Th¶i gian nhß mµt giòng nß¾c l£ng l¨ trôi qua. Ng÷c Lâm Qu¯c Sß s¯ng v¾i h½n 70 ð° ð® trên núi Chính Giác, h÷ hªt lòng kính mªn ngài, h÷ vâng theo nhæng ði«u ngài chï dÕy; t× sau ngày thª phát quy y, h÷ ðã thay ð±i hoàn toàn, h÷ c¯ g¡ng tu h÷c ð¬ gµt rØa thân tâm. Tiªng mõ s¾m chuông chi«u t× chùa Chính Giác v÷ng lên giæa mµt khoäng r×ng núi âm u, hùng vî, nhß ð¬ thÑc tïnh nhæng kë l¥m ð߶ng, lÕc l¯i, tr· v« v¾i ðÕo Chính Giác. Ng÷c Lâm Qu¯c Sß th߶ng ngày thuyªt pháp cho h÷ nghe ð¬ m÷i ng߶i ðßþc t¡m gµi trong ánh T× quang cüa tam Bäo, gi¶ ðây, h÷ không còn cäm th¤y sþ hãi, chï th¤y yên vui, không còn tham gi§n, chï th¤y hòa bình; Ng÷c Lâm Qu¯c Sß s¯ng v¾i h÷ th¤m thoát ðã ðßþc hai nåm.

Mµt hôm Giác ÐÕo ði chþ v«, lên nói v¾i Ng÷c Lâm Qu¯c Sß:

- BÕch sß phø, hôm nay con th¤y trên cØa thành an Khánh dán mµt t¶ thánh chï cüa Thu§n Tr¸ Hoàng Ъ, nói r¢ng Thu§n Tr¸ Hoàng Ъ tß·ng nh¾ Qu¯c Sß, nên truy«n chï cho toàn qu¯c ð¬ kính thïnh Qu¯c Sß v« Kinh, lÕi ra l®nh cho các quan lÕi kh¡p n½i, h­ th¤y Qu¯c Sß · ðâu, phäi s¡p ð£t ki®u, võng rß¾c Qu¯c Sß v«.

Ng÷c Lâm Qu¯c Sß chú ý nghe nhßng không nói gì cä. Giác ÐÕo lÕi tiªp:

- BÕch sß phø, trong hai nåm qua, tr× vi®c c¥n phäi ði mua d¥u, mu¯i ra, chúng con r¤t ít xu¯ng ð°ng b¢ng, nhßng m²i l¥n xu¯ng, chúng con thïnh thoäng lÕi nghe th¤y ng߶i ta kháo nhau r¢ng, núi Chính Giác v¯n là sào huy®t cüa nhæng tay t± gi£c cß¾p, t× sau khi có mµt v¸ du tång ðªn hóa ðµ, b÷n cß¾p ðã cäi tà quy chính; h÷ r¤t khen ngþi sñ tu hành cüa chúng con, và ca tøng ðÑc hÕnh cüa sß phø. tin ¤y càng truy«n rµng, và các tín ð° · an Khánh ð«u biªt hªt; nghe ðâu h÷ cûng s¡p kéo nhau lên ðây l­ bái sß phø.

Nghe xong, Ng÷c Lâm Qu¯c Sß chï g§t ð¥u r°i mïm c߶i, chÑ không nói chi cä. Dî nhiên trong tâm ngài ðã có chü ý riêng.

Mµt hôm, Ng÷c Lâm Qu¯c Sß cho tri®u t§p t¤t cä ð° ð® · giäng ð߶ng, r°i v¾i nét m£t hi«n t×, gi÷ng nói trìu mªn, ngài nói v¾i m÷i ng߶i:

- Th¥y có duyên · ðây v¾i các con ðã ðßþc hai nåm r°i, các con ð«u ngoan ngoãn, biªt an ph§n nghèo, vui vi®c ÐÕo, th¥y r¤t vui m×ng khi th¤y các con ðã tiªn bµ nhi«u trên bß¾c ð߶ng tu h÷c. Nhßng b±n ph§n ng߶i xu¤t gia là phäi Ho¢ng Pháp, Lþi Sinh, th¥y không th¬ · yên mµt ch² v¾i các con mãi mãi, th¥y vçn còn có nhi«u vi®c phäi làm; hi®n gi¶ Hoàng Thßþng mu¯n g£p th¥y, lúc ð¥u ngài có hÑa v¾i th¥y là "Tr¸ nß¾c m߶i nåm, ch¤n hßng Ph§t Giáo m߶i nåm", ngày mai th¥y s¨ hÕ s½n ð¬ v« kinh trß¾c, nªu không các quan ð¸a phß½ng biªt lÕi ðón v¾i rß¾c thì phi«n phÑc l¡m. sau khi th¥y ði, các con phäi c¯ g¡ng tu h÷c nhß th߶ng, t¤t cä các vi®c các con phäi theo Giác ÐÕo. Th¥y t×ng nói v¾i các con là sß phø cüa th¥y ðã già r°i, ngài r¤t ít ði ðâu, nhßng th¥y còn có sß huynh Ng÷c Lam, ðÕo hÕnh cüa ng߶i cao xa h½n th¥y nhi«u, nªu th¥y g£p ðßþc ng߶i, th¥y s¨ m¶i ng߶i ðªn ðây dìu d¡t các con. Các con không ðßþc ði c¥u danh lþi, không ðßþc nói v¾i ai th¥y là sß phø cüa các con, các con là ð° ð® cüa Qu¯c Sß, ng߶i xu¤t gia tu hành phäi bö hªt ý ni®m quy«n uy, thª lñc.

Ng÷c Lâm Qu¯c Sß nói làm cho m÷i ng߶i cäm ðµng, h÷ biªt sß phø v« kinh ð¬ Ho¢ng Pháp ðµ sinh, h÷ v×a m×ng rÞ v×a bu°n r¥u!

LÕi vçn nhß xßa, mµt manh áo nâu, mµt ðôi dép cö, mµt gói cà sa, mµt chiªc bình bát, Ng÷c Lâm Qu¯c Sß t× t× xu¯ng núi. khi ngài ðßþc suy tôn làm Qu¯c Sß trong hoàng cung, ngài không có thêm mµt v§t gì, mà lúc ði chu du hành hóa, ngài cûng không b¾t ði v§t gì. sau khi t× giã các ð° ð® trên núi Chính Giác, ngài không vµi vàng v« kinh ngay, d÷c ð߶ng h­ g£p duyên, ngài không quên giáo hóa chúng sinh, nhßng ngài vçn không mu¯n cho ai biªt ngài là Qu¯c Sß.

T× núi Chính Giác ðªn thành an Khánh chï có hai ngày ð߶ng, thª mà Ng÷c Lâm Qu¯c Sß ði m¤t h½n m߶i hôm, m²i khi th¤y ngôi chùa nào là ngài lÕi ghé vào vãng cänh.

Khi ðªn thành an Khánh, ngài vào nghï trong mµt ngôi chùa, · ðây, ngài ðßþc biªt mµt tin r¤t m×ng: cách ð¤y vài ba hôm, các tín ð° · an Khánh lên l­ trên núi Chính Giác v« nói r¢ng, v¸ tân trø trì chùa Chính Giác hi®n nay là Ng÷c lam ÐÕi Sß, sß huynh cüa Ng÷c Lâm Qu¯c Sß, r¢ng h÷ ðã quy y ÐÕi Sß r°i; và dân chúng · an Khánh ðang náo nÑc sØa soÕn lên chiêm bái sß huynh cüa Qu¯c Sß.

Nghe tin ¤y, Ng÷c Lâm Qu¯c Sß vô cùng hoan hï, tñ biªt sß huynh c¯ ý lánh ngài, song t¤t cä công vi®c cüa ngài ðã ðßþc sß huynh giúp ðÞ r¤t nhi«u. ChÆng hÕn l¥n này, sß huynh không ðªn s¾m hÆn, mà cûng không ðªn muµn hÆn, nh¢m ðúng lúc ngài r¶i khöi núi Chính Giác, sß huynh m¾i ðªn. Ngài tñ nghî núi Chính Giác cûng c¥n phäi có mµt ng߶i ðÕo cao, ðÑc tr÷ng nhß sß huynh · ð¬ lãnh ðÕo ðám ð° ð® cüa ngài. Nhìn qua tình hình thì mµt ngày g¥n ðây s¨ có r¤t nhi«u các v¸ khách tång ðªn chiêm bái trên núi Chính Giác, mà v¤n ð« lß½ng thñc trên núi thì Ng÷c Lâm Qu¯c Sß ðã biªt rõ, ngài cäm th¤y r¤t bån khoån cho sß huynh Ng÷c Lam.

