Bà jane brooks viªt trong t¶ newsweek v« nhæng câu höi không th¬ giäi ðáp. Ngày mùng 4 tháng tß nåm 1991 mµt chiªc máy bay nhö và mµt chiªc trñc thång chÕm vào nhau khi ðang bay qua tr߶ng ti¬u h÷c merion elementary · vùng ngoÕi ô cüa ti¬u bang Philadelphia, hoa KÏ. khi tin v« tai nÕn ðßþc loan truy«n, nhi«u phø huynh h÷c sinh chÕy ðªn tr߶ng ð¬ tìm kiªm con em mình. Bà jane brooks sung sß¾ng th¤y con mình, Andy, ðñ½c bình yên. Có ba gia ðình không ðßþc sñ may m¡n ðó: có hai h÷c sinh b¸ tØ nÕn và mµt em b¸ phöng n£ng do các mãnh s¡t vøn và lØa t× hai chiªc phi c½ tông vào nhau r½i xu¯ng tr߶ng h÷c. Ngoài ra, có nåm ng߶i l¾n b¸ chªt trong ðó có thßþng ngh¸ sî hoa KÏ john Heinz.

Bà brooks ðßa andy v« nhà. Trên xe, em höi: "Má có nghî chuy®n xäy ra có mµt møc ðích gì không". Câu höi làm cho m© em ngÕc nhiên, và v¾i n²i bu°n, bà nghî ðây chï là mµt tai nÕn kinh khüng, chÆng có møc ðích gì cä. tuy nhiên, andy lÕi c¯ tìm mµt cách giäi thích. em nhìn m© v¾i ðôi m¡t ð¥y l® và nói r¤t giän d¸: "Con nghî Thßþng Ъ ðã tÕo ra ði«u ¤y ð¬ ng߶i ta biªt quý tr÷ng nhau h½n." Nhæng ngày sau ðó em vçn tiªp tøc höi m© v« ý nghîa cüa tai nÕn ¤y vì em tin r¢ng nhæng tai nÕn xäy ra nhß thª không phäi do tình c¶ mà có. Bà brooks dî nhiên là không ð°ng ý v¾i ðÑa con trai cho r¢ng tai nÕn do Thßþng Ъ tÕo ra v¾i mµt møc ðích nhß trên. tuy nhiên, bà và nhæng ng߶i s¯ng trong khu vñc tai nÕn xäy ra vçn th¡c m¡c nhß em bé chín tu±i Andy: tÕi sao tai nÕn lÕi xäy ra cho nhæng h÷c sinh vô tµi ¤y? Và chúng ta cûng tñ höi thêm: hàng tråm em h÷c sinh ðang · trong tr߶ng h÷c khi tai nÕn xäy ra, tÕi sao chï có ba em ðó là b¸ tai nÕn?

иnh MÕng

Ng߶i Vi®t nam th߶ng nói "Tr¶i kêu ai n¤y dÕ" ð¬ giäi thích nhæng cái chªt không th¬ giäi thích ðßþc trong nhæng tai nÕn chªt chóc không biªt trß¾c ðßþc. Ðó là "Thiên Ý", ý tr¶i mà con ng߶i không biªt ðßþc. khi g£p phäi nhæng ði«u không may, cách giäi thích trên làm cho chúng ta yên lòng mµt ít, nhßng câu höi vçn ám änh chúng ta khi tñ mình phäi ð¯i di®n nhæng cänh sinh tØ bi®t ly b¤t ng¶, tÕi sao tai nÕn lÕi xäy ðªn cho ng߶i này mà không xäy ðªn cho ng߶i khác, và cu¯i cùng ai là kë quyªt ð¸nh cho tai nÕn xäy ra? Và nªu có ng߶i quyªt ð¸nh cho các vi®c ¤y xäy ra thì h÷ dña trên tiêu chu¦n nào?

Mµt tai nÕn làm cho nåm em bé b¸ chªt xäy ra vào ngày thÑ sáu 14 tháng nåm, 2026 tÕi vùng frederickburg · Ohio. sau mµt bu±i ti®c vui, m߶i em bé cùng ra v« thì b¸ mµt chiªc xe chÕy ðªn tông các em. Chiªc xe này do anh eric brache lái. khi anh ta vßþt qua mµt xe khác thì b¸ lÕc tay lái, th¡ng không ån, xe tông qua hàng rào, nhào ðªn và tông vào tám em: nåm em b¸ chªt và ba em khác b¸ thß½ng n£ng. Các em ðó là con cüa nhæng ng߶i ngoan ðÕo thuµc giáo phái Amish. Cµng ð°ng nhæng ng߶i amish · ohio ðau bu°n nhßng h÷ không chút thù h§n kë gây ra cái chªt. Bà sarath swarzentruber ðÑng các n½i tai nÕn ðµ mµt ph¥n tß d£m phát bi¬u v« cái chªt ðµt ngµt do mµt tai nÕn vô ý nghîa ðó: "Thßþng Ъ không có sai l¥m. Chúng tôi cäm th¤y th¶i gian cüa các em (b¸ tai nÕn ðó) · n½i ðây ðã hªt". (Houston chronicle may 15, 1993)

Ng߶i có ni«m tin vào Thßþng Ъ thì cho t¤t cä ð«u do Thßþng Ъ tÕo ra. Nhßng møc ðích cüa nhæng sñ vi®c xäy ra nhß các tai nÕn nói trên nhi«u lúc khó có th¬ giäi thích ðßþc cho rõ ràng.

