Vi®n nghiên cÑu Gallup, mµt trong nhæng t± chÑc có uy tín v« thåm dò ý kiªn qu¥n chúng tÕi hoa KÏ, cho biªt tám tri®u ng߶i hoa KÏ có kinh nghi®m v« trÕng thái c§n tØ. theo bác sî raymond moody thì chªt có nghîa là ng߶i qua ð¶i không bao gi¶ s¯ng lÕi ðßþc. Còn nhæng kë ðßþc các bác sî xác nh§n h÷ ðã chªt r°i sau ðó s¯ng lÕi thì ðßþc g÷i là nhæng ng߶i có kinh nghi®m c§n tØ (near-death experiences viªt t¡t là NDE). K¬ t× khi bác sî moody xu¤t bän quy¬n life after life nói v« nhæng gì xäy ra cho nhæng ng߶i v×a m¾i chªt ði r°i s¯ng lÕi nói trên thì s¯ ng߶i có kinh nghi®m c§n tØ càng lúc càng ðßþc quan tâm và ðßþc m¶i tö bày v« nhæng kinh nghi®m tâm linh cüa h÷.

Trong báo Life, tháng ba 1992, ký giä verlyn klinkenborg ðã thu§t lÕi l¶i cüa næ y tá grace bulbuka k¬ lÕi kinh nghi®m v« lúc cô ði vào cõi chªt:

"Tôi ðau n£ng l¡m. khi ðªn b®nh vi®n, ng߶i tôi rung chuy¬n lên vì c½n s¯t n£ng. Nhi®t ðµ trong ng߶i tång lên 106 ðµ fareinheit và lúc ðó tim tôi ð§p r¯i loÕn. Tôi cäm th¤y ðau dæ dµi. Thành tØ cung cüa tôi nhß b¸ lµt ra. Tôi b¸ kích xúc vì nhi­m trùng và ðang chuy­n bøng. khi tôi s¡p b¸ mê, tôi nghe mµt ng߶i la lên: 'Tôi không ðo ðßþc áp xu¤t máu cüa b®nh nhân.'

"Và sau ðó, trong ch¾p nhoáng, tôi th¤y mình thoát ra khöi thân th¬ và không còn ðau ð¾n gì cä. Tôi th¤y mình l½ lØng · trên mµt góc t߶ng và nhìn th¤y các bác sî và y tá ðang quay qu¥n n² lñc cÑu mÕng s¯ng cüa tôi. R°i mµt bác sî trong c½n th¤t v÷ng ðã la lên mµt l¶i bñc bµi. Ði«u ¤y ðã làm cho tôi ng߶i chuy¬n hß¾ng. Gi¶ ðây tôi · trong mµt thÑ ð߶ng h¥m nhß do mµt ðám mây kªt lÕi, màu xám töa ánh sáng mà tôi có th¬ nhìn xuyên qua mµt ph¥n nào. Tôi có cäm giác gió qu©t bên tai dù tôi không có tai. Tôi có m£t n½i ðó dù thân th¬ tôi không có n½i ðó.

"Tôi b¡t ð¥u cäm nh§n mµt tình thß½ng yêu kÏ di®u nh¤t, ¤m áp nh¤t, rñc rÞ nh¤t và chính tình thß½ng yêu ¤y cûng kÏ di®u lÕ lùng, ¤m áp và töa ánh sáng màu vàng. Tôi · trong ánh sáng ðó và là mµt ph¥n cüa ánh sáng ðó. Có mµt sñ có m£t (hi®n hæu) trong ánh sáng ðó, mµt trí tu® (sñ hi¬u biªt chân th§t), và trí tu® ¤y là ngôn t× cu¯i cùng. Trí tu® (hay sñ hi¬u biªt chân th§t ðó) thß½ng yêu tôi và ð°ng th¶i biªt rõ m÷i thÑ v« tôi. M÷i chuy®n tôi ðã làm và ðã cäm xúc ð«u xu¤t hi®n trß¾c m¡t tôi. Tôi mu¯n nh§p vào kh¯i ánh sáng ðó và · trong ðó mãi mãi nhßng ánh sáng ¤y cho tôi biªt tôi phäi tr· v« ð« sån sóc hai ðÑa con tôi.

"Ngay tÑc kh¡c, tôi tr· lÕi trong thân th¬ v¾i t¤t cä sñ ðau ð¾n. con tôi ðã ra ð¶i và tôi nghe m÷i ng߶i la lên: 'Bà ta s¯ng lÕi'. Tôi r¤t bñc và tÑc gi§n vì ðã b¸ kéo ra khöi cäm giác an bình kÏ di®u tr¥n ð¥y vû trø ¤y. Tiªp ðó, h÷ báo cho tôi biªt con tôi v×a sanh ra ðã chªt.

"Tôi ðã giæ kín kinh nghi®m ðó nhßng m²i ðêm tôi ð«u h°i tß·ng lÕi. kinh nghi®m ðó dÕy tôi ba ði«u. ThÑ nh¤t, sñ chªt không kh± ðau. Tôi s¨ không bao gi¶ sþ chªt.ThÑ nhì, tôi biªt tôi c¥n phäi thành th§t v¾i mình và v¾i nhæng ng߶i khác vì tôi s¨ trách nhi®m v« ð¶i s¯ng hi®n nay cüa tôi sau khi chªt. Tôi ðang nói v« vînh cæu, ði«u mà tôi s¨ kinh nghi®m trong th¶i gian vô cùng t§n. Ði«u thÑ ba, chªt không phäi là hªt. Tôi biªt tôi không phäi chï là thân xác. Có mµt linh h°n là tôi. Và tôi biªt tôi, linh h°n ðó, s¨ luôn luôn tr· v« ch¯n (thiên thu vînh cæu) ðó. Tôi biªt ch¡c có ð¶i s¯ng sau khi chªt."
 

