Nói t¾i tiªn bµ chúng ta th߶ng liên tß·ng ðªn sñ l¾n mÕnh cüa khoa h÷c trong m¤y thª kÖ g¥n ðây. Quä th§t nhân loÕi ðã tiªn xa trong lãnh vñc vån minh v§t ch¤t và ðã thành công ph¥n nào trong n² lñc chinh phøc tÕo hóa. Nhßng còn tiªn bµ tinh th¥n nh¤t là v« phß½ng di®n ðÕo ðÑc thì sao? con ng߶i ðã thñc sñ ðµc l§p ð¯i v¾i nhæng ði«u ki®n ngoÕi gi¾i chßa? Và mµt ði«u quan tr÷ng h½n hªt ðã ðßþc ÐÑc Ph§t Thích ca cûng nhß nhæng nhà hi«n triªt Ðông Tây ca ngþi là cuµc chinh phøc tñ ngã, thì con ng߶i ðã tiªn bµ ðªn mÑc nào? Mµt nhà tß tß·ng nói : "Tö ra mình h½n ng߶i khác chßa phäi là hay, hay h½n hªt là có th¬ tö ra r¢ng: Hôm nay mình ðã h½n chính mình ngày hôm qua". Sñ tiªn bµ mà nhà tß tß·ng trên v×a nói là mµt sñ tiªn bµ th§t sñ khó khån nh¤t mà cûng ðáng khuyªn khích nh¤t.
Mµt hôm ÐÑc Ph§t dÕy ÐÕi ÐÑc Ananda: "Nhß lai không khen ngþi sñ chùn bß¾c và ng×ng nghï, mà chï khen ngþi sñ tiªn bµ" . Chæ tiªn bµ trong l¶i dÕy này là nghîa chính cüa danh t× Dhamma (Pháp) vì dhamma là tiªn bµ t× th¤p kém ðªn cao thßþng, ð£c bi®t nh¤n mÕnh ðªn tiªn bµ tinh th¥n cüa m²i cá nhân trong cuµc chinh phøc tñ ngã.
Ы c§p t¾i tiªn bµ ta phäi nói t¾i giai ðoÕn. V§y mµt ng߶i Ph§t tØ tiªn bµ trong ÐÕo Pháp phäi träi qua nhæng giai ðoÕn nào ?
B¤t cÑ ai nghiên cÑu ÐÕo Ph§t cûng ð«u biªt r¢ng ba giai ðoÕn cüa dhamma là: Sila (Gi¾i), Samadhi (иnh) và Panna (Hu®). Và ðó chính là 3 giai ðoÕn trong tiªn trình t× Mê ðªn Giác, t× Phàm t¾i Thánh.
Tuy v§y trß¾c khi bß¾c vào ngßÞng cØa cüa tiªn trình n¥y, ng߶i Ph§t TØ phäi träi qua mµt th¶i gian dñ b¸ ð¬ un ðúc ðÑc tin (saddha) vì ðó là mµt sÑc mÕnh t¤t yªu khä dî thúc ð¦y h÷ ð£t bß¾c chân ð¥u tiên vào cuµc hành trình mµt cách tñ tín và cß½ng quyªt.
ÐÑc tin không có nghîa là mµt sñ tin tß·ng mù quáng, mà phäi là kªt quä cüa óc nh§n xét và phán ðoán, ð¬ có th¬ tiên ð¸nh ðâu là ðích cu¯i cùng cüa con ð߶ng mà ta s¡p theo ðu±i. Tiªn trình ði ðªn Giäi Thoát cüa ng߶i Ph§t tØ ðßþc ví nhß sñ phát tri¬n cüa mµt hÕt gi¯ng. Trß¾c hªt phäi có sÑc mÕnh c¥n thiªt ð¬ m¥m có th¬ phá vÞ l¾p vö dày bao phü bên ngoài và b¡t ð¥u tiªn trình phát tri¬n. SÑc mÕnh t¤t yªu ðó là ðÑc tin. Kª ðªn, khi ðã thoát ra khöi vö, m¥m cây b¡t ð¥u n¦y r ð¬ giúp thân con ðâm cành tr± lá, r càng dài càng væng ch¡c thì thân cây càng mau l½n. r ví nhß Gi¾i, thân cây ví nhß Ð¸nh, và cu¯i cùng khi ðã l¾n mÕnh, cây m¾i có th¬ ð½m hoa kªt trái. hoa ví nhß Tu® Giác và trái là quä v¸ Niªt Bàn.
Chúng ta ðã ð« c§p ðªn ðÑc tin nhß mµt ði«u ki®n tiên quyªt và t¤t yªu ð¬ bß¾c vào tiªn trình giäi thoát tñ ngã. bay gi¶ chúng ta hãy tìm hi¬u ba giai ðoÕn chính cüa tiªn trình n¥y.