Ng÷c Lâm Qu¯c Sß lÕi lên ð߶ng tiªp tøc cuµc hành trình v« Kinh. Hôm ¤y, ðang ði ngài g£p mµt ðoàn xe bò h½n m߶i chiªc, ch· ð¥y hàng hóa, ð«u viªt m¤y chæ: "Núi Chính Giác", Ng÷c Lâm Qu¯c Sß hoài nghi, li«n höi mµt ng߶i phu ðánh xe:

- Các anh ch· các thÑ gì trên xe và ch· ði ðâu v§y?

Anh phu xe ðßa tay gÕt m¤y gi÷t m° hôi trên trán, ðáp:

- BÕch sß cø, chúng tôi ch· lß½ng thñc và các thÑ c¥n dùng hàng ngày, chä là có mµt v¸ ÐÕi sß tên là Ng÷c lam ðªn Thiên hoa am khuyªn hóa ni cô Giác Chúng, b·i thª ni cô cho chúng tôi ch· các thÑ này ðªn núi Chính Giác. BÕch sß cø, có phäi sß cø t× núi Chính Giác v« không Õ? T× ðây ðªn núi Chính Giác còn bao xa Õ?

Nghe xong, bao nhiêu tình cäm phÑc tÕp lÕi thay nhau n±i lên trong ð¥u óc Ng÷c Lâm Qu¯c Sß; ngài v×a vui m×ng, v×a cäm kích, lòng nh¾ tß·ng Ng÷c lam và Giác Chúng càng tång thêm. Nhßng ngài thän nhiên nói v¾i ng߶i phu xe:

- T× ðây ðªn núi Chính Giác còn ch×ng hai ba ngày ð߶ng næa thôi, nh¶ anh nói hµ Ng÷c lam ðÕi sß là sß ð® ng߶i gØi l¶i kính thåm!

Anh phu xe chÆng biªt là mô tê gì, song cûng cÑ dÕ dÕ, vâng vâng, Ng÷c Lâm Qu¯c Sß bäo h÷ ði và ngài cûng c¤t bß¾c.

Ng÷c Lâm Qu¯c Sß mu¯n ðªn Thiên hoa am thåm Giác chúng ð¬ khuyªn khích nàng tinh tiªn trên ð߶ng h÷c ðÕo, trong lòng ngài cûng cäm th¤y mình có trách nhi®m l¾n lao ð¯i v¾i vi®c xu¤t gia cüa Giác Chúng. T× khi xa cách Giác Chúng ðã nåm sáu nåm nay, ngài chßa g£p lÕi nàng l¥n nào, không biªt ð¶i s¯ng cüa Giác Chúng trong m¤y nåm nay ra làm sao? Ng÷c Lâm Qu¯c Sß dî nhiên cûng có lúc nghî ðªn v¤n ð« ðó. Hi®n gi¶ vì th¤y Giác Chúng cho ch· các thÑc ån ðªn cúng sß huynh Ng÷c Lam, ngài m¾i näy ra ý nghî v« thåm nàng mµt l¥n, nhßng li«n sau ðó, ngài lÕi buông mµt tiªng th· dài, r°i bö ý ð¸nh ¤y.

Vì không ðªn thåm Giác Chúng, nên Ng÷c Lâm Qu¯c Sß nh¡m thÆng ð߶ng ði B¡c Kinh. Ngày qua ngày, ði r°i nghï, nghï r°i lÕi tiªp tøc lên ð߶ng, mµt hôm ngài ng°i trên mµt chiªc thuy«n ngßþc giòng sông. Trên thuy«n có ít hành khách, gió yên, sóng l£ng, b¥u tr¶i xanh ng¡t, Ng÷c Lâm Qu¯c Sß tay c¥m chu²i tràng, mi®ng l¦m nh¦m ni®m Ph§t.