Nhæng Ði«u Th¤y Và nghe sau khi Chªt

Vi®n nghiên cÑu gallup ðã li®t kê nhæng ði«u nghe, th¤y cùng các cäm giác khác cüa nhæng ng߶i có kinh nghi®m c§n tØ nhß sau:

Kinh nghi®m sau khi chªt (r°i s¯ng lÕi) (%)

Nhæng Gì Xäy ra khi ta Ði Vào Cõi Chªt

Nhæng ði«u dß¾i ðây ðßþc bác sî raymond moody ghi lÕi sau khi phöng v¤n hàng ngàn ng߶i chªt ði và s¯ng lÕi mà ông g÷i là nhæng ng߶i có kinh nghi®m c§n tØ. T¤t cä ð«u có nhæng th¤y, nghe hay cäm giác ðßþc xªp hÕng nhß sau:

1. Biªt thân xác mình ðã chªt r°i

H÷ th¤y thân th¬ cüa h÷ n¢m b¤t ðµng. Lúc ðó h÷ th¤y mình bay lên cao và nhìn xu¯ng th¤y thân xác cüa mình. Nhi«u ng߶i th¤y sþ hãi và nghi ng¶. H÷ tñ höi tÕi sao mình · trên cao mà lÕi nhìn th¤y mình n¢m · dß¾i kia. Nhæng ng߶i b¸ tai nÕn thì th¤y h÷ · phía trên thân th¬ ðang n¢m trên bàn m², còn các bác sî và y tá ðÑng quanh c¯ g¡ng làm cho h÷ s¯ng lÕi. H÷ th¤y rõ nhæng gì ðang xäy ra và biªt mình · ngoài thân xác cüa chính mình.

2. an bình và không ðau ð¾n

Khi h÷ thoát ra khöi thân th¬ thì h÷ không còn chút ðau ð¾n. Nhæng ng߶i s¯ng lÕi nói rõ khi h÷ còn · trong thân th¬, gi¶ phút h¤p h¯i làm h÷ ðau ð¾n. sau ðó, h÷ thoát ra ngoài thân th¬, nhß mµt quä bong bóng bay khi sþi chï giæ nó lÕi ðßþc buông thä. Lúc ¤y, nhæng ðau ð¾n chuy¬n thành mµt ni«m an vui kÏ di®u.

3. Th¤y mình bay ra khöi thân th¬

Thông th߶ng thì sau khi nghe bác sî tuyên b¯: "Chúng ta m¤t ng߶i này r°i" thì chính lúc ðó h÷ có mµt cái th¤y biªt khác lÕ. H÷ th¤y mình · ngoài thân th¬, th߶ng là bay lên cao. "Thân th¬" tinh th¥n hay tâm linh mà chúng ta g÷i là linh h°n ðó không nhß thân th¬ bình th߶ng dù h÷ có tay chân nhßng không th¬ mô tä lÕi hình dáng cüa chúng ðßþc.

4. chui qua mµt ð߶ng h¥m

Vào lúc th¤y mình r¶i khöi thân th¬ thì h÷ ðã b¡t ð¥u biªt r¢ng mình ðang tiªn d¥n v« cái chªt. Lúc ðó mµt ð߶ng h¥m t¯i ðen xu¤t hi®n, cu¯n hút h÷ vào trong ðó và phía bên kia ð߶ng h¥m là vùng ánh sáng. N½i ðó h÷ g£p nhæng ng߶i ánh sáng.

5. Nhæng ng߶i ánh sáng

Nhæng ng߶i toàn thân chï là ánh sáng này không phäi nhß loÕi ánh sáng chúng ta th߶ng th¤y. H÷ tràn ð¥y và töa chiªu mµt loÕi ánh sáng kÏ di®u xuyên qua m÷i thÑ và làm cho ng߶i trong th¤y nhæng quang nhân, ng߶i ánh sáng, ðó tràn ng§p trong mµt tình thß½ng yêu kÏ di®u. Ánh sáng ¤y chói lòa h½n b¤t cÑ mµt loÕi ánh sáng nào trên quä ð¤t nhßng m¡t cüa nhæng "ng߶i" trông th¤y không b¸ ðau ð¾n. Ngßþc lÕi, h÷ th¤y ¤m áp, s¯ng ðµng và ð©p ð¨.
 

6. Ng߶i Ánh Sáng Siêu Vi®t

Mµt ng߶i toàn b¢ng ánh sáng mãnh li®t tràn ð¥y tình thß½ng yêu và sñ cäm mªn kÏ di®u. Ngoài vi®c g£p gÞ nhæng ng߶i quen hay không quen biªt thân töa ánh sáng nói trên, h÷ còn g£p mµt Ng߶i Ánh Sáng Siêu Vi®t mà tuÏ theo m²i ng߶i h÷ g÷i là Thßþng Ъ, Ph§t hay allah tùy theo h÷ theo ðÕo Chúa, ðÕo Ph§t hay ðÕo H°i. Có nhi«u ng߶i ng߶i khác h÷ không g÷i ðó là Thßþng Ъ hay Ph§t hay tên cüa mµt v¸ giáo chü nào. H÷ chï g÷i ðó là mµt ng߶i có ánh sáng kÏ di®u. Ng߶i Ánh Sáng Siêu Vi®t này töa ra mµt ngu°n sáng tràn ð¥y tình thß½ng yêu mãnh li®t mà h÷ mu¯n ðßþc g¥n gûi mãi mãi.

7. Th¤y lÕi toàn th¬ ð¶i s¯ng

Ng߶i Ánh Sáng Siêu Vi®t cho h÷ th¤y toàn th¬ ð¶i s¯ng cüa h÷ ðã qua trên mµt màn änh ba chi«u v¾i màu s¡c r¤t ð©p. Ý nghïa cüa th¶i gian lúc ðó không th¬ di­n tä ðßþc. Có th¬ nói h÷ th¤y lÕi toàn th¬ ð¶i s¯ng cüa mình cùng mµt lúc.

Ði«u lÕ lùng nh¤t là h÷ có th¬ biªt rõ ràng cäm tß·ng cüa nhæng ng߶i nÕn nhân cüa nhæng hành vi không t¯t cüa h÷. khi hình änh h÷ nói hay làm hành vi không t¯t v¾i ai thì tÑc khác h÷ cäm nh§n, biªt rõ ràng theo tâm thÑc cüa ng߶i ðó, sñ bu°n kh± h÷ ðã tÕo nên trong lòng kë kia. Nªu h÷ làm ði«u gì t¯t lành cho ai thì h÷ kinh nghi®m rõ ràng v« nhæng cäm nghî t¯t ð©p cüa ng߶i kia. Nói khác ði, h÷ biªt rõ r®t nguyên nhân và h§u quä cüa các hành vi t¯t x¤u mµt cách cø th¬ và tÑc th¶i.