Do ðó, cûng có nhæng ng߶i khác tin vào thuyªt ð¸nh m®nh: Nhæng gì xäy ra ð«u do mµt ý mu¯n nào ðó, mµt sÑc mÕnh nào ðó. SÑc mÕnh ðó là mµt nång lñc kÏ bí. H÷ cho r¢ng ý mu¯n tÕo ra các biªn c¯ không phäi do ý tr¶i mà do mµt sÑc mÕnh mù quáng không chü ðích, nhß mµt ðÑa bé ng² ngh¸ch phá phách gây kh± ðau cho ng߶i. иnh mÕng nhß mµt sñ b¤t ð¸nh xäy ra tùy thích không theo tiêu chu¦n nào nhß Ôn Nhß H¥u trong cung Oán Ngâm Khúc:

"Trë TÕo Hóa ðành hanh quá ngán
Chªt ðu¯i ng߶i trên cÕn mà ch½i
Lò c× nung n¤u sñ ð¶i
BÑc tranh vân c¦u v¨ ng߶i tang thß½ng."

Cûng trên t¶ newsweek ngày 29 tháng tß nåm 1991 ðó, mµt bÑc änh cüa mµt ng߶i kurd bª trên tay xác chªt cüa ðÑa con mình ðã chªt, m¡t còn m·, khuôn m£t hi«n t× thanh thän nhß ðang ngü. TÕi sao em bé này chªt? — ðây ng߶i ta có th¬ ðßa ra l¶i giäi thích d­ dàng h½n: em ðã chªt vì sñ tàn bÕo cüa binh sî iraq ðã t¤n công vào các khu vñc dân cß ng߶i kurd làm cho h÷ sþ hãi chÕy lên vùng núi non lánh nÕn. Trên 850,000 ng߶i t¸ nÕn t§p trung · khu biên gi¾i Th± Nhï KÏ và Iraq, vùng núi non giá bu¯t, không thñc ph¦m, nhà cØa. Ng߶i ta ß¾c lßþng m²i ngày cä ngàn ng߶i chªt, trong ðó có 50 trë em ðßþc ðem chôn nhß em bé ðßþc chøp hình. Nªu ai höi nhæng cái chªt ¤y nh¢m møc ðích gì thì chúng ta cûng s¨ nhß bà brooks nói trên, không biªt phäi trä l¶i ra sao, vì nhæng em bé th½ ngây vô tµi chßa làm gì ð¬ ðáng b¸ "phÕt", và nhæng cái chªt bi thäm ðó chÆng phäi có møc dích làm cho nhæng ng߶i còn s¯ng quý tr÷ng nhau h½n nhß em andy ðã tin tß·ng vì nó càng làm cho sñ cay ð¡ng và thù h§n gia tång giæa ng߶i kurd và ng߶i Iraq.

Mµt v¸ giáo sî do Thái Giáo harold Kushner, n±i tiªng qua quy¬n sách khi Ði«u X¤u Xäy ra cho Nhæng Ng߶i T¯t (When bad thing happen to good People) hªt lòng tin tß·ng vào v¸ thßþng ðª cüa tôn giáo mình. ChÆng may, con ông ta là em aaron b¸ b®nh "chóng già" (progeria), mµt loÕi b®nh làm cho em aaron tr· thành mµt ông lão dù lúc ðó em m¾i 14 tu±i. Ông ta và con ông ta là nhæng ng߶i t¯t, tÕi sao tai h÷a xäy ðªn cho gia ðình h÷ nhß thª? V¸ thßþng ðª mà ông ta c¥u nguy®n và phøc vø lâu nay v¾i l¶i hÑa s¨ che ch· cho ông ta không th¤y xu¤t hi®n và cÑu giúp cho ðÑa con ông. Ông nh¤n mÕnh v§y thì chï còn mµt câu höi duy nh¤t ðáng höi là: "TÕi sao ði«u x¤u xäy ra cho ng߶i t¯t?" Và câu höi ðó ðßþc dùng làm tña quy¬n sách bán r¤t chÕy vì nhi«u ng߶i cûng th¡c m¡c nhß v§y.

