Kh± ðau hay phi«n muµn cüa chúng ta do chính chúng ta tÕo nên, chÑ không phäi là mµt tai ách gia truy«n hay tµi t± tông t× thª gi¾i bên kia tr· v« ám änh chúng ta, nhß mµt vài ng߶i quan ni®m. Cûng không có thß·ng phÕt t× mµt ð¤ng quy«n uy t¯i thßþng phán xØ công và tµi cüa ta. Chúng ta phäi là quan tòa cüa chính mình. Phäi biªt gánh ch¸u trách nhi®m cüa ð¶i s¯ng chúng ta và nhìn nh§n nhæng khuyªt ði¬m cüa chính mình mà không qui trách hay nguy«n rüa b¤t cÑ kë nào khác. б tµi cho kë khác khi g£p phäi nhæng ngh¸ch cänh thì d nhßng chúng ta nào biªt r¢ng chính khi hành ðµng nhß thª chúng ta vô tình rß¾c thêm phi«n løy và tÕo cho mình nhi«u thù ngh¸ch h½n.
Nhß ti«n nhân ðã nói: Ng߶i ti¬u nhân luôn luôn tìm cách chï trích kë khác, ng߶i trung nhân thì tñ khi¬n trách mình và ng߶i ðÕi nhân quân tØ không tñ trách mình cûng chÆng phi«n trách tha nhân. Vì thª, mu¯n làm ng߶i quân tØ chúng ta phäi tñ giäi quyªt nhæng v¤n ð« riêng tß cüa mình mà không nên phi«n trách kë khác. H½n thª næa, chúng ta phäi sáng su¯t, khi mµt ng߶i nào ðó ðã làm phi«n løy ðªn ta; hãy b¡t chß¾c thái ðµ cüa ng߶i hi«n nhân quân tØ, nghîa là không oán trách, không nguy«n rüa kë tÕo ra làm l²i, mà phäi nh§n thÑc r¢ng kë ðó ðã b¸ mê ho£c b·i tham lam, sân h§n, si mê, nên m¾i hành ðµng ðiên r°, và tìm cách khuyên rån, cäi thi®n h÷ b¢ng lòng t× ái khoan dung. Ðßþc nhß v§y, mµt ngày kia kë làm l²i s¨ ån nån h¯i cäi.
Phß½ng pháp này ðã ðßþc các b§c Thánh nhân t× c± chí kim áp døng và chÑng tö r¢ng ðó là phß½ng pháp hæu hi®u nh¤t ð¬ th¡ng lß¾t m÷i tr· lñc trên ð߶ng ð¶i. Mµt ði«u ðáng ghi nh¾ là chính lòng khoan dung, ðÑc kiên nhçn và sñ sáng su¯t cüa ta có mµt t× lñc khä dî quy h°i kë thù ngh¸ch và làm cho h÷ nh§n thÑc ðßþc làm l²i cüa h÷.
Trong kinh Pháp Cú ÐÑc Ph§t dÕy r¢ng:
"Ch¾ nên dòm ngó ng߶i, ch¾ nên coi h÷ ðã làm gì hay không làm gì. Chï nên nhìn lÕi mình thØ ðã làm ðßþc gì và chßa làm ðßþc gì." Vì ít có ai toàn chân toàn thi®n trên thª gi¾i này, b¤t cÑ ng߶i nào cûng có th¬ phÕm mµt l²i l¥m dù vô tình hay c¯ ý. Nªu quä th§t nhân vô th§p toàn thì li®u chúng ta ðã là ng߶i hoàn toàn không có l¥m l²i chßa. Và nhß thª tÕi sao chúng ta không c¯ g¡ng sØa ð±i làm l²i cüa mình mà lÕi chï trích l²i làm cüa kë khác? Nªu m÷i ng߶i ð«u biªt tñ tu, tñ xä, tñ nh§n lãnh trách nhi®m v« m÷i hành ðµng cüa mình chÑ không quy trách kë khác thì thª gi¾i s¨ tr· nên bình an, thái hòa; không còn loÕn ly, tranh ch¤p, không còn ð¯ kÜ, oán thù.
Nhßng, nhß ÐÑc Ph§t ðã dÕy: "Nhìn l²i ng߶i thì d, song quä th§t là khó mà th¤y ðßþc l²i l¥m cüa chính mình". Thª nên ng߶i ta th߶ng phi«n trách, phê phán kë khác h½n là tñ phän tïnh ð¬ ki¬m soát chính mình, hành ðµng nhß thª là tr¯n trách nhi®m. TÕi sao chúng ta không can ðäm nhìn nh§n l²i l¥m và ch¸u trách nhi®m v« nhæng kªt quä cüa l²i làm ðó.
