh mà gi¾i quân phi®t Nh§t chü xß¾ng ðã gây ra bao nhiêu sñ tàn phá chªt chóc và cu¯i cùng chính nhæng ng߶i dân vô tµi · hiroshima và nagasaki hÑng ch¸u hai quä bom nguyên tØ trong chu±i nhân quä n¯i tiªp.

Không Giªt HÕi Sñ S¯ng

Gi¾i ð¥u tiên là không giªt hÕi: không giªt ng߶i và giªt thú v§t. Tùy theo hoàn cänh sinh hoÕt riêng bi®t mà m²i ng߶i thñc hành gi¾i không sát hÕi theo nhæng mÑc ðµ khác nhau. Nªu là tu sî,quý th¥y hay quý cô, gi¾i không giªt ng߶i áp døng r¤t ch£t ch¨ vì h÷ nguy®n không bao gi¶ làm t±n hÕi sinh mÕng kë khác. Яi v¾i ng߶i Ph§t tØ tÕi gia h÷ tránh làm nhæng hành vi gây thß½ng t±n thân mÕng hay làm chªt ng߶i khác tr× nhæng tr߶ng hþp phäi bäo v® thân mÕng mình hay ng߶i khác mµt cách chính ðáng. Nhi«u ng߶i Ph§t tØ ði lính hay làm nhân viên cänh sát bäo v® xÑ s· hay cµng ð°ng, gi¾i b¤t sát cüa h÷ hÕn chª h½n vì h÷ phäi thi hành nhi®m vø xã hµi giao phó. Nªu làm nhæng hành vi gây t±n hÕi cho ng߶i khác vì sñ gi§n dæ cüa mình thì h÷ vßþt ra ngoài nhi®m vø xã hµi giao phó, h÷ vi phÕm gi¾i lu§t cüa ng߶i Ph§t tØ chân chánh. Tr߶ng hþp b¯n cänh sát viên · los angeles ðánh ð§p tàn nhçn mµt ng߶i da ðen vì anh ta chÕy xe b¤t ch¤p lu§t l®. Vø ðánh ng߶i quá mÑc này ðßþc mµt ng߶i thâu vào bång video làm cho qu¥n chúng MÛ phçn nµ. Ðó là ði­n hình cüa sñ ði ngoài gi¾i hÕn xã hµi giao phó.

Làm thª nào phân bi®t ðßþc nhæng gi¾i hÕn trên? Ph§t tØ khi thñc hành ðÕo Ph§t trong ð¶i s¯ng hàng ngày thì phát tri¬n tình thß½ng yêu và sñ hi¬u biªt chân th§t. ÐÑc Ph§t nh¤n mÕnh ðªn Ph§t tánh n½i m²i chúng ta. Ph§t tánh là tánh rµng l¾n tñ nhiên tràn ð¥y tình thß½ng yêu và sñ hi¬u biªt chân th§t n½i m²i chúng ta. Vì chúng ta s¯ng theo thói quen chÕy theo nhæng ham mu¯n quá ðµ hay b¸ sñ thúc ð¦y cüa nhæng lo l¡ng, sþ hãi, gi§n dæ, kh± ðau nên không th¤y ðßþc, không biªt ðßþc ,không kinh nghi®m ðßþc ni«m an vui rµng l¾n bao la n½i chính mình. Thñc hành ðÕo Ph§t trong ð¶i s¯ng hàng ngày là ð¬ trí óc cüa mình trong sáng và bén nhÕy, ð¬ tâm cüa mình linh ðµng nh§n biªt nhæng ý tß·ng, nhæng tâm tß vui bu°n mà không b¸ chúng lôi cu¯n thì lòng ta tr· nên thänh th½i, tâm ta tr· nên v¡ng l£ng, trí óc ta tr· thành thông minh h½n. do ðó, chúng ta nh§n biªt rõ ràng m÷i thÑ và hành ðµng phù hþp v¾i luân lý ðÕo ðÑc cüa ng߶i con Ph§t: Chúng ta thß½ng yêu cuµc ð¶i nên làm m÷i chuy®n t¯t ð©p cho ng߶i khác chÑ không phäi vì sþ b¸ tr×ng phÕt hay ham mu¯n danh v÷ng. Mµt kë thß½ng yêu cuµc ð¶i không th¬ ði giªt hÕi ng߶i khác hay làm ði«u b¤t thi®n. khi làm nhæng ði«u thi®n v¾i tâm trong sáng và sñ hi¬u biªt chân th§t thì lòng chúng ta tràn ð¥y ni«m hÕnh phúc an lành tñ nhiên.