Ng߶i Ánh Sáng Siêu Vi®t lúc ¤y c§n k« bên h÷, giúp h÷ th¤y rõ ý nghîa v« toàn di®n ð¶i s¯ng cüa h÷ và höi h÷ ðã làm ði«u gì t¯t ð©p cho ð¶i s¯ng cüa chính mình. sau nhæng hi¬u biªt lÕ lùng ¤y, khi h÷ tr· v« lÕi trong thân th¬ hay khi s¯ng lÕi, h÷ th߶ng mang theo hai kinh nghi®m tâm linh: tình thß½ng yêu và sñ hi¬u biªt. H÷ ðã kinh nghi®m mµt cách cø th¬, ðã cäm nh§n mµt cách cø th¬ v« sñ m¥u nhi®m cüa tình thß½ng yêu và sñ c¥n thiªt cüa kiªn thÑc, sñ hi¬u biªt.

8. bay nhanh lên cao

Nhi«u ng߶i th¤y mình bay b²ng lên cao và th¤y vû trø bao la. Nhi«u ng߶i th¤y ch¯n tràn ð¥y ánh sáng kÏ di®u, rµng l¾n vô cùng mà h÷ không th¬ nào mô tä ðßþc mà h÷ g÷i là thiên ðàng. tuy v§y cûng có nhæng ng߶i th¤y rõ cänh ghê sþ cüa ð¸a ngøc dù s¯ này r¤t ít.

9. Không mu¯n quay v« ð¶i s¯ng

Nhæng cäm giác ¤y r¤t an vui làm cho h÷ không mu¯n quay tr· v« v¾i sñ s¯ng trß¾c ðây. Nhi«u ng߶i sau khi ðßþc bác sî giúp cho h°i sinh câu ð¥u tiên h÷ nói v¾i bác sî là ð×ng có bao gi¶ làm cho h÷ s¯ng lÕi nhß thª næa! Trß¾c kia, các bác sî r¤t ngÕc nhiên khi nghe nhæng ði«u này. Gi¶ ðây, sau khi ðßþc biªt v« nhæng an vui kÏ lÕ mà ng߶i s¯ng lÕi ðã träi qua, h÷ ðã hi¬u lý do vì sao.

Ngoài ra, ði«u mà h÷ kinh nghi®m v« th¶i gian khác hÇn v¾i chúng ta. Ðó là "thiên thu vînh cæu" mà mµt giây hay m߶i ngàn nåm ði«u gi¯ng nhau. Nhi«u ng߶i th¤y cä nhæng sñ vi®c s¨ xäy t¾i cho h÷ trong tß½ng lai, không phäi nhß mµt ð¸nh m®nh mà nhß nhæng sñ vi®c ðßþc chiªu lÕi trên mµt cu¯n phim t× tß½ng lai.

Nhæng Ng߶i Ði Vào иa Ngøc

Tuy nhiên, nhi«u ng߶i khác ðã có nhæng kinh nghi®m kinh khiªp khi th¤y mình ði vào ch¯n ð¸a ngøc chÑ không phäi vui sß¾ng nhß trên.

Nhæng Kë Xu¯ng иa Ngøc

Ký giä sandi dolbee k¬ lÕi câu chuy®n mµt ng߶i b¸ l÷t vào ð¸a ngøc. anh ronald Reagan, mµt ng߶i lái xe v§n täi hÕng n£ng · ti¬u bang tenessee cách ðây 25 nåm ðã b¸ ðâm khi anh ðánh lµn trong quán rßþu. anh có mµt kinh nghi®m v« thª gi¾i bên kia. anh còn nh¾ rõ lúc ðó anh ngØi mùi khói và nghe tiªng than khóc cüa nhi«u ng߶i.

Anh không th¤y mình bay lên nhß nhæng ng߶i khác mà lÕi th¤y mình ði xu¯ng trong vùng t¯i tåm, ði qua nhæng ðïnh nh÷n trong hang t¯i r°i th¤y nhæng thân ng߶i b¯c lØa nhßng không b¸ lØa thiêu røi.

Khi ðªn g¥n anh th¤y khuôn m£t cüa nhæng ng߶i quen biªt ðã chªt trß¾c ðây: kë thì b¸ b¡n chªt trong chuyªn cß¾p ngân hàng, ng߶i thì b¸ chªt vì xØ døng quá ðµ ch¤t ma tuý. khi th¤y anh, h÷ g÷i tên và bäo anh nên quay tr· lÕi.

Bây gi¶ anh ta ðã 47 tu±i và cho biªt không có gì làm cho anh thay ð±i ni«m tin: иa ngøc có th§t.

Trong hai nåm 2026 và 1993, có trên 17 quy¬n sách ðã viªt v« ð¸a ngøc và trong nåm 1994 và 60 ph¥n tråm dân hoa KÏ tin là có ð¸a ngøc. Ký giä dolbee nêu lên tr߶ng hþp cüa bác sî chuyên tr¸ tim maurice rawlings ðã cho biªt ông ta biªt nhi«u tr߶ng hþp mà ng߶i chªt ði r°i s¯ng lÕi không ði vào ch¯n an vui mà vào ch² ð¸a ngøc khüng khiªp và v¸ bác sî này ðã viªt mµt cu¯n sách v« các ng߶i b®nh th¤y mình bay ra khöi th¬ xác và ði vào ch¯n ghê sþ mà h÷ cho ðó là ð¸a ngøc ðó.

иa Ngøc — Ðâu?

Nhi«u tôn giáo ðã nói ðªn ð¸a ngøc t× lâu. Ông dolbee ðã li®t kê nhæng ngu°n g¯c khác nhau cüa ð¸a ngøc:

Theo alice K. turner tác giä quy¬n L¸ch SØ Ð¸a Ngøc thì cách ðây 4,000 nåm · vùng LßÞng Hà Châu, Mesopotamia, ng߶i ta ðã viªt v« ð¸a ngøc, ch¯n ghê sþ: Vùng Cüa Nhæng Kë Chªt.