L¡m khi chúng ta g£p phäi mµt s¯ ng߶i tìm cách lþi døng lòng khoan dung và ðÑc kiên nhçn cüa ta và cûng l¡m khi thái ðµ nh߶ng nh¸n cüa ta có th¬ b¸ xem là hèn nhát. Chúng ta không nên vì thª mà l¤y làm khó ch¸u; vì nªu lß½ng tâm chúng ta minh trñc, thái ðµ chúng ta cûng chính ðáng thì t¤t phäi ðßþc các b§c thi®n trí thÑc ca ngþi. Vä lÕi ÐÑc Ph§t dÕy r¢ng: "Không bao gi¶ có mµt kë hoàn toàn ðßþc khen hay hoàn toàn b¸ chê, dù trong quá khÑ, hi®n tÕi hay mãi mãi sau này." Ngài lÕi dÕy r¢ng: "Nhß mµt ng÷n thanh s½n kiên c¯ không b¸ gió lay, nhæng l¶i tán dß½ng hay phï báng không lay ðµng ðßþc b§c ðÕi trí."
Ngay trong ð¶i s¯ng cüa ÐÑc Ph§t, l¡m khi Ngài cûng b¸ chï trích, vu kh¯ng, phï báng. Phß½ng pháp cüa Ngài là kiên nhçn và tr¥m tînh. Ngài không c¥n ðính chính, nhßng sñ th§t tñ nhiên sáng tö nh¶ ðÑc ðµ siêu vi®t cüa Ngài.
Chúng ta chßa th¬ so sánh v¾i b§c thánh nhân tuy®t thª nhß Ngài, nhßng nªu chúng ta sáng su¯t, cûng có th¬ th¡ng lß¾t ðßþc hi¬m nguy. Nªu có mµt kë nào ðó vì si mê, tà kiªn mà gây r¯i cho chúng ta, thì ðó là cö hµi ð¬ chúng ta tr¡c nghi®n hay th¬ hi®n lý trí sáng su¯t, cån bän giáo døc, n«n täng ðÕo ðÑc và tinh th¥n t×, bi, hÖ, xä cüa chúng ta. Trái lÕi, nªu ta cûng cß xØ nhß kë ðiên r° b¢ng cách tích lûy lòng oán h§n, c¯ báo thù trä oán, thì hóa ra chúng ta tñ hÕ ph¦m giá cüa mình xu¯ng ngang hàng hay th¤p kém h½n kë ðiên r° ¤y. Cån bän giáo døc và kiªn thÑc ðÕo ðÑc có ích gì khi ta không biªt tùy c½ Ñng døng gi¯ng nhß ng߶i quân tØ. Chính vì nh§n th¤y kë khác ðiên r°, hung ác và tµi l²i mà ta không nên dçm lên vªt chân l¥m lÕc cüa h÷.
Giæa chúng ta nhi«u ng߶i có thi®n tâm, không bao gi¶ làm hÕi kë khác, nhßng có khi h÷ vçn b¸ chï trích và vçn g£p ít nhi«u khó khån trên ð߶ng ð¶i m£c dù h÷ luôn luôn giúp ðÞ kë khác. Vì thª h÷ nghî r¢ng: Nªu · hi«n g£p lành, · ác g£p dæ, thì tÕi sao ta làm lành mà lÕi g£p khó khån và hành ðµng t× thi®n cüa ta vçn b¸ ng߶i khác chï trích?
ÐÑc Ph§t dÕy r¢ng: "Khi thi ân ta không nên c¥u ðßþc báo ðáp". H½n næa, không phäi kë th÷ ½n nào cûng là hÕng ng߶i biªt ½n ân nhân cüa mình. Không gì cao ð©p b¢ng mµt ng߶i thi ân không mong ðßþc ð«n ân, ðáp nghîa. Nªu làm ðßþc nhß v§y chúng ta tr· thành b§c hi«n nhân quân tØ và ch¡c ch¡n chúng ta không bao gi¶ cäm th¤y th¤t v÷ng khi b¸ vong ân bµi nghîa. tuy v§y, trong mµt ngày nào ðó, dù mu¯n dù không, ch¡c ch¡n chúng ta s¨ g£t hái ðßþc kªt quä cao quí do hành ðµng phß¾c thi®n mà ta ðã làm, ðúng nhß l¶i c± nhân ðã nói: "thi®n hæu thi®n báo, ác hæu ác báo; nhßþc hoàn b¤t báo th¶i thân v¸ ðáo", nghîa là nhân lành thì quä lành, nhân ác thì quä dæ, s· dî chßa tr± quä là chßa ðúng lúc ðó thôi.
M£t khác chúng ta phäi suy nghî r¢ng, s· dî ngày nay ta làm lành mà b¸ chï trích ho£c g£p phäi nhæng ði«u b¤t hÕnh là vì mµt vài nhân b¤t thi®n nào ðó mà ta ðã tÕo tác trß¾c ðây trong kiªp s¯ng hi®n tÕi hay quá khÑ. Nhßng sau khi ðã can ðäm, bình tînh nh§n lãnh trách nhi®m nhæng hành ðµng b¤t thi®n quá khÑ cüa mình, chúng ta ðß½ng nhiên không còn b¸ chi ph¯i b·i phi«n não chß¾ng ¤y næa, nªu t× bây gi¶ ta không tÕo thêm nhân b¤t thi®n nào khác.