Tác giä philip Yancey, trong disapointment with God, tÕm d¸ch là Th¤t V÷ng V¾i Thßþng Ъ, ðã thú nh§n là: "Tôi biªt tôi phäi ð¯i di®n v¾i nhæng câu höi không có nhæng l¶i giäi ðáp giän d¸. Ðúng ra, ði«u ¤y không có câu trä l¶i."

Dù cho nhæng câu höi trên là nhæng câu höi r¤t khó trä l¶i, ng߶i Ph§t tØ cûng nhß nhæng ng߶i thuµc tôn giáo khác ði«u mu¯n biªt tÕi sao nhæng ði«u không may xäy ðªn cho ng߶i này mà không xäy ðªn cho ng߶i khác. Và nh¤t là khi ði«u không may ¤y xäy ra cho chính bän thân mình thì câu höi lÕi c¥n ðßþc trä l¶i mµt cách thöa ðáng.

Nghi®p Báo

ÐÕo Ph§t dùng lý nhân quä ð¬ giäi thích nhæng biªn c¯ cûng nhß m÷i di­n biªn trong cuµc s¯ng. Nhân là nguyên nhân và qüa là kªt qüa. Nhß tr°ng hÕt lúa (nhân) thì có cây lúa (quä), tr°ng hÕt b¡p thì có cây b¡p. иnh lu§t nhân qüa chi ph¯i các v§t vô tình, nhß thöi s¡t, lçn hæu tình, nhß con ng߶i. GÕch n¯i giæa nhân và qüa là duyên:

Nhân + Duyên = Quä

Duyên là sñ hoÕt ðµng, là sñ liên h®, là sñ n¯i kªt, là sñ tác ðµng, là ði«u ki®n c¥n thiªt ð¬ nhân ði ðªn qüa. Nhß thöi s¡t nªu ð¬ trong kho (nhân) không b¸ sét, khi ðem ð¬ ngoài tr¶i (duyên) thì b¸ rî sét (quä). Cûng nhß thª, mµt hÕt lúa (nhân) c¤t trong tü thì không thành cây, ðem ra tr°ng trên ruµng (duyên) thì thành cây lúa (qüa). Sñ tác ðµng cüa duyên có khi thu§n lúc ngh¸ch tùy theo hoàn cänh. Nhß khi tr°ng lúa nªu phân bón kÛ và ruµng ð¥y ðü nß¾c (thu§n duyên) thì lúa lên xanh t¯t (qüa t¯t), còn nªu không phân bón, g£p phäi hÕn hán (ngh¸ch duyên) thì cây lúa s¨ b¸ còi c÷m (qüa x¤u). Còn thanh s¡t nªu s½n ch¯ng sét r°i ð¬ ngoài tr¶i (Thu§n duyên) thì không b¸ rî, nªu không, ð¬ ngoài tr¶i · vùng khí h§u ¦m ß¾c (Ngh¸ch duyên) s¨ b¸ hß hÕi r¤t nhanh.

Mµt cách t±ng quát, ðinh lu§t nhân quä nhß thª r¤t bình ðÆng và ph± quát, nó xäy cho m÷i tr߶ng hþp nhß nhau, không do sñ ch÷n lña theo tình cäm cá nhân. tuy nhiên, ðÕo Ph§t còn ði sâu vào chi tiªt ð¬ giúp ta th¤y rõ h½n. Яi v¾i các sñ v§t vô tình, ð¸nh lu§t nhân qüa xäy ra có tính cách c½ khí nhß h­ hai hÕt nguyên tØ oxy kªt hþp v¾i mµt hÕt nguyên tØ hydro thì chúng ta có mµt phân tØ nß¾c (H2O). Яi v¾i loài ng߶i hæu tình, thì lu§t nhân quä lÕi thêm mµt yªu t¯ næa: Ý mu¯n. Mµt ng߶i khi dçm vào chân ng߶i bên cÕnh (Nhân) có th¬ vì vô tình hay hæu ý. Nªu vô tình thì có th¬ xin l²i là xong, còn nªu c¯ ý làm thß½ng t±n thì có th¬ b¸ phÕt ti«n lçn tù (Quä). T¤t cä các hành ðµng cüa ta quy vào ba loÕi: thân làm, mi®ng nói, ð¥u óc suy nghî, ðÕo Ph§t g÷i ðó là ba nghi®p thân kh¦u và ý. Nghi®p là hành ðµng ðßa ðªn kªt qüa nào ðó. Hành ðµng t¯t thì g÷i là thi®n nghi®p , còn x¤u thì g÷i là ác nghi®p. do ðó, chúng ta th߶ng nghe nói kë làm ði«u hung dæ (ác nghi®p) thì b¸ quä x¤u (nghi®p báo), và nhi«u lúc chúng ta dùng chæ nghi®p báo ð¬ giäi thích nhæng sñ vi®c xäy ra nhß b®nh t§t, tai nÕn hay chªt chóc mà chúng ta không th¬ hi¬u rõ nguyên nhân.