1- Gi¾i (Sila): Gi¾i là n«n täng cüa tiªn bµ tinh th¥n. Gi¯ng nhß trong mµt l¾p mçu giáo, ng߶i ta dÕy trë con b¢ng cØ chï, b¢ng nhæng hình änh cø th¬ chÑ chßa dùng ðªn nhæng danh t× tr×u tßþng phäi v§n døng cä tâm trí m¾i hi¬u ðßþc. tuy nhiên t× nhæng cØ chï vòng tay, cúi ð¥u, t× nhæng l¶i nói thßa dÕ, vâng... d¥n d¥n các em hi¬u biªt ðßþc thª nào là l ðµ. Hình änh mµt bà m© ðang ru con ngü, ng߶i cha lo làm løng nuôi gia ðình... giúp các em có th¬ biªt thª nào là tình thß½ng. Cûng v§y, Gi¾i nh¢m cäi thi®n hành ðµng và l¶i nói cho chân chính ð¬ ðßa ðªn mµt tâm h°n trong sÕch và sáng su¯t. Яi v¾i hàng thinh Vån hay B° Tát, cß sî tÕi gia hay xu¤t gia ð«u xem gi¾i là tr÷ng. kinh B° Tát Gi¾i viªt:
Gi¾i nhß ðÕi minh ðång
Nång tiêu trß½ng dÕ ám
Gi¾i nhß ch½n bäo kính
Chiªu Pháp t§n vô di
Gi¾i nhß ma ni châu
Vû v§t tª b¥n cùng
Ly thª t¯c thành Ph§t
Duy thØ Pháp vi t¯i(Gi¾i nhß ng÷n ðèn l¾n, có khä nång tiêu tr× ðem dài tåm t¯i. Gi¾i nhß t¤m gß½ng quý báu, soi hªt th¦y các Pháp. Gi¾i nhß viên ng÷c Nhß Ý, hóa v§t ð¬ giúp kë nghèo. Mu¯n ðßþc mau giäi thoát thành Ph§t, chï có gi¾i là h½n hªt).
Và mµt l¥n næa chúng ta th¤y trong kinh PhÕm Võng, Gi¾i ðßþc ca tøng nhß sau: Gi¾i nhß minh nh§t nguy®t
Di®c nhß anh lÕc châu
Vi tr¥n B° Tát chúng
Do thØ thành chánh giác(Gi¾i nhß m£t trång, m£t tr¶i chiªu sáng ho£c nhß ng÷c anh LÕc, vô s¯ B° Tát nh¶ ðó mà thành Chánh Giác).
Nhß v§y Gi¾i là nhæng bß¾c ð¥u tiên trong vi®c cäi thi®n Thân, Kh¦u, và Ý cho ðªn toàn chân, toàn thi®n, toàn mÛ. 2- иnh (Samadhi): khi gi¾i ðßþc hoàn häo thì hành ðµng và l¶i nói ðßþc chân chính. theo nguyên lý "tß¾ng nång chuy¬n tánh", hình thÑc bên ngoài chân chính ðßa ðªn mµt nµi tâm thanh t¸nh và nh¶ ðó ta m¾i có th¬ ð¸nh tâm ðßþc.
Chª ngñ tâm là mµt vi®c làm khó khån, vì tâm con ng߶i luôn luôn biªn ð±i, chï trong mµt giây lát ðôi khi có cä hàng tråm hàng ngàn ý nghî khác nhau; t® hÕi nh¤t là nhæng ni®m b¤t thi®n, nhß tham lam, døc v÷ng, sân h§n, t§t ð¯, nham hi¬m ... có th¬ làm cho tâm ðiên loÕn, mù quáng.
жi s¯ng cüa chúng ta, không phäi chï b¸ änh hß·ng b·i nhæng tß tß·ng trong ý thÑc gi¾i, mà l¡m khi còn b¸ chi ph¯i b·i nhæng sinh hoÕt cüa cõi vô thÑc, ði¬n hình nh¤t là lúc ngü, nhi«u gi¤c chiêm bao ðã làm cho ta hãi hùng kinh sþ.
B·i thª trong kinh dhammapada (Kinh Pháp cú), Ph§t dÕy:
"Chª ngñ ðßþc tâm là quý, vì cái tâm th§t khó ki¬m soát, nó không ng×ng chÕy theo tham døc. Tâm ðã chª phøc s¨ ðem ðªn hÕnh phúc". Thi«n ð¸nh là mµt phß½ng pháp phát huy sÑc mÕnh tinh th¥n hi®u nghi®m nh¤t, theo ðó hành giä chú tâm vào mµt ð¯i tßþng cho ðªn khi tâm an trú, không v÷ng ðµng. Trong khi chuyên ni®m, nhi«u thi«n giä phát huy ðßþc mµt s¯ t¸nh quang tâm s· (Sobhana cetasika) g÷i là thi«n chi. Nhæng thi«n chi nhß T¥m (Vitakka), loÕi tr× ðßþc trÕng thái hôn tr¥m (Thìna middha); TÑ (Vicara) hüy di®t nghi ho£c (vicikiccha); HÖ (Piti) ð¯i tr¸ sân h§n (Vyapada); LÕc (Sukha) thay thª trÕo cØ và h¯i (Uddhacca-Kukkucca); Nh¤t Tâm (Ekaggata) chª phøc lòng tham døc (Kamachanda).