Thïnh thoäng ngài ng×ng ni®m Ph§t, nhìn xu¯ng m£t nß¾c, ngài h°i tß·ng nåm sáu nåm v« trß¾c, cûng vì ðáp thuy«n qua sông mà may m¡n g£p Thu§n Tr¸ Hoàng Ъ, r°i ðßþc tôn làm Qu¯c Sß, hªt thäy vi®c ð¶i hình nhß ð«u do nhân duyên xªp ð£t, ngài không tránh khöi nhæng cäm xúc mang mang.

Lúc ðó có mµt chàng thanh niên ðªn ng°i bên cÕnh ngài, Ng÷c Lâm Qu¯c Sß nhanh nh¦u höi:

- ÐÕo hæu, xin ðÕo hæu cho biªt quý danh, và ðÕo hæu ði ðâu ðây?

- Tôi có theo Ph§t giáo ðâu mà là ðÕo hæu cüa sß th¥y, tôi là môn sinh cüa Kh±ng phu TØ, h÷ Mã, ði B¡c Kinh!

Chàng thanh niên trä l¶i cµc l¯c, b¤t l¸ch sñ, nhßng Ng÷c Lâm Qu¯c Sß không h« thay ð±i nét m£t, trái lÕi, ngài mïm c߶i mµt cách d¸u hi«n, r°i ð±i câu nói:

- A, may quá thßa bÕn! Tôi cûng ði B¡c Kinh, cùng ð߶ng ðßþc n¤p bóng bÕn! Thßa bÕn ði B¡c kinh có vi®c gì Õ?

Chàng thanh niên h÷ Mã dß½ng ðôi lông mày ðen r§m lên r°i c߶i mµt cách khinh khïnh, ðáp:

- Ði thi!

- Chúc bÕn thành công!

Chàng thanh niên cûng tò mò höi:

- Thª sß th¥y v« B¡c kinh có vi®c gì?

- Hoàng thßþng m¶i tôi v«!

- Nói khuªch nói khoác! Hoàng thßþng m¶i sß th¥y v« làm gì?

- Tôi là Qu¯c Sß cüa hoàng thßþng, ðã xa cách nåm sáu nåm nay, gi¶ mu¯n v« thåm.

- Nhà th¥y lÕi càng nói láo, ðß½ng tri«u Thiên TØ tôn th¥y làm Qu¯c Sß?

- sao bÕn lÕi m¡ng ng߶i nhß v§y? BÕn höi tôi, tôi cÑ th§t thà trä l¶i, ng߶i tu hành không nói d¯i, ai d¯i bÕn làm gì?

Ng÷c Lâm Qu¯c Sß th¤y anh chàng thanh niên không có l­ ðµ, khinh th߶ng ng߶i tu hành, ngài cûng h½i th¤y khó ch¸u.

- Ng߶i tu hành không nói d¯i, nhà th¥y mà lÕi là Qu¯c Sß, ai có th¬ tin ðßþc, tôi xem nhà th¥y chï có vë là mµt v¸ sß gàn d·!

Anh chàng h÷ Mã tuy cûng th¤y Ng÷c Lâm Qu¯c Sß r¤t ðÕo mÕo, không phäi là ng߶i t¥m th߶ng, song nhìn manh áo lam lû cüa ngài mà bäo là Qu¯c Sß thì dù sao cûng khó tin. trong cái xã hµi xßa, cûng nhß nay, ng߶i ta chï phán ðoán ng߶i khác qua phøc sÑc bên ngoài. Ng÷c Lâm Qu¯c Sß th¤y chàng thanh niên có vë vô l­, ngài nghî nên cho anh ta mµt bài h÷c ð¬ làm gß½ng cho nhæng b÷n thanh niên có tâm kiêu mÕn, khinh ng߶i sau này.

