LÕy là mµt hình thÑc tö bày sñ tôn kính. M²i qu¯c ðµ và chüng tµc có mµt sñ tôn kính riêng. TÕi „n-ðµ ngày xßa, ng߶i ta tö bày lòng tôn kính tuy®t ð¯i và chân thành cüa mình ðªn mµt ng߶i khác, th߶ng quÏ xu¯ng sát ð¤t, ðem ð¥u, m£t và tay cüa mình áp sát bàn chân cüa v¸ ¤y. ÐÑc Ph§t là ng߶i ðßþc tôn kính ð£c bi®t tÕi xã hµi „n-ðµ th¶i b¤y gi¶.

Sñ Tôn Kính ÐÑc Ph§t Ð¥u Tiên

Trong kinh ghi lÕi chuy®n sau khi ðÑc Ph§t thành ðÕo và quyªt ð¸nh ði thuyªt pháp, Ngài nghî ðªn nåm ng߶i bÕn ð°ng tu ngày xßa, mu¯n ðªn hóa ðµ trß¾c. Nåm v¸ ð°ng tu này có mµt thành kiªn g¥n nhß khinh bï khi ðÑc Ph§t t× bö l¯i tu kh± hÕnh trß¾c ðó. Lúc ðÑc Ph§t ðªn Lµc-uy¬n, n½i tu kh± hÕnh ngày xßa, nåm v¸ ¤y nh§n biªt ðó là ðÕo sî C°-ðàm, và cùng d£n dò v¾i nhau là không ðÑng d§y, không cúi ð¥u, không d÷n ch² m¶i ng°i... Nhßng khi ðÑc Ph§t ðªn t§n n½i thì không ai bäo ai, cä nåm v¸ cùng ðÑng d§y cúi ð¥u, ch¤p tay và nh߶ng ch² m¶i ðÑc Ph§t ng°i. B¤y gi¶ ðÑc Ph§t cho h÷ biªt là sau khi thay ð±i phß½ng pháp tu t§p không bao lâu, nh¤t là nh¶ sñ tinh t¤n có trí tu® ki¬m chÑng và nh¶ tâm quyªt chí ðÕt ðÕo, nên ngài ðã thành tñu trí tu® viên mãn. B¤y gi¶ ngài là mµt v¸ Ph§t, khác v¾i ðÕo sî C°-ðàm ngày trß¾c. ÐÑc Ph§t b¡t ð¥u nói bài pháp ð¥u tiên, cä nåm ng߶i nh¶ có túc cån tu t§p nhi«u ð¶i nên ðã tö ngµ chân lý ngay sau khi bài pháp ch¤m dÑt. Cä nåm v¸ lÕy ðÑc Ph§t xin quy y và làm nhæng v¸ ð® tØ xu¤t gia ð¥u tiên cüa ðÑc Ph§t. Ðây là l¥n ð¥u tiên nåm v¸ ¤y tö hªt lòng cung kính tuy®t ð¯i cüa mình ðªn v¾i ðÑc Ph§t và ðây cûng là l¥n ð¥u tiên ðÑc Ph§t nh§n tr÷n v©n sñ tôn kính ðó.