ÐÕo zoroastrianism theo ý tß·ng ðó mà cho r¢ng t¤t cä hành vi m²i ng߶i ðßþc ghi lÕi trong hai ph¥n khác nhau. khi chªt, nªu ng߶i ðó làm nhi«u ði«u t¯t h½n x¤u thì s¨ lên ch¯n thiên ðàng, nªu x¤u nhi«u h½n t¯t thì b¸ ðày xu¯ng höa ngøc.

Trong kinh Cñu ¿¾c, nhæng ng߶i do Thái cho r¢ng kë chªt s¨ ðªn mµt vùng dành riêng cho t¤t cä các linh h°n ng߶i qua ð¶i g÷i là Sheol.

Nhßng sau ðó có mµt cuµc thay ð±i quan ni®m trong kinh Tân ¿¾c: T¤t cä hành vi con ng߶i ð«u ðßþc v¸ tr¶i biªt rõ. Ъn ngày t§n thª, ngày phán xét cu¯i cùng, thiên ðàng và ð¸a ngøc s¨ ðón nh§n các hÕng ng߶i x¤u t¯t khác nhau và h÷ s¨ vînh vi­n · n½i ch¯n hÕnh phúc hay kh± ðau ðó.

ÐÕo H°i Giáo cûng tä ch¯n ð¸a ngøc: Mµt n½i lØa cháy vînh cæu mà ch¤t ð¯t là thân th¬ con ng߶i. H÷ b¸ v¸ chúa tr¶i allah ðày xu¯ng ðó vînh vi­n.

ÐÕo Ph§t và „n Giáo không nói mµt ð¸a ngøc vînh cæu. иa ngøc chï là n½i ðªn "trä nþ" r°i lÕi ð¥u thai vào ch² t¯t h½n. trong ðÕo Ph§t không có mµt ông tr¶i phán xét t¯t x¤u r°i cho ng߶i này vào ð¸a ngøc hay kë kia lên thiên ðàng: T¤t cä ði«u do sñ chi ph¯i cüa lu§t nhân quä. Nhân lành thì quä t¯t ðªn, nhân dæ thì quä x¤u ðªn. trong vài ngôi chùa, chúng ta th¤y có v¨ hình ng߶i qua ð¶i ðÑng trß¾c mµt chiªc gß½ng chiªu lÕi t¤t cä m÷i hành vi t¯t x¤u khi còn s¯ng. Và tùy theo nhæng nghi®p lành dæ ðó mà h÷ th÷ nh§n sñ sß¾ng hay kh± sau khi chªt.

Trong ðÕo Ph§t, nhi«u kinh sách ðã tä r¤t chi tiªt v« cänh tßþng xäy ra sau khi chªt và cõi Cñc LÕc, thª gi¾i cüa ðÑc Ph§t a di Ðà mà ng߶i Ph§t tØ c¥n biªt rõ h½n.

ÐÕo Ph§t Nói Chúng ta S¨ ra sao sau khi Chªt

Mµt ði«u tích cñc v« nhæng cuµc nghiên cÑu khoa h÷c nhæng kinh nghi®m cüa ða s¯ nhæng ng߶i tr· v« t× cõi chªt nói trên là thª gi¾i bên kia cõi chªt không chÑa ch¤t nhæng hãi hùng ghê sþ và cûng không phäi là bóng ðen vînh kiªp trùm lên ta sau khi thân th¬ ch¤m dÑt sñ s¯ng.

ÐÕo Ph§t nh¤n mÕnh ðªn cái tâm chiªu sáng cùng kh¡p cüa chúng sanh và cüa chß Ph§t v¯n không phäi là hai thÑ khác nhau m£t dù tâm này v×a có th¬ cùng mµt lúc bi¬u lµ trên bình di®n tß½ng ð¯i (tâm chúng sanh) và trên bình di®n tuy®t ð¯i (tâm Ph§t). do ðó, ng߶i ð¡c ðÕo kinh nghi®m rõ r®t trÕng thái không hai (b¤t nh¸ trên). Ng߶i v×a qua ð¶i cûng ð¯i di®n v¾i các trÕng thái cüa hai tâm thÑc trong cái Mµt kÏ di®u ðó. M§t thß cüa Ph§t giáo, TØ Thß cüa Tây TÕng, nói rõ ng߶i chªt s¨ ð¯i di®n v¾i mµt thÑ ánh sáng bao trùm rµng l¾n töa chiªu rñc rÞ hay ÐÕi Th¬ quan huy mà nhæng ng߶i có kinh nghi®m v« c§n tØ g÷i là Siêu Nhân Ánh Sáng. khi ng߶i v×a qua ð¶i duy trì ðßþc trÕng thái tïnh thÑc thì nh§n biªt rõ ÐÕi Th¬ quang huy ðó cûng chính là ðÑc a di Ðà và cûng chính là bän th¬ trong sÕch, vînh cæu, không sanh không di®t cüa chính mình ræc rÞ chói sáng.

Chúng ta hãy ð÷c các ðoÕn trong kinh a di Ðà nói v« thª gi¾i cüa ðÑc Ph§t a di Ðà, thª gi¾i mà chúng ta s¨ ðªn khi có ðü duyên lành sau khi giä t× ð¶i s¯ng này:

1. Thª gi¾i cüa Ph§t toàn sñ an vui nên ðßþc g÷i là ch¯n Cñc LÕc:

" ...Ng߶i và v§t trong cõi ðó không có sñ kh±, chï hß·ng nhæng ði«u vui nên nß¾c ðó có tên là Cñc LÕc (ni«n an vui hÕnh phúc không cùng).

2. Thª gi¾i cüa Ph§t ð©p ð¨ vô cùng v¾i các ánh sáng rñc rÞ:

"...trong cõi Cñc LÕc ¤y có ao b¢ng bäy thÑ châu báu, trong ao có nß¾c cüa tám thÑ lành t¯t vô cùng (bát công ðÑc thüy), ðáy ao thu¥n là cát vàng làm n«n. Vàng, bÕc, lßu ly, pha lê, hi®p thành nhæng th«m ð߶ng · b¯n bên ao. Trên th«m ð߶ng có l¥u gác cûng ð«u ðßþc trang hoàng b¢ng các thÑ vàng, bÕc, lßu ly, pha lê, xa c×, xích châu, mã não. trong ao có hoa sen l¾n nhß bánh xe. hoa s¡c sanh chiªu ánh sáng xanh, hoa s¡c vàng chiªu ánh sáng vàng, hoa s¡c ðö chiªu ánh sáng ðö, hoa sác tr¡ng th¶i ánh sáng tr¡ng, m¥u nhi®m. th½m tho, trong sÕch.