Nh¶ suy nghî nhß thª chúng ta có th¬ d dàng vßþt qua m÷i tr· ngÕi ð¬ tiªp tøc con ð߶ng phß¾c thi®n.
ÐÑc Ph§t ðã nêu mµt gß½ng sáng cho thª nhân khi Ngài l¤y ân báo oán. Ngài dÕy: "Càng nhi«u oan trái ðªn v¾i ta, ta càng có nhi«u c½ hµi thñc hi®n t× tâm". H½n næa ng߶i hành ðµng b¤t thi®n chßa hÆn là ng߶i luôn luôn có bän tính ðµc ác, mà chï vì vô minh và vì h÷ tß·ng l¥m r¢ng phäi hành ðµng nhß thª ð¬ khöi b¸ kë khác chê bai, ho£c ð¬ ngån ch§n kh1ông cho kë khác phá r¯i h÷ ðªn cùng. thay vì trä thù h÷, ta nên tìm cách cäi thi®n và giäi thích cho h÷ biªt r¢ng làm nhß thª là không hþp lý.
Chúng ta phäi thß½ng yêu h÷ nhß chính mình, vì mµt ngày kia h÷ s¨ nh§n thÑc ðßþc hành ðµng ðiên r° cüa mình và bö d¥n nhæng t§p quán sai l¥m. Nhß thª chúng ta c¥n phäi ð¬ cho h÷ có c½ hµi ly ác, hoàn thi®n.
M÷i ng߶i làm l²i chï vì vô minh hay nhu nhßþc, nhßng chúng ta không nên có thành kiªn là h÷ s¨ nhu nhßþc mãi mãi. H÷ c¥n phäi ðßþc các b§c ðÕo ðÑc bao dung che ch·. Chúng ta c¥n tìm m÷i cách ð¬ cäi thi®n h÷ h½n là cô l§p hay bö m£c h÷. Có th¬ h÷ tái phÕm làm l²i cû nhi«u l¥n, nhßng chúng ta c¥n phäi kiên nhçn sØa ð±i h÷ nhß mµt v¸ bác sî chæa tr¸ b®nh nhân mang mµt cån b®nh d tái phát.
Nªu chúng ta có ý chí, biªt ki¬m soát tâm minh và tri túc, kë khác không th¬ qu¤y r¥y hay ðánh c¡p hÕnh phúc cüa ta ðßþc. Lòng bao dung và trí sáng su¯t giúp chúng ta r¤t nhi«u trong vi®c thoát ly ra khöi nhæng ràng buµc, nhæng gánh n£ng do phi«n não gây nên, ð¬ s¯ng mµt cuµc ð¶i thanh t¸nh tñ tÕi.
ÐÑc Ph§t dÕy: "HÕnh phúc thay chúng ta s¯ng không thù h§n giæa nhæng ng߶i thù h§n, giæa nhæng ng߶i thù h§n chúng ta s¯ng không thù h§n. HÕnh phúc thay ta s¯ng kiên c߶ng giæa nhæng ng߶i nhu nhßþc, giæa nhæng ng߶i nhu nhßþc ta s¯ng kiên c߶ng". trong thñc tª cüa cuµc ð¶i, không ai hoàn toàn thoát khöi nhæng lo âu phi«n muµn, tr× khi chúng ta tr· thành b§c toàn thi®n. tuy nhiên, nªu ta hi¬u rõ ðßþc bän ch¤t cüa cuµc s¯ng, không phàn nàn, b¤t mãn mà can ðäm nh§n lãnh nhæng kªt quä cüa hành ðµng mình thì ðau kh± không nhæng không còn làm cho chúng ta sa ð÷a, mà còn giúp chúng ta vßþt lên ðªn Chân, Thi®n, MÛ.
Phi«n não và kh± ðau là phí t±n t¤t nhiên mà ta phäi trä vì chúng ðã chiªm hæu cái thân ngû u¦n này. Ch×ng nào chúng ta không còn l® thuµc vào kh¯i danh s¡c ¤y næa, chúng ta m¾i hoàn toàn thoát ly m÷i phi«n muµn kh± ðau.
Khi g£p nguy khó mà ta vçn giæ ðßþc nø c߶i trên gß½ng m£t tr¥m tînh và sáng su¯t, giäi quyªt v¤n ð« mà không tö ra mµt chút b¯i r¯i lo âu thì chính ta là hi«n nhân quân tØ.
Tóm lÕi, chúng ta phäi nh§n lãnh trách nhi®m cäi thi®n chính mình, phäi can ðäm nhìn nh§n kh± ðau cüa ta do chính ta tÕo nên, chÑ không qui trách cho kë khác. Không nhæng thª, chúng ta còn tìm cách l¤y ðÑc ðµ cüa mình ð¬ qui phøc kë khác tr· v« con ð߶ng chân chính, ðó là sÑ mÕng tñ giác giác tha v§y.
(hi®u ðính 06/99)
.
[Index][00] [01] [02][03][04][05][06][07][08][09][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21][22]