Kinh Pháp Cú nói v« lu§t nhân quä nhß sau:

"Ta th߶ng th¤y kë làm ác mà ðßþc hß·ng phß¾c, còn ng߶i hi«n lành mà b¸ tai hoÕ, s· dî trái ngßþc nhß thª là vì quä báo thi®n ác chßa ðªn ngày chín, lúc ðó kë ác ch¸u kh± mà ng߶i thi®n ðßþc hß·ng an vui. Kìa nhß kë ðánh ng߶i b¸ ng߶i ðánh lÕi, gây oán v¾i ng߶i b¸ ng߶i oán lÕi, cho ðªn m¡ng chß·i hay sân nµ v¾i h÷, th¶i b¸ h÷ phän Ñng nhß th߶ng."

Nhæng tai h÷a hay biªn c¯ xäy ðªn ð«u có nguyên nhân. Nhân ðó c¥n có th¶i gian ð¬ tÕo ra quä và cho quä chín mùi, nhß hÕt lúa tr°ng dß¾i ð¤t ðâm ch°i thành cây lúa. theo ðÕo Ph§t, vì hành vi con ng߶i tÕo ra r¤t nhi«u thi®n ác lçn lµn nên kinh Bµt giäi thích thêm nhß sau:

"Ví nhß cát trong bi¬n cä, nhi«u không th¬ tính biªt ðßþc, nhæng ng߶i tÕo tác thi®n ác h÷a phß¾c trß¾c sau gây nên nhi«u không th¬ k¬ xiªt. Ъn khi mÕng t§n th¶i làm ác sanh v« cõi kh±, mà làm lành sanh v« ch² vui: Lành hay dæ ðã ði«u có dñ ð¸nh n½i ch² sÇn sàng trß¾c v§y."

Nhß thª, ðÕo Ph§t nói rõ chính sÑc mÕnh cüa nghi®p (Nghi®p lñc), nhæng vi®c làm do thân, kh¦u và ý cüa mình, ðßa ðªn kªt quä x¤u hay t¯t chÑ chÆng phäi do mµt ông tr¶i nào tÕo ra nhß Ôn Nhß H¥u ðã than trách. Nghi®p (Karma) có th¬ là thi®n hay ác nên nghi®p báo cûng có th¬ t¯t hay x¤u nhß trong kinh hoa Nghiêm ðã giäi thích:

"Tùy theo hành nghi®p cüa m²i chúng sanh mà cäm quä báo sai khác nhß thª chÑ chÆng phäi do ai tÕo ra. ChÆng khác gì hÕt gi¯ng n¢m dß¾i ruµng m÷c lên cây lúa..."

Chúng ta có th¬ l¤y tr߶ng hþp ði­n hình v×a xäy ra: Ông R.J. Reynold, cháu nµi cüa nhà sáng l§p hãng thu¯c lá reynolds ðã qua ð¶i vì b®nh khí thûng và ðau tim vào ngày 28 tháng 6, 1994. Ng߶i em cüa ông ta, ông patrick Reynolds, ðã cho biªt ông R.J. reynolds chªt do hút thu¯c: "Tôi không chút nghi ng¶ nào cä v« thu¯c lá là nguyên nhân cái chªt cüa anh tôi. Tôi ðã nói chuy®n v¾i bác sî roy Duke, v¸ bác sî ðã sån sóc anh ¤y và ông ta xác nh§n b®nh khí thûng là h§u quä cüa vi®c hút thu¯c nhi«u nåm."

Ông patrick reynolds dù thuµc gia tµc ðã sän xu¤t nhiªu thu¯c lá nhßng lÕi là ng߶i ch¯ng vi®c hút thu¯c lá k¸ch li®t, nhi«u l¥n ðã ra ði«u tr¥n trß¾c Qu¯c Hµi hoa KÏ v« sñ tai hÕi cüa thu¯c lá và ðã thành l§p nhóm Công Dân tranh Фu cho Mµt Nß¾c hoa KÏ KHông Thu¯c Lá ðã nói v« nhæng ngày sau cùng cüa anh ông ta: "Nhæng tháng ¤y anh tôi r¤t suy yªu, không th¬ nói nång và chï có th¬ bß¾c ði vài bß¾c ð¬ v§n ðµng thân th¬."