Яi v¾i sñ s¯ng cüa chính bän thân mình cûng phäi quý tr÷ng nhß thª. ÐÕo Ph§t ð« cao ð¶i s¯ng con ng߶i trong ðó có cä ð¶i s¯ng cüa chúng ta, do ðó gi¾i b¤t sát còn g°m cä vi®c không tñ sát hay tàn hÕi thân th¬ cüa chính mình. ÐÑc Ph§t dÕy chúng ta th§t may m¡n sinh ra làm ng߶i. qua hàng tri®u nåm trong chu²i dài tiªn hóa, chï có con ng߶i m¾i có ðßþc khä nång hi¬u biªt vßþt lên m÷i loài. T¤t cä m÷i loài ð«u có Ph§t tính nhßng chï duy nh¤t con ng߶i m¾i có ðü sñ hi¬u biªt chân th§t ð¬ nh§n ra ði«u quý báu trên. do ðó, nªu chúng ta hûy di®t ð¶i s¯ng cüa chính mình hay làm t±n hÕi thân th¬ cüa mình thì chúng ta ðã làm cho mình m¤t ði c½ hµi quý báu ð¬ ðÕt ðßþc sñ hi¬u biªt tròn ð¥y và s¯ng ð¶i hÕnh phúc bao la mà m²i con ng߶i ð«u có khä nång ðÕt ðßþc. Tñ giªt hÕi mình là làm mµt ði«u b¤t công l¾n lao cho chính mình.

Có nhi«u lúc vì không biªt ði«u quý báu trên, nhi«u ng߶i ðã phÕm vào nhæng l²i l¥m ðáng tiªc nhß tr߶ng hþp em keith D. cater · prince george county cùng hai trë em khác cùng xóm ðã ch½i trò russian Roulette: Ь mµt viên ðÕn trong ± chÑa ðÕn, xoay ± chÑa ðÕn mµt vòng, chïa súng vào ð¥u r°i bóp cò. Nªu ðÕn không n¢m n½i nòng thì súng không n², ng߶i kª tiªp s¨ làm nhß thª. Không may cho em Keith, viên ðÕn lÕi n¢m ðúng vào v¸ trí n½i nòng nên khi bóp cò, súng n², viên ðÕn xuyên qua ð¥u. em qua ð¶i vào lúc 6 gi¶ 45 sáng ngày 7 tháng 7 nåm 2026. Kªt qüa ðau bu°n cüa mµt cuµc tø h÷p ngü chung v¾i nhau cüa ba em bé.

Không Tà Dâm

Không tà dâm là không ngü v¾i vþ hay ch°ng ng߶i khác làm t±n thß½ng hÕnh phúc gia ðình cüa h÷. Không ai mu¯n vþ hay ch°ng mình phän bµi mình, ngoÕi tình v¾i ng߶i khác thì chính mình cûng phäi thñc hi®n ði«u ¤y. Ðó là sñ công bình: Ði«u gì mình không mu¯n kë khác làm cho mình thì mình ð×ng làm cho kë khác. Ðó là khuôn vàng thß¾c ng÷c cüa ðÕo ðÑc Ðông Phß½ng.

Kªt quä cüa nhæng vø ngoÕi tình không phäi chï là sñ gäy ð± hÕnh phúc vþ ch°ng mà còn tÕo nên nhæng kªt quä kh± ðau lâu dài cho con cái trong gia ðình. Vþ ch°ng thß½ng yêu và trung thành v¾i nhau trong ð¶i s¯ng là n«n täng cüa hÕnh phúc gia ðình và sñ ±n ð¸nh xã hµi.

Ngoài ra không tà dâm là không cßÞng bÑc ng߶i khác ð¬ thöa mãn døc tính cüa mình. Báo chí và truy«n hình hoa KÏ g¥n ðây nói r¤t nhi«u ðªn các vø ng߶i l¾n ép buµc các trë em ð¬ thöa mãn døc tính cüa mình. Ði«u ðó không nhæng trái v¾i ðÕo ðÑc mà còn trái v¾i lu§t pháp tÕi m÷i qu¯c gia trên thª gi¾i.

Nhæng vi®c làm nói trên là nhæng nguyên nhân gây ðau kh± cho ng߶i và cho cä chính mình. Ng߶i Ph§t tØ nh¤t quyªt không làm nhæng ði«u ¤y.