Môn Ю LÕy Ph§t Lúc sanh Ti«n

Lúc ðÑc Ph§t còn tÕi thª, m²i l¥n ðÑc Ph§t nói pháp cho chß tång nghe là các v¸ ¤y th߶ng quÏ ngay ng¡n, ch¤p tay lÕy ba lÕy r°i ng°i nghe pháp. M²i khi có vi®c gì thßa thïnh trong sñ tu t§p ho£c vi®c truy«n giáo, trß¾c khi quÏ lÕy, các v¸ ¤y th߶ng ði quanh ðÑc Ph§t ba ho£c bäy vòng. Sñ ki®n này không phäi là th¥n quy«n, quan liêu hay ðª qu¯c tinh th¥n mà là mµt tøc l® cung kính các b§c ðÕo cao ðÑc tr÷ng cüa xã hµi „n-ðµ ngày xßa. ÐÑc Ph§t m£c nhiên ch¤p nh§n vi®c làm ðó nhß ch¤p nh§n mµt tøc l® mà th¤y không có gì t±n hÕi cho ðôi bên. Sâu h½n næa, ðÑc Ph§t mu¯n hoán cäi tøc l® ¤y thành mµt trong nhæng bß¾c ð¥u tu t§p cüa các hàng ð® tØ. Vä lÕi, khi các v¸ ð® tØ làm nhß v§y là tùy tâm cung kính bi¬u lµ qua hành ðµng cø th¬ chÑ không phäi làm theo giáo ði«u quy ð¸nh. ÐÑc Ph§t không quy ð¸nh b¤t cÑ mµt l­ nghi nào cho các hàng ð® tØ m²i khi ðªn g£p ngài, ngoài mµt l­ nghi duy nh¤t là ai ðªn trß¾c ng°i trß¾c, ðªn sau ng°i sau, và cùng nhau t¡m mình trong giáo lý giác ngµ chÑa toàn tình thß½ng bao la cüa ðÑc Ph§t. tuy nhiên, cûng có nhæng tr߶ng hþp các hàng ð® tØ tôn tr÷ng và tñ xªp ð£t v¸ trí lçn nhau, ðÑc Ph§t vçn ch¤p nh§n. ChÆng hÕn nhß hàng ð® tØ xu¤t gia thì ai th÷ gi¾i trß¾c, cao hÕ lÕp h½n thì ng°i trß¾c; ai th÷ gi¾i sau, th¤p hÕ lÕp h½n thì ng°i sau không phân bi®t theo tu±i tác ngoài ð¶i. Hàng cß sî cûng v§y. Mµt v¸ thuµc giai c¤p hÕ ti®n Chiên-ðà-la, nªu quy y Ph§t trß¾c mµt v¸ vua vçn ng°i trß¾c v¸ vua ðó, tr× khi h÷ tñ nh߶ng nhau.

Nghi thÑc cung kíng ðÑc Ph§t cüa chß tång thì h¥u nhß gi¯ng nhau hoàn toàn. Phía cß sî thì không nh¤t ð¸nh, cûng có nhæng cß sî làm gi¯ng nhß chß tång; có nhæng v¸ chï quÏ ch¤p tay; có nhæng v¸ chï cúi ð¥u; và cûng có nhæng v¸ chï gi½ tay hay l¤y nón m²i khi g£p ðÑc Ph§t. Dù dß¾i hình thÑc nghi l­ nào ði næa thì ngu°n su¯i tình thß½ng cüa ðÑc Ph§t chäy ðªn h÷ vçn nhß nhau. Nªu có khác nhau là khác theo t×ng bän nång tiªp nh§n tình thß½ng ¤y cüa t×ng hÕng ng߶i mà thôi.

Kinh chép lÕi mµt câu chuy®n nhß sau: Có mµt v¸ vua bày tö sñ tôn kính và ngßÞng mµ ðÑc Ph§t qua chß tång ðªn ðµ các quan c§n th¥n ch¸u không n²i phäi tö thái ðµ b¤t bình: "B® hÕ là ð¤ng chí tôn, bao nhiêu th¥n dân phäi cúi ð¥u bái phøc b® hÕ m¾i phäi. TÕi sao b® hÕ lÕi ðem cái ð¥u cüa mµt ð¤ng quân vß½ng, quÏ m÷p lÕy sát chân nhæng th¥y Sa-môn mµt cách thái quá nhß v§y? Ð¥u cüa b® hÕ là n½i ðáng tôn kính, chân cüa các v¸ Sa-môn là ch² d½ dáy; ðem n½i tôn kính ð£t vào ch² d½ dáy há không l¤y làm nhøc l¡m sao?"

Nhæng câu nói phát xu¤t t× lòng kiêu cång, ngã mÕn cüa nhæng ng߶i quen s¯ng v¾i danh v÷ng, nh¤t là không hi¬u ðßþc tinh th¥n vong ngã giäi thoát trong ðÕo Ph§t, ðã không làm nhà vua th¯i chí, nän lòng hay tÑc gi§n, mà ngài còn tìm phß½ng pháp ð¬ giáo hóa giác ngµ h÷. Ь cäm hóa h÷ v« v¾i chánh ðÕo, l¥n n÷ nhà vua sai m²i v¸ quan nhß v§y phäi ði bán mµt món ð° ån. Ng߶i thì ðßþc sai bán ð¥u gà, ð¥u v¸t, ð¥u heo, ð¥u bò..., riêng v¸ quan ðã nói nhæng l¶i nhß trên, nhà vua sai bán mµt ð¥u ng߶i. Chi«u v« ai cûng bán ðßþc v¾i nhæng giá cä khác nhau; duy có v¸ quan bán ð¥u ng߶i, không nhæng không bán ðßþc, mà còn làm cho ng߶i ta sþ hãi. Lúc ðó nhà vua m¾i b¡t ð¥u giäng cho h÷ nghe cái có vë "hæu lý" cüa cuµc ð¶i, nhßng th§t sñ ðßa ðªn vô lý; và nhæng cái tña h° "vô lý" lÕi ðßa ðªn hæu lý vô cùng trong kiªp s¯ng. "Ð¥u ng߶i chï hæu lý lúc s¯ng, nhßng th§t vô lý khi ðã chªt. V§y thì tÕi sao ta không t§n døng cái hæu lý lúc s¯ng trong khi tu t§p ð¬ g£t hái kªt quä t¯t khi nó tr· thành vô lý?" Nhà vua ðã thÑc tïnh nhæng ng߶i chßa nªm ðßþc v¸ ðÕo qua nhæng l¶i chï giáo trên.