Quä Báo Nhãn Ti«n

Ng߶i Vi®t nam chúng ta khi th¤y ai làm ác b¸ tr×ng phÕt thì chép mi®ng "Th§t quä báo nhãn ti«n", hay nhân ác thì ðßa ðªn quä dæ không xa xôi gì. Ðài truy«n hình và báo chí hoa KÏ ðã theo dõi và t߶ng thu§t mµt vø mßu toan giªt ng߶i mà thü phÕm là bà wanda W. Holloway. Bà này là m© cüa mµt næ sinh trong nhóm c± ðµng tranh tài th¬ thao (Chearleader). Bà mu¯n con gái mình tr· ng߶i ðÑng ð¥u trong cuµc tranh tài v« c± ðµng th¬ thao nên ðã liên lÕc v¾i em ch°ng cû ð¬ thêu ng߶i giªt m© cüa mµt næ sinh ð¯i thü cüa con mình, ðó là bà verna Health. theo ký giä cüa t¶ houston post vào ngày 4 tháng tß, 2026 thì ông Anderson, thuµc Công T¯ Vi®n cüa tòa án, ðã cáo buµc bà holloway thñc hi®n mßu toan giªt ng߶i này vì do lòng tham lam, ganh t¸ và ham mu¯n làm m¶ t¯i. Bà holloway mu¯n giªt hay b¡t cóc ng߶i m© cüa ð¯i thü con mình ð¬ cô này vì lo l¡ng cho m© hay ðau kh± trß¾c tai nÕn mà không th¬ tranh tài ðßþc.

B°i Th¦m Ðoàn, sau khi nghe lu§t sß b¸ cáo bi®n minh bà holloway không có ð¸nh ð¸nh mßu sát nói trên, ðã và ngh¸ án sau sáu gi¶ thäo lu§n cùng nghe các cuµn bång ghi âm ði®n thoÕi nhæng cuµc nói chuy®n là bà ta quä th§t có chü ý giªt ng߶i. V¾i tµi danh trên, bà ta có th¬ b¸ kªt án tù chung thân.

C÷ng Nghi®p

Vø án nói trên là ð¬n hình cüa lu§t nhân quä hi®n ti«n, trong ð¶i này. sau khi nghe giäi thích nhß v§y chúng ta vçn th¤y mu¯n höi thêm: Nhß thª, các em bé b¸ chªt trong các tai nÕn phi c½ r¾t xu¯ng tr߶ng h÷c mà chúng ta ðã nói · trên là nghi®p báo, là do vi®c làm ác cüa các em trong kiªp trß¾c hay sao? nay quä chín mùi nên tai nÕn xäy ðªn dù các em v¯n vô tµi trong kiªp này. Ðúng hay sai?

L¶i kªt lu§n trên chï có tính cách biên kiªn, hi¬u mµt chi«u, vì trong ðÕo Ph§t ngoài bi®t nghi®p, ðÑc Ph§t còn nh¤n mÕnh ðªn c÷ng nghi®p, nghi®p chung, là t±ng hþp t¤t cä m÷i sinh hoÕt trong mµt vùng, mà chính ðÑc Ph§t ð¬ tr÷n cuµc ð¶i mình làm cho c÷ng nghi®p ðßþc t¯t ð©p h½n. ÐÕo Ph§t quan ni®m v« tÕo nghi®p (lành hay dæ) không chï gi¾i hÕn cho hành vi cüa mµt ng߶i mà còn cä hành vi cüa nhi«u ng߶i chung quanh cùng các yªu t¯ thuµc môi tr߶ng sinh s¯ng. Mµt ng߶i s¯ng tÕi vùng thü ðô hoa KÏ, n½i trung bình m²i ngày có mµt ng߶i b¸ b¡n chªt trong các vø c¥n sa ma túy thì có th¬ d­ b¸ chªt h½n mµt ng߶i s¯ng s¯ng · khu ngoÕi ô vùng reston giàu có. Nhæng ng߶i · thành ph¯ b¸ ô nhi­m nhß · thành ph¯ los angeles m²i nåm có h½n 200 ngày có không khí ðßþc xem là · mÑc làm nguy hÕi cho sÑc khoë thì ch¡c ch¡n h÷ s¨ d­ b¸ m¡c các chÑng b®nh ung thß h½n nhæng ng߶i · trên các vùng không khí sÕch s¨. Nhæng ng߶i · vùng nhi«u cây c¯i và bông hoa nhß vùng anandale thuµc virginia thì d­ b¸ chÑng d¸ Ñng (allergy) h½n nhæng ng߶i · vùng bi¬n nhß virginia Beach. Nhæng cha m© mang các yªu t¯ di truy«n tÕo b®nh t§t thì con cái h÷ có tï l® b®nh t§t cao h½n nhæng con cái mà cha m© không có các yªu t¯ di truy«n b®nh t§t. khi chúng ta chia xë c÷ng nghi®p v¾i nhæng ng߶i trong gia ðình, nhæng ng߶i hàng xóm, nhæng ng߶i trong cµng ð°ng, trong qu¯c gia và trên qüa ð¸a c¥u này thì c÷ng nghi®p tr· thành mµt yªu t¯ quan tr÷ng. do ðó,khi dùng thuyªt nghi®p báo ð¬ giäi thích các sñ ki®n xäy ra, chúng ta không kªt lu§n ng߶i này b¸ tai nÕn là do kªt qüa x¤u cüa nghi®p ác h÷ làm ra, mà nh§n rõ yªu t¯ c÷ng nghi®p ðóng vai trò quan tr÷ng trong r¤t nhi«u biªn c¯. Nhß hai em bé b¸ chªt trong tai nÕn máy bay ðøng nhau là do c÷ng nghi®p: hai chiªc máy bay bay qua ngôi tr߶ng h÷c trong ngày các em ði h÷c. Mµt trong hai ng߶i phi công b¤t c¦n hay hai phi c½ b¸ gió th±i mÕnh b¤t ng¶ nên tông vào nhau, v.v...Còn nhæng em bé kurd chªt trên vùng núi non bu¯t gía là do h§u qüa cüa chiªn ð¤u giæa nhóm ng߶i kurd mu¯n dành ðµc l§p ch¯ng lÕi chª ðµ t±ng th¯ng saddam hussein và quân lính ông ta. H÷ nghe l¶i cüa t±ng th¯ng bush kêu g÷i l§t ð² chính phü cüa Saddam, nhßng cu¯i cùng không ðßþc hoa KÏ y¬m trþ quân sñ khi b¸ quân lính chính phü t¤n công vì t±ng th¯ng bush không mu¯n binh sî hoa KÏ m¡c l¥y vào mµt cuµc nµi chiªn tÕi vùng trung Ðông. Dân chúng MÛ không mu¯n chia gánh n£ng chiªn tranh nhß h÷ ðã t×ng làm · Âu Châu, ÐÕi Hàn và Vi®t nam trß¾c ðây. C÷ng nghi®p cüa h÷ ðã thay ð±i v§y.