Không Nói D¯i

K¬ t× nåm 1981, có ðµ 242,000 ng߶i b¸ chính thÑc ch¦n ðoán là có b®nh aids và 160, 000 ðã chªt vì b®nh này. con s¯ ng߶i b¸ b®nh aids nói trên chï là mµt ph¥n r¤t nhö vì nhæng ng߶i b¸ b®nh ðßþc phöng ch×ng là trên mµt tri®u ng߶i · hoa KÏ. B¸nh aids không có thu¯c chæa. ai b¸ b®nh thì ch¡c ch¡n s¨ chªt sau khi c½ th¬ b¸ ðü thÑ b®nh vì h® th¯ng mi­n nhi­m giúp c½ th¬ chúng ta ch¯ng lÕi b®nh t§t b¸ vi khuçn hiv làm hß hoÕi. Nhi«u ng߶i hoa KÏ r¤t sþ b®nh này và có nhi«u tr߶ng hþp các trë em b¸ lây b®nh aids ðã b¸ cha m© nhæng h÷c sinh cùng tr߶ng yêu c¥u ð×ng cho nhæng em này ðªn tr߶ng h÷c vì sþ lây b®nh cho con cái h÷.

Em henry nicols vào lúc 17 tu±i ðßþc bác sî ch¦n ðoán là có b¸nh aids và quyªt ð¸nh thông báo cho m÷i ng߶i biªt rõ v« chÑng b®nh cüa mình. henry biªt trß¾c s¨ g£p nhæng phän Ñng không thi®n cäm cüa mµt s¯ bÕn bè hay ng߶i l¾n. tuy nhiên em nghî ðó là cách t¯t nh¤t ð¬ cho m÷i ng߶i biªt v« tình trÕng b®nh t§t cüa em cùng nguyên do em b¸ lây b¸nh. henry b¸ b®nh lúc nhö và em c¥n ðßþc sang máu. Không may trong s¯ máu chuy«n cho em có vi khuçn hiv làm cho em b¸ b¸nh AIDS. Là mµt ðoàn sinh hß¾ng ðÕo hoÕt ðµng tích cñc, em nguy®n thñc hi®n mµt dñ án giáo døc v« chÑng b®nh này và xu¤t hi®n trong nhæng bu±i nói chuy®n v¾i công chúng.

Mµt thiªu næ khác · mineapolis cô kimberly bergalis cûng b¸ lây chÑng b®nh hi¬m nghèo trên t× nha sî chæa rång cho cô, bác sî Acer. Bác sî acer cûng ðã làm cho b¯n ng߶i khác lây b®nh này. Ngày 6 tháng tß nåm 2026, cô kimberly viªt cho viên chÑc y tª ti¬u bang florida mµt bÑc thß. hai tháng sau ðó khi cô c§n k« v¾i cái chªt, gia ðình cô cho ph± biªn lá thß này có ðoÕn nhß sau:

"Khi tôi ðßþc ch¦n ðoán b¸ b®nh aids vào tháng m߶i hai nåm 1989 tôi m¾i có 21 tu±i. Di«u ¤y làm cho tôi và gia ðinh b¸ ch¤n ðµng. Tôi s¯ng ð¬ mà th¤y tóc tôi røng ði, thân th¬ tôi m¤t 40 pounds, da b¸ ph°ng dµp hai bên ng߶i."

Cô nói rõ nhæng kh± ðau cô phäi gánh ch¸u nhß b¸ s¯t kinh niên v¾i nhi®t ðµ 103-104 ðµ Farenheit, b¸ tiêu chäy, b¸ lãng trí, b¸ chÑng n¤m tr¡ng m÷c ð¥y mi®ng nhß mµt l¾p lông tr¡ng m÷c quanh. B®nh aids ðã hûy di®t ð¶i cô, mµt thiªu næ khöe kho¡n và xinh ð©p, không dùng c¥n sa, không chích ma túy, không ngü v¾i bÕn trai, không tiªp huyªt vì b®nh t§t. Cô nói cô trách bác sî acer vì ông ta làm cô b¸ b®nh cùng t¤t cä nhæng ng߶i biªt bác sî acer b¸ b®nh mà không làm gì ð¬ chÑng b®nh ác nghi®t này lây cho ng߶i khác. Nhßng cô tha thÑ cho bác sî acer vì cô "tin r¢ng b®nh này änh hß·ng ðªn tinh th¥n ông ta. Ông ta ðã không còn suy nghî ðúng ð¡n nên vçn tiªp tøc hành ngh«." Nhß thª, trong tr߶ng hþp này, cô kimberly cho r¢ng không nói sñ th§t v« chúng b¸nh hi¬m nghèo mình ðang m¡c phäi b¢ng cách giæ im l£ng cûng là nói d¯i.

