Tam Chß¾ng và cách ð¯i tr¸
Chúng ta th߶ng nghe ng߶i Ph§t tØ phát nguy®n r¢ng: "Nguy®n tiêu tam chß¾ng tr× phi«n não, nguy®n ð¡c trí tu® ch½n minh liu .... " Nhß v§y tam Chß¾ng là gì? Phi«n não là gì? Và trí tu® có tác døng thª nào?
Tam Chß¾ng ðßþc d¸ch t× chæ Pali: tayo kincana. ba ði«u ¤y là Tham, Sân, và Si. tam Chß¾ng ðôi khi còn ðßþc g÷i là ba b¤t thi®n cån. Chính ba ði«u chß¾ng ngÕi này là nguyên nhân cüa t¤t cä m÷i kh± ðau và khiªn cho chúng sanh chìm ð¡m trong vòng luân h°i sanh tØ. Kªt quä gây ra b·i tam Chß¾ng g÷i là Phi«n não. Chï có trí tu® th¤u tri®t ðßþc chân tß¾ng cüa vÕn hæu m¾i có th¬ tiêu di®t ðßþc tam chß¾ng và khØ tr× ðßþc phi«n não.
Tham Sân si hi®n hành trong m²i chúng sanh dß¾i hai hình thÑc: Thô tß¾ng và Vi tª. V§y chúng ta hãy l¥n lßþt phân tích t×ng hình thÑc cüa m²i b¤t thi®n cån và cách di®t tr×.
1- Trß¾c hªt là Tham chß¾ng. Dß¾i hình thÑc thô tß¾ng, tham bi¬u lµ ra ngoài b¢ng nhi«u cØ chï hay thái ðµ khác nhau, khiªn cho ng߶i khác có th¬ th¤y ðßþc, nhß hành ðµng trµm c¡p, rßþu chè, tà hÕnh. Dß¾i hình thÑc vi tª, tham tr· thành mµt ti«m thÑc ngü ng¥m trong tâm khäm cüa m÷i chúng sinh, th߶ng ðßþc g÷i là thùy miên. Chúng ta khó có th¬ nh§n biªt ðßþc ti«m nång vi tª cüa tham tâm. Nhßng chính vì thª mà nó ðã tÕo ra nhæng änh hß·ng cho tiªn trình giäi thoát.
Mu¯n di®t tr× thô tß¾ng cüa tham tâm, ng߶i Ph§t tØ phäi trì gi¾i và b¯ thí. khi giæ gi¾i không trµm c¡p, không tà hÕnh... chúng ta ðã ngån ng×a không ð¬ cho tham tâm bµc kh·i ra ngoài b¢ng cØ chï hay thái ðµ thô thi¬n. Tích cñc h½n, chúng ta t§p b¯ thí ð¬ phát tri¬n tâm quäng ðÕi hy sinh. Nh¶ ðó mà thay vì tham lam v½ vét cüa cäi kë khác, chúng ta lÕi giúp ðÞ, ban b¯ cho m÷i ng߶i.
Chúng ta có th¬ trµm c¡p ð¬ b¯ thí ðßþc không? Ði«u ðó quä th§t không ðáng khuyªn khích; vì lòng v¸ tha quäng ðÕi không th¬ phát tri¬n ðªn ch² toàn thi®n b¢ng chính tâm tham lam, ích kÖ. Vì v§y trong khi b¯ thí và trì gi¾i, chúng ta phäi có mµt ý tß·ng rõ r®t là mong sao cho tham ái s¾m ðßþc di®t tr×.
Яi v¾i tham vi tª, chúng ta phäi dùng thi«n ð¸nh ð¬ chª phøc và trí tu® ð¬ ðoÕn di®t.