Làm cho C÷ng Nghi®p T¯t Щp H½n

Nhæng ng߶i b¸ b®nh nhß ti¬u ð߶ng, b®nh tâm phân li®t (Chrizophrenia), ung thß máu, b®nh aids cùng nhi«u b®nh khác không phäi do h÷ b¸ nghi®p báo, mà do c÷ng nghi®p gây ra nhß do sñ di truy«n t× cha m©, hoàn cänh sinh s¯ng nhß thñc ph¦m, v® sinh công c÷ng, phß½ng ti®n y tª giáo døc, phong tøc t§p quán, v.v...Nhæng thÑ ¤y vßþt ra nhæng quyªt ð¸nh cá nhân và nhi«u lúc chi ph¯i mÕnh m¨ vào ð¶i s¯ng chúng ta dù chúng ta mu¯n hay không mu¯n.

Sau cuµc chiªn tranh giæa hoa KÏ và Iraq, các giªng d¥u höa do quân ðµi iraq ð¯t trß¾c khi rút lui vçn tiªp tøc b¯c cháy. M²i ngày 5 tri®u thùng d¥u thô tr¸ giá 87 tri®u mÛ kim phun lên thành nhæng ðám lØa nóng 4,000 ðµ và khói ðen bao trùm mµt vùng rµng l¾n xÑ Kuwait. Ng߶i ta lo sþ nhæng ch¤t ðµc trong ðám khói kh±ng l° này s¨ b¸ gió th±i xa tÕo nên b®nh t§t cho nhæng ng߶i · vùng trung Ðông. Nhæng ai b¸ b®nh t§t do biªn c¯ này gây ra dî nhiên không phäi do l²i cüa h÷ mà do sñ chia xë c÷ng nghi®p v§y.

Cô kimberly là b®nh nhân ð¥u tiên tÕi hoa KÏ b¸ lây b®nh aids t× nha sî cüa cô. B®nh aids là b®nh Li®t Kháng, c½ th¬ không còn kháng cñ ðßþc v¾i các vi trùng xâm nh§p vào c½ th¬ vì các bÕch huyªt c¥u, nhæng tª bào bäo v® cho c½ th¬, b¸ loÕi vi trùng hiv tiêu di®t. trong bÑc thß g·i cho gi¾i chÑc y Tª · Florida, cô ðã tö bày nhß sau:

"Tôi b¸ b®nh aids do bác sî acer lây qua vào nåm 2026. жi s¯ng tôi ðã tr· thành nhß ð¸a ngøc tr× nhæng lúc tôi có nhæng gi¶ phút t¯t ð©p và thân thiªt v¾i gia ðình cùng ni«m vui thú v« ð¶i s¯ng và thiên nhiên. B®nh aids ðang t× t× hûy di®t tôi. Tr× phi ng߶i ta tìm ra ðßþc thu¯c chæa tr¸, tôi s¨ tr· thành mµt con s¯ th¯ng kê cüa quý v¸.