ÐÕo Ph§t khuyªn khích Ph§t tØ không nói d¯i, nói nhæng ði«u không có th§t. Ng߶i nh§n và giæ gi¾i này nói sñ th§t và nói l¶i hòa nhã ð¬ ðem lÕi ni«m an vui cho m÷i ng߶i. Gi¾i không nói d¯i cûng có nhæng hÕn chª cüa nó: Mµt kë cß¾p xông vào nhà höi ch² gia chü gi¤u ti«n cüa, h÷ có th¬ nói cho kë cß¾p không tìm ra cüa cãi cüa h÷ mà không phÕm gi¾i. Mµt ng߶i chÕy tr¯n vào nhà mµt ng߶i Ph§t tØ vì h÷ b¸ mµt ðám ng߶i rßþt theo và mu¯n giªt anh ta. khi ðám ng߶i hung dæ này höi ng߶i chü nhà có th¤y kë chÕy tr¯n không, ng߶i chü nhà có th¬ nói là không th¤y kë tr¯n chÕy mà không b¸ phÕm gi¾i. Trái lÕi, h÷ còn có ðßþc công ðÑc là cÑu ng߶i thoát nÕn.

Nói ð¯i là nói nhæng gì không ðúng sñ th§t v¾i møc ðích l×a kë khác. tuy nhiên, trong các tr߶ng hþp b®nh t§t nói trên, cô kimberly ðã kªt án nhæng ng߶i giØ im l£ng v« chÑng b®nh cüa bác sï Acer. V§y im l£ng không nói cho kë khác biªt v« sñ nguy hi¬m cüa b®nh t§t có th¬ làm hÕi ng߶i khác có phÕm gi¾i không nói d¯i hay không?

Hi®n nay có nhæng t± chÑc ðòi höi b®nh nhân cûng nhß bác sî thông báo cho nhau biªt v« trình trÕng b®nh aids cüa mình. Làm nhß thª thì bác sî và b®nh nhân ð«u ðßþc bäo v® nhß nhau. Nhi«u ng߶i, cûng nhß cô Kimberly, mong mu¯n có lu§t l® bäo v® cho b®nh nhân cûng nhß bác sî. trong khi ch¶ ðþi có lu§t l® nói trên quy ð¸nh rõ ràng trách nhi®m cüa nhæng ng߶i b¸ b®nh này, thái ðµ cüa chúng ta nhß thª nào?

ÐÕo Ph§t chú tr÷ng ðªn t× bi, tình thß½ng yêu rµng l¾n và trí hu®, sñ hi¬u biªt chân th§t. M²i ng߶i thñc hành tình thu½ng yêu trong ð¶i s¯ng hàng ngày thì không mu¯n làm cho ai b¸ kh± ðau. do ðó, m²i ng߶i tñ biªt cách chåm lo cho sÑc khöe cüa mình. Nªu mình b¸ b®nh t§t thì tránh ð×ng làm cho ng߶i khác lây b®nh. Sñ hi¬u biªt chân th§t giúp chúng ta hi¬u rõ tình trÕng b®nh t§t cüa mình cûng nhß cüa ng߶i khác và có nhæng quyªt ð¸nh sáng su¯t ð¬ bäo v® sÑc khöe chung. Nªu có lu§t l® quy ð¸nh thì tuân theo nhæng chï dçn v« y tª, còn nªu chßa có lu§t l® quy ð¸nh thì phäi cån cÑ vào nhæng hi¬u biªt cüa chuyên viên y tª mà có thái ðµ thích hþp.