Sau khi có ý ð¸nh ¤y, Ng÷c Lâm Qu¯c Sß tß½i c߶i nói v¾i anh chàng h÷ Mã:

- Này bÕn, tin hay không là tùy bÕn! trong ðám m¡t cá có hÕt châu mà không nh§n ra, mµt ng߶i v« kinh Ñng thí ð¬ c¥u công danh mà không biªt ðß½ng tri«u Qu¯c Sß là ai, mµt ng߶i ðã không biªt gì v« qu¯c gia ðÕi sñ nhß thª thì làm sao mong chiªm ðßþc bäng vàng?

Nghe xong, chàng thanh niên hªt sÑc phçn nµ, anh ta dß½ng ðôi m¡t, nét m£t h¢m h¢m, th¯t ra nhæng l¶i sî vä:

- Ông sß ðiên! Ð×ng nói b§y! Trông ông là mµt kë cùng kh¯ thª này mà m½ ß¾c làm Qu¯c Sß? Nªu ông mà là Qu¯c Sß thì th¢ng h÷ Mã này không ði thi næa, tñ nguy®n theo h¥u hÕ ông ba nåm!

- sau ð×ng h¯i? Ng÷c Lâm Qu¯c Sß höi.

- Không bao gi¶ h¯i, ðÕi trßþng phu nói mµt l¶i nhß ðinh ðóng cµt! Giä sØ ông không là Qu¯c Sß thì sao?

- Nªu không là qu¯c sß, tôi cûng tình nguy®n ði xách tráp cho bÕn ba nåm!

- sau ông không h¯i?

- Tôi cûng quyªt không h¯i, ng߶i tu hành mi®ng, lßÞi nhß hoa sen, nói mµt l¶i là mµt l¶i.

Con thuy«n trên giòng sông thu§n gió, xuôi bu°m, mµt ng߶i tu hành và mµt ng߶i thª tøc ðã quyªt ð¸nh xong. Ng÷c Lâm Qu¯c Sß càng nghî càng tÑc c߶i, th§t ra anh chàng thanh niên có nh§n chân ðßþc ngài là Qu¯c Sß hay không, ði«u ðó không có ý nghîa gì cä. song nªu không làm thª thì làm sao dÕy ðßþc b÷n thanh niên, khiªn h÷ ð×ng nhìn ng߶i b¢ng nØa con m¡t. Tång ðoàn Ph§t giáo vì không chú ý ðªn sñ trang di®n b« ngoài nên th߶ng b¸ xã hµi coi khinh, g£p c½ hµi không th¬ không cäi chính quan ni®m l®ch lÕc ¤y.

M¤y hôm sau h÷ lên b¶ và cûng nh¡m v« hß¾ng B¡c Kinh, lúc ðó vào mùa thu, nåm Thu§n Tr¸ Hoàng Ъ thÑ m߶i mµt; gió thu hây h¦y, bøi vàng cu¯n lên t× thành B¡c Kinh, Ng÷c Lâm Qu¯c Sß và chàng thanh niên h÷ Mã ðã t¾i cØa thành. Ng÷c Lâm Qu¯c Sß ung dung và ðînh ðÕc tiªn v« hoàng cung, thïnh thoäng mµt tr§n gió lÕi lùa vào vÕt áo cüa ngài, làm cho tung lên; chàng h÷ Mã theo sau ngài, càng ði lòng chàng càng th¤y b°n ch°n, h°i hµp, v×a sþ v×a ng¶, ð¢ng trß¾c, Ng÷c Lâm Qu¯c Sß lúc này ðúng là mµt v¸ ðÕi sß, cái phong ðµ uy nghi ¤y không còn gi¯ng v¾i lúc ngài ng°i dß¾i thuy«n næa, th§t chàng ðã hi¬u l¥m!

Khi ðªn cØa cung, các quan th¸ v® l§p tÑc vào tâu Thu§n Tr¸, nghe tin báo Thu§n Tr¸ Hoàng Ъ Tr¸ v×a kinh ngÕc, v×a vui m×ng, ra l®nh cØ chuông, tr¯ng, r°i thân ra t§n cØa ðón rß¾c Qu¯c Sß. Lúc th¸ v® vào tâu, Ng÷c Lâm Qu¯c Sß nói v¾i chàng h÷ Mã:

- Hãy bÕo dÕn! khi th¤y Hoàng Thßþng ð×ng có sþ, · trong cung mà nhút nhát không ðßþc ðâu!