3. Âm thanh kÏ di®u:

"...trong cõi nß¾c cüa ðÑc Ph§t ðó th߶ng tr±i nhÕc tr¶i, ð¤t b¢ng vàng ròng, ngày ðêm sáu th¶i rß¾i hoa tr¶i MÕn Ðà la... Cõi ðó th߶ng có nhæng gi¯ng chim màu s¡c xinh ð©p lÕ th߶ng, nào chim BÕch HÕt, Kh±ng Tß¾c, anh Võ, Xá Lþi, ca Lång T¥n Già, C÷ng MÕng. Nhæng gi¯ng chim ðó ngày ðêm sáu th¶i th¯t lên nhæng tiªng hót hòa nhã...Chúng sanh trong cõi ðó nghe tiªng chim hót xong li«n ni®m Ph§t, ni®m Pháp và ni®m Tång... trong cõi nß¾c cüa ðÑc Ph§t ðó gió nh© rung chuy¬n các hàng cây báu và các màng lß¾i báu làm vang era nhæng tiªng vi di®u, nhß tråm thÑ nhÕc ð°ng hòa mµt lúc. Ng߶i nghe tiªng ðó ð«u sanh lòng ni®m Ph§t, ni®m Pháp và ni®m Tång.
 

4. trong ðÕo Ph§t, Ng߶i Ánh Sáng Siêu Vi®t trong cõi cñc lÕc chính là ÐÑc Ph§t a di Ðà v¾i hào quang töa chiªu ðªn vô cùng t§n:

"ÐÑc Ph§t ðó hào quang chiªu sáng vô lßþng, soi sáng tràn ð¥y các nß¾c trong m߶i phß½ng thª gi¾i, vì thª nên hi®u cüa ngài là ðÑc Ph§t a di Ðà."

ÐÑc Ph§t a di Ðà còn ðßþc xßng tøng là v¸ Ph§t chï toàn là ánh sáng bao la cùng kh¡p, ánh sáng ¤y thâm nh§p qua m÷i thÑ, ánh sáng ¤y chính là ni«m an vui vô lßþng, ánh sáng ¤y kÏ di®u h½n t¤t cä, ánh sáng ¤y là sñ hi¬u biªt chân th§t, ánh sáng cüa v¸ Ph§t ðó không có gì h½n ðßþc cä...LÕ lùng thay, trong các tác ph¦m cùng nhæng cuµc nghiên cÑu khoa h÷c v« nhæng ng߶i tr· lÕi t× cõi chªt, ng߶i ta ðã mô tä cõi cüa bên kia tràn ð¥y ánh sáng, tràn ð¥y tình thß½ng yêu kÏ di®u. Chính ánh sáng và tình thß½ng yêu kÏ di®u ¤y, theo nhß bác sî Ritchie, mµt trong nhæng ng߶i ðã có kinh nghi®m ði vào cõi tØ, ðã tÕo ra mµt thª gi¾i mà m÷i ng߶i m÷i thÑ ði«u rñc rÞ, an vui kÏ di®u.

Các hàng ð® tØ cüa ðÑc Ph§t a di Ðà, nhæng b§c B° Tát, nhæng hàng thánh chúng, nhæng ng߶i qua ð¶i nh¶ công ðÑc làm ði«u lành trong ð¶i s¯ng hàng ngày cùng nhæng ng߶i tuy không ðü công ðÑc t¯t lành nhßng tß·ng nh¾ và tøng ð÷c danh hi®u cüa ngài ð¬ xin sanh v« thª gi¾i cüa ngài cûng nhi«u không th¬ k¬ xiªt.

5. Làm sao v« ch¯n Cñc LÕc an vui kÏ di®u ¤y sau khi chªt:

Trong kinh a di Ðà, ðÑc Ph§t dÕy cho chúng ta mµt phß½ng pháp r¤t giän d¸:
 

"Nªu có ng߶i nam hay ng߶i næ có lòng tin và lòng lành nghe nói ðÑc Ph§t a di Ðà, trì ni®m danh hi®u cüa ðÑc Ph§t ðó, ho£c mµt ngày, ho£c hai ngày, ho£c ba ngày, ho£c b¯n ngày, ho£c sáu ngày, ho£c bäy ngày, mµt lòng không tÕp loÕn, ðªn lúc lâm chung thì ðÑc Ph§t a di Ðà cùng hàng thánh chúng hi®n thân trß¾c ng߶i ðó. Lúc chªt, tâm th¥n không ðiên ðäo, ng߶i ðó li«n vãng sanh v« nß¾c cñc lÕc cüa ðÑc Ph§t a di Ðà."

Nói ð÷c tøng danh hi®u ðÑc Ph§t là chï cách làm cho tâm mình quay v« trÕng thái trong sáng, r²ng l£ng, rµng l¾n, an vui và tïnh thÑc tñ nhiên cüa nó. do ðó, trong kinh còn nh¤n mÕnh chï c¥n ni®m m߶i l¥n danh hi®u cüa ðÑc Ph§t a di Ðà v¾i tâm thành tuy®t ð¯i, tÑc là v¾i lòng bình an trong sáng tuy®t ð¯i thì khi chªt, l§p tÑc ng߶i ðó s¨ chuy¬n v« cõi Cñc LÕc, ch¯n an vui kÏ di®u.