Môn Ю Tôn Kính Và LÕy Ph§t sau khi T¸ch

Tr· lên là nhæng hình thÑc l­ nghi và lÕy Ph§t lúc sanh ti«n. sau khi ngài t¸ch di®t, nhæng hình thÑc l­ nghi và sñ kính l­ ¤y vçn ðßþc duy trì trong các hàng ð® tØ cüa Ngài. duy trì hình thÑc này v¾i møc ðích là luôn luôn xem ðÑc Ph§t nhß còn tÕi thª. CØ chï ¤y không có gì là trái v¾i ðÕo hay mê tín di ðoan, nªu chúng ta lÕy ðúng cách. Chß tång m²i khi tøng kinh phäi m£c áo vàng trang nghiêm là vì h°i Ph§t tÕi thª các ð® tØ xu¤t gia hay m£c áo ðó. LÕy Ph§t ba lÕy trß¾c khi ð÷c lÕi l¶i Ngài là ð¬ nh¾ lÕi ngày xßa m²i l¥n nghe pháp chß tång th߶ng làm nhß v§y. Ð÷c lÕi l¶i Ngài vì mình không ðü phúc duyên nghe chính kim kh¦u cüa Ngài nói nên bây gi¶ tñ ð÷c lÕi ð¬ nghi«m ngçm và tu t§p theo. Hàng ð® tØ tÕi gia lÕy Ph§t cûng chï lÕy trong ý nghîa này.

T× Tôn Kính Ъn C¥u Kh¦n

Tuy nhiên, v¤n ð«n lÕy Ph§t bây gi¶ không còn mang tr÷n tinh th¥n ðó næa, mà ðã nghiêng hÆn v« sñ c¥u kh¦n ban phúc tr× h÷a. Nói nhß v§y không có nghîa là phü nh§n tinh th¥n "ban phúc, tr× h÷a" trong ðÕo Ph§t. ÐÑc Ph§t ban phúc không phäi ðem phúc t× mµt n½i nào khác ðªn ð¬ vào nhà chúng ta, hay l¤y h÷a t× nhà chúng ta ðem bö mµt n½i nào khác. ban và tr× theo tinh th¥n cüa ðÕo Ph§t là ðÑc Ph§t trao cho chúng ta mµt chìa khóa ð¬ tñ chúng ta m· hay khóa cØa h÷a phúc trong chính chúng ta. Chìa khóa ðó là " Không làm các ði«u ác, làm các ði«u lành, tñ l¡ng tâm ý mình". Giây phút nào mà chúng ta thành kh¦n quÏ trß¾c hình tßþng ðÑc Ph§t là giây phút ¤y l¡ng ð÷ng tâm tß sâu th¦m nh¤t, và ít nh¤t là trong giây phúc ðó, chúng ta ðã không làm các ði«u ác qua ba ch²: thân, kh¦u, ý. Nói mµt cách khác là chúng ta ðang m· kho tàng phß¾c báu. Mµt s¯ khác cho ðó là vi®c làm mê tín nên ðã ngÞ ngàng ðªn ð±i không dám cúi ð¥u trß¾c tßþng Ph§t. Mµt s¯ khác næa là chï ng¡m hình tßþng ðÑc Ph§t nhß nhæng công trình ðiêu kh¡c c¥n ðßþc chú ý theo tinh th¥n th¦m mÛ.