Anh chàng không th¯t lên ðßþc mµt l¶i nào, bây gi¶ anh ta ðã biªt lai l¸ch cüa Ng÷c Lâm Qu¯c Sß.

Khi th¤y Ng÷c Lâm Qu¯c Sß, Thu§n Tr¸ Hoàng Ъ quÏ xu¯ng:

- Quä nhân ðänh l­ Qu¯c Sß!

- Mi­n l­! Chào là ðü r°i!

Thu§n Tr¸ rß¾c ngài vào cung, tö bày nhæng n²i nh¾ tß·ng trong m¤y nåm qua, và mong r¢ng t× nay Qu¯c Sß s¨ không ði ðâu, chï · trong cung Tây Uy¬n ð¬ ti®n ðªn höi ðÕo, Thu§n Tr¸ Hoàng Ъ r¤t có tâm v¾i Ph§t giáo, ng߶i ðã phát nguy®n tiªn hành song song hai vi®c tr¸ nß¾c và ch¤n hßng Ph§t giáo. 

Lúc ðó Thu§n Tr¸ th¤y chàng thanh niên ðÑng bên Qu¯c Sß và run l¦y b¦y, li«n höi Qu¯c Sß:

- BÕch Qu¯c Sß, ng߶i này là ai Õ?

- À, ðây là Ti¬u Mã, nó tình nguy®n theo h¥u hÕ tôi ba nåm, hi®n gi¶ là th¸ giä cüa tôi. Vì chßa ðßþc th¤y Hoàng Thßþng bao gi¶, nên run sþ thª kia! Ti¬u Mã, ra lÕy Hoàng Thßþng ði!

Ti¬u Mã lÕi càng hoäng h°n, b¡t buµc phäi ra trß¾c:

- VÕn Tuª! Ti¬u Mã xin kh¤u ð¥u bái kiªn VÕn Tuª, VÕn VÕn Tuª!

Thu§n Tr¸ Hoàng Ъ r¤t hài lòng khi biªt Ti¬u Mã là ng߶i h¥u cüa Ng÷c Lâm Qu¯c Sß, bèn mïm c߶i nói v¾i Ti¬u Mã:

- Ti¬u Mã, ngß½i phäi chåm chï h¥u hÕ Qu¯c Sß, nªu ngoan ngoãn ta s¨ thß·ng, b¢ng không, ta s¨ xin Qu¯c Sß cho ngß½i nghï!

Ti¬u Mã lÕi d§p ð¥u và luôn m°m vâng vâng, dÕ dÕ.

Ng÷c Lâm Qu¯c Sß c߶i th¥m, ngài cho r¢ng con ng߶i không thích phøc tòng trß¾c ðÕo lý, nhßng cÑ nh¤t ð¸nh phäi trß¾c quy«n thª m¾i ch¸u cúi ð¥u. Cái khí khái kiêu mÕn cüa Ti¬u Mã m¤y hôm trß¾c không biªt bây gi¶ biªn ðâu m¤t? Th§m chí lúc này anh ta còn ðßa con m¡t van xin nhìn Ng÷c Lâm Qu¯c Sß nhß ð¬ kh¦n c¥u ngài cÑu m®nh cho!

Ng÷c Lâm Qu¯c Sß không nghî ðªn vi®c Ti¬u Mã næa, ngài b¡t ð¥u thäo lu§n v¾i Thu§n Tr¸ v« các v¤n ð«: Ph§t giáo có th¬ b± khuyªt nhæng ch² thiªu sót cüa chính tr¸, Ph§t giáo có th¬ an ð¸nh xã hµi và nhân tâm, Ph§t giáo có th¬ cäi thi®n ð¶i s¯ng cüa dân chúng, vân vân. nghe xong, Thu§n Tr¸ Hoàng Ъ r¤t vui m×ng ông phát nguy®n tr· thành mµt ng߶i ngoÕi hµ Ph§t pháp chân thành, Ng÷c Lâm Qu¯c Sß tán thán thành ý cüa nhà vua r°i tr· v« t¸nh th¤t cüa ngài trong cung Tây Uy¬n.
.