ÐÕo Ph§t DÕy Cách S¯ng an vui Và HÕnh Phúc Chân Th§t

ÐÕo Ph§t không chï nói v« thª gi¾i an vui chúng ta s¨ tr· v« mà còn nói ðªn thª gi¾i hÕnh phúc tuy®t v¶i khi chúng ta còn tÕi thª. ÐÕo Ph§t nói rõ chúng ta sinh ra v¯n có Ph§t tánh, tánh rµng l¾n, trong sáng, an vui và hÕnh phúc vô cùng. Tánh ¤y tñ nhiên mà có nhß thª, không b¡t ð¥u không t§n cùng, mãi mãi có m£t v¾i vû trø bao la. Tánh tñ nhiên cüa chúng ta ðó tràn ð¥y mµt tình thß½ng yêu kÏ di®u, trong lành và sâu thÆm. Tánh tñ nhiên ¤y cûng tràn ð¥y sñ hi¬u biªt chân th§t. Tình thß½ng yêu bao la tñ nhiên ðó g÷i là T× Bi, sñ hi¬u biªt chân th§t ðó g÷i là Trí Tu®. ÐÕo Ph§t luôn luôn nói rõ là chúng ta sinh ra v¾i tâm Ph§t không khác gì tâm cüa chß Ph§t cä, v¾i khä nång kÏ di®u nh¤t cüa con ng߶i chÑ chúng ta không sanh ra trong tµi l²i hay không gánh ch¸u tµi l²i cüa t± tiên vì t± tiên chúng ta, nhæng ng߶i chúng ta mang ½n tr÷ng, h÷ cûng sanh ra trong ánh sáng cüa chân tâm, Ph§t tánh có sÇn nhß chúng ta v§y. Nªu chúng ta ð×ng b¸ nhæng lo l¡ng, sþ hãi, h§n thù, mê m¶ trói buµc thì l§p tÑc chân tâm hay Ph§t tánh cüa mình tñ hi¬n bày và chúng ta biªt ngay ðßþc sñ kÏ di®u cüa tình thß½ng yêu bao la sâu thÆm, mµt kinh nghi®m an vui kÏ di®u do lòng thß½ng yêu ng¶i sáng ¤y mang lÕi không khác gì kinh nghi®m cüa nhæng ng߶i tiªp xúc v¾i Ng߶i Ánh Sáng Siêu Vi®t tràn ng§p tình thß½ng yêu nhi®m m¥u nói trên.

Khi s¯ng, chúng ta s¯ng ð¶i an vui tích cñc, làm m÷i ði«u lành, tránh m÷i ði«u dæ ð¬ lòng mình ðßþc an vui, trong lành. Ngoài ra, chúng ta thñc hành ðÕo Ph§t ð¬ càng lúc càng tiªn xa h½n trong ð¶i s¯ng tâm linh, kinh nghi®m ðßþc ni«m an vui kÏ di®u ngay trong ð¶i s¯ng này, ngày này qua ngày khác chÑ không phäi ðþi ðªn lúc qua ð¶i r°i m¾i biªt ðßþc. Nhæng ði«u li®t kê trong quy¬n the light Beyond, nói v« ánh sáng bên kia cuµc s¯ng hay ðúng h½n v« sñ kÏ di®u cüa tình thß½ng yêu có sÇn trong m²i chúng ta ngay trong cuµc s¯ng này cûng nhß sau khi chúng ta v« thª gi¾i bên kia. Chúng ta hãy tìm hi¬u thêm v« sñ thay ð±i toàn di®n ð¶i s¯ng cüa nhæng ng߶i tr· lÕi t× bên kia cõi chªt theo sñ nghiên cÑu cüa bác sî moody cùng nhi«u nhà nghiên cÑu hi®n tßþng c§n tØ khác nhß carl Becker, martin Bauer, ian Stevenson, steve Straight, scott Rogo, v.v...

1. Sñ quan tr÷ng cüa tình thß½ng yêu

H¥u nhß toàn th¬ m÷i ng߶i tr· lÕi cuµc s¯ng này ð«u ð°ng ý tình thß½ng yêu là ði«u quan tr÷ng nh¤t. Ðó chính là n«n täng cüa hÕnh phúc th§t sñ làm cho ð¶i s¯ng chúng ta ðßþc tràn ð¥y. Nhi«u ng߶i trß¾c ðây hay kªt án ng߶i khác s¨ ð÷a ð¸a ngøc nªu không tin vào tôn giáo nhß h÷, sau khi h÷ g£p Ng߶i Ánh Sáng Siêu Vi®t (mà theo tôn giáo cüa h÷, h÷ g÷i là Thßþng Ъ) dÕy cho h÷ biªt v« tình thß½ng yêu và tôn giáo th§t sñ là ðem cho ng߶i khác ni«m an vui chÑ không phäi dùng tôn giáo nhß mµt phß½ng ti®n ð¬ nói lên nhæng l¶i ác ðµc kªt án ng߶i khác không tin nhß mình s¨ ð÷a ð¸a ngøc, thì h÷ hoàn toàn thay ð±i thái ðµ.

Nhæng ng߶i này sau khi s¯ng lÕi không chï trích ng߶i theo tôn giáo khác. H÷ biªt rõ tôn giáo chân chính khác xa v¾i loÕi tôn giáo hình thÑc chï có cái võ và nhæng l¶i nói ðµc hÕi b÷c bên ngoài b¢ng nhæng l¶i h÷ rao giäng sai l¥m v« chính ngay tôn giáo cüa h÷. Chính h÷ ðã có kinh nghi®m v« sñ khó ch¸u hay bu°n phi«n mµt cách trñc tiªp khi h÷ · trong trình trÕng c§n tØ ðúng nhß tâm trÕng cüa nhæng ng߶i b¸ h÷ ðe d÷a s¨ xu¯ng ð¸a ngøc nªu không tin nhß h÷. T× ðó, h÷ s¯ng cuµc ð¶i cüa mµt kë có tôn giáo thñc sñ, dù h÷ theo b¤t cÑ ðÕo nào. H÷ không còn kªt án mµt cách sai l¥m nhß trß¾c ðây h÷ th߶ng nói nhæng l¶i ðe d÷a làm cho ng߶i khác bñc bµi. Nói theo các chuyên viên tâm lý thì h÷ biªt trß¾c ðây h÷ là nhæng kë "khüng b¯ tôn giáo" (religious terrorist), hay ði gieo r¡c sþ hãi và kh± ðau cho ng߶i khác tôn giáo v¾i h÷.