Không Trµm C¡p

Hi®n nay trong các công ð°ng Vi®t nam · các vùng nhß orange County, san Diego, Houston, fairfax County, v.v..., nhæng n½i có ðông ðäo ng߶i Vi®t nam nÕn "d÷n nhà" khi gia chü ði v¡ng gia tång. Nhæng vø trµm c¡p này gây ra b·i các thanh thiªu niên c÷ng v¾i nhæng vø cß¾p bóc chung trong cµng ð°ng do nhæng nhóm s¡c dân khác làm ð¶i s¯ng nhi«u ng߶i b¸ cång thÆng. TÕi Houston, nhæng vø cß¾p gia tång nhi«u ðªn n²i mà nhi«u ng߶i khuyên nên c¦n th§n khi bß¾c vào mµt ti®m tÕp hóa vào ban ðêm: Phäi quan sát c¦n th§n nét m£t cüa ng߶i bán hàng ð¬ biªt anh ta ðang b¸ uy hiªp hay không và nhæng khách hàng quanh ðó trß¾c khi bß¾c vào ti®m. theo ký giä leroy lofttmann cüa báo the houston post ngày 2 tháng, 2026 thì trung bình cänh sát thành ph¯ này nh§n 295 l¥n báo qua ði®n thoÕi v« các tµi phÕm xäy ra t× 10 gi¶ t¯i ðªn nØa ðêm. M²i ngày s· cänh sát thành ph¯ nh§n ðßþc trên 2,000 l¥n g÷i xin giúp d· ch¯ng lÕi các hành vi phÕm pháp. Vì s¯ lßþng các vø phÕm pháp gia tång nhß thª nên s· cänh sát ðã thñc hành mµt chß½ng trình tu¥n ti¬u các khu gia cß (Neighborhood-Oriented policing (NOP) program). Chß½ng trình này có ði«u hay là cänh sát th߶ng xu¤t hi®n · các khu gia cß nhßng có ði«u b¤t lþi là h÷ không th¬ ðáp Ñng k¸p th¶i khi có mµt vø trµm cß¾p xäy ra · mµt khu vñc nào ðó.

Ông antonio renteria biªt rõ là cänh sát không th¬ nào ðªn k¸p khi nh§n ðßþc tin tÑc v« trµm cß¾p ðang xäy ra do ðó ông ta ðích thân ngån ch§n khi nhæng kë trµm ðang l¤y c¡p ð° ðÕt · ngôi nhà hàng xóm. Kªt quä là ông b¸ b¡n vào bøng. Ông renteria tuy v§y vçn cho vi®c tu¥n ti¬u là c¥n thiªt và ð« ngh¸ phäi mß¾n thêm cänh sát viên cho thành ph¯. tuy nhiên, nhæng nhóm khác nhß nhóm bäo v® quy«n lþi cho các nÕn nhân hay nhóm các bà m© ch¯ng lÕi vi®c lái xe khi u¯ng rßþu say thì cho r¢ng cänh sát phäi hoÕt ðµng ch¯ng lÕi các sñ vi phÕm lu§t l®, phäi có m£t nhi«u trên xa lµ, phäi ðáp Ñng nhanh chóng nhæng l¶i kêu g÷i cüa các nÕn nhân b¸ cß¾p bóc.

Nhæng b¤t bình nói trên là do h§u quä các vø trµm c¡p, cß¾p bóc và các hành vi tµi ác gia tång mà s¯ lßþng cänh sát thành ph¯ không th¬ nào ðáp Ñng ðßþc. Nhæng kë phÕm pháp hi®n nay b¸ giam ð¥y các nhà tù · hoa KÏ và m²i nåm chính phü liên bang th߶ng b¸ thúc døc phäi gia tång ngân khoäng ð¬ xây thêm các nhà tù m¾i h¥u ðáp Ñng v¾i s¯ ng߶i b¸ b¡t giam càng lúc càng gia tång.

ÐÕo Ph§t chï rõ lu§t nhân quä chi ph¯i m÷i sinh hoÕt trong ð¶i s¯ng chúng ta. Nhæng kë trµm c¡p, giªt ng߶i không s¾m thì muµn cûng b¸ quä báo. Trên báo the houston post ngày 2 tháng 8 nåm 2026, Ký giä barbara linkin ðã t߶ng thu§t tòa án qu§n harris ðã kªt án tù chung thân b¸ can delwin lessie jones sau 20 phút ngh¸ án. jones ðã can tµi sát hÕi anh clarence evan Jr., trß·ng ban theo dõi các tµi ác trong khu gia cß. anh Clarence, nghe tin có kë ðang trµm xe, vµi lái xe t¾i ð¬ ngån ch£n kë trµm thì b¸ b¡n. Trß¾c ðây jones ðã b¸ b¡t giam nåm l¥n v« tµi trµm c¡p.