Khi các Tri«n Cái (Nivarana) ðã ðßþc loÕi tr× ra khöi tâm, thì tinh th¥n tr· nên mµt ngu°n nång lñc vô song, khiªn cho thi«n giä có th¬ ðÕt ðªn mÑc th¥n thông biªn hóa d dàng. Thñc v§y, sÑc mÕnh cüa tâm còn vî ðÕi h½n cä nguyên tØ lñc vì nguyên tØ chï biªn ð±i ðßþc hình thÑc v§t ch¤t, trong khi ð¸nh lñc có th¬ hüy di®t mµt "hþp ch¤t" phÑc tÕp nh¤t là phi«n não và ch¤m dÑt luôn cä vòng sinh tØ luân h°i.
3- Hu® (Panna) : M£c d¥u ð¸nh lñc có mµt sÑc mÕnh vô song, nhßng Ph§t Giáo dùng nó không ngoài møc ðích phát tri¬n trí tu®. иnh có hai loÕi: Chï (Samatha) và Quán (Vipassana). Chï mà chúng ta ð« c§p · trên dùng ð¬ ð¸nh tâm. Gi¯ng nhß nß¾c ðßþc ð¬ yên hay l÷c kÛ tr· nên trong su¯t, tâm an trø s¨ phát sinh trí tu®. tuy nhiên, · ðây chúng ta lßu ý ðªn loÕi thi«n thÑ hai là Quán, mµt phß½ng pháp phân tích ð£c bi®t cüa Ph§t Giáo theo ðó hành giä phäi luôn luôn chuyên ni®m (Sati) và giác tïnh (Sampajanna) ð¬ ghi nh§n mµt cách trung thñc (yoniso manasikara) các din biªn cüa hi®n tßþng gi¾i nhß hi®n tßþng sinh v§t lý, hi®n tßþng th÷ cäm, hi®n tßþng tâm gi¾i và hi®n tßþng pháp gi¾i (thân, th÷, tâm, pháp). khi chúng ta ghi nh§n mµt cách giác tïnh nhß thª các hi®n tßþng s¨ tñ phân tích thành mµt chu²i ðµng tác n¯i li«n b¢ng mµt m¯i dây liên h® nhân quä, y nhß lúc ta nhìn kÛ mµt khúc phim chiªu bóng.
Nhß v§y tu® t±ng hþp phát sinh nh¶ Chï, tu® phân tích phát sinh do Quán. Và cu¯i cùng cä hai biªn thành trñc giác ð¬ trñc nh§n chân lý, giác ngµ và giäi thoát. ÐÕo Ph§t ð£c bi®t chú tr÷ng ðªn trí tu® và xem ðó nhß bß¾c tiªn cu¯i cùng trên ð߶ng giäi phóng tñ ngã.
Tiªn trình Gi¾i-иnh-Hu® ðßþc thñc hành nhanh hay ch§m còn tùy thuµc vào ý chí cüa m²i ng߶i, ý chí ðó phát kh·i dß¾i hai hình thÑc là tinh t¤n (viriya) và nhçn nÕi (khanti) . Th§t v§y nªu thiªu c¯ g¡ng và kiên trì thì tiªn trình s¨ b¸ ngßng tr® và gçy ð± hoàn toàn.
Trong kinh ði¬n Pali, tiªn trình giäi thoát ðßþc khai tri¬n theo thÑ tñ lu§n lý nhß sau:
- Gi¾i (Sila)
- B¤t h¯i (Avippatisara)
- hoan (Pamojja)
- HÖ (Piti)
- Thß thái (Passaddhi)
- LÕc (Sukkha)
- иnh (Samadhi)
- Nhß tß¾ng tri kiªn (Yatha-bhuta-nana dassana)
- ly døc (Viraga)
- Giäi thoát (Vimutti). Gi¾i trong sÕch thì tâm không có ði«u h¯i tiªc (B¤t h¯i), tâm không ân h§n t¤t ðßþc vui vë và d¥n d¥n bß¾c qua các giai ðoÕn vi tª h½n là HÖ, Thß thái,và LÕc. LÕc kiªn cho tâm không TrÕo CØ và ðßa ðªn an t¸nh, sáng su¯t, nh¶ ðó có th¬ th¤y ðßþc tß¾ng cüa vÕn hæu. khi chân tß¾ng ðã phô bày thì không còn tham ái tÑc là giäi thoát. Tóm lÕi tiªn trình cüa Pháp qua Gi¾i-иnh-Hu® ðßþc chu¦n b¸ b¢ng ðÑc tin, và thñc hi®n b¢ng ý chí tinh t¤n, nhçn nÕi liên tøc cho ðªn bao gi¶ ðßþc hoàn toàn giäi thoát ra khöi vòng sanh tØ luân h°i.
(hi®u ðính: 06/99)
.
[Index][00] [01] [02][03][04][05][06][07][08][09][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21][22]
.