2- ThÑ hai là Sân chß¾ng. Dß¾i hình thÑc thô tß¾ng, sân bµc lµ ra ngoài b¢ng nhæng hành ðµng , l¶i nói hay s¡c di®n cüa m²i ng߶i khiªn cho kë khác có th¬ th¤y ðßþc, nhß nét m£t xám lÕi, tim ð§p mÕnh g¤p, b¡p th¸t co lÕi và hiªu ðµng; vì thª mà lúc nóng gi§n th߶ng hay cãi vã, ðánh ð§p, phá phách...
Sân vi tª phát hi®n dß¾i hình thÑc ti«m nång, khó nh§n biªt ðßþc. Ðôi lúc vì không biªt nguyên c¾ gì chúng ta cäm th¤y chán nän bu°n bñc mà không hi¬u tÕi sao. Nhæng tình cäm này xu¤t hi®n yªu ¾t ðªn n²i chúng ta chï có th¬ cäm nh§n ðßþc mµt cách m½ h° hay có khi không th¬ nh§n biªt ðßþc. tuy nhiên, ðó là hình thÑc vi tª cüa sân tâm mà ít nh¤t chúng ta phäi ð¡c quä a la Hán m¾i có th¬ di®t tr× ðßþc.
Mu¯n ð¯i tr¸ thô tß¾ng cüa sân tâm, ta phäi giæ gi¾i, nh¤t là gi¾i không sát sanh và không ác ngæ, t§p tính nhçn nhøc và t× bi. Nhçn nhøc không phäi là sñ nh¸n nhøc vì mµt áp lñc t× bên ngoài, mà là mµt thái ðµ tri thÑc phát xu¤t t× n½i tâm ð¬ c¯ g¡ng giæ bình tînh, thän nhiên trß¾c nhæng l¶i thách ð¯, chï trích m¡ng nhiªc, hay ðánh ð§p cüa kë khác.
M£t khác, ta phäi phát tri¬n lòng t× bi. ÐÑc Ph§t ðã dÕy cho chúng ta mµt chân lý không th¬ ch¯i cãi ðßþc là: "Sân h§n không bao gi¶ d§p t¡t ðßþc sân h§n, chï có lòng t× bi m¾i chiªn th¡ng ðßþc h§n thù".
Яi v¾i Sân vi tª, chúng ta phäi dùng ðªn phß½ng pháp thi«n ð¸nh v¾i ð« møc tâm t×, tÑc là ban räi tâm trong lành, hi«n hòa, ðªn kë khác, nguy®n cho kë khác ðßþc an vui, ngay nhæng kë thù ngh¸ch v¾i chúng ta cûng ðßþc hÕnh phúc. R¯t ráo h½n, ta phäi dùng ðªn pháp quán tâm, phß½ng pháp nµi quán cüa Ph§t giáo ð¬ phân tích nhæng hoÕt ðµng sâu kín nh¤t cüa tâm gi¾i, vÕch tr¥n nhæng sân ni®m vi tª nh¤t ð¬ loÕi tr×.
3- Cu¯i cùng là Si chß¾ng. Dß¾i hình thÑc thô tß¾ng, si hi¬n hi®n qua hành ðµng và l¶i nói cüa nhæng kë ngu ng¯c. Nhæng ng߶i này th߶ng bäo thü ý kiªn cüa mình, bß¾ng bïnh, thành kiªn, c¯ ch¤p, lãnh hµi ch§m, và có vë m£t ð¥n ðµn si mê. Ý kiªn cüa h÷ th߶ng là tà kiªn, nghîa là phän lÕi v¾i chân lý.
Dß¾i hình thÑc vi tª, si mê là chßa thñc sñ nh§n chân ðßþc thñc tß¾ng cüa vÕn hæu. si mê th߶ng hi®n hæu dß¾i hình thÑc vi tª có g¯c r sâu thÆm trong kiªp tr¥m luân. Nó v×a là ðµng lñc v×a là h§u thuçn cho tham và sân. Lòng tham ái bám víu trong døc lÕc, lòng tham ái mu¯n ðßþc hi®n hæu và lòng tham ái cho r¢ng "chªt là hªt" ð«u là hi®n thân cüa vô minh trong cõi luân h°i sinh tØ.