Khi mµt ng߶i tÕo nhân x¤u thì gánh l¤y quä x¤u. Quä x¤u xäy ra ngay tÑc kh¡c: Lòng luôn luôn lo l¡ng, sþ hãi và mµt th¶i gian sau ðó: B¸ b¡t giam , xét xØ và tù tµi. Quä x¤u ¤y còn lan tràn ðªn nhæng ng߶i chung quanh và gây nên nhi«u v¤n ð« khó khån cho cµng ð°ng và xã hµi: nhi«u ng߶i phäi lo l¡ng, sþ hãi, s¯ng trong tình trÕng cång thÆng b¤t an, c½ quan công lñc phäi tuy¬n thêm nhân viên và gia tång gi¶ hoÕt ðµng ð¬ ch¯ng trä nhæng vø phÕm pháp, ðßa ðªn sñ tång gia thuª khóa cho dân chúng.

Do ðó, ng߶i Ph§t tØ xin giæ gìn gi¾i không trµm c¡p là ð¬ nh¡c nh· mình s¯ng cuµc ð¶i an lành, trong sÕch và hÕnh phúc và cûng ð¬ cho ng߶i cûng ðßþc s¯ng cuµc ð¶i an lành và hÕnh phúc.

Không Dùng Nhæng Ch¤t Làm Mê M¶ Tâm Trí

Báo washington post ra ngày 14 tháng 7 nåm 1991 ðã báo ðµng hoa KÏ hi®n nay trên 15 tri®u ng߶i nghi®n rßþu hay b¸ suy yªu vì u¯ng rßþu. Phí t±n chæa tr¸, sñ sút giäm sän xu¤t cùng nhæng cái chªt liên h® v¾i rßþu làm cho n«n kinh tª qu¯c gia t±n phí 86 tri®u mÛ kim mµt nåm. Còn nhæng thi®t hÕi gây ra do c¥n sa ma tuý là 30 tri®u mÛ kim mµt nåm. Vi®n Qu¯c gia V« U¯ng Rßþu và LÕm Døng Rßþu (National institute of alcohol abuse and Alcolholism) cho biªt trong nåm qua rßþu là nguyên nhân cüa 1/2 cüa các vø giªt ng߶i, 1/2 các vø hãm hiªp và 1/4 các vø tñ tØ. M²i nåm rßþu giªt 105,000 qua b®nh t§t, bÕo ðµng, tai nÕn và nghi®n ng§p. Rßþu cûng chính là nguyên do cüa 100,000 cái chªt khác. V§y t±ng c÷ng là 10% hay 200,000 ng߶i chªt cüa t±ng s¯ ng߶i chªt m²i nåm tÕi hoa KÏ.

Theo th¯ng kê cüa chính phü hoa KÏ vào tháng chín nåm 1991 thì cÑ nåm ng߶i MÛ thì có mµt ng߶i s¯ng v¾i ng߶i nghi®n rßþu. Nhæng gia ðình tan vÞ thì có g¤p ba l¥n ch°ng hay vþ nghi®n rßþu so v¾i nhæng gia ðình nguyên v©n. 76 tri®u ng߶i l¾n - 43 ph¥n tråm dân s¯ ng߶i l¾n · hoa KÏ - có tiªp xúc v¾i v¤n ð« nghi®n rßþu trong gia ðình.

Ngoài ra, m¯i nguy hÕi hi®n nay do rßþu sinh ra ðang lan tràn · nhæng nß¾c thuµc Thª Gi¾i ThÑ ba hay nhæng nß¾c nghèo. mexico dang chÑng kiªn các b®nh t§t liên quan ðªn rßþu gia tång, các nß¾c phi Châu cûng lâm vào tình trÕng tß½ng tñ. Vi®t Nam, phi Lu§t Tân, Chili, v.v... nÕn u¯ng rßþu ðßþc xem là tr¥m tr÷ng vì gây nhi«u b®nh t§t cùng t® nÕn xã hµi.

Trong tài li®u ph± biªn vào tháng tß nåm 2026 trên t¶ nguy®t san cüa hµi chuyên gia v« tâm trí hoa KÏ, american journal of Psychiatry, mµt toán chuyên gia v« tâm trí do ông shelly F. greenfield ði«u khi¬n, nghiên cÑu v« h§u quä cüa các c£p vþ ch°ng nghi®n rßþu ð¯i v¾i con cái: con nhæng ng߶i nghi®n rßþu th߶ng có tính khí b¤t th߶ng và v« sau th߶ng b¸ các chÑng u u¤t, h§u quä là hÕnh phúc gia ðình d­ dàng b¸ tan vÞ và cûng là nguyên nhân ðßa ðªn sñ nghèo nàn cùng sñ hung bÕo.

