Th¤t Giác ChiTh¤t Giác chi (Satta Sambojjhanga) hay Th¤t B°-Ы Ph¥n là mµt trong nhæng th¡ng pháp (Paramattha Dhamma) cüa ÐÑc Ph§t, ðã ðßþc ð« c§p ðªn nhi«u l¥n trong tam TÕng. Có ng߶i tin r¢ng khi nghe bài kinh n¥y b®nh nhân có th¬ chóng khöi nhæng c½n ðau ð¾n và s¾m bình phøc, vì thª h÷ th߶ng trì tøng nhß mµt phß½ng pháp ng×a b¸nh hay tr¸ b¸nh.
Chúng ta có th¬ ð÷c ðßþc ðoÕn kinh sau ðây trong kinh nguyên thüy:
"Ta nghe nhß v¥y, mµt thu· n÷ ÐÑc Thª Tôn ngñ trong v߶n sóc, tÕi Trúc Lâm, Vß½ng Xá. Lúc b¤y gi¶ ÐÕi ÐÑc ma ha ca Diªp, · tÕi ðµng pipphali ðang lâm tr÷ng b¸nh. Vì thª, vào mµt bu±i chi«u, ÐÑc Thª Tôn ði ðªn ch² ÐÕi ÐÑc ma ha ca Diªp ðang tînh dßÞng. sau khi an t÷a, Ngài dÕy ÐÕi ÐÑc ma ha ca Diªp nhß v¥y :
-- N¥y ca Diªp, sÑc khöe ông nhß thª nào? C½n ðau có tr¥m tr÷ng l¡m không? B¸nh tình cüa ông ðang phát tác hay ðã thuyên giäm? Biªn chÑng thu§n lþi hay b¤t lþi?
-- BÕch ÐÑc Thª Tôn, c½n ðau r¤t tr¥m tr÷ng, biªn chÑng càng ngày càng nguy hi¬m, không thu§n lþi.
-- N¥y ca Diªp, ði«u mà Nhß lai ðã giác ngµ, ðã tu chÑng và ðã phát tri¬n tròn ðü là Th¤t Giác Chi, con ð߶ng dçn ðªn thßþng trí, viên minh và Niªt Bàn.
Bäy Giác chi ¤y là gì?
Ni®m Giác Chi (Sati sambojjhanga), ði«u mà Nhß lai giác ngµ, tu chÑng và phát tri¬n tròn ðü, con ð߶ng dçn ðªn thßþng trí, viên minh và Niªt Bàn.
TrÕch Pháp Giác Chi (Dhammavicaya Sambojjahanga), ði«u mà Nhß lai ðã giác ngµ, tu chÑng và phát tri¬n tròn ðü, con ð߶ng dçn ðªn thßþng trí, viên minh và Niªt Bàn.
Tinh T¤n Giác Chi (Viriya Sambojjahanga), ði«u mà Nhß lai ðã giác ngµ, tu chÑng và phát tri¬n tròn ðü, con ð߶ng dçn ðªn thßþng trí, viên minh và Niªt Bàn.
HÖ Giác Chi (Piti Sambojjahanga), ði«u mà Nhß lai ðã giác ngµ, tu chÑng và phát tri¬n tròn ðü, con ð߶ng dçn ðªn thßþng trí, viên minh và Niªt Bàn.
Thß Thái Giác Chi (Passaddhi Sambojjahanga), ði«u mà Nhß lai ðã giác ngµ, tu chÑng và phát tri¬n tròn ðü, con ð߶ng dçn ðªn thßþng trí, viên minh và Niªt Bàn.
иnh Giác Chi (Samadhi Sambojjahanga), ði«u mà Nhß lai ðã giác ngµ, tu chÑng và phát tri¬n tròn ðü, con ð߶ng dçn ðªn thßþng trí, viên minh và Niªt Bàn.
Xä Giác Chi (Upekkha Sambojjahanga), ði«u mà Nhß lai ðã giác ngµ, tu chÑng và phát tri¬n tròn ðü, con ð߶ng dçn ðªn thßþng trí, viên minh và Niªt Bàn.
Th§t v§y, n¥y ca Diªp, ðó là bäy nhân sinh trí tu® mà Nhß lai ðã giác ngµ, tu chÑng và phát tri¬n tròn ðü, con ð߶ng dçn ðªn thßþng trí, viên minh và Niªt Bàn."
Khi nghe xong , ÐÕi ÐÑc ca Diªp hªt sÑc hoan hÖ, và nh¶ v§y c½n b®nh tr¥m tr÷ng b²ng nhiên tan biªn.