Tôi trách ai ðây? Tôi có tñ trách mình không? Ch¡c ch¡n là không. Tôi không bao gi¶ chích các loÕi ma tuý, tôi chßa ngü v¾i ai và chßa bao gi¶ nh§n tiªp huyªt..."

Cô kimberly ðã qua ð¶i vì cån b®nh hi¬m nghèo trên không phäi do cô tÕo nghi®p mà do chia xë c÷ng nghi®p chung. Ngoài cô ra còn 5 ng߶i khác cûng b¸ lây b®nh aids t× bác sî acer khi ông chæa rång cho h÷. Nhß thª, ngoài bi®t nghi®p, yªu t¯ c÷ng nghi®p chi ph¯i ð¶i s¯ng cá nhân r¤t nhi«u. khi ð£t sñ quan tr÷ng cüa yªu t¯ c÷ng nghi®p, chúng ta th¤y lòng mình có nhi«u tình thß½ng yêu h½n và c¯ g¡ng cùng nhau xây dñng mµt môi tr߶ng t¯t ð©p ð¬ sinh s¯ng, cùng ð¯i xØ tØ tª v¾i nhau và giæ nhìn cho nhau ðßþc nhi«u an lành h½n. khi chúng ta ð¯i di®n v¾i nhæng b®nh hoÕn, kh± ðau, chªt chóc do tai nÕn, nghèo ðói, chiªn tranh, chúng ta không c¥n phäi ð£t câu höi nguyên nhân, tìm hi¬u ðây do c÷ng nghi®p hay bi®t nghi®p r°i m¾i giúp ðÞ. Chúng ta cûng không dùng lý thuyªt v« nghi®p báo nhß "h÷ b¸ nhß thª do quä báo" ð¬ tr¤n an lß½ng tâm mình, bào chæa cho hành vi không giúp ðÞ cüa mình. Tùy theo khä nång cüa mình mà quyªt ð¸nh sñ giúp ðÞ nhi«u ít, sau ðó có thì gi¶ nghiên cÑu thêm v« nguyên do th§t sñ cüa các thäm hoÕ ¤y ð¬ di®t tr× t§n g¯c. Nhß thª là chúng ta thñc hành hÕnh nguy®n ðÑc Quán Thª Âm v§y.

V« phß½ng di®n giäi thích m÷i sñ v§t xu¤t hi®n trong vû trø, yªu t¯ duyên sanh (các sñ v§t nß½ng tña vào nhau mà thành hình, nhß mµt chiªc xe có m£t khi mui, máy, cØa, bánh xe, công vi®c làm cüa ng߶i thþ, v.v... hþp lÕi v¾i nhau theo ð¸nh lu§t nhân qüa) là thành ph¥n r¤t quan tr÷ng cüa tß tß·ng Ph§t giáo vì khi nhìn các di­n biªn cüa vÕn v§t trong vû trø thì lý duyên sanh giäi thích thöa ðáng, cø th¬, xác thñc và r¤t khoa h÷c m÷i sñ biªn chuy¬n ðó. tuy nhiên, ðÑc Ph§t không cho sñ giäi thích lý thuyªt là quan tr÷ng, ngài chú tr÷ng ðªn hÕnh phúc chân th§t trong sáng bao la n½i m²i chúng ta và khuyªn khích m²i ng߶i chúng ta phäi kinh nghi®m ni«m an vui kÏ di®u ngay trong cuµc s¯ng này. do ðó, chúng ta th¤y n½i c±ng vi®n ðÕi h÷c VÕn HÕnh có hình ðóa hoa sen v¾i hàng chæ "Duy Tu® Th¸ Nghi®p." S¯ng v¾i lòng thß½ng yêu trong sáng và sñ hi¬u biªt chân th§t, s¯ng v¾i tâm giác ngµ thì cuµc ð¶i chúng ta s¨ an vui hÕnh phúc vô cùng. Và chính qua ni«m hÕnh phúc tràn ð¥y ðó mà chúng ta kinh nghi®m trñc tiªp lu§t nhân qüa mµt các cø th¬ v§y. Nói khác ði, chúng ta tÕo thi®n nghi®p cho mình và cho m÷i ng߶i.