Do ðó, chuyên gia v« b®nh trë em hoa KÏ american of pediatrics ðã chính thÑc cänh cáo các bà m© mang thai không ðßþc xØ døng rßþu nªu không mu¯n hÕi con cái. Nªu các phø næ mang thai chï u¯ng hai ly nhö mµt ngày thôi cûng s¨ b¸ sinh thiªu tháng, sinh con ¯m yªu hay ch§m phát tri¬n. Hµi này quy tø 45 ngàn bác sî nhi ð°ng khÆng ð¸nh không có mµt chút an toàn nào cä khi ng߶i phø næ mang thai u¯ng rßþu dù r¤t ít.

Gi¾i cu¯i cùng trong 5 gi¾i là không u¯ng rßþu và dùng các ch¤t làm mê m¶ tâm trí nhß c¥n sa, ma tuý hay các ch¤t hóa h÷c nhß LSD, v.v... Nhi«u ng߶i cho r¢ng xØ døng các thÑ trên không làm t±n hÕi ai cä nhßng ðÕo Ph§t vÕch rõ vi®c xØ døng các ch¤t trên là nguyên nhân thúc ð¦y nhi«u ng߶i làm các ði«u x¤u ác, gây ra nhi«u ðau kh± cho bän thân, gia ðình và xã hµi. Ði«u nguy hÕi h½n hªt là h÷ truy«n lÕi nhæng b®n t§t cho con cái mình. M£c khác ðÕo Ph§t r¤t chú tr÷ng ðªn trÕng thái trong sáng, thông minh và bén nhÕy cüa tâm. XØ døng rßþu cùng các loÕi ma tuý làm cho trí óc mê m¶ và không th¬ s¯ng ðßþc ð¶i s¯ng giác ngµ

Có C¤m Hút Thu¯c Lá Không?

C½ quan Bäo V® Môi sinh (Environment protection Agency) và Hµi аng Nghiên CÑu Qu¯c gia (National research Council) cho biªt m²i nåm thu¯c lá làm cho trên 400,000 ng߶i hút thu¯c lá chªt, nhæng ng߶i không hút thu¯c lá b¸ vÕ lây khi ng°i g¥n ng߶i hút thu¯c (second hand smoker) nhß sau:

• Ъn 300,000 trë em b¸ nhi­m ðµc ð߶ng hô h¤p tÕo thành b®nh viêm cu¯ng ph±i và viêm bu°ng ph±i làm cho t× 7,2026 ðªn 15,000 phäi ði b®nh vi®n.
• 3000 ng߶i chªt vì ung thß ph±i hàng nåm.
• Làm tång tri®u chÑng xuy¬n t× 400,000 ðªn 1,000,000 trë em ðßa ðªn cái chªt cho 3,000 trë em.
• TÕo thêm chÑng hen xuy¬n t× 8,000 ðªn 16,000 trë em.

• Ð×ng cho phép ai hút thu¯c lá trong nhà, nh¤t là khi có trë em.
• Khi có khói thu¯c thì phäi ð¬ gió th±i ra ngoài, ð×ng ðóng cØa lÕi vì khói thu¯c s¨ tràn kh¡p nhà (quÕt hút cüa máy lÕnh hay máy sß·i s¨ chuy¬n khói thu¯c ðªn t¤t cä m÷i phòng trong nhà).
• Các c½ s· công và tß phäi bäo v® ng߶i không hút thu¯c lá.
• Ng°i xa nhæng ng߶i hút thu¯c tÕi quán ån.