Song song v¾i nhæng s¯ ng߶i trên, có mµt s¯ ng߶i lÕy Ph§t "c¥u danh". LÕy Ph§t c¥u danh nghîa là khi nào th¤y có ðông ng߶i, mu¯n chÑng tö cho m÷i ng߶i biªt r¢ng mình là ng߶i tin Ph§t, là Ph§t tØ thu¥n thành, tr÷n lòng tôn kính ðÑc Ph§t nên l¾n tiªng xß¾ng danh hi®u Ph§t ho£c hít hà tha thiªt siêng nång l­ lÕy không ng×ng, nhßng khi v¡ng ng߶i thì thân l߶i tâm biªng tr¬ näi vi®c tu, không nghiên t¥m l¶i Ph§t. Hành ðµng này không nhæng l×a ðäo ng߶i khác mà còn d¯i gÕt v¾i chính mình, và cho dù h÷ có ð¯i di®n trß¾c tßþng Ph§t bao lâu ði næa, v¾i tâm ni®m ðó, h÷ cûng ðang m· cØa ác chÑ không phäi là kho thi®n.

Lý Tánh LÕy Ph§t

Trong ðÕo Ph§t bao gi¶ sñ lý cûng phäi viên dung. V« sñ thì chúng ta ð¯i trß¾c Ph§t ðài v¾i t¤t cä thân tâm thành kính, th§t sñ xem nhß Ph§t còn sanh ti«n. LÕy ngài v¾i ý thÑc h÷c ðòi nhæng ðÑc tánh cao cä cüa mµt ng߶i vßþt hÆn lên loài ng߶i. LÕy Ngài v¾i tâm nguy®n noi theo d¤u chân Ngài ð¬ thñc sñ g£p Ngài và ð¯i di®n v¾i Ngài trong thñc tÕi cuµc s¯ng. Mu¯n ðÕt ðßþc nhß v§y, chúng ta phäi ði t× sñ lÕy Ph§t qua hình tßþng cüa Ngài ð¬ ðÕt ðªn các phép lý lÕy Ph§t sau ðây:

* L¡ng ð÷ng tâm tß: L¡ng ð÷ng tâm tß trong khi lÕy Ph§t là phäi dùng ba nghi®p thân, kh¦u, ý cho ðßþc thanh t¸nh. Không näy ra ý nghî ðÑc Ph§t ðßþc mình lÕy hay mình b¸ lÕy ðÑc Ph§t. Nên nghî là mình lÕy và ðÑc Ph§t ðßþc lÕy cä hai ð«u cùng mµt bän th¬ thanh t¸nh, chï có khác là Ngài ðã hòa hài trong bi¬n trí thanh t¸nh ðó, còn chúng ta ðang b¸ n±i trôi trong bi¬n tr¥m luân kh± äi. Nghî nhß v§y không phäi ð¬ ðßa ðªn tß tß·ng bi quan chán nän mà là ð¬ quyªt chí h½n lên trên ð߶ng tu t§p. Tâm thanh t¸nh ðªn ðâu là cänh Ph§t và ðÑc Ph§t hi®n ra ðªn ðó.

* LÕy Ph§t kh¡p t¤t cä: LÕy Ph§t kh¡p t¤t cä nghîa là mình ð×ng nghî r¢ng Ph§t thì có vô s¯ mà ta chï lÕy chï có mµt v¸ nhß v§y không ðü. Nên nghî r¢ng Ph§t tuy vô s¯, nhßng cùng mµt bän th¬ thanh t¸nh. LÕy bän th¬ thanh t¸nh tÑc là lÕy t¤t cä chß Ph§t trong t¤t cä phß½ng hß¾ng.

* Giæ væng ni«m tin: Giæ væng ni«n tin là tin ch¡c ch¡n chúng ta s¨ ðÕt t¾i bän th¬ thanh t¸nh ðó bây gi¶ và tß½ng lai. Nªu không có mµt ni«m tin kiên quyªt nhß v§y, trên ð߶ng tu cüa chúng ta ðôi khi s¨ tñ möi m®t, l߶i biªng. T× sñ möi m®t l߶i biªng này làm nhân s¨ dçn ðªn kªt quä là tñ vßþt ra ngoài bi¬n cä thanh t¸nh.

Tóm lÕi, cûng gi¯ng nhß vi®c th¶ và cúng Ph§t · trß¾c, chúng ta phäi kh·i ði t× sñ ð¬ ðÕt ðªn lý tánh. trong lý tánh thì không có trong, ngoài, ðây, kia hay ng߶i lÕy và ng߶i ðßþc lÕy. trong kinh bäo, ng߶i lÕy và Ph§t ðßþc lÕy bän th¬ cüa cä hai bên ð«u v¡ng l£ng nhß nhau (Nång l­ s· l­ tánh không t¸ch). LÕy Ph§t trong tinh th¥n ðó ð¬ t§p th¤y r¢ng chúng ta không quá b¸ ràng buµc trong nhæng hình thÑc l­ nghi r߶m rà.
*