Phß½ng pháp ð¯i tr¸ thô tß¾ng cüa si tâm là cäi thi®n kiªn thÑc b¢ng cách h÷c höi, rèn luy®n tri thÑc b¢ng cách suy tß. Mµt ng߶i nh¶ biªt h÷c höi, biªt l¡ng nghe, biªt suy tß v« ðÕo lý có th¬ cäi thi®n tri kiªn cüa mình ð¬ loÕi d¥n nhæng thô tß½ng cüa si tâm.
Яi v¾i si vi tª, chúng ta phäi dùng ðªn phß½ng pháp phát tri¬n trí tu® b¢ng cách hành trì. Hành trì · ðây ám chï hai phß½ng di®n cüa Thi«n ð¸nh là "Chï" và "Quán" . "Chï" giúp cho tâm thanh t¸nh m· ð߶ng cho "Quán", phát huy trí tu® t¯i th¡ng trñc nh§n chân lý.
Tham, Sân, si ðúng nhß tên g÷i cüa nó: tam Chß¾ng, ðã ngån tr· chúng sanh trên tiªn trình giäi thoát. Mu¯n di®t t§n ba b¤t thi®n cån này, ng߶i Ph§t TØ phäi luôn luôn c¯ g¡ng kiên trì không bao gi¶ lùi bß¾c.
Mµt phi thuy«n không gian mu¯n lên ðªn m£t trång phäi träi qua mµt hành trình xa xåm và hi¬m tr·, nªu các phi hành gia không khéo léo ði«u khi¬n, các nhà bác h÷c tính sai mµt ly mµt kh¡c thì không nhæng phi thuy«n không ði t¾i ðích, các nhà khoa h÷c không ðÕt t¾i møc tiêu mà các phi hành gia còn b¸ nguy hi¬m t¾i tính mÕng. tuy thª cûng chßa nguy hi¬m và khó khån b¢ng nhæng ng߶i ði t× b¶ mê ðªn bªn giác. H÷ phäi vßþt qua mµt hành trình lâu dài không tính ðßþc b¢ng nåm, b¢ng tháng, và phäi ð¯i di®n v¾i mµt thÑ sóng gió bão bùng, luôn luôn nµi tÕi trong chính bän thân h÷. Vì v§y, nªu h÷ không b«n chí, tinh c¥n, nªu thuy«n Gi¾i-иnh-Hu® cüa h÷ không b«n væng, kiên c¯, thì làm thª nào vßþt qua ðßþc b¬ kh± tr¥m luân?
Chông gai th߶ng làm chùn bß¾c nhæng ng߶i thiªu quyªt tâm nhßng nó là ch¤t li®u nung ðúc tinh th¥n nhæng kë kiên trì, ví nhß bùn nh½ làm cho hß½ng sen thêm tinh khiªt, söi ðá làm cho v¸ nho thêm ng÷t ngào. Ð×ng than r¢ng:"Bông h°ng kia sao quá nhi«u gai, chï sþ trên nhæng gai kia không có ðßþc ðóa h°ng. Nªu biªt ch¡c r¢ng cu¯i nëo ð߶ng tu ðang có mµt ðóa hoa Vô ¿u th¡m tß½i trí tu®, töa ngát hß½ng t×, sÇn sàng ch¶ ðón; thì ngÕi ngùng chi, chúng ta không vµi vã rút ng¡n quãng ð×½ng ð¬ s¾m ðßþ c ðón nh§n ðóa ßu ðàm tuy®t thª? ".
Tóm lÕi, mu¯n tiêu tr× nghi®p chß¾ng và phi«n não, mu¯n có ðßþc trí tu® ch½n minh liu, chúng ta phäi tinh t¤n, kiên trì hành theo Gi¾i-иnh-Hu®, con ð߶ng duy nh¤t ðßa chúng sanh t× b¶ mê ðªn bªn giác.
(hi®u ðính: 06/99)
.
[Index][00] [01] [02][03][04][05][06][07][08][09][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21][22]
.