Ph§t giáo là mµt tôn giáo chân th§t. Thª gi¾i Tây Phß½ng thán phøc v« sñ rõ ràng chính xác cüa ðÕo Ph§t v« phß½ng di®n lý thuyªt cûng nhß nhæng ích lþi l¾n lao v« phß½ng di®n thñc hành. ÐÕo Ph§t không ðe d÷a ng߶i tín ð° nhß làm ði«u này hay ði«u n÷ thì b¸ ð÷a ð¸a ngøc mà chï hß¾ng dçn cho h÷ th¤y rõ lý nhân quä tác ðµng vào ð¶i s¯ng cüa m²i ng߶i mà chúng ta g÷i là nghi®p. Nghi®p là hành ðµng có chü ý cuä thân, mi®ng và ý: Thân làm, mi®ng nói và ý suy nghî. Thân làm ði«u lành, mi®ng nói ði«u lành, ý nghî ði«u lành thì ðó là thi®n nghi®p hay là nghi®p lành. khi làm ði«u lành, nhân lành, thì l§p tÑc chúng ta th¤y thân th¬ mình thöai mái, ð¥u óc mình trong sáng, lòng mình an vui. Nªu mình làm ði«u ác, nói l¶i hung dæ và nghî ði«u x¤u xa thì thân th¬ mình cång thÆng, ð¥u óc mình xáo trµn, lòng mình bÑc rÑc không an. Nhæng kh± ðau, sþ hãi, d¢n v£t n¯i tiªp không ng×ng. Ðó là quä báo t× các ði«u b¤t thi®n sinh ra.

ÐÕo Ph§t nói v« sáu thª gi¾i khác nhau mà con ng߶i ð¥u thai vào sau khi chªt ðó là cõi tr¶i, cõi ng߶i, cõi a tu la, cõi súc sinh, cõi ngÕ quÛ và cõi ðiÕ ngøc. ÐÕo Ph§t nói · cõi tr¶i thì ð¶i s¯ng sung sß¾ng nhßng sau mµt th¶i gian, khi hªt phß¾c báo, thì lÕi r½i bào cõi kh± h½n. Cõi ng߶i thì vui bu°n lçn lµn. Cõi a tu la thì hay ðánh nhau. Cõi súc sanh thì ngu si và ham mu¯n thoä mãn các døc v÷ng. Cõi ngÕ quÖ thì ham mu¯n th§t nhi«u mà không thöa mãn ðßþc tí nào. Cõi ð¸a ngøc thì kh± s· vô cùng.

ÐÕo Ph§t cûng nh¤n mÕnh r¢ng sáu cõi ðó không phäi ðþi chúng ta chªt ði r°i m¾i kinh nghi®m, m¾i biªt ðßþc. ngay trong khi s¯ng, nªu chúng ta th¤y vui thích ðó là cõi tr¶i, khi chúng ta vui bu°n lçn lµn thì ðó là cõi ng߶i, khi chúng ta tÑc t¯i gi§n dæ thì ðó là cõi a tu la, khi chúng ta s¯ng không có sñ hi¬u biªt và ham mu¯n quá nhi«u thì ðó là cõi súc sanh, khi chúng ta ham mu¯n quá ðµ, thèm khát vô cùng mà không thoä mãn ðßþc thì ðó là cõi ngÕ quÖ hay quÖ ðói và khi chúng ta ðau kh± cùng cñc thì ðó là ch¯n ð¸a ngøc.

ÐÕo Ph§t khuyªn khích chúng ta thñc hành sñ an vui tïnh thÑc trong ð¶i s¯ng ð¬ nh§n rõ trÕng thái cüa m²i thª gi¾i ðó n½i tâm mình và giäi phóng chúng ta khöi t¤t cä nhæng ràng buµc, ham mu¯n, sþ hãi, lo l¡ng, kh± ðau do sñ mê m¶ không biªt Ph§t tánh n½i m²i chúng ta v¯n trong sáng bao la, an ±n nhi®m m¥u,tràn ð¥y ni«m hÕnh phúc n°ng ¤m vînh vi­n không cùng t§n. Nªu chúng ta tÕo nhân lành thì l§p tÑc chúng ta s¯ng trong thª gi¾i an vui kÏ di®u ¤y. Ðó là quä lành. Nªu chúng ta tÕo nhân dæ tÑc là phÕm vào nhæng gi¾i nói trên thì l§p tÑc nhæng quä dæ xu¤t hi®n làm cho chúng ta b¤t an, lo l¡ng, sþ hãi, gi§n dæ hay kh± ðau. Nhß thª, chúng ta th¤y rõ lu§t nhân quä tác ðµng tÑc kh¡c và biªt rõ chính mình có khä nång ðem lÕi cho mình ð¶i s¯ng an vui và kë khác ni«m hÕnh phúc trong lành.

Vui thay, hiªu kính m©
Vui thay, hiªu kính cha
Vui thay, kính sa Môn
Vui thay, kính hi«n thánh."
Ph¦m voi (Nagavagga)
Kinh Pháp Cú