HÆn là chúng ta l¤y làm lÕ khi th¤y ÐÕi ÐÑc ca Diªp có th¬ bình phøc chï vì nghe ðßþc ðoÕn kinh trêrn. Nhßng y h÷c ngày nay cûng phäi nhìn nh§n r¢ng yªu t¯ tinh th¥n r¤t quan tr÷ng trong vi®c tr¸ li®u. trong tr߶ng hþp v¸ lß½ng y là ÐÑc Ph§t, v¾i tâm ðÕi hùng, ðÕi lñc, ðÕi t× bi ðã dùng mµt chân lý siêu vi®t ð¬ an ð¸nh tinh th¥n ÐÕi ÐÑc ca Diªp. M£t khác b®nh nhân là ÐÕi ÐÑc ca Diªp, v¾i tâm tôn kính, trong sÕch và sáng su¯t ðã chú ý theo dõi chân lý mà ÐÑc Ph§t ðã c¯ ý l§p ði l§p lÕi chín l¥n. hai yªu t¯ tinh th¥n ðó hÆn phäi ðßþc mµt kªt quä m¥u nhi®m không l߶ng ðßþc. Có nhi«u tr߶ng h½p ng߶i m© mang mµt chÑng b®nh tr¥m tr÷ng vì mµt ðÑa con b¸ th¤t lÕc, thu¯c thang không làm cho ng߶i m© bình phøc, thª mà khi ng߶i con tr· v«, ng߶i m© khöi b®nh mµt cách kÏ di®u chï nh¶ mµt m¯i cäm xúc mãnh li®t.
Nªu mµt cäm xúc có mµt công hi®u l¾n lao nhß thª, thì tinh th¥n khi ðßþc chuyên chú và an ð¸nh ðem lÕi nhæng kªt quä m¥u nhi®m cûng không phäi là mµt ði«u lÕ.
Ъn ðây chúng ta gÕt sang mµt bên v¤n ð« huy«n nhi®m cüa Th¤t giác chi ð¬ tìm hi¬u bäy pháp ðó là gì.
1- Ni®m Giác Chi: Có công nång tiêu di®t tà ni®m và v÷ng tâm. Tà ni®m làm cho con ng߶i kinh nghi và thoái hóa, nó là mµt tr· ngÕi l¾n lao ð¯i v¾i sáng kiªn cäi tÕo cüa chúng ta. V÷ng tâm làm phân tán sÑc mÕnh tinh th¥n b·i nhæng c¯ g¡ng tìm tòi vô hi®u quä, nhæng v¤n ð« triªt lý vi¬n vông, nhæng m¯i quan hoài phÑc tÕp.
Chánh ni®m còn cho chúng ta th¤y sñ phù phiªm cüa døc lÕc cûng nhß tính cách vô døng cüa ð¶i s¯ng kh± hÕnh quá mÑc, và giúp cho tâm ghi nh§n, xét ðoán nhæng sñ ki®n x¦y ðªn v¾i chúng ta h¢ng ngày mµt cách ðÑng ð¡n, nh¶ ðó chúng ta có th¬ th¤y rõ chân tß¾ng vô th߶ng, kh± não và vô ngã cüa vÕn hæu.
2- TrÕch Pháp Giác Chi: Mµt ng߶i mu¯n ðÕt ðªn chánh tß duy phäi rèn luy®n tu t§p pháp này. TrÕch Pháp là phân tích, suy lu§n các pháp ð¬ biªt ðâu là chân, ðâu là giä... ngay cä nhæng l¶i dÕy cüa ÐÑc Ph§t, Ngài cûng không b¡t buµc hàng TÑ chúng phäi mù quáng tin theo mà phäi tìm hi¬u xem giáo lý ¤y có ðem lÕi hÕnh phúc và giäi thoát cho con ng߶i ðúng theo tiêu chu¦n và cÑu cánh cüa ðÕo Ph§t hay không r°i m¾i ch¤p nh§n. Thái ðµ phân tích khách quan và sáng su¯t nhß thª r¤t hæu ích trong vi®c tìm chân lý. Tôn giáo có trách nhi®m hß¾ng dçn tinh th¥n con ng߶i, nhßng nªu chúng ta tin tß·ng tôn giáo mµt cách mù quáng, thì chï làm cho ð¶i s¯ng tinh th¥n càng ngày càng mê muµi, thoái hóa.
3- tin T¤n Giác Chi: Dù mµt lý tß·ng ðã ðßþc ð£t ra nhßng nªu thiªu n² lñc, thiªu b«n chí thì khó mà hoàn thành ðßþc. Vì thª tinh t¤n là ði«u ki®n t¯i c¥n ð¬ thñc hi®n lý tß·ng giäi thoát giác ngµ.
ÐÕo Ph§t là giáo lý ðòi höi nhi«u c¯ g¡ng, hy sinh và kiên nhçn ð¬ ch¯ng lÕi phi«n não. hai giác chi ð¥u tiên, là ni®m và trÕch pháp, giúp ta nh§n chân ðßþc thñc lñc cüa gi£c phi«n não. Còn thñc lñc cüa ta chính là sÑc mÕnh cüa tinh t¤n. Thiªu nó ta không th¬ d©p tan ðßþc gi£c phi«n não.