B° Tát hy sinh cho Chúng Sanh

Khi s¯ng ðßþc v¾i tình thß½ng yêu thì chính chúng ta là ng߶i có hÕnh phúc. Kë ích kÖ chï biªt lo cho mình tuy h÷ ðßþc nhi«u thÑ v§t ch¤t nhßng ð¶i s¯ng th§t khô cÕn và lÕnh lùng vì h÷ không kh½i d§y ðßþc ngu°n nång lñc vî ðÕi cüa tình thß½ng yêu trong sáng. Tình thß½ng yêu chân th§t trong sáng ðó khi b×ng d§y thì xóa tan m÷i mê m¶, phi«n não. Tình thß½ng yêu ðó nhß tiªng sét vang dµi giæa hß không:

"Lòng bi vang s¤m sét
ÐÑc t× rÕng nh߶ng mây
Cam l° mßa pháp gµi
LØa phi«n não tß¾i t¡t"
Ph¦m Ph± Môn - kinh Pháp Hoa
Hay nhß l¶i B° Tát duy Ma:

"B®nh tôi do tình thß½ng yêu mà có, vì t¤t cä chúng sanh b®nh nên tôi m¾i b®nh. Nªu t¤t cä chúng sanh không b®nh thì b®nh tôi cûng lành. xin m¶i Ngài xem: B° Tát ðau chÆng vì chúng sanh mà vào sanh tØ? Mà h¬ ai vào sanh tØ là phäi b¸ t§t b®nh. Nhßng nªu chúng sanh không b®nh thì B° Tát cûng không b®nh t§t gì. Ví nhß mµt ông trß·ng giä chï có mµt ng߶i con trai mà c§u con b¸ b®nh thì ông bà cûng (vì thß½ng yêu) mà b®nh theo. B®nh cüa B° Tát là b·i lòng thß½ng yêu chúng mà sanh."
Kinh duy ma C§t

Chúng ta, nhæng ng߶i Ph§t tØ quyªt tâm ði trên con ð߶ng B° Tát ÐÕo, v¾i qüa tim ng¶i sáng cüa tình thß½ng, v¾i lòng an vui chân th§t cüa kë hi¬u l¨ nhi®m m¥u cüa ðÕo, v¾i lòng mong c¥u làm m÷i ði«u th§t sñ lþi ích cho mình và cho cuµc ð¶i thì chúng ta m· cánh cØa nhi®m m¥u cüa tñ do và giäi thoát. Lúc ðó chúng ta th¤y ð¸nh lu§t nhân qüa không còn · bên ngoài tác ðµng vào ta, m²i chúng ta tñ thân mình là lu§t nhân qüa: khi tình yêu thß½ng b×ng d§y thì sñ hi¬u biªt chân th§t tràn dâng. Lúc ðó ngu°n hÕnh phúc bao la chiªu sáng toàn di®n sinh mÕng cüa mình. trong ni«n hÕnh phúc tràn ð¥y, mãnh li®t, trong sáng ng¤t ngây ¤y th¶i gian không còn d¤u vªt, không gian không có gi¾i hÕn, t¤t cä ba nghi®p thân-kh¦u-ý chuy¬n thành ngu°n nång lßþng trong sáng cüa t× bi và trí tu®, sñ tham lam, gi§n h¶n và mê muµi chuy­n thành tr· thành sÑc mÕnh cüa lòng trong sÕch, cüa ni«m an vui bình l£ng linh ðµng, cüa sñ hi¬u biªt r¯t ráo chân th§t trong sáng r²ng l£ng nhßng tràn ð¥y v« m²i sñ v§t. Thñc hành nhß thª là thñc hành Di®u Pháp, là thñc hành B° Tát DÕo, là thñc hành sñ an vui giäi thoát viên mãn ngay trong cuµc ð¶i này, là ng߶i ðªn t× thª gi¾i chân th§t, · trong thª gi¾i chân th§t r°i tr· v« thª gi¾i chân th§t, là ng߶i vînh vi­n · n½i trø xÑ cüa các b§c B° Tát, là ng߶i khai m· B° Ы Tâm, là ng߶i luôn luôn thñc hành ÐÕo Vô Thßþng:

"... B° tát ðªn nhß v¥y: Ъn t× ch² ðÕi bi vì mong ði«u phøc hªt thäy chúng sanh khöi nhæng kh± não; ðªn t× ch² t¸nh gi¾i vì mu¯n th÷ sinh vào nhæng ch² tùy thích, ðªn t× ch² th¥n thông vì mu¯n hi®n theo s· thích cüa chúng sanh, ðªn t× ch² ðÕi nguy®n viên mãn vì nång lñc cüa nhæng th® nguy®n xßa kia, ðªn t× ch² không giao ðµng vì không h« lãng xa gót ðÑc Ph§t, ðªn t× ch² không thü xä vì ði hay ðªn không nh÷c thân và tâm, ðªn t× ch² trí hu® phß½ng ti®n vì ð¬ tùy thu§n hªt thäy chúng sanh."
Kinh hoa Nghiêm

"B° tát dùng chánh ni®m mà quan sát các pháp trong thª gian này b·i nghi®p duyên m¾i có, và quan sát t¤t cä pháp ð«u do nh½n duyên mà phát kh·i, không có sanh cho nên không có di®t."
Kinh hoa Nghiêm
Trích t× Ph§t Giáo Thánh Kinh