Nhæng ði«u nói trên có th¬ tai hÕi h½n nhß hi®n này ðang xäy ra vào ð¥u nåm 2026 tai „n е giæa hai nhóm H°i Giáo và „n Giáo cñc ðoan ðßa ðªn cái chªt cüa hàng ngàn ng߶i sau khi nhæng ng߶i theo „n Giáo tri®t hÕ mµt ð«n th¶ H°i Giáo mà h÷ cho ðã xây trên mµt ngôi ð«n „n Giáo khi ðÕo H°i xâm lång xÑ này. Ông pranay Gupe, mµt ng߶i „n е theo „n Giáo và là mµt bình lu§n gia cüa t¶ newsweek cho biªt: "Là mµt ng߶i „n theo „n Giáo, t× nhö, tôi th§t h± th©n v« nhæng kë quá khích tñ cho mình là tín ð° chân chính cüa tôn giáo lâu ð¶i này."

Câu chuyên trên không ng×ng n½i ðó vì nhæng phän Ñng n¯i tiªp cüa nhæng ng߶i theo H°i Giáo. TÕi tïnh Nuh, 50 d£m cách new Delhi, thü ðô cüa „n е, 2,000 tín ð° H°i Giáo lái xe v§n täi vào ph¯ v¾i nhæng g§y gµc và thanh s¡c. H÷ ð§p phá 10 ð«n th¶ „n Giáo và nhi«u cØa hàng n½i ðây. Sñ trä thù qua lÕi kéo dài và lan rµng làm nguy hÕi n«n an ninh và phát tri¬n kinh tª „n е.

Nhæng sñ giªt hÕi và khüng b¯ tôn giáo cûng xäy ra tÕi nß¾c hoa KÏ. Ng߶i MÛ ðã lo l¡ng nhi«u h½n vì nhæng thành ph¥n tôn giáo quá khích ðã giªt hÕi hàng tråm ng߶i trong các vø tàn sát t§p th¬ · vùng waco thuµc ti¬u bang texas và tòa nhà trung Tâm Thß½ng MÕi Thª Gi¾i · Næ ¿¾c vào giæa nåm 2026. Nhß thª, ngay tÕi qu¯c gia hoa KÏ, sñ t¤n công cüa kë thuµc các nhóm tôn giáo quá khích không còn gi¾i hÕn trong phÕm vi bÕo ðµng ngôn ngæ qua sñ chï trích và kªt án ng߶i theo tôn giáo khác mà chuy¬n sang sñ bÕo ðµng vû lñc.

Theo các chuyên viên tâm lý thì hai ðµng lñc mãnh li®t chi ph¯i con ng߶i là bän nång tính døc và sñ hung hån. Tính hung hån ðó có th¬ xu¤t hi®n n½i nhæng ng߶i theo mµt tôn giáo quá khích có th¬ bi¬u lµ thành hành ðµng gây t±n thß½ng th¬ ch¤t hay tinh th¥n cho kë khác.

Các nhà tâm lý h÷c ðã phân bi®t rõ nhæng ng߶i khüng b¯ tôn giáo có hai hÕng. HÕng thÑ nh¤t t¤n công và giªt hÕi ng߶i khác nhân danh tôn giáo mình nhß nhi«u tín ð° quá khích ðã ð£c bom · các chiªc máy bay thß½ng mÕi, b¡c cóc hay b¡n giªt ng߶i khác mà chúng ta th߶ng th¤y ðång tin tÑc trên báo chí. HÕng thÑ hai thì chï t¤n công b¢ng l¶i nói nhß cho ng߶i khác không theo ðÕo mình là phäi ð÷a ð¸a ngøc. theo các nhà phân tâm h÷c, sñ gi§n dæ ch¤t chÑa trong vô thÑc cüa h÷ là mµt sÑc thúc ð¦y h÷ bi¬u lµ thành hành vi hay l¶i nói không t¯t ð©p nói trên nhân danh tôn giáo, qu¯c gia, chüng tµc hay nhân danh nhæng gì mà h÷ cho là cao thßþng. Trên thñc tª, nhæng gì h÷ làm chï gây ðau kh± cho ng߶i khác ð¬ h÷ dßþc thöa thích trong sñ bày tö m¯i gi§n dæ cüa mình qua hành ðµng giªt hÕi hay qua l¶i nói ho£c cØ chï di­n tä. Không mµt tôn giáo chân th§t nào dÕy tín ð° làm nhß thª cä.

Ng߶i Ánh Sáng Siêu Vi®t ðó chï cho h÷ rõ ði«u h÷ làm không phäi là mµt hành vi tôn giáo th§t sñ, mà chï là mµt sñ hiªp ðáp, ðe d÷a làm cho ng߶i khác kh± ðau. sau khi h÷ tr· v« t× cõi chªt và ðã ðßþc Ng߶i Ánh Sáng Siêu Vi®t cho h÷ biªt rõ sñ sai l¥m cüa vi®c t¤n công ng߶i khác tôn giáo cüa mình b¢ng các l¶i chï trích hay ðe d÷a. khi nhìn vào t¤m màn änh chiªu lÕi cøµc ð¶i cüa mình, ði«u kÏ lÕ là gi¶ ðây chính bän thân cüa h÷ trñc tiªp kinh nghi®m rõ r®t nhæng bu°n phi«n h÷ tÕo ra cho ng߶i khác khi h÷ nói nhæng l¶i chï trích hay chê bai sai l¥m ðó.

Nh¶ kinh nghi®m cø th¬ và t¯t ð©p trên h÷ hi¬u rõ ði«u chân th§t. H÷ không còn phÕm phäi ði«u b®nh hoÕn là hay kªt án mµt cách sai l¥m nhß trß¾c vì gi¶ ðây h÷ ðã hi¬u rõ h½n ý nghîa cüa tôn giáo chính là tình thß½ng yêu chân th§t t× ðáy lòng chÑ không phäi tôn giáo chï là mµt phß½ng ti®n ð¬ mình xØ døng nh¢m t¤n công ng߶i khác cho thöa lòng thù h§n hay tÑc gi§n. sau ðó, h÷ trß·ng thành h½n trong ð¶i s¯ng, biªt ch¤p nh§n nhæng ng߶i có ni«m tin khác mình, biªt ån nói l¸ch sñ và l­ phép h½n ð¯i v¾i nhæng ng߶i có tôn giáo hay ni«m tin khác mình. Nh¶ ðó, h÷ có ð¶i s¯ng an vui hÕnh phúc và thoäi mái h½n.