Hành giä có th¬ ðÕt ðßþc lý tß·ng khi cß½ng quyªt tñ nguy®n r¢ng: "Dù máu ð± th¸t r½i hay thân ta thành cát bøi, ta vçn không th¯i bß¾c, không do dñ trong chí hß¾ng ðã ð¸nh. Không gì có th¬ cän tr· bß½c tiªn cüa ta. Không kh± ðau nào, không ðe d÷a nào dù nguy hÕi ðªn tánh mÕng có th¬ làm ta ngã lòng. ta s¨ kiên trì tiªn t¾i cho ðªn khi nào hoàn thành sÑ mÕng."
4- HÖ Giác Chi: Không mµt c¯ g¡ng nào có th¬ lâu b«n nªu không tìm th¤y hÑng thú trong hành ðµng cüa mình, vì v§y hoan hÖ là mµt yªu t¯ giúp cho hành giä ph¤n kh·i trên ð߶ng ði ð¥y gian lao hi¬m tr· dçn ðªn cÑu cánh cu¯i cùng.
HÖ là mµt trong nhæng tâm s· khi hi®n hành trong thi®n tâm thì tr· thành thi®n tâm s·, nhßng ð°ng hành v¾i b¤t thi®n tâm nó cûng là b¤t thi®n tâm s·. HÖ giác chi · ðây ðßþc tìm th¤y trong mµt s¯ thi®n tâm và thi«n tâm. trong nåm chi thi«n, hÖ là chi thi«n thÑ ba, có công nång ð¯i tr¸ sân tri«n cái, khiªn cho tâm ðßþc mát më và vui thích trong ð¯i tßþng thi«n ð¸nh.
5- Thß Thái Giác Chi: TÑc là nh© nhàng và an t¸nh, mµt trong 25 t¸nh quang s·, có nhi®m vø hóa giäi lØa phi«n não và ð¯i tr¸ trÕo cØ, mµt b¤t thi®n tâm s· làm cho tâm giao ðµng, b¤t an. Ng߶i phát tri¬n ðßþc tâm s· thß thái s¨ cäm th¤y thân tâm nh© nhàng thß thái nhß khách vin hành trút bö ðßþc gánh n£ng, nh¶ thª h÷ có th¬ thong thä ði t¾i ðích.
6- иnh Giác Chi: trong Ph§t Giáo, иnh ðßþc Ñng døng v¾i møc ðích khác hÆn ngoÕi ðÕo. Nªu mµt vài tôn giáo dùng ð¸nh ð¬ phát tri¬n th¥n thông, nhà thôi miên dùng ð¸nh lñc ð¬ chæa b¸nh hay sai khiªn ng߶i khác làm theo ý h÷, nhà bác h÷c chú tâm ð¬ giäi quyªt mµt v¤n ð« khoa h÷c... thì Ph§t Giáo dùng иnh ð¬ phát tri¬n trí tu® (иnh nång sinh Hu®). Ng߶i Ph§t tØ khi ðÕt ðªn ð® tÑ thi«n vçn có th¬ có th¥n thông nhßng không d×ng lÕi · ðó ð¬ dùng nhæng sÑc mÕnh tinh th¥n này trong nhæng ß¾c v÷ng t¥m th߶ng, h÷ chï dùng nó nhß mµt phß½ng ti®n ð¬ tiªn xa h½n trong vi®c phát tri¬n trí tu®, vì trí tu® là ði«u ki®n t¯i h§u ð¬ hoàn t¤t lý tß·ng giác ngµ.
7- Xä Giác Chi: Xä là tâm không b¸ chi ph¯i b·i ngoÕi cänh. Không mµt ð¯i tßþng nào có th¬ lay chuy¬n ðßþc ng߶i có tâm xä. H÷ không b¤t bình trß¾c ngh¸ch cänh, cûng không tham ái ð¯i v¾i thu§n cänh. H÷ thän nhiên khi ðßþc tán dß½ng hay b¸ phï báng, ðßþc lþi lµc hay b¸ m¤t mát, dù có ð¸a v¸ hay không có danh v÷ng, và dù vui hay kh± cûng thª.
Giæ ðßþc tâm tñ tÕi vô ngÕi nhß thª không phäi là d, chï nhæng b§c ðã rèn luy®n tâm mình ðªn mÑc ðµ siêu vi®t m¾i mong thñc hi®n ðßþc. Và mµt khi ðã giæ ðßþc tâm xä thì phán ðoán s¨ vô cùng sáng su¯t, không chü quan thiên l®ch næa.
Tóm lÕi, mµt hành giä mu¯n ðÕt ðªn lý tß·ng tñ giác tha phäi tu chÑng, phát tri¬n ð¥y ðü Th¤t giác chi vì ðó là con ð߶ng dçn ðªn thßþng trí, viên minh và Niªt Bàn nhß l¶i ÐÑc Ph§t ðã dÕy.
(hi®u ðính: 06/99)
.
[Index][00] [01] [02][03][04][05][06][07][08][09][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21][22]
.