2. Tr÷ng sñ h÷c höi v« tôn giáo chân th§t

T× ðó, h÷ th¤y nhæng sñ h©p hòi và l¶i h÷ chï trích trß¾c ðây là sai l¥m. H÷ th§t sñ s¯ng ð¶i tôn giáo. Và s¯ng ð¶i tôn giáo là S¯ng ÐÕo th§t sñ, là s¯ng v¾i con tim thß½ng yêu chÑ không phäi b¢ng ð¥u óc phân bi®t ðßa ðªn nhi«u mßu mô làm cho kë khác b¸ t±n hÕi. Dù h÷ theo b¤t cÑ mµt tôn giáo nào thì bao nhiêu sñ hi¬u biªt sai l¥m v« tôn giáo cüa chính h÷ ð«u tan biªn. Gi¶ ðây h÷ là nhæng tín ð° chân th§t, là con ng߶i chân th§t, là ng߶i có tình thß½ng yêu, sñ hi¬u biªt và ni«m an vui chân th§t. H÷ không kÏ th¸ mµt cách sai l¥m nhß trß¾c.

Nh¶ ðó, h÷ biªt cách làm chü l¤y cuµc ð¶i cüa mình: biªt mình làm ði«u gì ðúng và tránh làm nhæng ði«u gì sai l¥m gây ðau kh± cho ng߶i khác. H÷ không th¬ t× khß¾c hay quên lãng nhæng h§u quä cüa hành ðµng cüa h÷ vì cu¯i cùng, lúc chªt, h÷ phäi duy®t lÕi t¤t cä nhæng h§u quä cüa các vi®c thi®n hay ác. Nªu thi®n, h÷ s¨ cäm nh§n ðßþc ni«m vui ðúng nhß cüa nhæng ng߶i h÷ ðem cho ni«m vui. Nªu h÷ làm ði«u ác thì h÷ s¨ cäm nh§n ðúng y h®t sñ kh± ðau cüa ng߶i h÷ gây kh±. Nhß mµt ng߶i giúp ti«n cho mµt gia ðình nghèo thì khi hình änh cüa hành vi t¯t xu¤t hi®n, h÷ cäm nh§n y h®t ni«m vui và sñ biªt ½n cüa gia ðình ðó. Nªu h÷ giªt hÕi ng߶i nào thì h÷ cäm nh§n y h®t sñ kh± ðau và oán h§n cüa ng߶i b¸ h÷ hÕi. Nói theo ðÕo Ph§t, ð¸nh lu§t nhân quä xu¤t hi®n r¤t rõ ràng và cø th¬ vào gi¶ phút lâm tØ n¥y, không tr¯n tránh vào ðâu ðßþc. Nªu áp døng vào tr߶ng hþp cüa hitler hay stalin thì h÷ s¨ träi qua sñ ðau kh± cüa hàng tri®u ng߶i h÷ giªt hÕi khi còn s¯ng. Và ði«u ðó quä th§t là mµt sñ tr×ng phÕt tñ h÷ kinh nghi®m l¤y mµt cách ghê rþn v§y.

3. Quý tr÷ng ð¶i s¯ng

K¬ t× khi tr· lÕi ð¶i s¯ng, h÷ th¤y ð¶i s¯ng th§t quý báu. H÷ không còn quan tâm nhi«u v¾i nhæng h½n thua nhö nh£t. H÷ th¤y ð¶i s¯ng th§t ng¡n ngüi và mong manh, h÷ c¥n phäi làm ði«u gì ð¬ bäo v® sñ s¯ng, ð¬ tránh sñ tàn phá môi sinh, tránh chiªn tranh tàn hÕi loài ng߶i, tránh sát hÕi các loài sinh v§t hi«n lành vô hÕi.

H÷ có mµt cái nhìn toàn di®n v« ð¶i s¯ng mà m÷i sñ, m÷i v§t trong vû trø liên h® v¾i nhau mµt cách m§t thiªt. H÷ biªt rõ b¤t cÑ ai làm hÕi mµt kë khác thì chính h÷ cûng tñ tàn hÕi mình, làm cho hÕnh phúc ð¶i mình cûng tiêu tan. H÷ th¤y ðßþc vë ð©p cüa thiên nhiên, cüa hoa lá, cö cây, trång sao và vû trø mà lâu nay h÷ không biªt ðªn. H÷ b¾t ði r¤t nhi«u sñ th¶ ½ quên lãng và s¯ng tràn ð¥y trong hi®n tÕi.

Nhæng sñ hi¬u biªt chân th§t trên làm thay ð±i toàn di®n ð¶i s¯ng cüa h÷. do ðó, h÷ c¥n có mµt th¶i gian chuy¬n tiªp ð¬ ði vào cuµc ð¶i l¥n thÑ hai ð¬ nhæng ng߶i quanh h÷ "quen thuµc và thoäi mái" v¾i con ng߶i th§t thà, hi«n lành, ð¥y tình thß½ng yêu và hi¬u biªt chân th§t và ð¥y ni«m an vui sâu ð§m này.

Nhæng ng߶i "chßa mµt l¥n chªt" nhß chúng ta c¥n phäi h÷c höi r¤t nhi«u n½i nhæng ng߶i "ðã mµt l¥n chªt" trong ð¶i này. Làm nhæng gì h÷ ðang làm ð¬ ðem lÕi tình thß½ng yêu và hÕnh phúc cho m÷i ng߶i trong ðó có chính chúng ta. Nªu không, trong gi¶ lâm tØ chúng ta lÕi th¤y rõ trong sñ luyªn tiªc vô b¶ bªn v« nhæng ði«u sai trái cüa mình ðã tÕo ra khi còn s¯ng.
Hãy s¯ng theo chánh hÕnh
Ch¾ s¯ng theo tà hÕnh
Kë chánh hÕnh hß·ng lÕc
Cä ð¶i này, ð¶i sau...
Ai dùng các hÕnh lành,
Làm xóa m¶ nghi®p ác,
Chói sáng rñc ð¶i này,
Nhß trång thoát mây che."
Ph¦m Thª gian (Lokavagga)

Kinh Pháp Cú